▶ 00:00 Introductie: de Fundamentele Tegenstelling Tussen Geloof en Werken ↑ hoofdstukken

Ik wil u vanmorgen meenemen naar Romeinen hoofdstuk 10. Niet het hele hoofdstuk zal daarbij aan de orde komen, maar wel een aantal heel markante verzen. Ik heb boven deze studie de titel ‘Hart en mond’ geschreven. Waarom dat zo is, zal u niet verbazen als we straks het gedeelte ook zullen lezen.

Ik stel voor dat we beginnen te lezen bij vers 6. Uit de wijze waarop dat vers begint, wordt meteen duidelijk dat we feitelijk midden in het betoog van de apostel terecht zijn gekomen. Hij begint namelijk met: ‘maar’. Dat geeft een tegenstelling aan; een tegenstelling ten opzichte van dat wat Paulus zojuist had geschreven. Het zal u niet verbazen dat aan Romeinen 10 vers 6 ruim negen hoofdstukken zijn voorafgegaan, en daarin is nogal wat ter sprake gekomen. Het zijn heel fundamentele waarheden die Paulus in deze schitterende brief deelt. Deze brief is feitelijk de basis van heel zijn bediening en geeft in een notendop aan wat hij te melden heeft over Gods wegen.

Daarbij is de tegenstelling voortdurend aanwezig tussen enerzijds genade en wet, of tussen geloof en werken. Oftewel: tussen dat wat God aanzegt en belooft te zullen geven, en dat wat de mens van zichzelf opbouwt. Van dat laatste heeft de Bijbel en de apostel Paulus in de Romeinenbrief in ieder geval geen al te hoge pet op. En dan zeg ik het in feite nog eufemistisch; heel zacht gezegd.

Paulus gaat in vers 6 verder door te spreken over de gerechtigheid uit geloof. U kunt het zelf controleren als u een Bijbeltje bij u hebt. Hij stelt dit in tegenstelling tot dat wat de mens zelf opbouwt tegenover de wet. Romeinen 10 vers 4 zegt immers: Christus is het einde der wet. Het voorgaande vers spreekt echter over werken. Gerechtigheid uit het geloof houdt in dat geloof niet een daad is van de mens. Geloof is niets anders dan beamen wat God zegt. Dat is wat geloof betekent. Geloof staat tegenover werken. Werken is dat wat de mens zelf doet; geloof is leunen op wat God doet of zegt te zullen doen.

Het markante voorbeeld in de Romeinenbrief zelf is Abraham. Romeinen hoofdstuk 4 gaat daarover. Abraham leefde al tweeduizend jaar voordat Paulus dit schreef — inmiddels zijn we weer tweeduizend jaar verder — maar Paulus schreef over die Abraham die in de nacht naar buiten geroepen wordt. Hem wordt de belofte gegeven terwijl hij een kinderloze, oude man is. Bovendien was zijn vrouw onvruchtbaar en ook al stokoud. Maar dan ziet hij de sterren des hemels en dan zegt God tegen hem: “Abraham, zo zal jouw nageslacht zijn.”

Dit wordt in Romeinen 4 aangehaald uit Genesis 15. Het is dus al een waarheid vanaf het begin van de Bijbel: Abraham geloofde God. Hij vertrouwde God; letterlijk staat er: hij beaamde God. Want ‘amen’ is eigenlijk een Hebreeuws woord — dat realiseert u zich misschien niet — en amen betekent: het is vast, het is zeker. Vandaar ook wat het woordje geloof in zich heeft. Abraham beaamde God en dan staat er dat Abraham tot een rechtvaardige werd gerekend. God rekende het hem tot gerechtigheid. Dat wil zeggen dat God zegt: “Abraham, jij bent een rechtvaardige, niet omdat jij iets presteert.”

Abraham kon helemaal niets meer presteren. Van Abraham kon in die zin niets meer verwacht worden. Hij kon geen nageslacht meer voortbrengen. Maar Abraham vertrouwde op God. God had gezegd: “Zo zal jouw nageslacht zijn.” Hoe dat zou worden gerealiseerd? Abraham had er geen idee van. Maar Abraham zei: “U bent God; zou voor Yahweh iets te wonderlijk zijn?” Abraham geloofde God en Abraham werd tot een rechtvaardige gerekend. Welnu, dat is gerechtigheid uit het geloof in Gods onvoorwaardelijke belofte. Kijk, alleen dat al is evangelie. Het heeft niets te maken met wat van de mens verwacht wordt, maar met wat God om niet onvoorwaardelijk geeft. Dat is gerechtigheid uit geloof.

▶ 05:22 Paulus Citeert Deuteronomium: de Onvoorwaardelijke Belofte van Israëls Herstel ↑ hoofdstukken

"Maar de gerechtigheid uit geloof spreekt aldus." En dan gaat Paulus een citaat geven, wederom uit het Oude Testament, uit de boeken van Mozes, het boek Deuteronomium. Dat is heel apart en ik wil u daar vanmorgen een aantal voorbeelden van geven. Want wat Paulus in Romeinen 10 doet, is een heel aantal citaten uit de Schriften, uit de Joodse Bijbel, de Tenach, aan elkaar ritsen. Daarbij wijst hij op de waarheid die hij onder de natiën bekend mag maken en hij zegt: "Dat staat allemaal al in de Schriften." Soms op een verborgen wijze, maar niettemin staat het er allemaal.

Dit is het eerste voorbeeld dat ik nu ga geven, hoewel Paulus in werkelijkheid al een heleboel andere voorbeelden daarvan heeft gegeven. Hij gaat een citaat geven uit Deuteronomium 30. Een geruime tijd geleden, misschien alweer een jaar, hebben we daar ook een zondagse bijeenkomst aan gewijd. Deuteronomium 30 spreekt over het herstel van Israël. Nog voordat Israël het land binnentreedt, geeft God al aan dat het ooit verstrooid zou worden. Door ongehoorzaamheid zou het volk verstrooid worden onder de natiën, maar dat zou niet het eind van het liedje zijn. Integendeel, God zou hen te zijner tijd weer verzamelen uit de volkeren. Dat is waar Deuteronomium 30 over gaat.

