▶ 00:01 Introductie en de Roeping van Mozes ↑ hoofdstukken

Goedemorgen, beste vrienden, broeders en zusters, en de jongens en meisjes niet te vergeten in dat mooie onderkomen achterin. Ik wil u vanmorgen graag bepalen bij het thema dat u hier geprojecteerd ziet op het scherm. Dat was al tevoren aangekondigd en het is een uitdrukking die we vinden in Filippi 2: 'De Naam boven alle naam'. Over dat Bijbelgedeelte komen we inderdaad nog te spreken, maar ik wil eerst een blik slaan in het Oude Testament. Het kan namelijk niet missen dat als we het hebben over de Naam boven alle naam, we moeten beginnen in de eerste Bijbelboeken. Dat is een heel voor de hand liggende reden, en waarom dat zo is, zal ik u straks ook echt laten zien. Dat is heel mooi.

We beginnen bij Mozes, want hij is degene geweest aan wie God Zijn naam heeft bekendgemaakt. We komen dan terecht in Exodus 3 en ik heb daar een plaatje bij afgebeeld van de brandende braamstruik. U weet dat Mozes in de woestijn was; hij was inmiddels al tachtig jaar oud, maar hij was nu geschikt gemaakt voor de grote taak die hem te wachten stond in het leven, namelijk om het volk Israël uit te leiden uit het diensthuis, het slavenhuis van Egypte. In wezen is die brandende braamstruik een uitbeelding van het volk Israël dat zich in een geweldige druk bevond, maar niettemin niet werd verteerd. God was er namelijk bij. Als ik het zo zeg, dan heb ik in feite al iets gezegd over de betekenis van de naam.

In Exodus 3 lees je dat Mozes naderbij komt – ik ga er gemakshalver van uit dat u de geschiedenis kent – om dat schouwspel wat nader te bezien. Dan klinkt een stem en wordt hij geroepen. Vervolgens moet Mozes de schoenen van zijn voeten doen. Voor ons is dat niet zo'n bekend gebruik meer, maar in andere delen van de wereld, zoals in de moslimwereld, is dat zo normaal als wat. Als je op heilige grond staat, dan doe je de schoenen van je voeten. Of mensen de betekenis daarvan altijd weten, vraag ik me wel eens af; eerlijk gezegd denk ik van niet. Maar de gedachte is dat op het moment dat je in de nabijheid van God komt, je je wandel moet afleggen. Daar is het schoeisel een uitbeelding van: schoeisel spreekt van de wandel. Op grond van je wandel kun je niet tot God komen. Het is puur genade en je wandel heeft daar niets mee te maken. Dat moet je afleggen, dat moet je uitdoen. De grond waarop Mozes stond, was heilige grond.

God gaat daar Zijn naam bekendmaken. Er ontwikkelt zich een gesprek en dan lees je in vers 13: "Daarop zeide Mozes tot God: Maar wanneer ik tot de Israëlieten kom..." Het was hem als een missie gegeven; hij moest teruggaan naar Egypteland en daar het volk gaan instrueren. Mozes heeft dan nogal wat mitsen en maren. Hij zegt: "Maar wanneer ik tot de Israëlieten kom en hun zeg: De God uwer vaderen heeft mij tot u gezonden, en zij mij vragen: Hoe is zijn naam? Wat moet ik hen dan antwoorden?" Hoe is Zijn naam?

▶ 03:53 Ik Ben Die Ik Ben: de Betekenis van de Naam ↑ hoofdstukken

En dan lees je in vers 14 dat God tegen Mozes zei: "Ik ben die Ik ben." Of andere vertalingen zeggen: "Ik zal zijn die Ik zijn zal." Kijk, feitelijk is het zo dat een naam nodig is ter onderscheiding. Als er van iets heel veel zijn, dan moet je een naam geven om het te kunnen laten verschillen van de rest. God heeft feitelijk geen naam nodig om een heel eenvoudige reden: er is er maar één.

En de betekenis van Zijn naam, "Ik ben die Ik ben", houdt in dat God Zich – zoals mijn broer Dirk zojuist ook al naar voren bracht – niet hoeft te verantwoorden. Hij is wie Hij is. Hij is betrouwbaar. Andere vertalingen zeggen ook: "Ik ben er" of "Ik ben". Maar ook niet in de abstracte zin als een filosofisch gegeven. Nee, Ik ben erbij. Ik ben erbij en Ik ben wie Ik ben en Ik zal zijn wie Ik zijn zal. En je kunt van Mij op aan. Dat is de essentie van die woorden: "Ik ben die Ik ben".

En God vervolgt met te zeggen: "Aldus zult gij tot de Israëlieten zeggen: IK BEN heeft mij tot u gezonden." Want dat is Zijn naam: "IK BEN". En voort zeide God tot Mozes: "Aldus zult gij tot de Israëlieten zeggen: De HEERE" – maar letterlijk staat er Yahweh – "de God uwer vaderen".

Yahweh. Kijk, dit zijn de vier Hebreeuwse letters. De belangrijkste letters, of het belangrijkste woord dat zo heilig is in de Hebreeuwse Bijbel. Uw naam is heilig, Uw naam is verheven boven alles. U hebt Uw naam gevestigd boven hemel en aarde. Wel, dit is de naam, de vier letters. In het Nederlands noemen we deze letters ook het tetragram. "Tetra" betekent vier en "gram" heeft te maken met letters; het zijn de vier letters.

