▶ 00:00 Genesis als Boek van Ooggetuigenverslagen (toledot) ↑ hoofdstukken

Ik wil u vanmorgen graag eens meenemen, beste vrienden, naar een geschiedenis die al zo'n pakweg 4500 jaar geleden heeft plaatsgevonden. Een, ik mag wel zeggen, heel dramatische gebeurtenis en ik heb het als titel meegegeven wat u hier ook leest op het scherm: Het zondvloedverhaal van Sem, Cham en Jafeth. Ik denk dat het eerste deel van deze zin u niet gek voorkomt, want we gaan het hebben over het zondvloedverhaal wat we vinden in Genesis 6 tot en met eigenlijk hoofdstuk 9. Vanaf hoofdstuk 9 is het meer een epiloog, want dan gaat het niet zozeer meer over de zondvloed zelf, maar dat verhaal vinden we in die hoofdstukken van Genesis. Maar dat het een verhaal zou zijn van Sem, Cham en Jafeth, dat verdient toch enige toelichting. Hoewel ik erbij moet zeggen dat we het over dit onderwerp op zich al een keertje eerder hebben gehad, eigenlijk verschillende keren al dit jaar. Het boek Genesis staat dit jaar erg in de belangstelling en of dat is omdat het dit jaar het Darwinjaar is, ik weet het niet, maar het is wel een gelukkige coïncidentie, zoals dat dan heet. Een samenloop van omstandigheden waarbij het zo is dat het boek Genesis momenteel enorm in de belangstelling staat en er wordt van alles over beweerd; de historiciteit wordt dikwijls betwijfeld.

Ik moet er ook bij zeggen dat er nogal wat misverstanden over bestaan. Ik meen dat we ook niet bang geweest zijn om ook dit jaar wat nieuwe dingen naar voren te brengen over dit boek. Een van de belangrijkste dingen die ik juist in deze bijeenkomsten over het boek Genesis naar voren gebracht heb, is dat het boek Genesis is samengesteld uit documenten, 'toledot', zoals het Hebreeuwse woord daarvoor luidt. Het zijn documenten die de aartsvaders hebben nagelaten. Dat is eigenlijk het basisgegeven wat ik in februari al naar voren heb gebracht. We hebben dat in een bijeenkomst nader bezien en vervolgens ook uitgewerkt, ook wat dat betekent voor diverse passages in het boek Genesis. We hebben een hele studiedag gehad over Genesis 1 en we hebben het ook een keer gehad over Genesis 3, en nu gaan we het dus hebben over Genesis 6, 7 en hoofdstuk 8.

Het punt is dat het algemeen bekend is dat de eerste boeken van de Bijbel – dat wil zeggen Genesis, Exodus, Leviticus, Numeri en Deuteronomium – de boeken van Mozes zijn. Daaruit is dikwijls de conclusie getrokken dat Mozes dus ook de schrijver is van het eerste Bijbelboek. Dat is slechts zeer ten dele correct. Mozes is meer de redacteur geweest van het boek Genesis. Hij heeft de verschillende documenten, de verschillende boeken die door de generaties meegekomen zijn, bij elkaar gebracht, eventueel nog toegelicht, bewerkt en de eindredactie gevoerd over die boeken. Dat betekent dus dat Genesis niet het resultaat is van een eeuwenoude overlevering die mondeling van generatie op generatie is overgebracht voordat het uiteindelijk op schrift gesteld werd door Mozes. Nee, het is opgetekend door de aartsvaders zelf, door ooggetuigen. Dat is er zo bijzonder aan, want dat betekent dat wij niet zomaar mondelinge overleveringen zijn nagevolgd. Ik citeer een beetje vrij wat we vinden in de Petrusbrief, waar Petrus zegt: "Wij zijn geen kunstig verdichte fabels nagevolgd, maar wij zijn ooggetuigen geweest van zijn majesteit." Welnu, het boek Genesis is juist door dit licht zo'n door en door geschiedkundig en historisch solide boek geworden.

Het is opgetekend door de allereerste mens, onze allervoorvader Adam, om maar wat te noemen. In Genesis 5 vers 1 lees je: "Dit is het boek van de toledot van Adam." Daar heb je dat woord weer: de toledot. Het is eigenlijk een meervoudsvorm: de documenten. In de NBG-vertaling wordt het wisselend weergegeven met 'nakomelingen' en 'geschiedenissen'. Dan zie je meteen al dat dit heel discordant is. Dat wil zeggen dat het niet uniform is, niet één op één. Men heeft daar verschillende weergaven voor bedacht en dat is heel ongelukkig. Want juist door te zien dat het inderdaad gaat om documenten – en daar hebben we het dus al eerder over gehad, ik ga dat nu niet allemaal nog eens bewijzen, ik ga er eigenlijk op voortbouwen – wil ik u nog wel even dit in herinnering roepen: die eerste hoofdstukken van de Bijbel, zoals Genesis 1, vormen een apart verhaal. Ik heb u toen laten zien dat Genesis 1 door God zelf is uitgesproken en gedicteerd aan Adam in de Hof van Eden in die eerste dagen. Dat is op zich al heel bijzonder, maar daar gaan we het nu verder niet over hebben.