Ik zeg dit zo expliciet om op voorhand aan te geven – en ik ga u daar nog een aantal illustraties van geven – dat Paulus niet zomaar wat links en rechts lukraak uit zijn hoofd citeert en daarbij de context helemaal buiten beschouwing laat. Nee, hij doet dat heel systematisch. Paulus spreekt in Romeinen 10 in het bijzonder over het volk Israël en over hun ongeloof, maar ook over de plannen die God met dat volk heeft. Romeinen 9, 10 en 11 gaan daarover. In dat verband laat Paulus de Joodse Bijbel opengaan en vanuit de Schriften wijst hij op de dingen die hij zelf naar voren mag brengen. Dan blijkt dat Deuteronomium 30 inderdaad alles te maken heeft met Israël en met Gods belofte voor dat volk.

Er staat in Deuteronomium 30: "Yahweh zal wederkeren en u bijeenbrengen." Dat is geweldig. Moet u nagaan: Israël was nog niet eens in het land aangekomen, maar hier werd al voorzegd dat het verstrooid zou worden onder de natiën. Maar de Heer zou hen weer doen wederkeren en hen terugbrengen naar het land. En dan zou de Heer ook weer wederkeren. Dat is trouwens heel apart zoals het er staat. In de vertalingen is het helaas weggemoffeld, maar er staat letterlijk: "Yahweh zal wederkeren." Het is de wederkomst van Yahweh. De Heer zal wederkeren. Dan weet je meteen bij welke gelegenheid dit allemaal vervuld zal worden: namelijk als Israël terugkeert, zal de Heer ook terugkeren.

"Yahweh zal het hart van u en uw nakroost besnijden." Dat is een bekende uitdrukking bij de profeten. Feitelijk is dat wat de besnijdenis ook is: het wegnemen van de voorhuid, maar eigenlijk is het het wegnemen van de bedekking. Daar zitten nog prachtige dingen aan vast, maar waar het nu om gaat is dat Hij het hart van het nakroost zal besnijden. De bedekking wordt weggenomen en daarmee zal het hart ontdekt worden. Trouwens, alles wordt dan ontdekt, want men zal ook de Schrift, hun eigen Bijbel, gaan ontdekken. De bedekking zal worden weggenomen en wat erin verborgen is, zal allemaal openbaar worden.

Dit zijn stuk voor stuk beloften die het volk meekrijgt bij monde van Mozes, die dat in Deuteronomium 30 zo naar voren brengt: "Yahweh zal wederkeren en u bijeenbrengen" en "Yahweh zal het hart van u en uw nakroost besnijden." En dan staat er: "Yahweh, uw God, zal u in overvloed het goede schenken." Israël zal op een geweldige wijze gezegend worden, zowel geestelijk als stoffelijk, en zal bovendien tot hoofd van de natiën gesteld worden, zoals ook in dat hoofdstuk staat. Het zal niet langer de staart zijn, maar het hoofd van de natiën. Niet langer verworpen of het uitvaagsel, maar aan het hoofd van de volkerenwereld. Afijn, dat zijn de beloften waar Deuteronomium 30 over gaat. En in dat verband, als je dan nog even doorleest in Deuteronomium 30, gaat Mozes nog iets anders zeggen.

▶ 10:49 Niet Opklimmen of Afdalen: God Brengt Zelf het Levende Woord ↑ hoofdstukken

Paulus citeert hier Deuteronomium 30. Zeg niet in uw hart – en ik ben nu weer terug in Romeinen 10, maar Paulus citeert dus Deuteronomium 30 – zeg niet in uw hart: "Wie zal ten hemel opklimmen?" Namelijk om Christus te doen afdalen. Als je zoiets leest, dan moet je dat even gaan vergelijken met hoe het in Deuteronomium 30 stond. Als je dat doorleest in vers 11, dan staat er: "Want dit gebod, dat ik u heden gebied..." Letterlijk staat er, zoals de Statenvertaling ook heeft: "dat ik u heden gebied". Het is geen "opleggen"; dat is echt een misinterpretatie van de vertalers. Het is niet opleggen, maar dit is een woord dat God geeft en dat woord zal vervuld worden. En dan staat er: "het is niet te moeilijk voor u en het is niet ver weg." Je zou misschien zeggen dat het een heel moeilijk woord is en dat het niet te realiseren valt, maar God legt het ook niet aan dat volk op. Nee, Hij geeft het aan het volk en het zal vervuld worden. Het is niet moeilijk voor u; dat wordt al tegen het volk Israël gezegd. Het is niet moeilijk voor u en het is ook niet ver weg.

Zeg niet in uw hart: "Wie zal ten hemel opklimmen?", namelijk om Christus te doen afdalen. In vers 12 van Deuteronomium 30 staat wat Paulus hier aanhaalt: "Het is niet in de hemel, zodat gij zoudt moeten zeggen: Wie zal opstijgen ten hemel, het voor ons halen en het ons doen horen, opdat wij het volbrengen?" En Paulus zegt dan: hoezo in de hemel? Nou, om Christus te doen afdalen. Want dat is waar Mozes eigenlijk van spreekt. Hij zegt ook: "Of wie zal in de afgrond neerdalen?", namelijk om Christus uit de doden te doen opkomen. U moet even goed begrijpen wat hier aan de hand is. Paulus, als iemand die doorkneed is in de Schriften, haalt de Tenach aan en hij laat zien waar Mozes in zijn dagen al van sprak. Over dat in de hemel opklimmen zegt hij: dat is om de Messias te doen afdalen. En het is ook niet in de afgrond om Christus te doen opkomen.

