▶ 00:00 De Filantropie van God en de Ware Betekenis van 'mens' ↑ hoofdstukken

Ik wil vanmorgen, vrienden, uw aandacht vragen voor deze merkwaardige titel die u hier ziet geprojecteerd. Ik kan u alvast verklappen dat de uitdrukking — hoe merkwaardig die misschien ook overkomt als u dat zo hoort — 'de filantropie van God', rechtstreeks aan de Schrift is ontleend. Want de Bijbel spreekt inderdaad over Gods filantropie. De uitdrukking zelf, het woord 'filantropie', komt maar een paar keer voor; eigenlijk maar twee keer.

Eén keer lees je in het boek Handelingen dat Paulus is aangespoeld met een aantal andere mensen op het eiland Malta. Daar staat dat de bewoners van het eiland Malta hen buitengewone menslievendheid, filantropie, bewezen. Vervolgens komen we dat woord voor de tweede keer tegen in de Titusbrief. Dat is de brief die Paulus schreef aan Titus, die hij had achtergelaten op het eiland Creta. Dat is niet verkeerd, zou u zeggen, en dat is ook zo. Hij moest daar nog een aantal dingen in orde brengen waar Paulus niet aan toegekomen was. Paulus was weer verder gegaan en schrijft dan aan Titus, zijn naaste medewerker — een heidense man, een goy zeg maar, geen Joodse man.

Die brief hebben we in onze Bijbel en hij bevat drie hoofdstukken. Het is een parel, een geweldige brief. Het gaat niet alleen over de zaken die Titus daar in orde moest brengen; hij moest bijvoorbeeld in al die plaatsen die Paulus had bezocht ook zorgen dat er mensen waren die leiding konden geven en die hij moest aanwijzen. Dat was een van de eerste dingen die Paulus hem vroeg: of hij dat in ieder geval in orde wilde maken. Maar hij schrijft dus ook — en daar gaat het me nu natuurlijk om — over het feit dat God zelf filantropisch is. Dat wil zeggen menslievend, want het woord 'filantropie' is een Grieks woord. De eerste lettergreep 'fil' komt van phileo en dat heeft te maken met liefhebben of genegenheid. En 'antropie' herkennen we weer in anthropos, of antroposofie of antropomorfisme. Dat zijn misschien wat dure woorden, maar anthropos betekent gewoon 'mens'.

Hoewel, 'gewoon mens' is eigenlijk ook niet waar. Ik wijs daar zo graag op, want als u het woord anthropos in zijn delen opsplitst, is dat prachtig. Ik zeg het nu maar meteen, want het zou zomaar kunnen dat ik er later niet meer aan toe kom. Anthropos is het Griekse woord voor mens, maar het is een samenstelling. Het deel 'an' is een voorzetsel en komt van ana, wat 'omhoog' betekent. Het tweede deel heeft te maken met 'omkeren' en het laatste deel met 'kijken'. Dus als u het woord 'mens' in het Grieks zegt, zegt u eigenlijk: iemand die naar omhoog kijkt.

Dat is mooi. Wanneer ben je een mens, in de Griekse zin van het woord? Wanneer je dit doet: omhoog kijken. Het is precies wat Ramses Shaffy aan Sammy aanbeval: "Kijk omhoog, Sammy, want er is één die van je houdt." Ik verdenk Ramses ervan dat hij misschien wel meer begrepen heeft dan veel mensen denken. In ieder geval klopt het helemaal, want er is Er één die van u houdt. Dat is dus anthropos. Ben je al een mens? Er is nog een ander Grieks verhaal over iemand die overdag met een lampje overal ging zoeken. Toen hem gevraagd werd wat hij aan het doen was, zei hij: "Ik zoek een mens." Een naar omhoog gekeerde kijker, om het zo te zeggen. Iemand die omhoog kijkt. Dat is wat ik er even aan vastplak.