En over de uitspraak van die naam is al heel veel te doen geweest. Meestal zegt men dat het uitgesproken dient te worden als Yahweh, maar origineler is het vermoedelijk – en ik wil dat bij een andere gelegenheid graag nog eens een keertje uitleggen – de uitspraak Jewe. Men zegt dan wel: "Ja, het Hebreeuws heeft geen klinkers", maar ik vind het toch wel erg grappig dat het van oudsher heel goed te verdedigen is dat het Hebreeuws wel degelijk klinkers had. Sterker nog, dat de naam van God uitsluitend uit klinkers bestond. Ik weet dat dit vloeken is in de kerk voor degenen die Hebreeuws spreken en dat zo gedoceerd hebben gekregen, maar de naam van God bestond uit vier klinkers. Het was niet de eerste de beste die dat trouwens naar voren bracht, want het was Flavius Josephus die dat ook al zei.

Enfin, over de uitspraak wil ik het nu verder niet hebben. Of het nu Yahweh of Jewe is, over een andere uitspraak wil ik straks nog even wat zeggen. In elk geval is dat de naam. "De God van Abraham, de God van Isaak en de God van Jakob heeft mij tot u gezonden." En dan staat er: "Dit is mijn naam voor eeuwig", voor de eeuw. Le-olam, dit is mijn naam voor de eeuw. "En zo wil Ik aangeroepen worden van geslacht tot geslacht."

En ik moet u zeggen, het is toch wel heel eigenaardig wat er aan de hand is met die naam. Dat we nu niet meer weten hoe die naam uitgesproken moet worden, terwijl God zo uitdrukkelijk had gezegd: "Zo wil Ik aangeroepen worden." Waarom? Dat is Mijn naam van geslacht tot geslacht. Dat wil zeggen: van generatie op generatie.

▶ 08:34 De Joodse Traditie en het Verzwijgen van Gods Naam ↑ hoofdstukken

De traditie – en dat is al begonnen bij het Jodendom – de Joodse traditie zegt: de Naam is te heilig om uit te spreken. En daarom, als men de Naam tegenkomt in de Hebreeuwse Bijbel – en die komt maar liefst meer dan 6500 keer voor – dan zegt men niet Yahweh. Dat mag men niet zeggen, want die Naam is te heilig. Dan zegt men Adonai, maar Adonai betekent 'Heer'; dat is niet echt een naam. Of men spreekt over Ha Shem, en Ha Shem betekent letterlijk 'de Naam'. Het zijn allemaal pogingen om in elk geval de Naam niet uit te spreken.

Begrijp me goed, ik heb het niet over intenties, want de intentie is dat men zoveel respect heeft voor de Naam dat men hem niet uitspreekt. Maar als je dan toch de woorden leest zoals God dat zegt tegen Mozes: "Dat is mijn Naam en zo wil ik aangeroepen worden", dan zie je dat er over die Naam een waas is gelegd. Een waas die zo sterk is dat men niet eens meer met zekerheid weet te stellen hoe die Naam uitgesproken moet worden. Men heeft ook allerlei klinkertekens aan de overlevering moeten toevoegen. De Masora betekent trouwens ook 'de overlevering'. De Masoreten hebben klinkertekens moeten toevoegen om überhaupt nog te weten hoe het uitgesproken moet worden, en als we dat dan weten, dan mág het niet uitgesproken worden en maakt men ervan: Adonai.

In feite doen wij dat ook nog steeds hoor, weet u dat? Want ook in onze vertalingen – of je nu de Statenvertaling (SV) hebt, de NBG-vertaling of de NBV – is het nog steeds 'HEERE', 'HERE' of 'HEER'. Het aantal letters of de schrijfwijze maakt dan nog wat verschil, maar het is allemaal dezelfde gedachte. Dat komt in feite allemaal overeen met het oud-Joodse gebruik, namelijk om de Naam te vervangen door Adonai. Maar Adonai betekent ook 'Heer', zodat ook wij de Naam van God niet meer uitspreken. We hebben het vervangen door een ander woord, door 'Heer', maar dat is niet de Naam. Een naam hoor je niet te vertalen. Dat een naam in de ene taal iets anders klinkt dan in een andere taal, oké, maar een naam blijft een naam. 'Heer' is namelijk geen naam, maar een titel; het duidt iemand aan die boven anderen staat. Adonai is gewoon iets anders.

Het is in de Bijbel trouwens ook heel frappant dat je nogal eens de uitdrukking tegenkomt 'Heere, HERE'. Dan staat er letterlijk in het Hebreeuws: Adonai Yahweh. Als dat gelezen wordt, krijg je de uitspraak 'Heere, Heere'. Dan denk je als luisteraar, als 'simpele ziel': "O, daar staat twee keer hetzelfde." Maar dat is niet zo. De ene keer is het een titel, Heer (Adonai), en vervolgens is het de Naam, Yahweh.

Waarbij trouwens in de Joodse traditie de klinkers van Adonai – de A, de O en de A – werden 'ingelezen' in de Godsnaam. Vandaar kreeg je de uitspraak van deze Naam: JaHoVaH, wat vervolgens Jehovah werd. Maar dat is een zo goed als zeker onjuiste uitspraak van de Naam. Ik herhaal nog eens: daar gaat het me vanmorgen niet eens zozeer om. Ik wil jullie alleen in een paar minuten vertellen hoe dat zo gegaan is, maar die Naam is weggemoffeld.

Er is één groepering die daar altijd een groot punt van gemaakt heeft – en u weet wat ik nu ga zeggen – dat zijn de Jehova's getuigen. Zij hebben daar de vinger op de zere plek gelegd en gezegd: "Hoor eens even, dat is niet juist." Afgezien van het feit dat zij zelf de Naam ook niet correct uitspreken, hebben ze helemaal gelijk dat de Naam in onze vertalingen is weggemoffeld. Zij zeggen: "Dat is niet zoals het zou moeten, want God had gezegd: dat is mijn Naam." Er staat Yahweh, en dan hoort dat ook zo uitgesproken te worden. Maar fijn, als we nu even verder gaan.

