▶ 00:00 Genade en Vrede in de Brieven van Paulus ↑ hoofdstukken

Een hele goedemorgen allemaal, vrienden. Het is mij een groot genoegen om op deze nieuwe locatie te zijn, na tientallen jaren altijd aan de Nunspeetlaan gesproken te hebben. We zijn hier in ieder geval van alle technische gemakken voorzien. Toch? Nou ja, gemakken... Het is soms niet altijd heel erg makkelijk, maar het ziet er allemaal mooi uit. We hebben zelfs een dubbele beamerweergave, dat is luxe. Alleen als ik nu iets wil aanwijzen, dan moet ik dat ook dubbel doen, dus in die zin is het wel weer wat moeilijker.

Overigens wil ik deze morgen in ieder geval ook beginnen u al het goede toe te wensen voor het nieuwe jaar. Dat kan nog wel op deze 7 januari. Dat verklaart dan ook meteen waar ik het vanmorgen over wil hebben: over genade en vrede. Als u een klein beetje vertrouwd bent met het Nieuwe Testament, dan weet u dat heel veel brieven en boeken in het Nieuwe Testament beginnen met deze frase, met deze woorden. Als ik dan nog eventjes de besnijdenisbrieven — ik bedoel de brieven die Petrus schreef, die Johannes schreef en ook het boek Openbaring — even buiten beschouwing laat, dan vinden we dit alleen al in Paulus' brieven dertien keer. Oftewel, in al Paulus' brieven — en daar reken ik de brief aan de Hebreeën even niet mee, omdat daar de naam van Paulus in ieder geval niet boven staat — in al die dertien brieven begint hij met die uitdrukking, met die frase: genade en vrede.

Ik wil het u ook graag laten zien, zodat u er goed van doordrongen bent hoe belangrijk dat kennelijk is. Ik bedoel, wij wensen elkaar aan het begin van het jaar al het goede toe, of de beste wensen, of veel heil en zegen. Hoe Paulus zijn brief altijd aanvangt, is met... nou, laat ik het maar eens lezen. De eerste brief die we in het Nieuwe Testament van hem aantreffen, is de brief aan de Romeinen. In Romeinen 1 vers 7 lees je: "Genade zij jullie en vrede van God, onze Vader, en van de Heer Jezus Christus." Met een paar kleine varianten vind je dat dus in al die andere brieven ook. Ik zal het laten zien. Vervolgens de Korinthebrief: "Genade zij jullie en vrede van God, onze Vader, en van de Heer Jezus Christus." Nadat hij de brief heeft geadresseerd en de afzender heeft vermeld, begint hij altijd hiermee. In de tweede Korinthebrief idem dito. Of in Galaten: "Genade zij jullie en vrede van God, onze Vader, en van de Heer Jezus Christus." Dat moet dan toch kennelijk wel heel belangrijk en ook heel fundamenteel zijn dat hij daarmee begint. De Efezebrief: "Genade zij jullie en vrede van God, onze Vader, en van de Heer Jezus Christus."

In die zin wordt het dan wat eentonig, want u zult het overal aantreffen. Soms is de formulering iets anders. U ziet het in Kolosse 1, daar is het weer diezelfde formulering als die je overal aantreft. In 1 Thessalonika, in 2 Thessalonika, in de Timotheüsbrief... Dat is eigenaardig, want in deze persoonlijke brief van Paulus aan Timotheüs vinden we ook nog het woordje 'ontferming' ertussen. Het hangt er een beetje vanaf welke vertaling je hebt: "Genade, ontferming en vrede zij jou van God, onze Vader, en van Christus Jezus, onze Heer." De formulering is een tikkeltje anders, maar ook hier weer: genade en vrede. In de tweede Timotheüsbrief idem dito. En dan heb je nog de Titusbrief. Ook daar is er een persoonlijke brief: genade zij jou en vrede van God. En dan tenslotte de laatste brief die we van hem aantreffen is Philemon. Als hij zich richt aan het huis van Philemon, zegt hij: "Genade zij jullie en vrede van God, onze Vader, en van de Heer Jezus Christus."

Ik geloof dat ik daarmee toch wel mijn punt gemaakt heb. Alle brieven van Paulus — en zoals gezegd laten we die van Petrus en Johannes, en ook het boek Openbaring, nog even buiten beschouwing — beginnen met deze bede, of moet ik zeggen: met deze aanzegging. Want het is niet eens zozeer een aanvoegende wijs of een wens, maar het is een aanzegging: genade is met jullie, en vrede. Meteen wordt ook de Afzender daarbij vermeld, dat wil zeggen van wie dat afkomstig is. Want als hier staat 'vrede van God', dan betekent dat niet dat die vrede het bezit is van God. Dat zie je in het Grieks waarin Paulus dit schreef heel duidelijk. Het is de vrede die van God afkomstig is en de genade die van Hem afkomstig is.