In de Titusbrief, in Titus 3, wordt over die menslievendheid van God gesproken. Het duurt even voordat we bij dat vers zijn, want het is vers 4 of 5 waar dat staat. Er gaan dus een aantal verzen aan vooraf en daar wil ik aanhaken, gewoon bij het eerste vers van Titus 3. U begrijpt dat daar al twee hoofdstukken aan vooraf zijn gegaan. Paulus had al geweldige dingen geschreven aan deze jonge medewerker. Juist het laatste zinnetje van hoofdstuk 2 zegt nog: "Spreek hiervan." Dat drukt Paulus hem op het hart. Hij zegt: "Verman en bemoedig met alle nadruk." En hij voegt eraan toe: "Laat niemand u verachten." Tegen Timotheüs zegt hij ook zoiets, en dat heeft te maken met zijn leeftijd. De gedachte is: zorg ervoor dat je leeftijd geen reden is voor mensen om op je neer te kijken.

Vervolgens zegt hij: "Herinner hen eraan." De gelovigen daar op Creta moeten in het bijzonder herinnerd worden. Dat betekent dat wat hij nu gaat opschrijven, in wezen bekende stof was. Paulus had dat op al die verschillende plaatsen op Creta al eerder naar voren gebracht. Hij had het eiland verlaten en Titus was daar achtergebleven. Nu zegt hij: "Herinner hen eraan." En hij zegt prachtige dingen over wat de gelovigen mogen etaleren. Ik gebruik expres dat woord, want als u nog even terug zou bladeren... maar dat hoef ik eigenlijk niet eens te doen.

▶ 06:45 De Leer van God Onze Redder Versieren in de Praktijk ↑ hoofdstukken

In Titus 2 zegt hij ook iets dat specifiek over de slaven gaat. Hij zegt dat zij in hun situatie de leer van God, onze Redder, in alles zouden versieren. Dat was de uitdaging voor die slaven die inmiddels God als Redder hadden leren kennen. Hun uitdaging was dat zij in hun dagelijks leven – terwijl ze in hun positie natuurlijk niet al te veel in te brengen hadden en eigenlijk niets konden zeggen – gewoon door hun houding de leer van God onze Redder zouden versieren. Hij beschrijft het dan ook zo.

Het ging in de praktijk niet om de praktijk. Dat zeggen mensen heel vaak, maar het gaat in de praktijk juist om de leer. Welke leer? De leer dat God onze Redder is. Het gaat erom die leer in alles tot sieraad te strekken. Dat is een schitterende gedachte, zodat je in het leven van mensen ziet hoe prachtig dat onderwijs is: dat God de Redder is, wiens genade reddend is verschenen aan alle mensen. Dat is wat daarop volgt. Het is mooi als je leven zo een sieraad mag zijn.

Wij zeggen weleens dat het leven een feest is, wat ik me trouwens afvraag als je gewoon dit ondermaandse bedoelt. Men zegt dan: "Je mag zelf de slingers ophangen." Ik heb daar een variant op, gebaseerd op Titus: God is onze Redder en wij mogen de slingers ophangen! Dat is een feest, een feestelijke boodschap. Dat is echt een blijde tijding. Ik zou zeggen: hang de slingers maar op in je leven. Hier zegt hij nog een aantal andere dingen.

▶ 08:43 Onderschikking aan Overheden en Gezag ↑ hoofdstukken

Het eerste wat hij naar voren brengt — en hij gaat in vers 1 en 2 zeven dingen naar voren brengen — is iets wat hij trouwens in de navolgende verzen ook iedere keer weer doet. Tel het maar na: iedere keer tekent hij dingen op in groepen van zeven, in zeventallen. Waarom dat zo is? Zou het iets met het getal van de volkomenheid te maken hebben? Ik denk het wel; het is gewoon een volheid. Enfin, hij zegt: herinner hen eraan dat zij zich aan overheid en gezag te onderwerpen hebben. Dat staat er letterlijk; u ziet het in de interlineair die ik hieronder projecteer. Ik let dan vooral even op die tweede zin, want dat is de woord-voor-woord letterlijke weergave.

Het staat trouwens in het meervoud, dus niet 'overheid en gezag', maar 'overheden en autoriteiten'. Dat is aan elkaar gelieerd, dat ziet u en dat is duidelijk, maar een autoriteit is eigenlijk een volmacht. Volmacht, exousia, dat is een volmacht. Om maar wat te noemen: je hebt de overheid, en de politie is een autoriteit. Die krijgt volmacht van de overheid om op te treden. De politie heeft geen macht van zichzelf, maar dat is gedelegeerde macht. Als je die pet op hebt — die ons allemaal goed staat, was het toch zo? Ja, dat is het gezag wat je krijgt. Dat is een autoriteit. En ja, er zijn overheden en autoriteiten.