Het is heel opmerkelijk als je dat vergelijkt met wat er in Deuteronomium 30 staat. Want als u dat leest, dan staat er in vers 13: "Het is ook niet aan de overkant der zee, zodat gij zoudt moeten zeggen: Wie zal oversteken naar de overkant der zee, het voor ons halen en het ons doen horen opdat wij het volbrengen?" Dat is heel eigenaardig. Paulus spreekt over het uit de afgrond doen halen, terwijl je in Deuteronomium 30 de indruk hebt dat het de overkant van de zee is, aan de andere kant van de oceaan. Er is een verschil: in Deuteronomium 30 is het de overkant van de zee, maar als Paulus het citeert, dan heeft hij het over de onderkant van de zee. De afgrond is in de Bijbel namelijk synoniem voor de zee, de abyssos. Denk bijvoorbeeld aan het beest dat uit de afgrond opkomt waarover je leest in Openbaring 13; even later staat er dat dit beest uit de zee opkomt. De afgrond is onder de aarde, maar het is heel eigenaardig. Dat heeft ook te maken met de Griekse vertaling daarvan, de Septuagint. Die vat de "overkant van de zee" niet horizontaal op, maar verticaal. Dus niet zo naar de andere kant, maar zó naar de andere kant. En dat is eigenlijk wel een mooie gedachte, want het is niet dáár en het is ook niet dáár. Het is niet daar in de hoogste hoogte en het is ook niet in de diepste diepte. Daar hoef je het helemaal niet te halen, want God Zelf heeft Christus uit de hemel gezonden en Hij heeft Hem bovendien uit de afgrond, uit de diepste diepte van het dodenrijk, doen opkomen. Daar komt het Woord vandaan. Jullie hoeven het niet uit de hemel te halen, want God Zelf zorgt ervoor dat het Woord op aarde komt. En jullie hoeven het ook niet uit de diepte te halen, want God Zelf zorgt daarvoor. Juist door Zijn Zoon uit de doden op te wekken, geeft Hij het levende Woord. Hij presenteert aan de mensheid, en aan Israël specifiek, het levende Woord.

Ziet u hoeveel gedachten zich daar dan weer aan koppelen? Ik kan me voorstellen dat u misschien nu eventjes denkt: hoe zit het nu precies? Maar het gaat er maar even om dat Paulus dus de woorden van Mozes aanhaalt om aan te geven dat het allemaal al geschreven staat. Dat evangelie, dat goede bericht wat ik vertel over de Messias, je vindt het allemaal al terug in bijvoorbeeld Deuteronomium 30. En dan zegt hij: "Maar wat zegt zij?" En hij blijft citeren uit Deuteronomium 30, soms met een verklaring tussen haakjes erbij om te zeggen waar het echt betrekking op heeft. Maar wat zegt zij? "Nabij u is het woord, in uw mond en in uw hart." Kijk het maar na in Deuteronomium 30 vers 14: "Maar dit woord is zeer dicht bij u, in uw mond en in uw hart, om het te volbrengen." Mooi hè?

Als je daar even bij stilstaat hoe het volbracht wordt... Mensen praten altijd maar over dat je het Woord "handen en voeten" moet geven, maar dan denk ik: daar gaat het niet om. Bij het Woord gaat het niet om handen en voeten, het gaat om hart en mond. Het gaat ook niet over iets wat wij opbouwen door onze werken, maar over dat wat God belooft. Zijn Woord doet zijn werk via het hart in ons en via de mond. Want u weet: als het in het hart zit en als het hart er vol van is, dan loopt de mond ervan over. Ik kom daar straks nog even op terug. Namelijk, wat zegt zij? "Nabij u is het woord, in uw mond en in uw hart", namelijk het woord van geloof dat wij prediken. En dan vraag je je af: wat bedoelt Paulus daar precies met "het woord dat wij prediken"? Hij bedoelt te zeggen dat hij Mozes citeert. Hij zegt dat wat Mozes in Deuteronomium vertelt, namelijk het woord van geloof in de belofte – niet over dingen die worden opgelegd aan de mens, maar over God die belooft – wel, hij zegt: dat predik ik. Maar dat predikte Mozes ook al in zijn dagen in Deuteronomium 30. Daar specifiek ook in verband met het herstel van Israël, dat zelfs in onze dagen nog toekomst is. Het gaat om geloof. Paulus zegt dat Mozes dat in feite ook al predikte. In Deuteronomium 30 kun je het gewoon nalezen. Hij zegt: hetzelfde woord van geloof dat ik predik, predikte Mozes ook al. Namelijk het woord des geloofs dat wij – Mozes ooit in zijn dagen en Paulus toentertijd – prediken.

▶ 18:55 Met Hart en Mond: het Beamen Dat God Hem uit de Doden Heeft Opgewekt ↑ hoofdstukken

Want er staat in vers 9 – dat is een bekend vers: "Indien gij met uw mond belijdt dat Jezus Heer is." En later in de Korinthebrief lees je dat Paulus zegt dat niemand kan zeggen – van harte – "Jezus is Heer", dan door de Heilige Geest. Het is Zijn Geest die het je doet zeggen. We zingen dat geloof ik ook in een lied: "Het is Uw Geest die mij doet zeggen: Jezus, U bent Heer." Dat is waar. Het is God Zelf die ons de ogen daarvoor opent en dat aan ons hart openbaart, zodat onze mond zegt, zodat wij belijden: "Jezus is Heer." Dat wil zeggen: de Eigenaar. Hij bezit mij. Niemand kan dat zeggen dan door de Heilige Geest.

Ik lees even verder in Romeinen 10 vers 9: "En met uw hart gelooft dat God Hem uit de doden heeft opgewekt, dan zult gij behouden worden." Dus vers 9 begint met: "Indien gij met uw mond belijdt dat Jezus Heer is en met uw hart gelooft dat God Hem uit de doden heeft opgewekt." Dat zijn trouwens geen twee verschillende dingen; het is één en hetzelfde. Want hoe is Jezus Heer geworden? Ik kan het zo aanhalen: Petrus op het tempelplein heeft het ooit voor die duizenden mensen verteld en hij sloot zijn rede toen af met te zeggen: "Dus moet ook het ganse huis Israël zeker weten dat God Hem" – en hij heeft het hier over Jezus – "dat God Hem tot Heer en tot Christus gemaakt heeft, deze Jezus die gij gekruisigd hebt."