Wie is Hij dan wel? Wel, ik wil op een zevental dingen — dat leek me een mooi getal — op een zevental zaken toch graag even de aandacht vestigen als we het hebben over deze uitdrukking. We vinden haar in allerlei varianten, maar de essentie ervan is iedere keer identiek. Een zevental overwegingen wil ik graag meegeven als we het hebben over deze aanvang van de brieven. Zo aan het begin van het nieuwe jaar is dat sowieso een hele goede overweging. Het is goed om je te realiseren waar het nou eigenlijk allemaal om draait. Wat is de basis van alles? En wat is kennelijk ook karakteristiek in ons leven? Als wij leven uit en in geloof, in vertrouwen op God, wat karakteriseert ons leven dan? Nou, kennelijk zijn die termen, die woorden en begrippen 'genade' en 'vrede' daarbij heel karakteristiek.

▶ 06:54 Genade (charis) als Vreugde Om Niet ↑ hoofdstukken

De eerste overweging die ik wil meegeven is deze. Genade – in het Grieks het woordje charis, maar in dit geval doel ik op de werkwoordsvorm – is de Griekse groet. U moet zich realiseren dat in de dagen dat Paulus deze brief optekende, het Grieks de taal was die het Engels nu voor ons is: een internationale taal. Heel het Nieuwe Testament is ook in die taal geschreven. In die dagen begroette men elkaar met 'genade', of liever met het bijbehorende werkwoord.

Een heel bekend voorbeeld hiervan vinden we in Lukas 1 vers 28. Wanneer de hemelse boodschapper bij Maria komt, lezen we in het 28e vers dat hij binnenkomt, naar haar toe gaat en zegt: 'Verheug je, begenadigde. De Heer is met jou. Je bent gezegend onder de vrouwen.' Waar hier staat 'verheug je', vertalen zowel de Statenvertaling als de NBG-vertaling dit met 'wees gegroet'. Als u een rooms-katholieke achtergrond heeft, dan weet u precies wat dat inhoudt. Je kunt 'weesgegroetjes' bidden; het 'weesgegroet' speelt een grote rol in de rooms-katholieke liturgie. Dat is hieraan ontleend: aan de wijze waarop die boodschapper bij deze jonge maagd komt met deze aanzegging en haar begroet met: 'Wees gegroet.'

Dit was de wijze waarop men elkaar in de Griekse wereld in het algemeen begroette. Maar het is de vraag of 'wees gegroet' wel zo'n goede weergave is. Natuurlijk is het een groet, maar het was de Griekse groet, en wat betekent die? De oorsprong van dat woord is chairo als werkwoord, en charis als zelfstandig naamwoord. Wat het woord werkelijk betekent, is inderdaad: 'verheug je'. Het is namelijk afgeleid van het woord voor blijdschap of vreugde. Dat is de definitie van genade.

Ik houd ervan om bij woorden die zo geëikt zijn – woorden die we allemaal gebruiken, maar die zo bekend zijn dat we eigenlijk niet eens meer precies weten wat ze betekenen – even stil te staan. Genade hoort daarbij. In het alledaagse leven praten we niet meer over genade; het is echt een specifiek bijbels woord geworden. Dat is jammer, want daarmee ontgaat de concrete betekenis van het begrip ons gemakkelijk. Wat genade werkelijk betekent – en dat is een element dat u nooit mag vergeten – is vreugde. Dat is het basiselement van het woord. Als u met Griekse oren zou luisteren, dan hoort u meteen het woordje voor vreugde of blijdschap erin terug.

Het gaat om een specifieke vreugde, namelijk een vreugde 'om niet'. Dat begrijpen we meestal nog wel: als je het hebt over genade, dan krijg je iets wat je niet verdient en waar je geen aanspraak op kunt maken. In de Griekse wereld werd het woord voor genade echter heel dikwijls gebruikt voor alles wat vreugde geeft en wat je zomaar ontvangt. Zomaar, 'om niet' dus, zonder dat je daar iets voor hoeft te doen of aan een voorwaarde moet voldoen. Dat kan bijvoorbeeld het genieten van een zonsopgang zijn, of het genieten van het gezelschap van de mensen om je heen, van familie en vrienden. Je kunt blij zijn om een goede maaltijd of genieten van een muziekstuk. Dat is allemaal charis. Dat is allemaal genade. Het zijn allemaal zaken die blijdschap geven en redenen zijn om je te verheugen, terwijl je het zomaar ontvangt.