Ook hoofdstuk 2, het zogenaamde tweede scheppingsverhaal, is een heel ander verhaal, beschreven vanuit Adams perceptie, vanuit Adams waarneming en beleving. Ook Genesis 3, de eerste overtreding die plaatsvond in de Hof van Eden, is een ooggetuigenverslag; Adam zelf heeft dat opgeschreven. Het maakt deel uit van het boek van zijn documenten. Adam heeft dingen opgetekend. Zo oud is het schrift dus al. Het schrift is niet zo oud als Methusalem, maar het is zo oud als Adam. Hij moet een buitengewoon begaafd man zijn geweest. Dat blijkt ook wel, want we weten dat hij meteen bij zijn creatie – rechtstreeks de creatie van God zelf – onze voorvader was. Daar ben ik toch altijd erg blij mee, moet ik u eerlijk zeggen. Ik heb deze week nog weer even een korte documentaire zitten kijken waarbij helemaal werd uitgegaan van het evolutieverhaal en ik word daar altijd zo triest van. Aan de andere kant denk ik: gelukkig dat ik beter weet. Maar het hele idee dat je van een aap afstamt, dat kan mij niet erg vrolijk stemmen. Nee, we zijn nakomelingen van Adam. Hij had de dieren allemaal hun naam gegeven; hij had een geweldige opdracht van God gekregen, maar hij had ook geweldige begaafdheden en gaven gekregen. Hij was het schrift machtig in elk geval; hij heeft dat boek geschreven waarvan we lezen in Genesis 5 vers 1. Ook de geschiedenis van Kaïn en Abel is dus opgetekend door Adam zelf; het maakt deel uit van zijn boek.

Dan lees je in Genesis 6 vers 9: "Dit zijn de toledot van Noach." Dat wil zeggen: dit zijn de documenten van Noach. Ook Noach heeft zo zijn aandeel aan het boek Genesis gehad. Hij heeft Genesis 5 geschreven, het register van de tien generaties van Adam tot Noach zelf, tot aan de zondvloed. Ook die eerste verzen van Genesis 6 zijn opgetekend door Noach zelf, namelijk het verhaal over die merkwaardige geschiedenis waar ik altijd nog een keertje graag op terug wil komen, zodra ook mij daarin voldoende licht is gegeven. Ik heb er nog steeds een aantal vragen over die me absoluut niet duidelijk zijn, dus zolang wacht dat nog even. Maar over die zonen Gods en de Nephilim, de giganten of reuzen, dat is opgetekend door Noach zelf. Dat zijn de toledot van Noach.

▶ 08:39 De Toledot van Sem, Cham en Jafeth ↑ hoofdstukken

En dan lees je vervolgens de vierde keer in Genesis 10 vers 1: "Dit zijn de Toledot, dit zijn de documenten van de zonen van Noach: Sem, Cham en Jafeth." En zie hier de verklaring van de titel van deze bijeenkomst, van deze studie. Want dat betekent namelijk dat de hoofdstukken 6, 7 en 8, waarin de zondvloed beschreven wordt, zijn opgetekend door – niet door Noach. Dat had gekund, Noach was per slot van rekening ook een waarnemer, maar het is opgetekend door Sem, Cham en Jafeth. En bovendien ook de gebeurtenissen direct na de zondvloed – u weet het, het verbond dat God gesloten heeft met de mensheid en het teken van de regenboog, enzovoort – dat wordt allemaal beschreven in Genesis 9. Wel, dat maakt deel uit van de Toledot van de zonen van Noach. Sem, Cham en Jafeth zijn verantwoordelijk voor deze verslaggeving.

Ja, u weet als u mij een klein beetje kent en mijn studies gevolgd hebt, dat ik nooit zoveel vriendelijke woorden uitspreek richting de moderne theologie. Maar ik wil daar graag een keertje een uitzondering voor maken. Waarom ik weinig sympathie kan opbrengen voor de moderne theologie, is omdat men domweg de Schriften niet serieus neemt. Maar gek genoeg, en zonder dat men de Schrift serieus neemt, is de moderne theologie op dit punt waar we het nu vanmorgen over hebben, dichter – of in zekere zin dicht bij – de werkelijkheid en de waarheid zoals de Bijbel die openbaart.

Ik vond een citaat in de 'Korte Verklaring'. Dat is een hele lange serie; ik zeg wel eens: dit is inderdaad ongeveer de 'Korte Verklaring'. Zeker anderhalve meter boeken, volgens mij. Ik heb hem zo goed als compleet thuis staan, een erfenis van mijn vader. In elk geval is dat een calvinistisch-gereformeerd standaardwerk. Dat is alweer zestig, zeventig, misschien nog wel tachtig jaar oud. Maar daar heeft ook ene dokter Aalders – de latere professor Aalders – een bijdrage aan geleverd. Hij heeft het boek Genesis becommentarieerd. En hij schrijft dan ook over de moderne theologie die de bronnentheorie heeft bedacht: de bronnenleer, de bronnensplitsing. En ik vond daar dit citaat – moet u eens opletten – daar stond dit: "De bronnensplitsing ziet in het Bijbels bericht omtrent de zondvloed de samensmelting van op zijn minst tweeërlei verschillende overleveringen." En dan even verder: "Volgens een der nieuwste opvattingen zou men zelfs aan drie bronnen moeten denken."

En ik denk dan bij mezelf: wauw, dat klopt! Ja, het klopt tot zover, moet ik erbij zeggen. Want als je vervolgens verneemt wat de moderne theologen daarover zeggen, dan zitten ze nog veel verder naast de waarheid – als u het mij vraagt, als ik het zo arrogant mag zeggen – dan de klassieke opvatting. Want wat ze ermee bedoelen, is dat het zondvloedverhaal pas eeuwen later, ver na Salomo, is gevormd door een 'Jahwist' en... nou, ik zal u al dat soort theorieën en termen besparen. Maar in ieder geval door verschillende bronnen, zodat er uiteindelijk van de historiciteit – dat wil zeggen dat het werkelijk gebeurd is wat we vinden in dit verhaal en in Genesis 6 tot en met 9 – niets overblijft. Maar dit citaat is zo dicht bij de waarheid.