Dat wil zeggen: het volk Israël, het Joodse volk, had Hem gekruisigd, maar God heeft Hem doen opstaan uit de doden. Hij heeft Hem opgewekt uit de doden en sindsdien, op grond daarvan, is Hij Christus, de Gezalfde, de Mashiach. Gezalfd ook met Gods Geest. Hij ontving toen ook letterlijk de Geest. Hij stond op uit de dood als een mens... Kijk, de Geest ontvangen is niets anders dan leven ontvangen, zoals de geest geven ook weer het leven geven is – dat wil zeggen: sterven, als je de geest geeft. Welnu, de Heer Jezus ontving de Geest en stond op uit de doden. Het is Heilige Geest, het is onvergankelijk leven wat Hij ontving. Daardoor is Hij inderdaad gezalfd met de Geest en daardoor officieel de Gezalfde.

Hij is Heer gemaakt. Hij heeft Zich vernederd, zo staat er elders; Hij heeft Zich vernederd tot de dood, ja, tot de dood des kruises. Dieper kon niet. Maar God heeft Hem uitermate verhoogd – we hebben het daar nog niet zo lang geleden over gehad, een aantal van u herinnert zich dat nog wel. God heeft Hem uitermate verhoogd en Hem tot Heer en tot Christus gemaakt. Om een lang verhaal kort te maken: God heeft Jezus, de Gekruisigde, tot Heer en tot Christus gemaakt door Zijn opstanding uit de doden.

Zodat wanneer hier gesproken wordt over hart en mond, het inhoudelijk over exact hetzelfde gaat. Dat wat je met je hart gelooft, wanneer je aanvaardt en beaamt dat God Hem uit de doden heeft opgewekt, is hetzelfde als met je mond belijden dat Hij Heer is. Want Hij is Heer geworden juist doordat God Hem uit de dood heeft opgewekt. Dat is in feite ook in een notendop het Evangelie: de boodschap dat Jezus Christus de dood heeft overwonnen, de Overwinnaar is en de dood ook eens volkomen teniet zal doen. Hij is de Heer van alles; ik kom daar zo nog even op terug.

Een gelovige is iemand die dat herkent. Is dat een prestatie? Nee, helemaal niet. Je ogen moeten ervoor geopend worden als je dat mag zien, maar een prestatie is het niet. Het is niets anders dan het erkennen van een feit: Hij is uit de doden opgewekt en daarmee is Hij de Overwinnaar. Daarmee zal Hij eens de dood tenietdoen en alles het leven geven. Hij is de Heer van allen. Nu staat er hierbij: als je dat erkent, ben je behouden. Als je dat gelooft met de mond. Want u zegt misschien: "Maar alle mensen dan? Staat er niet in de Bijbel dat alle mensen behouden worden? Is Hij niet de Behouder van alle mensen?" Jawel, maar niet allemaal tegelijk. Dat doet Hij namelijk door geloof. Ik zal het in het vervolg nog laten zien, want Paulus gaat dat ook verder uiteenzetten.

Hij zegt: "Want met het hart gelooft men tot gerechtigheid." Dat wil zeggen: met het hart gelooft men. Geloven doe je met je hart. Dat is iets waardoor je in de kern van je bestaan – want het hart is waar de uitgangen van het leven zijn – geraakt wordt. Met het hart geloof je tot gerechtigheid, zoals Abraham ooit God geloofde en het hem tot gerechtigheid gerekend werd. "En met de mond belijdt men tot behoudenis." Dat wil zeggen: met de mond erken je het, en daarmee wordt een mens behouden. Dat is de wijze waarop God een mens behoudt, namelijk door de mond – of laat ik het anders zeggen: doordat de tong gaat zeggen: "Jezus is Heer."

Sommige mensen zeggen... maar dat is echt een misverstand als eenmaal je ogen geopend worden voor de waarheid dat God inderdaad de Redder is van alle mensen. Sommige mensen slaan daarin door, in die zin dat het een misverstand is om te zeggen: "Alle mensen zijn gered." Nee, je moet het correct zeggen: Hij is de Redder van alle mensen, en alle mensen zullen ook tot deze herkenning komen. Alle knieën gaan buigen en elke tong zal dit belijden. Maar Hij is de Redder doordat Hij de mens tot geloof brengt en tot erkenning van Hem. Dat is de wijze waarop Hij dat doet. Als u het nog niet overtuigend genoeg vindt, dan gaan we nog even doorlezen.

▶ 26:54 Maak van Je Hart Geen Moordkuil: de Overvloed van het Hart ↑ hoofdstukken

Ik wil er nog even op wijzen, op dat punt van hart en mond. Ik had het zojuist even over die uitdrukking die we in het Nederlands hebben: waar het hart vol van is, daar loopt de mond van over. Maar weet u dat die uitdrukking regelrecht uit de Bijbel is komen lopen? In Matteüs 12 vind je de oorsprong van dat Nederlandse spreekwoord, want daar staat: "Uit de overvloed van het hart spreekt de mond." Het is altijd hart en mond. Daar waar het hart vol van is – dat weten we toch allemaal – daar loopt de mond van over.

Het heeft ook daarom helemaal geen zin om tegen mensen te zeggen: "Je zou moeten spreken over..." Ik weet dat maar al te goed; in de christelijke wereld, met name in de evangelische wereld, is het gebruikelijk om te zeggen: "Ja, je moet gaan spreken over het evangelie." Ik denk dan bij mezelf: doe dat nou niet. Want op het moment dat iemand zijn mond open gaat doen omdat het 'zo nodig moet', komt er geen evangelie uit. Dat kan ik u wel verzekeren. Nee, het is omgekeerd. Als het hart er vol van is, dan zal je er juist moeite voor moeten doen om het niet te zeggen. En als het hart er niet vol van is, houd dan alstublieft de mond. Leer dan eerst het evangelie kennen. Als je eenmaal namelijk weet dat het werkelijk een goed bericht is, als je dat hebt ontdekt, dan is het moeilijk om daarover te zwijgen. Zo werkt dat, en niet omgekeerd. Anders krijg je allemaal van dat geforceerde gedoe.