Wij denken bij genade vaak aan het kwijtschelden van straffen. Ik heb daar in mijn gedachten maar meteen een streep door gezet. Niet omdat de gedachte volledig onjuist is, maar als definitie deugt het niet. In het gewone christelijke spraakgebruik zegt men dikwijls: 'Genade is het kwijtschelden van straffen.' Als je genade ontvangt, dan betekent dat dat je absolutie ontvangt, of vergeving, of clementie. Iets wordt kwijtgescholden en we denken bij genade altijd in termen van schuld die wordt weggedaan. Nu is dat Griekse woord charis breed en ruim genoeg om dat ook in te sluiten, maar om het daartoe te beperken, is volkomen onjuist.

Er is eigenlijk één Nederlands woord dat heel dicht bij charis komt en dat we wel heel vaak gebruiken: het woord 'gunst'. Genade staat tegenover 'werken'; dat is een ding dat zeker is. Dat wordt heel dikwijls benadrukt. Ik heb de 'bonnetjes' maar bijgenoemd; u kunt dat thuis nog eens nazoeken als u daar niet van overtuigd bent. Genade staat tegenover werken, dat is duidelijk. Je verdient het niet, je kunt er geen aanspraak op maken en je kunt het niet claimen. Genade is altijd een gunst.

Dat is de eigenlijke betekenis van het woord genade: het is een gunst. Het is opvallend dat het zo ook nogal eens in het Nieuwe Testament wordt vertaald. Ik geef een voorbeeld uit Handelingen 25. Daar leest u dat Paulus voor Festus staat, en dan staat er dat Festus, de stadhouder, de Joden een gunst wilde bewijzen. Hier staat in het Grieks gewoon het woordje charis. Hij wilde de Joden dus een 'genade' bewijzen. Waarom hebben de vertalers hier niet gekozen voor het woord genade, maar voor gunst? Ik denk dat ik het wel weet: omdat we bij genade vooral denken aan het kwijtschelden van straffen. Omdat dat hier totaal niet aan de orde is, heeft men het vertaald met gunst. Maar u voelt wel dat daar een zekere beperking in zit; eigenlijk mag je dat niet zo los van elkaar zien. Genade is een gunst. Je bewijst iemand iets; je geeft de ander een reden om blij te zijn zonder dat de ander daar aanspraak op kan maken.

Ik heb er nog een voorbeeld van in Handelingen 2. Daar leest u over de eerste gelovigen, de eerste gemeente in Jeruzalem. Zij loofden God en stonden in de gunst – charis – bij het hele volk. Dat wil zeggen dat het hele volk eigenlijk blij met hen was. Ze stonden in de gunst van het hele volk. Houd dat dus vast: genade is vreugde 'om niet', in de zin van een gunst of een reden tot blijdschap. Dat is genade.

Ik vind het belangrijk om dat even goed te onderstrepen. Je kunt natuurlijk wel zeggen dat we het gaan hebben over 'genade en vrede' en veronderstellen dat iedereen weet wat genade is, maar dit is helemaal niet zo bekend. We zitten wat dat betreft heel gemakkelijk vast in het stramien van het christelijke spraakgebruik waarbij de echte betekenis ons ontgaat. Ik ga nog een stapje verder.

▶ 15:31 Vrede (shalom) en de Diepere Betekenis van Begroetingen ↑ hoofdstukken

Want ik zei zojuist dus dat genade, of het werkwoord daarvan, chairo, de Griekse groet was; de groet in de Griekse wereld. Maar het is nog sterker, want ook dat tweede woord is de wijze waarop men elkaar begroette. Alleen dan niet in de Griekse wereld, maar in de Joodse wereld. Tot op de dag van vandaag, want als je nu naar Israël gaat en je komt mensen tegen en je zegt gedag, dan zeg je: shalom. Ja, shalom is dan de Hebreeuwse weergave, maar vrede is dus de Hebreeuwse, of zo u wilt de Joodse groet op wijze van begroeting. Zodat 'genade en vrede' een combinatie is van twee groeten: de Griekse groet en de Joodse groet.

Ik wijs er even op: eerst de Griekse begroeting en vervolgens ook de Joodse begroeting. Dat is een genadige volgorde. Ik denk trouwens dat het niet voor niets is, want het begint bij genade en het resultaat is vrede; niet omgekeerd. Zelfs de volgorde is van belang. Shalom, vrede, dat is de Hebreeuwse groet. Ik zou heel wat voorbeelden kunnen geven uit het Oude Testament, maar laat ik een nieuwtestamentisch voorbeeld geven op de dag van de opstanding. In Johannes 20 lees je dat de Heer Jezus in het bange gezelschap van de discipelen zomaar in hun midden verschijnt en dan zegt: "Vrede zij ulieden." Oftewel, in het Hebreeuws zou er dan gezegd zijn: shalom. En dat vind je veel vaker.