Kijk, dokter Aalders die zegt dat ook als kritiek als hij dit hier zo optekent. Hij zegt: "Ja, de bronnensplitsing gaat ervan uit dat er aan dat zondvloedverhaal wel drie auteurs wellicht hun bijdrage hebben geleverd, terwijl wij toch weten dat Mozes de schrijver is." Nee! Nou, en waar ontleent men dat dan aan? Wel, het is heel interessant, want je vindt in die hoofdstukken van het zondvloedverhaal meerdere vermeldingen van de aankondiging van de zondvloed en het ingaan in de ark. Hebt u die hoofdstukken wel eens een keer achter elkaar gelezen? Genesis 6, 7 en 8? Moeten we eens doen. En wat opvalt – en daar hoef je helemaal geen moderne theoloog voor te zijn – zijn de herhalingen. Meerdere vermeldingen, soms twee of drie vermeldingen achter elkaar. Hé, dat had ik net ook al gelezen! Vandaar dus de conclusie dat men zegt: "Ja, het is een samensmelting van verschillende verhalen." Ook de toename van het water wordt verschillende keren verhaald, of de verwoestende effecten van de vloed, of... ga maar verder.

En bovendien blijkt er ook sprake te zijn van afwisselende stijlen in die hoofdstukken Genesis 6 tot en met 9, waardoor je duidelijk ziet: dit is niet één auteur, maar dit zijn meerdere auteurs geweest. Kennelijk zijn hier documenten bij elkaar gevoegd of verslagen bij elkaar verzameld. Men is over het afwisselende woordgebruik gestruikeld en over de afwisselende aanduidingen van God: Elohim en Jahweh. Ook hier kan ik nog wel even verdergaan, maar dit is voldoende om op te merken dat de bewering van de moderne theologen niet uit de lucht gegrepen is. Namelijk dat er in het verhaal van Genesis 6 tot en met 9 inderdaad verschillende auteurs hun bijdrage aan hebben geleverd. Als je gewoon zou lezen wat er staat in Genesis 10 vers 1 – namelijk dat het de documenten zijn van Sem, Cham en Jafeth – dan is dat helemaal geen probleem meer. Integendeel, dan is dat alleen maar een bevestiging daarvan.

Ja, en daarmee is iets heel belangrijks gesteld en gezegd: het zondvloedverhaal is een ooggetuigenverslag van Sem, Cham en Jafeth vanuit de ark. Die hebben dat meegemaakt, die waren er zelf bij. Die hebben gedurende ruim een jaar op de wateren rondgedobberd en die verschrikkelijke dingen ook meegemaakt. En ze zijn veilig bewaard gebleven. Zij hebben dat opgetekend: Sem, Cham en Jafeth. Niet één auteur, maar drie auteurs hebben dat geschreven, en dat is bij elkaar gevoegd. Dus inderdaad: het zondvloedverhaal heeft verschillende bronnen. Maar het waren gewoon broers van elkaar die allemaal hun bijdrage daaraan hebben geleverd.

Ik moet er wel iets bij zeggen, en dat is iets wat ik nu ook duidelijk naar voren wil brengen. Ik heb al gezegd – en dat is tot dusver vooral benadrukt – dat het boek Genesis, en ook het zondvloedverhaal, is opgetekend door ooggetuigen. Dat wil zeggen: in dit geval door de familie van Noach zelf. Zij hebben het verslag gemaakt en uiteindelijk is het bij ons terechtgekomen. Nu zitten wij hier op 28 juni 2009 bij elkaar en we lezen dat. We lezen gewoon wat 4500 jaar geleden is opgetekend. Maar dit zijn ook nieuwe ontdekkingen vanuit de Schrift. Weet u wat de consequenties daarvan zijn? Dat betekent namelijk ook dat het klassieke creationisme in een ander licht komt te staan. Ik heb daar heel veel sympathie voor en ik zal er straks misschien nog wel wat over zeggen, over wat er enige decennia terug naar voren is gebracht, ook hier in Nederland door een stichting als 'Bijbel en Wetenschap' – misschien kent u het blad wel – of de Evangelische Hogeschool, die er echt pal voor gingen staan dat wat we in Genesis vinden, die eerste elf hoofdstukken, historie is. Dat is geschiedenis. Ja, en dat is geweldig. Maar als je de ontdekking doet vanuit de Schrift dat het boek Genesis ook daadwerkelijk is opgetekend door ooggetuigen, dan komt het verhaal in een nog ander licht te staan. En daarmee ook bepaalde misverstanden die we hebben meegekregen over het scheppingsverhaal. Bijvoorbeeld, wat dacht u? "Dat de schepping in zes dagen tot stand gebracht is. In zes dagen heeft de Heer de hemel en de aarde geschapen." Dat was altijd het standpunt van het creationisme, hoe sympathiek ook...

▶ 18:42 Ha-eretz: de Bijbelse Definitie van de Aarde als het Land ↑ hoofdstukken

Het is geen verhandeling over de lotgevallen van de planeet aarde. En ik zal uitleggen wat ik daarmee bedoel. Sem, Cham en Jafeth hebben opgetekend wat zij hebben gezien: die vloed die dit land heeft getroffen. Maar zij beschrijven de lotgevallen niet als een wetenschappelijke verhandeling over wat er met de aarde is gebeurd.

En dan moet ik iets gaan zeggen over dat woordje 'de aarde'. Kijk, als wij het hebben over de aarde, waar denken we dan aan? Nou, ik heb het eens eventjes in de internet-encyclopedie nagekeken, maar daar staat bij 'aarde' dit: "De aarde is vanaf de zon gezien de derde planeet van ons zonnestelsel." Dat is wat wij denken bij de aarde. Ik heb destijds een boek verslonden – dat was ook in de jaren zeventig trouwens – van Hal Lindsey: 'De planeet die aarde heette'. De aarde is die planeet. Ja, maar als je met die gedachte van wat de aarde is vervolgens de Bijbel gaat openen, dan kom je op een dwaalspoor terecht. Want ik zal u dit vertellen: de aarde is in de Bijbel geen planeet.