Bovendien is dat wat eruit komt, als het geforceerd is, per definitie geen evangelie. Een blijde boodschap... hoe zei die man dat ooit? Het was Okke Jager die dat zei: "Het is net als een hoestbui; je kunt het niet inhouden." Zo werkt dat. Je kunt het niet voor je houden, het moet eruit. Ja, ik weet dat sommige mensen – en dat is wel weer een probleem – zich het zwijgen laten opleggen. Dat is wel jammer. Dan kom je erachter, en die ervaring hebben heel wat mensen hier ook opgedaan, dat op het moment dat je werkelijk dat goede bericht gaat vertellen, waarom het evangelie werkelijk evangelie is... ja, vertel het maar eens een keertje. Vertel het maar eens een keertje. Het is een geweldige, blijde boodschap, maar je kunt er natuurlijk vergif op innemen: want als je het in de wereld vertelt, dan zeggen ze: "Jij bent gek." En als je het in de godsdienstige wereld vertelt, van welke snit dan ook – ik bedoel inclusief de christelijke – dan is het een ergernis, dan is daar het gat van de deur. Je hoeft er niet meer in te komen. Dat staat namelijk haaks op 'werken'. Of zoals Paulus het zei: voor Grieken is het een dwaasheid en voor Joden – als embleem, als aanduiding voor de godsdienstige wereld – is het een ergernis. Er staat letterlijk een struikelblok op.

Ja, en als je daar dan achter komt, dan merk je dat het evangelie vertellen een geweldige blijde boodschap is, maar je stuit op afwijzing. Sommige mensen denken dan: "Nou, dan kun je het beter maar niet vertellen." Maar waarom denkt u dat het ú duidelijk gemaakt is? Waarom is het ons bekendgemaakt? Juist om het door te geven! Het is een evangelie. Laat je dat niet ontnemen. Maak van je hart geen moordkuil. Dat kan namelijk wel. Ja, dat bedoel ik vrij letterlijk: een moordkuil. Als je dat wat in je leeft voor jezelf houdt, als je je mond houdt, dan stroomt het niet meer. En dat is dodelijk, ook voor je eigen geestelijk leven. Dat werkt in alle opzichten zo.

Weet u waarom de Dode Zee een dode zee is? Er komt levend water binnen, stromend water. Maar het is niettemin een zee zo dood als een pier. Waarom? Wel, het water kan niet doorstromen. Dáárom. En dat geldt voor de mens ook. Als er levend water binnenkomt, maar je laat je het zwijgen opleggen – je weet dat het een evangelie is, maar je wordt bang voor de weerstand en het stroomt niet door – dan maak je inderdaad van je hart een moordkuil. Het geweldige van dat woord is juist dat het gaat stromen. Het komt in het hart binnen en laat je niet weerhouden door wat men zegt of door de reactie van mensen, want het moet gehoord worden. Want dat is juist waarom het een goed bericht is. Een evangelie is een evangelie omdat het juist doorverteld wordt. Afijn, uit de overvloed van het hart spreekt de mond. Ik moet verdergaan, want er staat in vers 11:

▶ 32:30 Niet Haasten maar Staan op de Belofte: de Kostbare Hoeksteen in Sion ↑ hoofdstukken

Immers, het Schriftwoord zegt: "Al wie op Hem zijn geloof bouwt". Of letterlijk staat er: "al wie op Hem gelooft". Ik geef toe, dat is niet zo mooi Nederlands, maar dat is wat er echt staat. Het gaat bij dat woordje 'bouwen' er helemaal niet om dat je zelf iets met je geloof gaat bouwen. Als er al gebouwd wordt, dan bouwt Híj. Nee, het gaat erom dat je op Hem gelooft. Je gaat, zoals we dat in een lied ook zingen, staan op de belofte van mijn Heer en God. God heeft gesproken en ik ga erop staan. Nou, dat is 'staan'. Dat is op Hem geloven. En dan introduceren we bij dezen gewoon een nieuwe Nederlandse uitdrukking – als die niet voorhanden is, dan maak ik hem gewoon zelf: we geloven op Hem namelijk. Hij heeft gesproken, Hij belooft, Hij geeft om niet en ik sta daarop. Dat is wat geloof ook gewoon is. Wie op Hem gelooft, die zal niet beschaamd uitkomen. Daar kom je nooit verkeerd mee weg, want Hij vervult wat Hij belooft.

Weet u wat het punt is? Als het afhangt van de mens, in welk opzicht dan ook, dan kom je er altijd gefrustreerd uit. Dat loopt altijd op teleurstellingen uit. Dat is nu eenmaal de mens. Zelfs als ik de verwachtingen vrij laag had omdat de lat niet al te hoog hangt: daar waar je steunt op een mens, stellen mensen teleur. Zelfs al is het een prins. Zo was het ook in Psalm 146: vestig zelfs op prinsen geen vertrouwen. Maar het Schriftwoord zegt: "al wie op Hem gelooft, die zal niet beschaamd uitkomen." Dat Evangelie beschaamt niet. Letterlijk staat er in Romeinen 1 vers 16 ook: "Want ik schaam mij het Evangelie niet." Ik ben geneigd om het te gaan zingen, want er is namelijk een mooi lied van: "Want ik schaam mij het Evangelie niet, want het is een kracht Gods tot redding." Maar letterlijk staat er: het Evangelie beschaamt mij niet. Het doet mij niet met een rood hoofd staan. Waarom niet? Omdat het Evangelie niets anders is dan de mededeling van een feit. Het is gewoon zo! Ja, je komt er nooit beschaamd mee uit.