Nu kom ik op een ander punt, wat ik al even liet zien: in andere talen zie je dat namelijk ook. In de Arabische wereld is dat nog steeds de manier van begroeten. Dan spreekt men niet van shalom, maar van salaam. En je hoort eigenlijk al meteen dat dit dezelfde wortels heeft. In dat Arabisch-Hebreeuws zegt men — u kent hem wel — 'salaam aleikum'. Salaam is het woord voor vrede, en salaam aleikum betekent: vrede zij over jullie. Ik moet er trouwens ook bij zeggen dat het toch wel opmerkelijk is dat men elkaar in allerlei talen op een hele betekenisvolle manier begroet. Natuurlijk realiseer je je dat niet altijd als je die woorden in de mond neemt, maar het woord zelf en de wijze waarop men dat doet, zijn prachtig. Dat is heel wat anders dan dat we zeggen 'hi' of 'doei' of 'toedeloe'; dat zijn woorden die helemaal geen betekenis meer hebben. Maar 'salaam aleikum', dat is een geweldige bede eigenlijk die je daarmee doet. Je zegt werkelijk wat, meer dan alleen maar 'hoi' of 'hallo'.

In het Duits — ik ben dat eens nagegaan en het is grappig om dat in allerlei talen vast te stellen — zegt men, althans in allerlei streken in Oostenrijk: 'Grüß Gott'. En dat betekent dus letterlijk: God begroete u. Nou, dan zeg je nogal wat. Het is prachtig om dat tegen de ander te zeggen, om de ander meteen — je hebt de ander nog totaal niet gesproken — meteen al eventjes te wijzen op Hem, op God: God begroet u.

In het Frans — ik ben helemaal niet zo internationaal georiënteerd, ik ben blij dat ik me in het Nederlands aardig kan redden — weten we allemaal dat wanneer je gedag zegt, men 'adieu' zegt. Maar 'adieu', dat is natuurlijk 'bij God'. Dat is: God zij met je. Dat heb je trouwens in andere talen ook weer. Ons woordje 'aju' of 'ajuus' — dat vond ik wel weer leuk — komt eigenlijk uit het Frans; het is een vervorming van adieu. In een hele verdunde vorm hebben we het nog wel, dat adieu, maar ik vrees dat de meeste mensen zich niet realiseren dat als ze 'ajuus' zeggen, ze eigenlijk zeggen: 'adieu, God zij met je'. Maar goed, vanaf vandaag weten we dat allemaal.

In het Spaans zeggen ze dan 'adiós', in het Italiaans 'addio', maar dat is allemaal dezelfde gedachte, namelijk: God zij met je. En er is ook een hele leuke in het Engels; daar zegt men bij het vertrek: 'goodbye'. Maar dat is oorspronkelijk een samentrekking van 'God be with you'. Dus: God zij met jullie. Ik ken mensen — ik heb dit ooit een keertje eerder verteld en ik heb nu een aantal betrekkingen van mensen — en als ik dan vertrek, dan zeggen we consequent en standaard 'goodbye' tegen elkaar, met deze gedachte in het achterhoofd: God zij met je.

▶ 21:41 Eén God en Vader: de Oorsprong van Genade en Vrede ↑ hoofdstukken

Een ander punt, dat is een volgende overweging daarbij, is dat als Paulus zijn brieven aanvangt met genade en vrede, hij zegt: "...jullie van God onze Vader en van onze Heer Jezus Christus." Daarmee heeft hij vastgesteld dat genade en vrede afkomstig zijn van God, namelijk onze Vader. Genade en vrede zijn daarmee hemelse, goddelijke attributen. Dat komt niet van beneden. De mens produceert van zichzelf geen genade en evenmin vrede – wel het tegenovergestelde. Het komt van Hem. En daar moet u ook eens heel goed bij stilstaan.

Kijk, dat is de Bijbelse waarheid, misschien wel de meest basale Bijbelse waarheid. Ik zeg misschien, maar ik durf zelfs te zeggen dat het de meest basale waarheid is: namelijk, er is één God. Als je een Jood vraagt wat de belangrijkste waarheid is, datgene waar hij mee opstaat en waarmee hij naar bed gaat, dan zegt hij het Shema: "Hoor Israël, de Heere is onze God. De Heere is één." Toen er ooit een schriftgeleerde bij de Heer Jezus kwam en vroeg wat de eerste van alle geboden was, zei de Heer Jezus: "Nou, je weet het toch." En dan haalt Hij het aan uit Deuteronomium 6, het Shema: "Hoor Israël, de Heere is onze God. De Heere is één. Er is geen ander dan Hij alleen."