Ik zal u vertellen wat de aarde wel is. Het Hebreeuwse woord voor de aarde is Ha-Eretz (Eretz of Aretz). Maar dit is niet de planeet, zoals wij denken. Wij denken: "Dit is de aarde," maar in de Bijbel is dat niet zo. Ik hoef daar zelf niets voor te verzinnen, want in Genesis 1 vers 5 definieert God zelf wat Hij bedoelt met Ha-Eretz. Dat vind je in Genesis 1 wel meerdere keren, dat God iets benoemt en daarmee ook in feite iets definieert. Er staat in Genesis 1 vers 10: "En God noemde het droge aarde." Eretz staat hier: land. Want dat is wat het letterlijk betekent. "En de samengevloeide wateren noemde Hij zeeën." Dus, wat is de aarde? Is dat de planeet met al die oceanen? Nee, de aarde is het droge; dat zijn niet die oceanen. Dus als u zich op de zee bevindt, dan bevindt u zich naar Bijbelse maatstaven niet meer op de aarde.

Kijk, dat is wel even van belang om een woord te begrijpen. Je moet de Bijbel niet lezen met onze westerse bril. Wij hebben een bepaalde term, 'de aarde', en die hebben wij ingekleurd als de derde planeet in ons zonnestelsel, et cetera. Of dat klopt, dat is nog een ander verhaal, maar je moet het Bijbels inkleuren. God zelf benoemt de aarde: dat is het droge, het land. Ja, dat woordje Ha-Eretz komt heel veel keer voor in het Oude Testament. Het Oude Testament is geschreven in het Hebreeuws en dat wordt in de NBG-vertaling 189 keer weergegeven met 'de aarde'. Maar veel vaker nog wordt het weergegeven met 'het land'. Dat is namelijk strikt genomen de echte betekenis, waarbij 'het land' het land in het algemeen kan zijn, maar meestal is het specifiek land. Als u een beetje vertrouwd bent met bijvoorbeeld Joods denken: de Joden hebben het over 'Het Land', Ha-Eretz, en dan bedoelen ze hun eigen land. Het land Israël, dat is Ha-Eretz. Maar de Bijbel spreekt ook over Ha-Eretz Mitzrayim, het land Egypte. Of een landstreek, een specifiek land; dat is allemaal Ha-Eretz.

En als de Bijbel bijvoorbeeld de uitdrukking 'de gehele aarde' gebruikt – soms wordt dat zo vertaald – dan geven andere vertalingen 'het gehele land'. Dan krijg je ineens een heel andere indruk: de gehele aarde of het gehele land. Kijk, en dat is van belang, want ik zal u dit vertellen: dat woordje Ha-Eretz komt dertig keer voor in die zondvloedgeschiedenis. Ik heb het voor mezelf eens een keertje helemaal uitgeschreven en ik heb twee kolommen gemaakt. Ik wil het nog graag op het internet ook eens een keer laten zien, waarbij ik in de ene kolom weergeef zoals het in de meeste vertalingen staat, namelijk iedere keer 'de aarde'. Ha-Eretz is dan 'de aarde'. Maar in de andere kolom heb ik weergegeven: Ha-Eretz is gewoon 'het land'. En ik daag u uit om het ook zo te lezen. Iedere keer dat u 'de aarde' leest, lees daarvoor in de plaats 'het land'. Dan leest u ineens een heel andere geschiedenis, een veel lokaler gebeuren.

Er staat in Genesis 7 vers 19: "En de wateren namen geweldig sterk toe over de aarde." "Over die planeet," denk je dan als Nederlandse lezer, als iemand die gewoon al weet wat het woordje 'aarde' betekent. Dan denk je meteen aan de planeet. Maar je kunt ook lezen: "De wateren namen geweldig sterk toe over het land." En dan: "Alle hoge bergen onder de ganse hemel werden overdekt." Dit wordt meestal aangevoerd als het bewijs dat de zondvloed de hele planeet heeft omspannen. Maar dan moet u zich wel even deze vraag stellen: bezien vanuit wat? Bezien vanuit een satelliet die de planeet aarde bekijkt, of bezien vanuit de ark? Als ik zeg dat alle hoge bergen onder de ganse hemel bedekt zijn met water, of ik zeg: "Ik zie geen wolkje aan de hele hemel," bedoel ik daarmee dan dat er nergens op de planeet een wolk te zien is? Nee, dan zeg je: "Ik zie, waar ik ook kijk als waarnemer aan de ganse hemel, geen wolkje."

Wel, Genesis 6, 7 en 8 is een beschrijving vanuit de ark. Sem, Cham en Jafeth hebben naar buiten gekeken. En die hebben gezien dat daar alle bergen – hoe hoog die bergen toen overigens ook waren in die landstreek – met water waren bedekt. Dat is nog een ander punt: zij woonden vermoedelijk in de streek van Mesopotamië, het huidige Irak, en dat is betrekkelijk vlak allemaal. Maar in elk geval, zij hebben daar al die tijd dat ze daar hebben rondgedobberd alleen maar water gezien, en alles was met water bedekt.

Kent u dit boek? Ja, ik heb het in de jaren zeventig wel gelezen hoor. Ik was toen tiener en dat waren allemaal van die geweldige eye-openers. Ik had het net over het boek van Hal Lindsey, 'De planeet die aarde heette'. Ik vond het geweldig. Ik kwam zelf uit een calvinistisch milieu en onze dominee vertelde niet over het profetisch woord, over een herstel van Israël en over een geweldige rol voor het Midden-Oosten en dat het profetisch woord daarover sprak. De schellen vielen van mijn ogen toen ik daarover hoorde en toen ik dat las in boeken. Maar er is één zo'n boek dat ik echt heb stukgelezen: 'De Ark in de Branding'. Geweldig. Daarin bracht Willem Ouweneel – zijn naam valt hier wel vaker in deze kring – naar voren hoe serieus die hoofdstukken Genesis 6 tot en met 9 te nemen zijn. Dat God bedoelt wat Hij zegt, en Hij legt de dingen ook uit, wat er toen gebeurd is.