▶ 13:22 Aan de Vaderen Bekend als El Shaddai ↑ hoofdstukken

En dan komen we terecht in Exodus 6. Daar gaat Mozes weer terug naar de Sinaï, want hij is naar het land Egypte gegaan. Het eind van het liedje bleek te zijn dat het volk van Israël het alleen maar zwaarder had gekregen in Egypteland. Want toen eenmaal aan het licht was gekomen dat God Zelf Zijn volk zou uitleiden en Mozes dat ook aan de farao bekend heeft gemaakt, wel, toen heeft de farao het leven voor het volk alleen maar zwaarder gemaakt, waardoor het volk meer ging klagen en het Mozes buitengewoon kwalijk nam.

Mozes gaat met hangende pootjes weer terug naar de plaats waar hij God ooit ontmoet had. En dan lees je dat Mozes zijn verhaal vertelt. Ik breek nu even midden in het gesprek in. Er staat: "Voorts sprak God tot Mozes en Hij zeide tot hem: Ik ben Yahweh." Ik lees het nu meteen maar gewoon goed. In onze vertalingen staat: "Ik ben de HERE", maar er staat letterlijk: "Ik ben Yahweh."

"Ik ben aan Abraham, Isaak en Jakob verschenen als God de Almachtige." Het is een heel opmerkelijke tekst. Letterlijk staat er: als El Shaddai. El Shaddai, kent u die woorden? Daar zijn ook prachtige liederen op gemaakt. Ken je het liedje van Amy Grant? El Shaddai, een geweldig lied is dat. Ja, "Ik ben aan Abraham, Isaak en Jakob verschenen als El Shaddai", wat trouwens nog veel meer is dan alleen maar God de Almachtige. De echte betekenis van het woord is dat God algenoegzaam is; Hij voorziet in alles. Het woord Shaddai heeft zelfs te maken met de moederborst: het kind geven wat het nodig heeft. Schitterende associaties zijn dat.

Zo heeft God Zich aan Abraham, Isaak en Jakob bekendgemaakt als El Shaddai. En dan staat erbij: "maar met mijn naam Yahweh ben ik hun niet bekend geweest." Dat is heel eigenaardig en ik kom daar straks nog even op terug. Maar ik neem deze woorden even voor wat ze gewoon zeggen. Want als u nu aan mij vraagt wat dit betekent, nou, dan denk ik dat het gewoon dít betekent: dat God Zich bekendgemaakt heeft aan Abraham, Isaak en Jakob als El Shaddai en dat zij God niet hebben gekend als Yahweh. Dat is namelijk gewoon wat er staat. In wezen behoeft dit geen verklaring, het ís de verklaring.

En dat betekent dus dat God Zich nu aan Mozes bekendmaakt met Zijn naam, zodat aan Mozes het voorrecht ten deel valt dat hij God aan Zijn volk mag bekendmaken met die naam. En daar is iets heel eigenaardigs mee aan de hand. Want als ik u vertel dat Mozes, als je vanaf Adam rekent, de zesentwintigste generatie is... Houd dat even vast. Mozes is vanaf Adam gerekend de zesentwintigste generatie. Je kunt het zomaar teruglezen vanuit de geslachtsregisters; ik ga het straks ook laten zien. Maar nu wil ik nog wat vertellen, want...

▶ 17:21 De Getalswaarde van de Naam en de 26e Generatie ↑ hoofdstukken

Een naam in de Bijbel, of Hebreeuwse letters, zijn niet alleen maar letters; het zijn ook nog eens cijfers. Vergelijk het maar met onze Romeinse letters, die ook cijfers zijn. Wel, dat is met Hebreeuwse letters ook zo. De eerste letter van de Hebreeuwse naam van God, Yahweh, is de Jod. En u weet allemaal wat de Jod vertegenwoordigt? Ja, een 10. De Jod is namelijk de tiende letter. De Jod, dat is de 10.

Dan heb je de tweede letter van de naam van God: de He. Dat is de vijf. We kennen dat overigens ook nog, weliswaar iets moeilijker, in het Nederlands, want dat is het 'heitje'. Een heitje voor een karwei. Uiteindelijk komt dat uit het Amsterdams, maar via-via komt het uit het Hebreeuws. Een He is namelijk de vijfde letter. Een heitje was, als ik me niet vergis, vijf stuivers; een kwartje dus. Vijf keer vijf, dat is de vijf.

Vervolgens krijg je de derde letter van de naam van God: de Waf. Dat betekent 'een haak'. Maar deze letter vertegenwoordigt het getal zes. Het is in het Hebreeuws de W of de U. U zegt: hoe zit dat dan? Nou, zo groot is het verschil niet tussen een U en een W hoor. Want een U of een W is eigenlijk gewoon een 'w'. Trouwens, bij een 'double U' schrijf je gewoon twee keer een u. En als u Surinaams bent, dan kunt u het verschil niet eens goed uitspreken: de 'way'. De 'u', de 'oe' en de 'we' is gewoon hetzelfde. De 'way', waarom ook niet? De 'oe' en de... Ja, dat is zo. Dan wordt de 'w' uitgesproken als een 'oe' of een 'u'.

In ieder geval, die derde letter vertegenwoordigt de zes en die laatste letter is wederom de He, de vijf. Weet u wat nu zo opmerkelijk is? Er is over de naam van God nog veel meer te vertellen, maar ik wil u dit zeggen: Mozes is de 26e generatie. De periode van Adam tot Mozes is onderverdeeld in vier periodes. In totaal zijn dit inderdaad 26 generaties. Dus de naam van God vertegenwoordigt 26. Maar die periode van 26 generaties is onderverdeeld in vier fasen.