Of zoals Paulus dat zegt in 1 Korinthe 8: in de wereld mogen er dan goden in menigte zijn, maar hij zegt heel triomfantelijk: "Voor ons nochtans is er maar één God, namelijk de Vader." Ik had het net even over het christelijke spraakgebruik. Ik zou nu ook in de verleiding kunnen komen om aan te haken op de leer van de drie-eenheid, maar ik zal u vertellen: dat zijn allemaal geen Bijbelse termen. Ik hoef het helemaal niet over die leer te hebben. Ik hoef alleen maar vast te stellen dat u gezuiverd moet worden in uw denken, hervormd in de vernieuwing van uw denken, om Bijbelse taal te gaan spreken. Ga dan niet praten over de drie-eenheid. In belijdenissen staat dat meestal pontificaal als nummer één: "Wij geloven in een drie-enige God." Mensen, dat staat nergens in de Bijbel zo. Dat is geen mening, het is gewoon een vaststelling. Het woordje drie-eenheid komt u nergens tegen. Er is één God: de Vader. En Zijn Zoon? Niet God de Zoon, nee: de Zoon van God. Die is Zijn beeld, Zijn uitdrukking, Zijn icoon. Dat wil zeggen: als je God ziet... God is de onzienlijke God, maar Hij maakt Zich zichtbaar in Zijn Zoon, Jezus Christus. Er is één God en die God is Vader.

Eén God, één die alles plaatst, want dat is wat het woord God betekent. Er is één God, en als je dat woord met Griekse oren zou beluisteren – theos – dan heeft dat te maken met het werkwoord stellen of plaatsen. God is dus degene die alles een plaats geeft. Denk daar eens over na. Alles wat God een plaats geeft, dat vindt plaats. Of anders even via de andere kant geredeneerd: alles wat plaatsvindt in de ruimte of een plaats krijgt in de tijd, komt omdat God het een plaats geeft. Hij is de Plaatser. Er is één God, dat wil zeggen: er is er één die alles op Zijn tijd en op Zijn wijze een plek geeft. Als u het zo zegt, geeft dat meteen ook aan hoe uw hele wereldbeeld verandert op het moment dat u zich realiseert dat er één God is. Er is er één die alles een plek geeft.

En die ene God die dat doet, die alles beschikt, heeft een plan. Hij staat aan het begin, Hij heeft alles gemaakt en er is geen ander. Hij is de Ontwerper van de wereld, van alles, van al wat is. Hij is ook de Schepper van al wat is en de Beschikker van alles. Ja, er is er maar één, God zij dank. Maar als dat zo is, dat alles uit Hem voortkomt en Hij ook alles beschikt, dan betekent dat ook dat Hij er zorg voor draagt dat alles daar uitkomt waar Hij het hebben wil. Er is maar één God. Kijk, als er meerdere goden zouden zijn, dan zou u in het verhaal kunnen krijgen dat de één iets beslist, maar de ander dat weer gaat dwarsbomen. Dat is echt een groot probleem hoor. Op het moment dat je meer dan één God hebt, heb je geen vrede meer, want er kan zomaar conflict zijn. Er is één God, en weet u wat nog het allermooiste van het verhaal is? Die ene God is een Vader.

In dat woord Vader, Abba, zit de symboliek al helemaal in. Het begint bij die A en Hij maakt de schepping – dat is de B, de Beth in het Hebreeuws: de wereld, de schepping. Maar het komt ook weer uit bij de A, de 1. Het komt weer uit bij de Ene. Hij is een Vader en dat betekent: Hij staat garant voor de goede afloop. Dus er is één God die alles beschikt, die alles een plaats geeft, en die ene God is een Vader. Hij geeft om Zijn schepping. Ja, logisch. Als Hij zegt "Vader", wil dat zeggen dat Hij de oorsprong is. De vader is toch per slot van rekening de oorsprong, degene uit wie alle dingen voortkomen? Wel, Hij is een Vader; Hij laat niet varen de werken van Zijn handen. Waarom? Het is van Hem, daarom heeft Hij het ook lief.