In Paulus' brieven zie je dat vaker; de keren dat hij zich met politiek bemoeit, is het eigenlijk in deze sfeer. Wat hebben we te maken met de politiek of met de machten boven ons? Nooit zegt hij dat we onze krachten zouden moeten bundelen om invloed uit te oefenen op die overheden. Nee, het enige wat hij zegt — onder andere in Romeinen 13, een hoofdstuk waarin hij dat nog uitgebreid toelicht, wat eigenlijk geweldig is — is dat er overheden zijn en dat er geen overheid is dan door God gesteld, geplaatst. Daar hoeven we ons helemaal geen zorgen over te maken. Die overheden zijn ook geen verantwoording schuldig — sorry dat ik nu iets heel ondemocratisch ga zeggen — die overheden zijn geen verantwoording schuldig aan hun onderdanen.

De Bijbel denkt daarin top-down: die overheden zijn gesteld door God en daarom ook verantwoording schuldig aan God. Een overheid is geen dictatuur in de zin dat zij alles zelf mag bepalen; nee, God heeft hen gesteld en zij zijn verantwoording schuldig aan God, niet aan de onderdanen. Wij hoeven die overheden daar verder niet op aan te spreken; dat is een zaak tussen God en de overheden. Dat is een heel andere mindset, maar zo staat Paulus erin. Zo schrijft hij daarover. Hij vraagt: wat is onze houding ten opzichte van die overheden en autoriteiten? Wel, ons daaraan te onderschikken.

Kennelijk was dat nodig, want we weten van die Cretenzen — Paulus spreekt daar niet al te complimenteus over. Dat staat in Titus 1, en dat is een leuke. Lees even met me mee, ik heb er geen dia van, maar daar lees je over de bewoners van Creta. Paulus doet daar geen eigen uitspraak, maar hij citeert. Let op, in Titus 1 vers 12 zegt hij dat iemand — ik heb erbij geschreven dat dit ene Epimedes is, die in 600 voor Christus leefde, een dichter en filosoof uit hun eigen kring — het heeft gezegd. Iemand die zelf een Cretenzer was en dus wist waar hij het over had, die mag het zeggen. Iemand uit hun eigen kring, hun eigen profeet, dus ook dat nog eens, die heeft gezegd: "Leugenaars zijn de Cretenzen altijd, beesten en vatsige buiken." Dat was een Cretenzer die dat zei. Dat is humor, want Paulus zegt erbij: "Dit getuigenis is waar." Want ja, die man had gezegd: "De Cretenzen zijn altijd leugenaars." Aangezien dit een Cretenzer was die dit sprak, zou dit ook een leugen moeten zijn. Maar Paulus zegt: "Nee, dit getuigenis is waar." De Cretenzen worden hier dus door hun eigen mensen gekarakteriseerd.

Onderschikken was niet hun sterkste kant, om het zo maar te zeggen. Dat was de volksaard, en daarom zegt Paulus tegen hen: "Herinner hen eraan." Er staan overheden boven je; daar hoef je je niet druk over te maken, onderschik je daar gewoon aan. Dat is de houding: onderschik je aan overheden en volmachten. En dan staat er: "gehoorzaam". Eigenlijk staat hier niet het gewone woord voor gehoorzaam, maar een woord dat "gezeggelijk" betekent. Dat betekent letterlijk "toegeven", oftewel: in staat zijn om toe te geven. Je laat je iets gezeggen. Dat kun je betrekken op die overheden en autoriteiten, maar ook op de houding in het algemeen. Bovendien staat er nog bij: "tot alle goed werk bereid zijn". Herinner hen eraan.