Dat is wat er staat en Paulus citeert ook hier weer de Schrift. Hij zegt: "Immers, het Schriftwoord zegt", en hij hoeft niet eens te zeggen waar het staat, want kennelijk waren de lezers ermee vertrouwd. Het staat namelijk in Jesaja 28. En ook dan is het weer zo opmerkelijk, want als je naar de context kijkt, ontvouwt zich een compleet panorama in Jesaja 28. Kijk het maar na. In Jesaja 28 moet u maar eens lezen in vers 10 wat het Woord van God voor het Joodse volk was geworden. Daar staat letterlijk dat het Woord van God rust is voor de vermoeide. Dat is wat het Woord van God is. En weet je wat het Joodse volk ervan had gemaakt? Dat staat al in Jesaja 28: het Woord van Yahweh was voor hen geworden "wet op wet, eis op eis, hier wat, daar wat". Dat schijnt in het Hebreeuws helemaal komisch te klinken, maar zo komisch is het niet, hoor. Hoe men het Woord van God, een woord van verademing en van rust, heeft gereduceerd, vervormd en verdraaid tot "wet op wet, eis op eis". Zo is voor hen het Woord van God, en dat was voor het Joodse volk toen zo en het is trouwens nog steeds het geval.

Maar ik moet u zeggen: in elke religie is dat zo, en opnieuw zeg ik erbij: inclusief de christelijke godsdiensten. Daar is het ook altijd wat een mens moet doen met het Woord. Ik las van de week een artikel op een website van een gerenommeerd evangelisch maandblad of evangelische site. Een man – ik keek mijn ogen uit – zei: "De wereld is in nood en wij zijn het Evangelie." Oh my goodness, denk ik dan. Als wij het Evangelie zijn... Ja, echt waar hoor, een gerenommeerde evangelische website waarin dat zo gezegd werd. Het werd zelfs nog uitgelegd ook: wij zijn het Evangelie. Kom nou toch! Wij zijn het Evangelie niet. Híj is het Evangelie. Dat wil zeggen: Hij die de dood heeft overwonnen. Dáár wijzen wij op. En ik denk bij mezelf: wat een armoetroef als we een wereld in nood moeten gaan wijzen op onszelf. Dan had hij het ook over handen en voeten, enzovoort. Ja, ja, het is allemaal heel vroom en heel activistisch, maar ik denk dat het armoetroef is. Want we hebben een levend Woord en anders niet.

Wat is zo uniek aan ons? Nou, ik zal u dit vertellen – en ik wil u helemaal niet gaan beledigen – laat ik me dan even beperken tot mezelf: wat is zo bijzonder aan mij? Wat zegt u daar achterin? Ja, herhaal het eens... mijn mooie kop met haar? Of mijn geweldige maatschappelijke loopbaan? De intimi weten waar ik het over heb. Nee, ik bedoel, ach mensen, waar hebben we het dan toch over? Wat is zo bijzonder aan ons? Weet u wat zo bijzonder aan ons is? Dat is het Woord dat we hebben gehoord. Dat Evangelie dat we kennen. Waarom leven wij? Mijn dochter pleegde het nog wel eens te zeggen: "Get a life," zeggen ze in het Engels dan, zoek een leven. Nou, wij hoeven het niet meer te zoeken. Waarom? Wij hebben een woord van hoop en dat doet ons leven. Verder is er helemaal niks. En u weet het hè: hoop die gezien wordt, is geen hoop. Dus er valt helemaal niks te zien, alhoewel ik erbij moet zeggen dat die hoop ons wel doet leven. En dat maakt ons dan weer stralend. Maar dan gaat het niet om iets van onszelf, maar het gaat om Zijn Woord en Zijn belofte. Dat doet ons stralen. Dat is trouwens ook het licht dat we verspreiden: Zijn Woord en niets anders.

Nou ja, ik had het over het Joodse volk dus, maar u ziet in wezen dat het allemaal zo dichtbij komt. Het is in wezen zo menselijk wat men van het Woord van God gemaakt heeft: "wet op wet, eis op eis". En dan lees je trouwens ook in Jesaja 28 dat God tot dit volk, dat Joodse volk, zal gaan spreken door lieden van een vreemde tongval. Paulus heeft het erover in 1 Korinthe 14. Het spreken in tongen was daar in feite ook een uitbeelding van: dat wil zeggen dat door lieden van een vreemde taal, door een andere taal dan het Hebreeuws, God tot het volk van Israël zou gaan spreken. Nou, dat was een grote ergernis voor het Joodse volk, want zíj waren toch het volk? En nou zou God spreken door "belachelijke lippen", zo staat het er dan. U weet hè, als een buitenlandse taal klinkt in de oren van iemand die dat niet kent, klinkt dat vaak gewoon belachelijk. Ik hoorde de laatste maanden heel vaak allerlei talen, en dat klinkt soms inderdaad belachelijk, ja. Nou, God spreekt in deze tijd van verborgenheid, in deze tweeduizend jaar, door niet-Hebreeuws – het Nieuwe Testament is ook niet in het Hebreeuws geschreven – maar door belachelijke lippen, door een vreemde tongval spreekt Hij tot dit volk.

Affijn, dat staat allemaal al in Jesaja 28. En dan staat er in vers 16 dat God in Sion, daar in Jeruzalem, een kostbare hoeksteen legt. En daar staat bij: voor eenieder die gelooft. Niet voor mensen die de wet doen, maar voor eenieder die gelooft en gaat staan op die Hoeksteen – die voor anderen inderdaad een steen des aanstoots is. Dat staat er ook allemaal bij. En in dat verband haalt Paulus dat aan. Ziet u het opnieuw weer? Paulus haalt maar niet lukraak het Oude Testament aan; het is systematisch, het gaat hier juist over deze dingen. En u begrijpt dat die kostbare Hoeksteen niemand minder is dan de Heer Jezus Christus, die opgestaan is uit de doden en het fundament is voor een hele nieuwe schepping en voor al Gods beloften, die door Hem gerealiseerd zullen worden en die in Hem 'ja en amen' zijn. En ieder die daarop gaat staan... want zo staat er eigenlijk... u kent de uitdrukking: "zij die geloven, haasten niet". Dat komt daar uit Jesaja 28 vers 16. Maar letterlijk betekent het: zij die geloven, die vluchten niet weg.