Die ene God is een Vader en dat is zo'n rust in je leven als je dat mag kennen. Het is ook een bron van vrede. Laat ik het nog anders zeggen: dit te beseffen, dat Hij God is en Vader, betekent dat je besef gaat krijgen, en met dat besef komt genade en vrede mee. Sterker nog: beseffen dat Hij God en Vader is, dat ís genade en vrede. Want het is een bron van vreugde om te weten dat heel de schepping, ik als creatuur en wij, in Zijn handen is. Als Paulus dat in zijn brieven schrijft, dan schrijft hij aan Ecclesiërs, aan gelovigen van het lichaam van Christus, die zo'n geweldig hoge plaats hebben in dat geweldige voornemen dat God aan het uitwerken is door wereldtijdperken heen. Alles heeft daarin een plek en wij hebben daarin de meest unieke plaats die je maar kunt bedenken: het lichaam van Christus, deel uitmakend van Zijn Zoon.

Ik weet het, ik zeg nu heel veel, maar het is zo onvoorstelbaar te beseffen dat die God de hele schepping draagt, in Zijn handen heeft en in staat is die tot een goed einde te brengen – en dat ook doet. Als je dat weet, dan heb je vreugde. Je weet je geliefd: ik ben van Hem, ik ben Zijn bedenksel, Zijn creatie. Het is een bron van vreugde vanwege het feit dat Hij een goede afloop, een geweldige toekomst voor Zijn schepping in petto heeft. Dat is toch geweldig? Dan heb je vreugde, maar dan heb je ook vrede bij alles wat plaatsvindt. Waarom? Hij geeft het een plaats, dus Hij weet wel waarom hoor. Laat ik u dit zeggen: die ene God laat nooit zomaar iets gebeuren. Hij doet alles meewerken ten goede. Het moet altijd Zijn doel dienen. Als dat niet Zijn doel zou dienen, dan zou Hij het geen plaats geven. Hij is God, er is er maar één. Zie je hoe belangrijk dit is? Genade en vrede, dat is afkomstig van God, namelijk de Vader. Er zit zo'n logische relatie tussen het een en het ander. Als je dit weet, dan ken je dat. Oftewel: als je God de Vader kent, dan weet je ook wat genade en vrede is. Daar komt het namelijk vandaan.

▶ 32:06 Jezus Christus Is Heer: de Overwinning op de Dood ↑ hoofdstukken

Nog iets. Genade en vrede komen van God de Vader, en wat Paulus er altijd bij zegt: en van de Heer Jezus Christus. Oftewel, Jezus Christus is Heer. Dat is niet alleen maar zijn volledige naam; eigenlijk is het zo dat zijn naam Jezus is. Dat betekent trouwens 'Yahweh is redder'. Zowel Heer als Christus zijn titels. Christus betekent dat hij de Gezalfde is. Dat hij Heer is, betekent dat hij de kurios is. En waarom is hij Heer? Wel, ik ga niet eens moeite doen om daar allemaal teksten voor aan te wijzen, want er zijn er vele. Hij is Heer doordat God hem uit de doden heeft opgewekt. En nu is hij de Heer van alles. Inderdaad, nu nog verborgen, maar straks wordt hij openbaar.

Maar waarom is hij Heer? Ik verwijs hier naar Romeinen 10 vers 9. Indien je met je mond belijdt dat Jezus Heer is en met je hart gelooft dat God hem uit de doden heeft opgewekt... Hij stond namelijk niet op uit eigen krachten, zoals we dat soms in liederen zingen. Ik zing het niet, maar goed. Nee, hij werd door God opgewekt, want hij was dood. Hij werd opgewekt door God uit de doden en gemaakt tot Heer. Hij heeft hem een naam gegeven boven alle namen. Hij is door God opgewekt uit de doden en dat is de garantie van leven, de garantie dat het leven zal triomferen.

Het feit dat er een Heer is, namelijk Jezus Christus, betekent dat de dood is overwonnen. En het betekent ook dat de dood tenietgedaan wordt. U zegt: maar dat duurt nog wel even. Dat is waar, want dat is de laatste vijand die tenietgedaan wordt. Er zijn nog enige aionen, wereldtijdperken, te gaan. Maar Jezus Christus moet eerst heersen en uiteindelijk is zijn laatste daad van heerschappij dat hij de dood tenietdoet. En weet u hoe hij dat doet? Door allen levend te maken. Zo doet hij de dood teniet.

Wel, het feit dat Hij Heer is, Jezus Christus is Heer, betekent dat Hij de overwinnaar over de dood is en de dood heeft het nakijken. Het leven gaat triomferen. En ja, dat is de boodschap. Daarin ligt genade en vrede verankerd. Waarom spreekt Paulus in al zijn brieven hierover en begint hij met genade en vrede? Zien jullie wel, dat komt omdat er een God is die een Vader is en het komt omdat we een Heer kennen, namelijk Jezus Christus, de overwinnaar over de dood. En God maakt ook vrede.