De eerste fase bestaat uit tien generaties. U vindt ze allemaal beschreven in Genesis 5: tien generaties van Adam tot Noach. Dan krijg je de zondvloed. Dan krijg je vervolgens vijf generaties, van Sem tot Peleg. Van Peleg lezen we dat in zijn dagen de aarde werd verdeeld. Peleg betekent ook 'verdeling'. Houd dat vast, want wat je ziet is dat de naam van God ook heel dikwijls verdeeld wordt. De naam wordt niet voluit uitgesproken, maar er wordt alleen 'Jah' van uitgesproken. Dat zie je in heel veel namen, zoals in 'Halleluja'. Niet 'Hallelu-Yahweh', maar voor de helft. De naam wordt in tweeën verdeeld. De eerste twee letters worden slechts uitgesproken. Dat zie je ook bij Jesaja, Jeremia, Obadja. Al die namen. De naam van God wordt verdeeld in deze eerste twee letters en vervolgens in de resterende twee laatste letters.

Dan krijg je dus die periode waarin de aarde verdeeld wordt. Daarna krijg je zes generaties, waarna uiteindelijk nog de laatste vijf generaties volgen: de generaties waarbij Israël in Egypteland verbleef. Dan krijg je uiteindelijk Amram, de vader van Mozes, als de 25e generatie en Mozes zelf als de 26e generatie. En het is aan Mozes aan wie God Zijn naam bekendmaakt. Is dit niet geweldig? Zo'n structuur!

En dit is maar één tipje van de sluier, want met die 26 is nog veel meer aan de hand, ook wat betreft de betekenissen van die letters. 'Hebreeuws' betekent letterlijk 'van de overkant'. Overkant, dat is wat het woord Hebreeën of Hebreeuws betekent. Van de overzijde, van de andere kant. Hebreeuws is de taal van de andere kant. Dat komt uit de andere wereld. En alleen al zo'n structuur van 10-5-6-5 verraadt dat. God maakt Zijn naam bekend en dat doet Hij aan Mozes, de 26e generatie. En dat is inderdaad ook weer onderverdeeld in vieren, en wel precies die vier fases die die getallen vertegenwoordigen van 10, 5, 6 en 5. Dat verzin je toch niet?

Kijk, dat is de goddelijke handtekening in de Bijbel, waarbij God zegt: "Mocht je ooit twijfelen aan Mijn woorden: dit ben Ik. Ik ben er. In Mijn woord kom Ik mee." Goed, Mozes is dus de 26e generatie. Ik moet er wel bij zeggen...

▶ 23:32 Mozes als Redacteur en de Naam Yahweh in Genesis ↑ hoofdstukken

Dat vers wat we daarvoor lazen, namelijk dat God zegt dat Hij aan de vaderen bekend was als El Shaddai maar niet als Yahweh, levert een grote vraag op. Hoe kan het dat we in het boek Genesis heel dikwijls al de naam Yahweh tegenkomen? Van Abraham lezen we bijvoorbeeld in Genesis 13: "En hij bouwde daar een altaar voor Yahweh." En later in Genesis 26 lees je van Isaak dat Yahweh hem verscheen en tot hem sprak. Hierover is vervolgens een enorme discussie losgebarsten. Men heeft wel gezegd dat wanneer God in Exodus 6 zegt dat Hij hen als Yahweh niet bekend was, dit betekent dat Hij hen nog niet helemaal bekend was, of dat ze de diepere betekenis daarvan nog niet kenden. Ik moet zeggen: dat is niet wat er staat. Bovendien is het een wat flauwe verklaring, want God verduidelijkt ook verderop bij Mozes Zijn naam niet. Hij vertelt alleen dat dit Zijn naam is en dat Hij zo wil worden aangeroepen.

Ik neem Exodus 6 gewoon zoals het staat. Dat wil zeggen dat de vaderen, Abraham en Isaak, God inderdaad hebben gekend als El Shaddai. Maar dat roept nogmaals de vraag op: waarom lezen we in Genesis dan toch heel wat keren de naam Yahweh? Ik denk dat we deze vraag moeten beantwoorden met het vers in Exodus 3:15, waar we het antwoord vinden. Daar lezen we dat God tot Mozes zei: "Aldus zult gij tot de Israëlieten zeggen: Yahweh, de God uwer vaderen, de God van Abraham, de God van Isaak en de God van Jakob heeft mij tot u gezonden." Met andere woorden: ook al kenden zij Mijn naam niet, Ik ben dezelfde als de God van jouw vader. De vaderen kenden die naam als zodanig niet, maar dat neemt niet weg dat het dezelfde God is. Wat Mozes aan zijn volk moest bekendmaken, was dat Yahweh dezelfde is als de God van hun vaderen. Dat was in wezen een van de grote missies die hij had ten behoeve van zijn volk. Mozes moest vertellen: "Ik ben door God gezonden, namelijk de God van jullie vaders." En wie is die God? Dat is Yahweh. Ook al kenden zij Mij onder een andere naam, namelijk als El Shaddai, de Algenoegzame, de Almachtige.