Maar ik moet erbij zeggen: inmiddels – en dat zal Willem Ouweneel mij helemaal niet kwalijk nemen, want hij zegt zelf ook woorden van gelijke strekking – kunnen inzichten zich inderdaad wat wijzigen. Soms ga je andere dingen ontdekken. Daarmee bedoel ik nu niet zozeer dat je nieuwe filosofische inzichten krijgt, maar er is sprake, als het goed is, van voortschrijdend Schriftinzicht. Dat je dingen gaat verstaan. En hij schreef in dit boek op bladzijde 39 en 40, waarin Ouweneel verdedigt dat de zondvloed wereldwijd is en de hele globe heeft omvat. Daar maakt hij zich in dit boek erg sterk voor. Hij betoogt dan in dit citaat: "We mogen ook niet zeggen dat het in Genesis 6 tot 9 alleen om de aarde gaat in zoverre die binnen Noachs gezichtsveld lag." Nee, zegt hij, het gaat in Genesis 6 tot 9 helemaal niet om een beschrijving door Noach of om zijn persoonlijke indrukken. Kijk, en ik geloof dat dit een groot misverstand is. Ik neem dat niemand kwalijk, daar gaat het niet om.

Maar ik geloof dat dit een groot misverstand is, want het gaat hier namelijk wel om de persoonlijke indrukken. Inderdaad niet die van Noach, maar meer specifiek van Sem, Cham en Jafeth; in ieder geval van de bewoners van de ark zelf. Het gaat wel om wat zij hebben gezien en om hun indrukken. Het is de beschrijving van wat zij gezien en waargenomen hebben. Hun verslaggeving is het. Betrouwbaar, van letter tot letter. Ja, maar het gaat niet over de aarde, het gaat over het land. Dat wat zij hebben gezien vanuit de ark en wat zij hebben beleefd. En dan krijg je toch een andere geschiedenis.

Om nog één voorbeeld te geven over dat woordje 'aarde'. In Genesis 8 vers 1 staat: "Toen gedacht God Noach en al het wild gedierte en al het vee dat met hem in de ark was." Ik kom daar straks nog even op terug. Maar dan staat er vervolgens: "En God deed een wind over de aarde strijken, zodat de wateren daalden." Als je het zo leest is dat merkwaardig, want als je hier ook weer de aarde opvat als de planeet, dan kun je je moeilijk voorstellen dat een sterke wind de wateren doet dalen. Hoezo?

Maar het wordt anders wanneer je het zo leest: "Toen gedacht God Noach en al het wild gedierte en al het vee dat met hem in de ark was, en God deed een wind over het land strijken, zodat de wateren daalden." Wel, ik zeg nog eens: ik daag u uit om dat in die geschiedenis van Genesis 6 tot en met 9 zo te lezen. Om 'de aarde' te vervangen door 'het land'. En dan ook inderdaad met in het achterhoofd wat we lezen in Genesis 10: dat het de documenten zijn van Sem, Cham en Jafeth. Het zijn hun indrukken van wat zij gezien, gehoord en beleefd hebben. Gaat het om het gehele land of de gehele aarde?

▶ 31:22 Vragen en Problemen bij een Wereldwijde Planetaire Vloed ↑ hoofdstukken

En ik zeg dat ook. Want waarom is dat toch van belang? Wel, omdat velen er uiteindelijk enorm over gestruikeld zijn, over die wereldwijde vloed. Want dat roept namelijk enorme vragen op. Het klassieke creationisme is daardoor wat in de problemen terechtgekomen. Er zijn vele studenten en mensen die in de academische wereld terechtkomen en de vragen die op hen afkomen niet kunnen combineren met een wereldwijde vloed.

Ik zal een paar van die vragen en problemen noemen. Hoe hebben de kangeroe, de ijsbeer en de pinquin — vanuit het noorden of helemaal vanuit Australië — de reis naar de ark kunnen ondernemen? Of een andere vraag: hoe kon de hele dierenwereld verzorgd worden door een achttal mensen? Een dierenwereld die vele malen groter moet zijn geweest dan wat er bijvoorbeeld in Artis te vinden is, als dat inderdaad wereldwijd is geweest. Dat is ook een hele lastige vraag, die eigenlijk onbeantwoordbaar is als u het mij vraagt.

Hoe hebben zeedieren, maar ook zoetwaterdieren, in hetzelfde water kunnen overleven? U zegt misschien: "Nou, misschien is het brak water geweest." Dan zeg ik: "Dan is het jammer voor beide soorten, want dan zouden de zeedieren niet hebben kunnen overleven, maar de zoetwatervissen evenmin."

Er zijn heel wat meer vragen daarover te stellen. De aanname van een wereldwijde vloed, dat die de hele aarde als planeet zou hebben omspannen, levert grote problemen op. Daarom vind ik het van belang om ook dit licht erover te laten schijnen. Namelijk dat Genesis 6 tot en met 9 een beschrijving is van ooggetuigen, van waarnemers. Het gaat niet over de planeet aarde, maar over het land.

▶ 33:36 De Wereld van de Voortijd en Noach als Prediker ↑ hoofdstukken

Weet u wat er in 2 Petrus 3 staat? Daar schrijft Petrus, en hij ziet dan trouwens ook vooruit naar wat er in de toekomst gaat gebeuren, als een soort tegenpool van wat er ooit heeft plaatsgevonden, 4500 jaar geleden bij de zondvloed van Noach. Hij schrijft dat de toenmalige wereld is vergaan, verzwolgen door het water. De toenmalige wereld.