▶ 35:19 God Maakt Vrede Door het Bloed van het Kruis ↑ hoofdstukken

Je leest in Kolosse 1 dat God vrede maakt door het bloed van het kruis. Laat ik dat kort toelichten; ik zie dat ik niet al te veel tijd meer heb, maar ik zie Peter zijn schouders ophalen, dus ik neem er toch nog even de tijd voor.

Het verhaal komt er in het kort op neer dat de wereld vervreemd is van God. Dat is simpelweg een vaststelling. De wereld is zelfs vijandig tegenover God. Men moet niets van God hebben, want hoewel elk mens diep vanbinnen wel weet dat er een God is — dat kan immers niet anders — is het probleem dat men God dingen kwalijk neemt. Dat is precies waar ik het zojuist over had: Hij laat allerlei dingen plaatsvinden. Als er een God is, hoe kan Hij dan ziekte, dood, verderf, oorlogen en rampen toelaten? Dat vervreemt mensen van God. Ze zijn boos op Hem of willen niets van Hem weten omdat ze Hem dat kwalijk nemen. Heb maar eens een gesprek met mensen over God; iedereen begrijpt wel dat er een Ontwerper moet zijn, maar daar zit hem nu juist de kneep. Daar zit het grote pijnpunt dat mensen vervreemt van God. Ze zijn vijandig of in ieder geval vervreemd.

Het ultieme bewijs van die vervreemding is dit: het feit dat toen God Zijn Zoon gaf, notabene op een plekje op aarde waar men Hem zou kennen — juist in Jeruzalem, de stad waar de tempel stond, het meest bevoorrechte plekje van de hele wereld — juist daar demonstreerde de wereld haar vijandschap toen ze de Zoon van God aan het kruis, aan het hout nagelde.

Wat deed God nu? Het heeft alles met vrede te maken. God maakt vrede. Hoe? Hij maakt vrede door het bloed van het kruis. Want op het moment dat de wereld op de meest ultieme wijze haar vijandschap en vervreemding demonstreerde — zowel de godsdienstige wereld als de Romeinse wereld, want uiteindelijk deden zij dat door de Zoon van God aan het hout te nagelen — deed God iets wonderbaarlijks. Drie dagen later wekte God Zijn Zoon op. Dit is het symbool van de esculaap: de slang die verhoogd werd als een embleem van leven. God wekte Zijn Zoon op uit de doden en wat doet God nu? Die vijandige wereld gaat Hij het leven geven. Hij geeft de wereld het leven via die vermoorde Jezus van Nazareth. Ze slaan Jezus aan het kruis en God zegt: "Via Hem ga ik jullie het leven geven."

Ik lees in Romeinen 12 hoe je je vijand tot een vriend kunt maken. Daar staat: "Als hij dan honger heeft, geef hem te eten, of als hij dorst heeft, geef hem te drinken, want zo zul je vurige kolen op zijn hoofd werpen." Als jouw vijand zoiets voor jou doet — als je honger hebt en je krijgt eten, of als je dorst hebt en je krijgt drinken — dan moet je je vijandschap wel laten varen. Dat is precies hoe God vrede maakt. Hij geeft aan een wereld die Hem vijandig gezind is het ware leven. En zo maakt God een vijandige wereld tot liefhebbers van Hem.

Dat is wat er in Kolosse 1 vers 20 staat: God maakt vrede door het bloed van het kruis. Via die weg geeft Hij vrede, oftewel brengt Hij verzoening tot stand. Dat conflict en die vijandschap heft Hij daardoor op; de vijandschap verdwijnt. Genade en vrede zijn daardoor niet zozeer idealen of deugden die wij als mensen zouden moeten nastreven. Ik weet dat het meestal op die manier verteld wordt — wat wij eraan kunnen doen om mensen genadig te zijn of hoe wij vrede kunnen hebben met andere mensen — maar het zijn geen deugden of idealen, het zijn feiten. Het vertelt iets over wat God gedaan heeft, wat Hij doet en wat Hij voor Zijn rekening neemt.

Met andere woorden: we praten over geschiedenis. Als ik wil weten wat genade is, dan kijk ik naar dat geopende graf en die weggewentelde steen. Als ik wil weten hoe God vrede maakt, dan kijk ik naar het kruis van Golgotha. Zoveel houdt God van deze wereld. Zelfs als ze Zijn Zoon aan het hout nagelen, doet dat niets af aan Zijn liefde. Zijn liefde is niet kapot te krijgen. Sterker nog, drie dagen later zegt Hij: "Ik wek Hem op om aan jullie het leven te geven." Dat is vrede. Dat zijn feiten. Genade en vrede zijn feiten die God geeft, maakt en realiseert.