Als voorlopige conclusie kunnen we stellen dat Mozes aan Israël duidelijk moest maken dat Yahweh de God van hun vaderen is. En dan komen we bij de totstandkoming van het boek Genesis. We hebben het er dit jaar al vaker over gehad hoe dat is gegaan. Genesis is geschreven door de aartsvaders zelf, beginnend bij Adam, Noach, Sem, Cham en Jafeth. Zij hebben die documenten allemaal opgetekend en uiteindelijk zijn ze in handen gekomen van Mozes. Hij is de redacteur geweest die de documenten bij elkaar bracht, ze wellicht soms vertaalde en in elk geval geredigeerd heeft. Als redacteur heeft hij de naam Yahweh later toegevoegd om aan te geven dat de God van de vaderen dezelfde is als de God van Israël, namelijk Yahweh. Dat was Mozes’ missie. Genesis wordt terecht aan Mozes toegeschreven; hij is niet de oorspronkelijke schrijver, maar wel de redacteur die alles bewerkt en bij elkaar gebracht heeft. Wanneer ik in Exodus 6 lees dat Abraham, Isaak en Jakob de naam Yahweh niet zo kenden, dan betekent dit dat Mozes deze naam later heeft ingevoegd om daarmee aan te geven dat Yahweh de God van hun vaderen is.

Ik wil trouwens nog op iets opmerkelijks wijzen: Abraham, Isaak en Jakob leefden niet onder de wet. Als u dat uitgelegd wilt hebben, moet u dat in Galaten 3 nog eens nalezen. Abraham kreeg de belofte 430 jaar voordat op de Sinaï de wet aan het volk van Israël gegeven werd. Zij leefden onder de belofte en hadden van God de toezegging gekregen dat zij een groot volk zouden worden en het land zouden ontvangen. Zij leefden niet onder de wet, maar het opmerkelijke is dat deze vaders de naam Yahweh als zodanig niet kenden. Ik zeg dit erbij omdat het feitelijk parallel loopt met onze situatie. In het Nieuwe Testament komt de naam Yahweh namelijk ook niet voor. Ik heb een aantal keren Jehovah's getuigen aan de deur gehad – wat mede de aanleiding was voor deze studie – en daar hebben we het uitgebreid over gehad. Ik had een gesprek met iemand die heel goed wist waar hij het over had, maar ik heb hem ook voorgeworpen: hoe verklaar jij dat de naam Yahweh nergens in het Nieuwe Testament voorkomt? De naam komt er overigens wel in voor, maar op een verborgen manier; daar ga ik het straks over hebben. Maar de situatie is identiek aan de situatie vóór Mozes. De vaderen kenden de naam Yahweh evenmin; pas in de zesentwintigste generatie is dit aan Mozes bekendgemaakt.

▶ 30:29 Filippenzen 2: de Naam Boven Alle Naam Geschonken aan Jezus ↑ hoofdstukken

Goed, we gaan naar Filippenzen 2. Daar wilde ik uiteindelijk naartoe en dat wil ik u nu ook eens voorlezen, want daar vinden we die bekende uitdrukking waar ik de titel van deze studie ook aan heb ontleend. We komen midden in het gedeelte van Filippenzen 2, ik begin bij vers 8. Het is een machtige passage waar gesproken wordt over Hem die in de gestalte Gods was en het geen roof geacht heeft God gelijk te zijn. Hij heeft Zichzelf ontledigd en de gestalte van een slaaf aangenomen. En dan lees je in vers 8 — dan gaat het over de Heer Jezus Christus, Jezus hier op aarde — Hij heeft Zich vernederd en is gehoorzaam geworden tot de dood van het kruis. Dat is het eindpunt van de vernedering. Dieper kan namelijk niet. Hij was de gestalte Gods. Je zou ook die verzen daarvoor erbij moeten betrekken om het helemaal te begrijpen, maar dan lees je dat Hij de gestalte Gods was. Hij, die Zich in de hoogste hoogte bevond, heeft Zich vernederd tot de diepste diepte. Hij is gehoorzaam geworden tot de dood, ja, tot de dood van het kruis. Dat was Zijn ultieme vernedering.

En dan lees je in vers 9: "Daarom heeft God Hem ook uitermate" — dat wil zeggen tot de uiterste maat, hoger kon namelijk niet — "tot de uiterste maat verhoogd." Vervolgens staat er in datzelfde vers: "en Hem de naam boven alle naam geschonken." De naam boven alle naam geschonken, welke naam is dat? Als ik u dan toch een advies mag geven — en dat bedoel ik helemaal niet lelijk naar deze groepering — want gek genoeg maken Jehovah's getuigen, ondanks het feit dat ik van mening ben dat ze zich in een afschuwelijk systeem bevinden waarbij ze totaal niet de vrijheid hebben om zelf de Bijbel te lezen, de christenheid attent op een heleboel misverstanden en dwalingen. In die zin voel ik ook heel vaak toch connectie en affiniteit met hen.

Laat ik dan toch eens even een paar mooie dingen vertellen over wat Jehovah's getuigen weten. Die weten dat de hel niet bestaat, maar ze zeggen dat er 'Gehenna' staat. Ze hebben helemaal gelijk. En ze zeggen dat de ziel de mens zelf is; de mens is een ziel en als een mens doodgaat, dan gaat hij echt dood. Jehovah's getuigen zeggen ook dat de drie-eenheid niet in de Bijbel staat. Kijk het maar na. En moet u opmerken dat wanneer zij aan de deur komen, de deur vaak weer voor hun snuffert wordt dichtgedaan, zodat een gesprek sowieso niet mogelijk is. Maar dat is ook vaak angst. Gemakzucht ook, maar ook angst. Want als de doorsnee christen, de kerkmens, een gesprek aangaat met Jehovah's getuigen, dan kan ik u dit verzekeren: ze verliezen op alle fronten. Ze worden in vijf minuten ingepakt. Dat klinkt misschien wat overdreven, maar het is echt zo. Want zij wijzen erop: "U zegt de Bijbel te geloven. Nou, hier: u zegt dat de drie-eenheid zo belangrijk is, dat het de belangrijkste leerstelling is. Waar staat het in de Bijbel? Kunt u het me uitleggen wat dat betekent?" Nee, dat weet helemaal niemand. Zelfs de paus kan niet uitleggen wat de drie-eenheid betekent; dat heeft hij zelf gezegd. Dus ja, dat vind ik altijd zo leuk: hij weet niet wat het betekent, maar het is wel het allerbelangrijkste. En waar staat het dan? Ja, dat staat ook nergens in de Bijbel.