Nee, die gaan staan, namelijk op dat fundament. Ze haasten niet, dat wil zeggen: ze gaan niet rennen. Nee, echt niet. Geloof heeft niet met rennen te maken, maar heeft te maken met staan. Het hangt niet af van degene die rent; het hangt niet af van degene die zelf doet, maar van God die Zich ontfermt. Dat zijn zo van die vrije associaties die ik daarbij maak.

Enfin, die hoeksteen, die heeft God daar neergelegd, daar in Jeruzalem. Daar klonk die stem. We gaan daar straks nog een lied over zingen. Daar werd het graf geopend en een ieder die daarop staat... Dat is wat voor God telt: wat Híj gedaan heeft.

▶ 43:07 Geen Eigen Prestatie: de Voldane Losprijs en de Heer van Allen ↑ hoofdstukken

Want wat staat er dan nog? Paulus zegt: "Want er is geen onderscheid." Er is geen onderscheid tussen Jood en Griek als het daarom gaat. God mag een bijzonder plan hebben met het volk van Israël, maar als het dáárom gaat, is dat een universele waarheid. En dat gaat nooit om werken; het gaat om Gods Woord en de mens die op Gods belofte "amen" zegt. Er is wat dat betreft geen onderscheid tussen Jood en Griek.

Immers, één en dezelfde is Heer van allen. Ik moet erbij zeggen: er staat niet "over" allen, maar er staat "van" allen. Dat is een groot verschil; of in elk geval, dat is nog sterker. Ik weet hoe het meeste van wat voor evangelie doorgaat... Sorry dat ik het misschien wat scherp zeg, maar het meeste wat voor evangelie doorgaat als het gepredikt wordt — áls men het al niet helemaal weggecijferd en gereduceerd heeft door te zeggen: "Wij zijn het evangelie" — dan zegt men: "Ja, je zou moeten geloven dat Jezus voor je zonden is gestorven." En als jíj dat dan gelooft, dan maken ze van geloof weer een werk, hè? Als jij dat gelooft, dan wordt Jezus jóúw Heer en Redder. Dan is het onze keuze die maakt dat Hij onze Heer, en daarmee ook onze Redder, is. Want als Hij onze Heer is, dan zijn we voor Zijn rekening; dat we Zijn eigendom zijn.

Ik weet bijvoorbeeld dat er een schitterende zondag in de Heidelbergse Catechismus is. "Wat is uw enige troost in leven en sterven?" En dan is het antwoord: "Dat ik het eigendom ben van mijn getrouwe Zaligmaker." Als je dat weet... dat is waar, hoor! Maar wat er dan altijd bij verteld wordt, is dat dit slechts weggelegd is voor een aantal mensen, en voor de meerderheid niet. En trouwens, ook in de evangelische wereld zegt men: "Jezus wordt jouw Heer doordat jíj voor Hem kiest." En ik zeg u dit: dan heb je het evangelie om zeep geholpen. Ja echt, dan heb je het om zeep geholpen.

Het evangelie is juist niet: Hij wordt jouw Heer doordat jij kiest. Nee, de boodschap is: Hij is Heer van allen. Waarom? Wel, elk mens is Zijn eigendom. Waarom? Ja, je kunt "waarom" blijven vragen. Wel, het antwoord is: de prijs is betaald voor allen. Hij gaf Zichzelf tot een losprijs voor allen. Alle mensen zijn gekocht en betaald, en zijn dus Zijn eigendom. En dus is Hij Heer van allen. Een gelovige is niet iemand die zegt: "Nu zet ik de stap en nu wordt Hij mijn Heer en Redder." Nee, de boodschap is: Hij is jouw Heer en Redder, en dat mag ik geloven, daarop ga ik staan.

Ziet u wat een enorm verschil dat is? Door het om te keren lijkt het er als twee druppels water op, maar het is een wereld van verschil. Want in het ene geval is de mens feitelijk degene die de "finishing touch" doet. De mens redt uiteindelijk zichzelf. God biedt het aan, maar de mens is uiteindelijk degene die zichzelf redt. Nee, er is geen onderscheid. Immers, één en dezelfde is Heer van allen. "Kyrios Panton" staat er; dat is wat Paulus had geschreven in het Grieks. Een "Lord of all", een Heer van allen.

Rijk voor allen die Hem aanroepen. Hij is Heer van allen, of je het nou gelooft of niet. En op het moment dat je Hem aanroept, daar "amen" op zegt, dat uitspreekt, wel, dan zul je de rijkdom daarvan gaan ervaren. Kijk, dat is wat geloof is. De rijkdom van het feit dat Hij Heer van allen is, komt pas tot je en maak je je pas eigen op het moment dat je het herkent. Dat is waar: rijk voor allen die Hem aanroepen. En Hij heeft een rijkdom, hoor! Daarom zouden we ook nooit in armoede hoeven leven. Hij heeft een rijkdom zo ongekend groot; alle schatten van wijsheid en rijkdom zijn in Hem verborgen.

In vers 13 gaat Paulus verder. Want er staat: "Al wie de naam des Heren aanroept, zal behouden worden." En dan haalt Paulus weer iets uit het Oude Testament aan, uit de Hebreeuwse Bijbel. Hij zegt: "Al wie de naam van de Heren aanroept", dat is Joël 2. Kijk dat ook maar eens na in zijn verband. Ja, ik geef toe dat het misschien wat eentonig wordt, want ik zeg iedere keer als Paulus iets citeert uit het Oude Testament, dat dit heel systematisch is. Want waar gaat het over in Joël 2? Wel, over de toekomstige dag van Yahweh, de dag des Heren.

En dan staat er: "Op de berg van Sion zal ontkoming zijn." Hoe staat het er ook alweer precies? Ik weet het nu niet uit mijn hoofd. "En in Jeruzalem zal..." Wie helpt mij? Nou ja, in elk geval: "ontkoming". Dat is daar in Jeruzalem, dat is toekomst. We hebben het daar nog niet zo lang geleden over gehad, dat inderdaad het volk in grote nood zal komen en dan inderdaad iets zal doen wat ze tot dusver nooit hebben gedaan, namelijk de naam van Yahweh aanroepen. Maar dat zullen ze dan in uiterste nood doen. En dan zal Hij trouwens ook komen, en Hij zal blijken niemand anders te zijn dan Jezus, die zij ooit hadden gekruisigd. "Ze zullen Mij zien," zegt Yahweh, "die zij doorstoken hebben." Ja, daar gaat Joël 2 over. Ziet u? De dingen die Paulus aanhaalt, die zijn zo ter zake, ook in hun hele verband. Maar, zegt Paulus dan...