▶ 41:38 Wandelen in de Sfeer van Genade en Vrede ↑ hoofdstukken

Dat brengt mij bij het laatste, het zevende punt. Genade en vrede is vervolgens ook de sfeer waarin wij mogen wandelen en leven. Dat is een voorrecht. Het is niet iets wat moet; het is een voorrecht om te mogen leven in vreugde. In 1 Thessalonika 5 staat: "Leef in vrede met elkaar." Vrede is iets wat je met elkaar kunt beleven. We weten het allemaal: vrede staat tegenover oorlog, tegenover conflict, tegenover vijandschap en vervreemding.

Als mensen van elkaar vervreemd zijn – zoals de mensheid van God vervreemd is en eigenlijk met de rug naar God toe leeft, of naar elkaar toe leeft – dan is dat allemaal vervreemding. Mensen zijn dan vreemden voor elkaar. Vrede wil zeggen dat het conflict, de vervreemding en de vijandschap zijn hersteld; dat er een brug is geslagen tussen de partijen. God maakt vrede. Welnu, in die vrede die God maakt, mogen wij dag in, dag uit leven.

Wanneer Paulus zijn brieven begint – en in het algemeen de nieuwtestamentische brieven zo beginnen – met de woorden: "Genade zij jullie en vrede van God, onze Vader, en van de Heer Jezus Christus," dan is daarmee een feit gesteld. Daarmee is vastgesteld waarin wij en vanwaaruit wij elke dag mogen wandelen. In vrede met elkaar, maar zelfs ook, zoals in Romeinen 12 staat: "In vrede met alle mensen."

Het meest karakteristieke van onze wandel is genade; dat wil zeggen dat wij ons verblijden. Het meest karakteristieke van een gelovige is dat je God vertrouwt. Maar wat betekent dat dan en wat werkt dat uit? Wel, het werkt uit dat je blij bent voor alles wat Hij jou geeft. Hij geeft namelijk alles. Dat is een reden om je te verheugen en ook om in vrede met alle mensen te leven. Houd voor zover het van u afhangt vrede met alle mensen. Je kunt zeggen: "Ja, het moet wel van twee kanten komen." Het kan inderdaad zo zijn dat andere mensen jou niet zo goedgezind zijn, maar God is daarin hét voorbeeld voor ons. God houdt van deze wereld, ondanks dat deze wereld Hem vijandig gezind is.

God zegt echter: "Ik ga die wereld met Mij verzoenen." Dat doet Hij. Hij weet en Hij heeft ook aangegeven hoe Hij dat gaat doen. Het feit staat. De vijandschap van de wereld is voor God geen reden om Zijn liefde te verminderen, en voor ons evenmin. Het is toch geweldig om zo te mogen leven, in vrede met alle mensen, ongeacht hoe zij tegenover jou staan?

In 1 Korinthe 7, waar het overigens over het huwelijk gaat, lezen we over vrede in de gezinsrelaties en in de huwelijksrelaties. We weten allemaal hoezeer dit op gespannen voet staat met alles wat we in de wereld om ons heen zien. Er is zoveel conflict tussen mensen: in huizen, in gezinnen, in huwelijken, op de werkvloer, in bedrijven, in de politiek en onder de volkeren. Alles is onvrede en er is een totaal gebrek aan werkelijke vreugde. Wat wil je? Men kent God niet. Men kent ook Hem niet die God uit de doden heeft opgewekt. Men kent de bron, de basis niet. Daarom is het zo essentieel om dat te weten; daar begint het.

Over die vrede van God zegt Paulus in Filippenzen 4: "Wees in niets bezorgd, maar laat bij alles je wensen door gebed en smeking bij Hem bekend worden." En dan staat erachter: "En de vrede van God..." Niet de vrede met God, maar de vrede van God. De vrede die God Zelf heeft. God is niet bezorgd over de dingen die in de wereld gebeuren. God heeft alles volmaakt onder controle. Van die vrede zegt Paulus: "De vrede van God, die alle verstand te boven gaat." Begrijpen doen wij het niet, want wij zijn God niet. Maar de vrede van God zal als in een vesting de harten en gedachten van jullie bewaren. Dan ben je inderdaad veilig en heb je vrede in je hart en in je leven.

Het begint hier, bij die vrede, en dat je vervolgens ook onder elkaar als broeders en zusters in vrede mag wandelen met alle mensen. Vrede vanuit de genade die Hij geeft. Dat is het allermooiste wat ik u zo aan het begin van het nieuwe jaar kan vertellen: Lieve mensen, genade zij jullie en vrede van God, onze Vader, en van de Heer Jezus Christus. Amen.