Hoe dan ook, dat wilde ik dan toch even gezegd hebben over Jehovah's getuigen. Maar als u ze aan de deur krijgt, dan moet u eens aan ze vragen — of kan ik u zomaar een tip geven: "Wat is de naam boven alle naam?" Geheid dat een Jehovah's getuige zal zeggen: "Dat is Jehovah." Dan vallen we even niet over de uitspraak: Yahweh of Jehovah. Aha, dan moet u vervolgens vragen: "Aan wie is die naam gegeven?" En dan moeten we naar Filippenzen 2. De naam boven alle naam, dat is inderdaad Yahweh. Maar aan wie is die naam geschonken? Wel, dat staat hier pontificaal: God heeft Hem, Jezus, uitermate verhoogd nadat Hij de dood van het kruis was gestorven. God heeft Hem uitermate verhoogd en Hem de naam boven alle naam gegeven, namelijk de naam van Yahweh. En ik zal u ook laten zien en de proef op de som nemen dat het echt zo is.

De naam boven alle naam. Want er staat vervolgens dat in de naam van Jezus elke knie zich zou buigen. En wat betekent Jezus? De naam Jezus is, als je het in het Hebreeuws zegt, Yehoshua of Jehoshua. De meer Griekse vorm is Jezus. Maar die naam Jehoshua betekent 'Yahweh is Redder'. Je hebt weer die eerste letters die te maken hebben met hoe de naam verdeeld wordt: Yah-hoshua. In elk geval betekent het: Yahweh is Redder. Dat betekent dat als je de naam Jezus uitspreekt, je daarmee wel degelijk ook de naam boven alle naam uitspreekt. Want Jezus is namelijk de naam boven alle naam, zelfs met nog informatie erbij, namelijk dat Yahweh Redder is. Dat is wat de naam Jezus betekent. "Opdat in de naam van Jezus zich alle knie zou buigen van hen die in de hemel en die op de aarde en die onder de aarde zijn, en alle tong zou belijden: Jezus Christus is Heer." En daar staat erbij: "tot eer van God de Vader."

Ik weet niet in welke richting het gesprek zich vervolgens zal ontwikkelen, want je kunt er verschillende kanten mee op. Je kunt het gaan hebben over de naam boven alle naam, of over wat hier staat als dat geweldige slotakkoord van al Gods heilshandelen. Maar daar blijft iedereen op steken, want vanuit de traditie kun je niet geloven wat hier staat. Men denkt: "Ja, dat zal onder dwang gebeuren, dan moeten de knieën zich buigen en dan zullen ze gewoon gedwongen worden." Maar er staat niet: elke lip zal dat zeggen. Het is geen lippenbelijdenis. Nee, alle tong zal dat zeggen. Tussen de tong en de lip zit een verschil: lippendienst is de buitenkant, maar de tong zit van binnen. Als de tong iets zegt, dan komt het van binnenuit. En alle tong zal belijden. Dat woord belijden — exomologeomai — betekent trouwens letterlijk ook, als je dat in het Grieks ziet, dat er het voorvoegsel 'ex' voor staat. En dat 'ex' betekent: van binnenuit.

Alle tong zal van binnenuit belijden: "Jezus Christus is Heer", tot eer van God de Vader. Want God zal juist in de naam van Jezus een Vader blijken te zijn van het ganse mensdom, van elke knie die gaat buigen. Alle tong zal tot die erkenning komen. In de zangdienst is al eventjes naar voren gebracht dat wij dat nu al mogen doen; dat wij nu al onze knieën buigen en dat onze tong nu al zegt: "Jezus, Hij is Heer." Er komt een moment dat iedereen het zal weten en, sterker nog, het van harte zal erkennen. En dat zal niet uit dwang zijn; nee, ze zullen dat doen tot eer van God de Vader. Alsjeblieft! Dit is evangelie op zich. Zo eindigt de geschiedenis. Zo eindigt Gods plan der aionen. Hij heeft alles in de hand en Hij gaat alles tot een goed einde brengen. Het hele plan der aionen eindigt in één groot Hallelu-Yahweh, inderdaad. Eén grote lofprijs.

▶ 40:04 Oudtestamentische Profetieën: Yahweh Is Redder ↑ hoofdstukken

Maar dan zal ik u nog eens wat vertellen, want we hebben het over die Naam. Want waar ontleent Paulus deze woorden aan in Filippi 2? We zijn een beetje op de Bijbelquiz-tour vandaag, maar als niemand me kan helpen, dan zal ik het zelf maar zeggen: Jesaja. Want als Paulus dit hier zo naar voren brengt, dan refereert hij aan woorden die we vinden in Jesaja 45, en dat moet u lezen in vers 22. Het is het laatste gedeelte van dat hoofdstuk. Daar zie je in de voorgaande verzen dat de HEERE — dat wil zeggen Yahweh — aan het woord is, en dan staat er: "Wendt u tot Mij en laat u verlossen." Laten we hier even bij stilstaan. Hier staat eigenlijk het woordje 'redden'. Het Hebreeuwse woord is Yasha, en daar is de naam Jezus weer aan ontleend. Jezus betekent: Yahweh is Redder. Dit werkwoord is het werkwoord dat is meegekomen in de naam van Jezus. Hier staat dus: "Wendt u tot Mij en laat u verlossen." Dat wil zeggen: wie is die Verlosser? Yahweh!