▶ 49:22 Geloof Is uit het Horen: Levend Water Om Door te Geven ↑ hoofdstukken

Hoe zullen zij dan Hem aanroepen in wie zij niet geloofd hebben? Je gaat niet iemand aanroepen in wie je niet gelooft, dat is logisch. Hoe geloven zij in Hem? Of letterlijk staat er: "Hoe geloven van wie zij niet gehoord hebben?" Of: "Van wie zij niet horen?" Het staat er eigenlijk in de aorist, gewoon als feit. Hoe geloven, hoe vertrouwen zij Hem van wie zij nooit vernomen hebben? Dat kan niet. Oftewel: hoe horen zij zonder prediker? Als degenen die weten hoe het zit hun mond hielden, hoe zouden andere mensen het dan kunnen vernemen?

Dat denk ik wel eens. We leven – ik zeg u niks nieuws – inderdaad in een duistere wereld. En het licht heeft in onze harten geschenen. Ik denk dat de bedoeling van ons leven is dat we het woord inderdaad in de mond nemen, zodat ook zij ervan vernemen. Want ik zei u: we leven in een donkere wereld en we moeten ons niet verbeelden dat we door ons licht de duisternis doen verdrijven. Dat gaat wel gebeuren, maar dat is pas als de nacht voorbij is en de zon der gerechtigheid op zal gaan over deze wereld; dan zal de nacht verdwijnen. Maar wij schijnen als sterren, zegt Paulus. Een ster geeft niet zoveel licht dat de duisternis verdwijnt, maar we zijn wel oriëntatiepunten. En hoe? Door onze levensstijl!

Begrijp me goed, er is niks mis met een goede levensstijl en het is de bedoeling van ons leven dat we – uiteraard, dat begrijpt u ook wel – wandel waardig de roeping waarmee we geroepen zijn. Paulus legt daar ook dikwijls in zijn brieven de nadruk op. Zorg ervoor dat je leven niet conflicteert, dat je leven niet in strijd is met dat wat je zegt, want dan zul je ongeloofwaardig zijn. Dat is waar. Maar dat is niet het evangelie. Het evangelie is dat wat we hebben te vertellen; dat is de hoop die we kennen. Hoe horen zonder prediker?

Ik lees nog even verder, want ik moet echt opschieten. Hoe zal men prediken zonder gezonden te zijn? Gelijk geschreven staat – Paulus haalt weer iets aan uit de profeten – gelijk geschreven staat: "Hoe liefelijk zijn de voeten van hen die een goede boodschap, een goed bericht, een evangelie hebben." Paulus haalt in dit geval Jesaja 52 aan. Kijk het maar na, het gaat over het herstel van Israël. Opnieuw weer zo'n ter zake citaat. Maar staat er niet: "Niet allen hebben aan dat evangelie gehoor gegeven"? Want Jesaja zegt: "Heere, wie heeft geloofd wat hij van ons hoorde?" Weet u waarnaar hij daarmee verwijst? Ja, inderdaad Jesaja, maar dan nog een hoofdstuk verder, in Jesaja 53. En als ik het zo zeg, dan denkt u: "Oh, is dat niet dat hoofdstuk dat gaat over Jezus die als een lam ter slachting werd geleid?" Ja inderdaad, dat hoofdstuk. Wij allen achtten Hem een door God geplaagde. Het gaat over Israëls verwerping in dat hoofdstuk, maar ook weer over Israëls aanneming. Ziet u, Paulus illustreert opnieuw dat hij de Schriften werkelijk opendoet en recht doet aan dat wat er geschreven staat.

Ik laat de precisie van wat Paulus hier naar voren brengt nu even rusten. Het gaat me om de clou, de rode draad die in dit hoofdstuk, in deze verzen die we nu hebben besproken, eigenlijk zichtbaar wordt. Paulus concludeert: "Zo is dan het geloof uit het horen en het horen door het woord van Christus." Dat wil zeggen: het begint bij Hem die Zijn woord heeft gesproken, en dat woord is levend woord. Wat wij de mensen te bieden hebben, is niet onze levensstijl – wij zijn niet het evangelie – maar dat woord van God en van Zijn belofte, dat is werkelijk een blijde boodschap. Dat hebben we te bieden, dat zou moeten klinken.

Het allermooiste vind ik trouwens nog – nou ja, in ieder geval, dat maakt me des te blijer – dat op het moment dat je het in de mond neemt en andere mensen ervan vertelt, de eerste oren die het horen (we hadden het er gisteren nog over, Jan) je eigen oren zijn. En dat wekt weer opnieuw geloof. We denken altijd te gering over Zijn woord. Alle dingen zijn door het woord tot stand gekomen en Zijn woord geeft werkelijk leven. Dat is wat we de mensen mogen voorhouden: schijnen als lichtende sterren, en dan staat erbij: "het woord des levens voorhoudende."

Ik wil eindigen met wat er staat in Johannes 7. Over hart en mond gesproken. "Wie in mij gelooft," zei de Heer Jezus ooit in Jeruzalem, en Hij riep dat zo uit over de schare: "Wie in mij gelooft, gelijk de Schrift zegt, stromen van levend water zullen uit zijn binnenste vloeien." Hij heeft het ook weer over hart en mond. Dat wil zeggen: er komt een stroom van levend water binnen via Zijn woord. En weet u wat het effect is? Als het hart er vol van is, dan zal de mond er inderdaad van gaan spreken, ervan overvloeien. En dat is dat levende woord dat gaat stromen, zodat we inderdaad ook een zegen zijn voor de mensen om ons heen en ons licht mogen laten schijnen voor hen. Ik stel voor dat we een lied gaan zingen daarover.