Paulus had dat dus veel eerder ook al gezegd. "Tot alle goed werk". Er staat hier een woord voor "goed" dat "goed in morele zin" betekent. Er is nog een ander woord voor goed, dat we straks nog tegenkomen, dat meer "goed in kwalitatieve zin" betekent. Maar dit is goed in de zin van wat juist is, wat recht is. Wat zou een mens moeten doen? Gewoon dat wat goed is, wat juist is, wat recht is. Dat was niet echt de Cretenzische volksaard, maar laten we wel wezen: de onze ook niet. Ons wordt vandaag de dag onderwezen: wat moet een mens doen? Gewoon wat goed voelt. Als je je er lekker bij voelt, dan moet je dat doen. Doe wat je hartje je ingeeft. Dat was in de tijd van de Richteren ook zo; zij deden wat goed was in hun eigen ogen. Maar dit gaat over "tot alle goed werk". Dat wat moreel juist is, waarvan je weet: dat heb ik te doen. Zo moeilijk is het niet hoor. Mensen vragen zich wel af wat ze moeten doen, maar ze weten het eigenlijk wel. Alleen ontbreekt het vaak aan die gezeggelijkheid. Let op: tot elk goed werk gereed. Dat is wat Paulus zegt, en ik neem u nu even mee in de telling.

▶ 16:06 Geen Lastertaal Uiten en Bescheiden Zijn Naar Álle Mensen ↑ hoofdstukken

Geen lastertaal uiten; letterlijk niemand lasteren. Dat woordje laster kennen we ook wel als het Griekse woord blasphemeo, waar ons woord blasfemie vandaan komt. Lasteren wil zeggen: kwaadspreken van de ander. Het gaat hier dus niet alleen maar over kwaadspreken of bijvoorbeeld God belasteren — wat wij vooral blasfemie noemen — maar gewoon het belasteren of lasteren van anderen. Ongeacht wie het zijn, of dat nu medegelovigen zijn of de rest, we horen niemand te lasteren. Lasteren is kwaadspreken. Dat kan trouwens ook nog zijn dat wat je zegt niet eens klopt met de feiten; dan is het niet alleen laster, dan is het gewoon leugenachtig zelfs.

Kwaadspreken, blasphemeo, heeft te maken met belasten. Dat is kwalijke motieven aan de ander toedichten. Iemand doet iets en dan leg je dat zo uit dat daarmee die ander in een kwaad daglicht geplaatst wordt. Dat is belasteren, dat is lasteren. En u begrijpt: als je zoiets zegt, dan is dat gewoon moreel niet goed. Daar hoef je niet over te discussiëren, wie je daar ook over spreekt. Het is heel simpel: die morele code kennen we allemaal van "je wil niet hebben dat jou gebeurt dat jij belasterd wordt". Nou, doe dat dan ook de ander niet aan. Dat is moreel zuiver en daar kun je iedereen op aanspreken. Iedereen begrijpt het ook; dat is het goede, dat is dat woordje agatos.

Je kunt in de wereld in het algemeen zien dat laster zeer populair is. Je kunt er goud geld mee verdienen door wekelijks blaadjes uit te gaan geven onder de naam Story of Privé en weet ik wat. Dan is het ook nog roddel, want dat gaat erin als koek. Dat staat trouwens ook al in het boek Spreuken: hoe staat het er precies? Het gaat in de schuilhoeken van het hart. Het is heerlijk om de ellende van de ander te horen en vooral om uitleggingen te horen van gedrag van andere mensen. Of het nu terecht is of niet, de ander wordt zodanig uitgelegd dat hij daarmee in ieder geval in een kwaad daglicht geplaatst wordt. Dat is dus blasphemeo. Nou, dat zouden we niemand aandoen.

Niet twisten. En dan gaat het niet over een soort dans die al ver uit de tijd is inmiddels natuurlijk. Letterlijk staat er om niet vechtlustig te zijn. Het kan zijn dat je wil strijden, dat je wil twisten. In Spreuken 15 staat daar een woord over: een opvliegend mens verwekt twist. Als je gauw op je teentjes getrapt bent, heb je zomaar de vlam in de pan. In het algemeen, en op internet trouwens helemaal, krijg je heel gemakkelijk van die discussies en gevechten als je mensen niet ziet. Paulus zei echter dat we niet vechtlustig moeten zijn. Een opvliegend mens verwekt twist, maar er staat nog bij: een lankmoedige doet de strijd weer bedaren, of doet de strijden bedaren. Dat is precies het tegenovergestelde: dat is vredelievendheid en je daar niet in te begeven. Niet te twisten. Dat zijn allemaal van die dingen die gezegd worden met het oog op de Kretensen. Maar laten we wel wezen, ik zou zeggen: steek ze maar in je broekzak, zoals we dat dan formuleren. Of neem ze ter harte; dat lijkt me nog wel beter dan je broekzak.