Yahweh is de Redder, maar dat is precies wat de naam Jezus betekent: Yahweh is Redder of Verlosser. "Wendt u tot Mij, laat u verlossen, alle einden der aarde, want Ik ben God en niemand meer." Dit is trouwens niet alleen een oproep, maar het blijkt een profetie te zijn. Dat verzin ik niet, maar dat ziet u in het vervolg; de einden der aarde zullen komen en ze zullen daadwerkelijk verlost worden. Want leest u vervolgens in vers 23: "Want Ik heb gezworen bij Mijzelf." Dat vind je niet vaak hoor, dat God in de Bijbel een eed zweert. Bij slechts drie of vier gelegenheden lees je dat. In principe is het zo dat God ook zegt: "Laat uw ja, ja zijn en uw nee, nee," maar bij hoge uitzondering doet Hij dat wel als Hij werkelijk iets fundamenteels en belangrijks naar voren brengt. En dat is in dit geval zo. Aan Abraham heeft Hij ook een eed gezworen, maar hier zweert Hij opnieuw. Je zweert altijd bij de hoogste naam, maar bij wie moet God anders zweren dan bij Zichzelf? "Want Ik heb gezworen bij Mijzelf dat voor Mij elke knie zich zal buigen en dat bij Mij elke tong zal zweren." Dat zegt Yahweh.

Dan stellen we de vraag: voor wie zal elke knie zich buigen? Als we Jesaja 45 lezen, dan staat er: voor Yahweh. God heeft zelfs gezworen bij Zichzelf dat alle knie voor Hem zal buigen en alle tong Hem zal erkennen en belijden. Dat is de Naam boven alle naam. Maar als ik in Filippi 2 lees, dan staat er dat het de naam van Jezus is. Opdat in de naam van Jezus zich alle knie zal buigen en alle tong zal belijden dat Jezus Christus Heer is, tot eer van God de Vader. De vraag moet dus gesteld worden: hoe zit dat dan? Voor Yahweh of voor Jezus? Voor wie zal elke knie zich buigen? Het antwoord is niet moeilijk, want Jezus betekent: Yahweh is Redder. En aan die naam — laat ik het nog sterker zeggen — is de Naam boven alle naam gegeven. Ik kan daar heel veel voorbeelden van geven, maar ik wil me beperken tot een tweetal schriftplaatsen waaruit duidelijk blijkt dat Jezus niemand anders is dan Yahweh de Redder.

In de eerste plaats neem ik u mee naar Zacharia 12. Dat is een profetie die in de nabije toekomst in Jeruzalem tot vervulling zal komen. Ik stel voor om dat in de Statenvertaling te lezen. In de NBG staat een weergave die niet helemaal klopt, maar in de Statenvertaling staat het correct. Er staat: "Ik zal..." Dat is God die gaat spreken, het is een belofte. Het gaat over Yahweh, dat ziet u in het hele verband; de Here Yahweh is aan het woord. "Yahweh zal over het huis van David en over de inwoners van Jeruzalem uitgieten de Geest van genade en der gebeden." En dan moeten ze opletten wat er staat: "En ze zullen Hem..." Maar dat 'Hem' kunt u gewoon doorkrassen, want daar hebben de vertalers dat van gemaakt. Er staat gewoon letterlijk: "Ze zullen Mij aanschouwen." Namelijk Yahweh. "Ze zullen Mij aanschouwen die zij doorstoken hebben." Als u een Statenvertaling hebt, dan staat er inderdaad correct: "Ze zullen Mij aanschouwen die zij doorstoken hebben."

Maar wie hebben zij doorstoken? En wie zullen zij aanschouwen? Dat is niet zo moeilijk hoor. Ik zou meerdere schriftplaatsen kunnen laten zien in het Nieuwe Testament waaruit blijkt dat het hier inderdaad gaat om Jezus, de Heer Jezus Christus die verhoogd is en de Naam heeft ontvangen boven alle namen. Ik beperk me even tot één schriftplaats. In Openbaring 1 vers 7 staat: "Zie, Hij komt met de wolken en elk oog zal Hem zien, ook zij die Hem hebben doorstoken." Dat wil zeggen: Zijn eigen volk, Zijn eigen broeders naar het vlees die Hem hebben verkocht. Maar nu zit ik weer een andere geschiedenis erbij te halen, namelijk die van Jozef, die zij eerst hebben verworpen en die hen uiteindelijk toch zal bevrijden. Terwijl ik het zeg, komen allerlei Bijbelse figuren zomaar voor de geest. Denk aan een man als Mozes; zijn naam betekent 'uit het water getrokken'. Hij werd eerst miskend en verworpen, maar vervolgens komt hij voor een tweede keer terug, bevrijdt hij zijn volk en leidt hij hen uit het diensthuis op weg naar het beloofde land. Aan wie denkt u dan? Als ik het zo zeg, dan zie ik in Mozes toch niets anders dan een prefiguratie, een type van Hem die zou komen.

Vergelijk deze schriftplaatsen en je ziet gewoon dat het identiek is. Het is Degene die zij zullen zien, die de Naam boven alle namen heeft ontvangen. In Zacharia 14 staat even verder: "Dan zal Yahweh uittrekken om tegen de volkeren te strijden zoals Hij vroeger streed ten dage van de krijg." Moet u die passage maar eens lezen, dat alle volkeren ten strijde zullen trekken tegen Jeruzalem. Dat moment komt. Alle volkeren, de hele Verenigde Naties, zullen zich gaan concentreren daar in Jeruzalem om hun revanche te nemen op dat kleine, piepkleine Joodse staatje. En ze zullen ten strijde trekken tegen Jeruzalem. Dan gaat Israël iets doen wat ze duizenden jaren principieel geweigerd hebben te doen: de Naam aanroepen. Eindelijk zullen ze de Naam gaan aanroepen. Ze kunnen dan trouwens ook geen kant meer uit; ze kunnen nog maar één ding doen en dat is de Naam aanroepen. En dan zullen ze de naam van Yahweh aanroepen.