En een hoofdstuk eerder, in 2 Petrus 2 vers 5, daar staat: "Indien God de wereld van de voortijd niet gespaard heeft, maar Noach, de prediker der gerechtigheid..." Ja, want Noach was een prediker. Gek genoeg, hè? Je leest dat niet in die hoofdstukken van Genesis 6, 7 en 8, dat Noach gepredikt heeft. Maar Petrus zegt: hij was een prediker der gerechtigheid.

Nu kun je prediken zonder ook maar iets te zeggen. Ik zeg helemaal niet dat hij daar daadwerkelijk woorden heeft verkondigd, maar het loutere feit dat hij daar midden op het droge een gigantische boot ging bouwen, dat was een prediking an sich. Elke hamerslag was eigenlijk al een prediking. Prediking hoeft niet altijd plaats te vinden door woorden. Je leest in Psalm 19 dat de hemelen Gods eer vertellen, en dan staat er dat het geen woorden zijn; hun stem wordt niet vernomen. Toch gaat hun prediking uit over de ganse aarde. Iedereen kan die sprake van de hemel vernemen.

Wel, Noach was ook zo’n prediker. Hij was een prediker van gerechtigheid. En hij hoefde niet te gaan emigreren. Dat had gekund als de zondvloed inderdaad een lokaal gebeuren was geweest. Dat wil zeggen: als het niet de hele planeet, maar het land en de toenmalige mensenwereld heeft omspannen. Want de hele mensheid is omgekomen, op die acht zielen na dus. Het is wat hoor. Maar Noach moest niet vertrekken, hij moest niet een veilig onderkomen elders zoeken. Nee, hij moest die ark daar als een getuigenis, als een prediking, gaan bouwen.

Noach, de prediker der gerechtigheid, die God met zeven anderen bewaard heeft. Dat wil zeggen: God heeft Noach met zeven anderen bewaard, acht zielen in totaal. En toen Hij de zondvloed over de wereld der goddelozen bracht... De mensheid die zich nog niet over de hele aarde, over de hele planeet had verspreid, die is omgekomen daar in de vlakte van Mesopotamië, in het land.

En de wereld van de goddelozen is inderdaad omgekomen. Hoe staat het er? "Toen Hij de zondvloed over de wereld der goddelozen bracht." Dat is een gebeurtenis met een enorme impact, dat kun je je wel voorstellen. Dat de mensheid, de toenmalige wereld... en waar ze zich dan ook precies bevonden, hoe ver dat uitgestrekt is geweest, dat weet ik niet. Dat zegt de Bijbel ook niet, maar de Bijbel zegt wel dat slechts acht zielen het hebben overleefd.

Er is een periode van 1656 jaar vanaf de eerste dag dat Adam er was tot aan het jaar van de zondvloed. 1656 jaren. En de mensheid is toen omgekomen. Gedurende vele decennia heeft Noach gepredikt door aan die ark te bouwen. Ja, en slechts acht zielen zijn bewaard gebleven. Weet u wat zo apart is?

▶ 37:45 Wereldwijde Volksoverleveringen over de Zondvloed ↑ hoofdstukken

Heel de mensheid weet dit ook nog. Dat is logisch, want deze acht mensen – Noach met zijn familie – zijn overgebleven. Dat betekent dus dat God een nieuw begin maakt met die familie, zodat heel de mensheid zijn stamboom kan terugvoeren tot Adam, maar ook tot de familie van Noach. Vandaar dat heel de mensheid ook herinneringen bewaart aan de zondvloed. Dat is echt waar; ik heb daar inmiddels verschillende boeken over geraadpleegd. Er is geen overlevering zo oud en zo wijdverbreid als die van een gigantische watervloed waarin de mensheid is omgekomen. Er zijn honderden – let op: honderden – overleveringen ontdekt bij vrijwel alle volkeren. Sommige zijn heel bekend geworden; misschien hebt u wel eens gehoord van het Gilgamesj-epos waarin dat ook verhaald wordt. Dat lijkt als twee druppels water op het verhaal van Noach. Nou, dat zeg ik misschien niet helemaal goed, maar in ieder geval herken je de gemeenschappelijke trekken.

Naast dat Babylonische verhaal zijn er nog veel meer overleveringen. Alle volkeren hebben overleveringen die natuurlijk soms ver afstaan van de nuchtere Bijbelse beschrijving zoals we die vinden in Genesis 6 tot en met 9. Dat is ook logisch, want dát is een ooggetuigenverslag. De rest is mondelinge overlevering en daar is onderweg veel bij misgegaan. Maar wat je ziet, is dat al die verhalen belangrijke overeenkomsten hebben. Alle volkeren, of het nu in China is, in Japan of in Afrika, hebben hun overleveringen van die wereldwijde vloed, of van die vloed die de mensenwereld heeft getroffen.

Ik zal een aantal overeenkomsten noemen die in al die honderden overleveringen over de hele wereld zijn aangetroffen. Ten eerste is er altijd sprake van een boot als middel van ontkoming. Er was sprake van een algehele vernietiging van de mensenwereld en de hele omgeving waar de mens zich bevond. Ook werd er steeds een uitverkoren familie bewaard. Dat vind je dus overal terug. Waarom? Omdat heel de mensheid afstamt van die ene familie die dit heeft overleefd. Het is niet zo gek dat zo'n enorme gebeurtenis met zo'n geweldige impact diep gegrift staat in het geheugen van de mens. Een andere gemeenschappelijke trek is dat de zonde de reden was van de vloed. Ook komt overal naar voren dat er niet alleen mensen waren in die vloed, maar dat ook de dierenwereld uit het land – niet van de hele aardbol, maar van het land – bewaard is gebleven. Van elk dier, of liever van elke soort naar zijn aard, ging een paar mee. En van de reine dieren waren het zeven paren. Geen zeven paarden, maar zeven paren inderdaad.

Wat ook een heel aardig detail is in al die overleveringen, is dat niet alleen de Bijbel maar ook die andere verhalen vertellen dat vogels uiteindelijk informatie verschaffen over hoe het gaat na de vloed. U kent toch de geschiedenis van de raaf en de duif – in die volgorde trouwens. De ark landt ten slotte op het gebergte. Niet bovenop een berg; ik geloof niet dat de ark op de top van de Ararat ligt. Ik denk dat al die expedities het veel te hoog hebben gezocht, maar de ark strandde op het gebergte van Ararat. Daar is het schip uiteindelijk vastgelopen, ik kom daar straks nog even op terug. Een laatste gemeenschappelijke trek is dat de overlevenden, die uitverkoren familie, Gods gunst ontvangen. In Genesis 9 wordt het offer beschreven dat zo demonstratief door Noach wordt gebracht en hoe God Zijn verbond sluit met de mensheid met de regenboog als teken. Ik ga dit gedeelte afronden, maar ik wil u op nog één ding wijzen.

▶ 42:47 De Profetische Typologie: Opstanding, Hemelvaart en Pinksteren ↑ hoofdstukken

Ik heb u tot dusver gewezen op een aantal dingen die ik graag eens gezegd wilde hebben. Genesis is opgetekend door ooggetuigen, ook het zondvloedverhaal. Wat ik ook naar voren heb willen brengen, is dat de zondvloed niet de hele aarde als planeet heeft getroffen, maar het land. Niet noodzakelijk de hele aarde en de hele planeet; laat ik het voorzichtig zeggen: de Bijbel spreekt over het land. Maar daar wil ik het niet bij laten. Ik wil graag nog iets zeggen over het feit dat het verslag van Sem, Cham en Jafet zo geweldig in elkaar zit. Dat is om veel meer redenen zo dan ik vanmorgen kan noemen, maar ik wil vooral wijzen naar Hem die zou komen: naar de Heer Jezus Christus, die trouwens ook vergeleken wordt met de ark waarin de mens veilig door het oordeel komt.

Ik wil op een drietal dingen wijzen. Van de ark leest u in Genesis 8 vers 4 — en degenen die een paar maanden terug op het weekend in Maren waren, hebben daar toen wat meer over gehoord, ik heb dat toen uitgebreider uitgelegd — dat de ark op de zeventiende van de zevende maand vaste grond kreeg. De ark liep vast op het gebergte van Ararat in het huidige Turkije. Maar wat is er zo bijzonder aan die datum? Wel, die zeventiende van de zevende maand versprong later op de kalender. Ik zou een ingewikkeld verhaal kunnen houden, maar dat ga ik niet doen. Ik kan u dit vertellen: de kalender is later een half jaar verschoven, sinds het Pascha in Exodus 12. Als u dat nader toegelicht wilt hebben, moet u straks na de samenkomst even naar me toe komen of het op internet bekijken, want het is bijbels zo klaar als een klontje.

De zeventiende van de zevende maand werd later de zeventiende van de eerste maand. En wat is daar zo bijzonder aan? Het was de dag dat de Heer Jezus Christus verrees uit het graf en dat de mensheid werkelijk vaste grond onder de voeten kreeg. Toen is het allemaal begonnen; toen keerde werkelijk het tij. Dat was de echte omwenteling. Vanaf die dag werd alles anders. Dat was de dag dat, 2500 jaar later, de Heer Jezus Christus het graf leeg achterliet en de mensheid daarmee vaste grond onder de voeten kreeg.

Maar daar blijft het niet bij, want wat leest u in Genesis 8 vers 6? Na verloop van veertig dagen wordt het venster naar boven geopend. Ik weet dat sommigen wat anders lezen, maar er staat echt: 'na verloop van veertig dagen'. Dat vind ik zo mooi, want wat gebeurde er? De Heer Jezus Christus verrees uit het graf, de ark kreeg vaste grond, maar veertig dagen later werd het venster naar boven geopend en vloog die vogel zo de hemel in. Waar moet u dan aan denken? Uiteraard aan onze Heer Jezus Christus, die demonstratief op die veertigste dag vanaf de Olijfberg werd onttrokken aan het oog. Inderdaad, dat venster ging open. Zo ziet u dat in deze geschiedenis wordt verhaald over dingen die ooit hebben plaatsgevonden in het verleden, maar het is veel meer. Er zit een profetische laag onder. Het verwijst naar Hem die zou komen en naar wie alle bijbelse geschiedenissen verwijzen: naar Hem die het centrum is van Gods plannen en raadsbesluit. Om Hem gaat het; alle draden in de Bijbel, alle lijntjes komen bij Hem uit. Dat kan niet missen, en dat vind ik zo geweldig aan de Schrift.

Ik kan nog wel even verder gaan, want hoewel het niet exact vermeld wordt, leest u in hoofdstuk 8 vers 7 tot 11 dat rond de vijftigste dag de duif terugkomt met een vers olijfblad in zijn snavel. Dat moet rond de vijftigste dag geweest zijn, en dat verwijst uiteraard naar wat er ooit op die vijftigste dag plaatsvond, zeven weken na de opstanding van de Heer Jezus Christus: de uitstorting van de Heilige Geest op die honderdtwintig mensen. Een paar weken geleden hebben we het daar nog over gehad en heb ik u laten zien dat de Geest spreekt van leven. Maar ik zal u dit vertellen: ook een olijftak spreekt van leven, op alle mogelijke manieren.