Weet u wat er dan gebeurt? Dan zal Yahweh verschijnen. Ze zullen Hem zien en ze zullen zien wie het is aan wie de Naam boven alle namen gegeven is. In Zacharia 14 staat vervolgens dat Zijn voeten — want dat ging over Yahweh — zullen staan op de Olijfberg, die voor Jeruzalem ligt aan de oostzijde. Op het moment dat Yahweh Zijn voet zal zetten op de Olijfberg, zal die middendoor splijten en zal er ter plekke een vluchtweg gecreëerd worden richting de woestijn. Dat lees je dan in het navolgende van dit hoofdstuk. Maar ziet u wat er aan de hand is? Dan gaat Israël iets doen wat ze altijd geweigerd hebben te doen.

Namelijk de naam aanroepen, Yahweh aanroepen, en Hij zal dan inderdaad komen. "Roep Mij aan", staat het toch in de Psalmen, "ten dage van de benauwdheid en Ik zal u redden." Dat zal dan waarheid worden. Dat is gewoon profetie. En Hij zal hen redden en Hij zal verschijnen. Zijn voeten zullen staan en ze zullen zien wie zij hebben doorstoken. Ze zullen Mij zien, namelijk de naam van Jezus. Jezus betekent: Yahweh is Redder. Die zullen zij zien. En dan zullen ze zien wie ze hebben doorstoken en ze zullen over Hem een bittere rouwklacht aanheffen.

En dan moet ik weer denken aan de geschiedenis van Jozef, dat hij zal zeggen: "Ik ben Jozef die jullie hebben verkocht." En dan deinzen ze allemaal terug. Zie je hoe al die lijnen dan door elkaar lopen? Dan zie je gewoon dat geweldige panorama's zich voor je ogen voltrekken. Waar de profetie en de Psalmen over spreken, daar gaan rechtstreekse profetieën over, maar ook allerlei verhalen die we in het Oude Testament vinden; ze gaan daar allemaal over. Diezelfde waarheid wordt naar voren gebracht: dat inderdaad Zijn voeten te dien dage zullen staan op de Olijfberg. In Zacharia 14 is dat, jawel.

Maar als u nu in Handelingen 1 leest dat Jezus vanaf de Olijfberg onttrokken wordt aan het oog, wat lees je dan? Dat vervolgens twee mannen in witte klederen daar voor de discipelen staan en zeggen: "Galilese mannen, wat staan jullie daar omhoog te kijken?" En dan zeggen ze: "Deze Jezus, die van u opgenomen is naar de hemel, zal op dezelfde wijze en zelfs op dezelfde locatie als gij Hem ten hemel hebt zien varen, wederkomen." Deze zelfde Jezus, op dezelfde wijze en zelfs op dezelfde plaats, en Zijn voeten zullen staan op de Olijfberg.

De vraag is dus: wie zal Israël straks zien? Nou, Zacharia 12 zegt dat dit Yahweh is, maar Openbaring 1 zegt, over exact hetzelfde handelend, dat het Jezus is. En als we Zacharia 14 lezen, dan gaat het over Yahweh wiens voeten zullen staan op de Olijfberg, maar als we Handelingen 1 lezen, dan gaat het over Jezus die op dezelfde wijze zal terugkeren als dat Hij ten hemel voer en wiens voeten zullen staan op de Olijfberg. Is dat een tegenstelling? Nee! Ik hoop dat in elk geval in dit uur duidelijk gemaakt te hebben en goed naar voren gebracht te hebben, zodat u dit onthoudt: dat Jezus betekent 'Yahweh is Redder'.

▶ 52:39 Conclusie: Jezus als de Zichtbare Openbaring van God ↑ hoofdstukken

En aan Hem is de naam boven alle naam gegeven. Hij is de openbaring van God. En daarmee wil ik ook afsluiten. Ja, ik zou kunnen afsluiten met een woord uit de Colossenzenbrief, waar Paulus naar voren brengt dat Hij, de Heer Jezus Christus, het beeld is, het icoon van God, de eerstgeborene van elk schepsel.

Maar ik doe het met de woorden van Johannes 1. Daar staat: "Niemand heeft ooit God gezien; de eniggeboren Zoon, die aan de boezem des Vaders is, die heeft Hem doen kennen." Nooit is God gezien in de absolute zin, want Hij is namelijk de onzienlijke God. Als Hij Zich bekendmaakt, dan doet Hij dat via Zijn gestalte, via Zijn beeld. En nu, sinds de opstanding van de Heer Jezus Christus, doet Hij dat door middel van een Mens die ooit de diepste diepte is ingegaan, ja, de dood des kruises. Maar juist op deze wijze gaat Hij de hele schepping redden. En redden betekent ook: tot erkenning brengen van de naam boven alle naam, tot eer van God de Vader.

Hij maakt God bekend, Hij maakt God zichtbaar. Hij die nu aan de boezem des Vaders is, Hij heeft Hem doen kennen. En vandaar dat we gewoon een is-gelijk-teken kunnen zetten: Jezus is inderdaad het beeld, de openbaring van de onzienlijke God. Jezus betekent: Yahweh is Redder. Ik stel voor dat we daar een mooi lied over gaan zingen.