De olijfboom is een boom die eigenlijk niet doodgaat. Het is een zichzelf regenererende boom. Als ze niet omgehakt worden, kunnen die bomen duizenden jaren oud worden. Daarmee is het een embleem van leven dat sterker is dan de dood. Het regenereert, wat trouwens 'wedergeboorte' of regeneratie betekent. Wat ik dan ook zo mooi vind, is dat wat de boom voortbrengt — de olijf en de olie — in hoge mate vitaliserend is. Het is erg gezond. Er wordt mee gezalfd, of het nu een koning of een priester is. Ook doet de olie het licht schijnen; het licht in het heiligdom was het licht van olijfolie. Hoe dan ook, het is het licht van het leven. Een olijftak spreekt van leven.

Om een lang verhaal kort te maken: het gaat me nu niet puur om die olijftak, maar ik wil u laten zien dat wanneer die duif rond de vijftigste dag — zeven weken nadat de ark vastliep — terugkeert met die olijftak in zijn snavel, dat profetisch verwijst naar wat er zou gebeuren in het jaar dat de Heer Jezus verrees uit het graf. Toen op de veertigste dag het venster openging en Hij richting de hemel ging, kwam ruim een week later de Heilige Geest terug en gaf leven. Geweldig toch, hoe dat in zo'n verhaal allemaal al is vastgelegd? Je ziet dat het de documenten van Sem, Cham en Jafet zijn, maar dat ze rechtstreeks geïnspireerd zijn door God Zelf. Dit hebben zij niet zelf bedacht; dat kunt u zich wel voorstellen.

Eén ding moet duidelijk zijn: in zo'n verhaal, waar we vanmorgen maar een paar dingen van hebben aangestipt — en ik moet nu ophouden, dat weet ik — hoop ik u duidelijk te hebben gemaakt dat we solide grond onder de voeten hebben sinds die zeventiende van de zevende maand. Het verwijst naar de plannen van God en naar Zijn trouw. Ik weet niet of u het goed ziet op de afbeelding, maar daar staat een regenboog. De regenboog is dat geweldige embleem van de trouw van God. Wat er ook gebeurt, Zijn trouw staat er garant voor dat Hij de werken van Zijn handen nooit laat varen. Ook in de geschiedenis van de zondvloed zie je dat Hij door oordelen heen Zijn weg vervolgt met de mensheid en vervult wat Hij belooft. Het is allemaal nog veel grootser en machtiger dan je ooit zou kunnen bevroeden. De veelkleurige wijsheid van God komt daarmee aan het licht, en daar raak je niet over uitgedacht en over uitgezongen. Ik stel voor dat we in elk geval één lied daarover gaan zingen.

▶ 52:30 Afsluitend Dankgebed ↑ hoofdstukken

Zullen we met elkaar nog danken?

We zeggen U dank, hemelse Vader, dat we hier bijeen mogen zijn en we danken U voor Uw woord, voor de rijkdom van Uw woord en dat we erbij bepaald mochten worden dat het waar is wat ooit Petrus zelf schreef: dat wij geen kunstig verdichte fabelen zijn nagevolgd, maar dat we oogverslagen hebben van ooggetuigen en dat het solide, vast en betrouwbaar is. Dat ons geloof niet gebaseerd is op dromen of op filosofieën, op gedachten of op hersenspinsels, maar op feiten. U hebt Uw voetstappen concreet in deze wereld gezet; de data worden genoemd en de locaties worden genoemd. Het is duidelijk dat we bezig zijn met Uw woord en we ontdekken telkens weer nieuwe dingen, waarvan het einde nog lang niet in zicht is.

Wij kunnen ons als mensen maar al te gemakkelijk vergissen, maar Heer, geef ons ook de openheid om nieuwe dingen weer te verstaan en nieuwe dingen te ontdekken. Geef ook dat we kritisch genoeg zijn naar onze eigen inzichten en dat het in ons leven ook waar mag zijn wat er staat in Spreuken: "Vertrouw op de Heer met je ganse hart en steun op je eigen inzicht niet." Want dat blijkt zo vaak; dat kan niet missen, het zijn altijd gronden waarin een mens wegzakt: de eigen wijsheid.

Heer, we danken U dat we ons vanmorgen mochten bezighouden met woorden die al zo lang geleden zijn vastgelegd. En niet zomaar door mensen die het ook weer van horen zeggen hebben vernomen, nee, door mensen die ooggetuigen waren. Heer, het is zo geweldig dat we zulke grond onder de voeten hebben en dat we ons ook mochten bezighouden met de diepere lagen. Het is geweldig als we zien hoe alles in de Schrift getuigt van Hem die zou komen, de Heer Jezus Christus. Hij is degene die het graf heeft overwonnen en de grote Overwinnaar zal blijken te zijn. Hij is het die inderdaad momenteel in de hemel is verborgen, onttrokken aan het oog, maar Hij komt straks terug en daarop wachten wij.

We lezen in de Bijbel dat het zal zijn als in de dagen van Noach. Het was niet het onderwerp van vanmorgen, maar Heer, we zien het om ons heen. Het is als in de dagen van Noach en U gaat opnieuw weer ingrijpen. Niet door een watervloed, maar U gaat ingrijpen. U gaat orde op zaken stellen en we zien daarnaar uit, Heer. Ook al betekent dat nog zoveel gericht en al betekent dat nog zoveel pijnlijke momenten die nog gaan komen, uiteindelijk is het Uw naam die gaat zegevieren en Uw heil dat gaat doorbreken naar elk mensenkind.

Heer, we prijzen onszelf gelukkig dat we zo'n God mogen kennen en dat we zelf ook mogen leven onder die stralende regenboog van Uw trouw en van Uw belofte, die vast en solide is. Amen.