Vriendelijk te zijn. Eigenlijk staat hier een woord dat ook in de NBG-vertaling meestal wordt weergegeven met vriendelijk, maar het heeft de betekenis van welwillend zijn, inschikkelijk. In Filippenzen 4 vers 5 staat: "Uw inschikkelijkheid zij alle mensen bekend" (in de Telos-vertaling). Je schikken ook in de omstandigheden die er zijn. Dat kan ook; het heeft alles te maken met de boodschap die deze Kretensen inmiddels vernomen hadden. Ze kenden God. Als je God kent en je weet dat er Eén is die alles plaatst in de tijd en in je leven, gewoon ook persoonlijk, dan weet je: het gebeurt niet zomaar, het wordt beschikt. En als je dat weet, als je weet dat er een God is die van jou houdt en die van deze wereld houdt, die alles in Zijn hand heeft en die de dingen een plaats geeft, dan heb je daarmee ook een onderliggende overtuiging waarbij je je gemakkelijk kunt schikken, inschikken. Daardoor kun je ook welwillend zijn ten opzichte van de omstandigheden, maar ook ten opzichte van andere mensen.

Ja, welwillend, inschikkelijk. Het heeft dus ook te maken met niet op eigen rechten of je gelijk staan. Je schikken. De dingen gaan zo vaak anders. Gisteren hadden we thuis er nog een heel gesprek over: dingen gaan soms zo anders in je leven dan je misschien altijd gedacht had. Valt dat dan tegen? Als je dan inschikkelijk bent... Ik vind het mooie van dat woord in het Nederlands in ieder geval nog dat daar het woordje "schik" in zit. Want als je God kent, de liefdevolle God kent die dat beschikt, dan kun je dat ook nog met vreugde doen. Dan heb je er schik in.

Inschikkelijk en alle zachtmoedigheid bewijzen. Dat woord zachtmoedigheid gebruiken we niet meer zo, maar ik denk dat er een perfect Nederlands woord voor bestaat en dat is bescheidenheid. Dit woord wordt heel vaak in één adem genoemd met nederig van hart. Ik heb er een paar bonnetjes bij geleverd, dan moet u thuis maar eens een keertje nakijken als u dat ook wil controleren. Maar zachtmoedigheid is bescheidenheid aan de dag leggen. Zachtheid heeft bij ons misschien een beetje de klank van dat je zacht bent, bijvoorbeeld een mietje, of dat je over je heen laat lopen. Nou, dat over je heen laten lopen misschien wel, maar zacht is juist een kwaliteit. Het is het vermogen dat je de bescheidenheid aan de dag legt ten opzichte van de ander. De ander meer achten, maar bovenal natuurlijk God. Bescheidenheid. Alle bescheidenheid bewijzen en let op: aan álle mensen.

Alle mensen. Dat "alle mensen" is ook haast een refrein in dit briefje. We kwamen het al eerder tegen en ik zal het straks trouwens ook nog citeren. Alle mensen. Want de menslievendheid, die filantropie van God, is gericht op alle mensen, zonder uitzondering. Daarom: belaster niemand, maar daarentegen je bescheiden opstellen en dat betonen. Naar wie toe? Nou, gewoon naar alle mensen. Die bescheidenheid. Want, zegt Paulus.

▶ 24:08 Onze Vroegere Staat van Dwaasheid en Afgoderij ↑ hoofdstukken

Ja, dat zie je; dat het inderdaad bescheidenheid is. Want vroeger waren ook wij verdwaasd. Hoezo bescheiden dan? Wel, Paulus zegt het in de brief aan Titus tegen de Kretensen. We zijn geen haar beter; we zijn niet beter dan die anderen, dan de rest die hier nog geen weet van heeft of voor wie het hart hier nog niet voor geopend is. Nee, we zijn helemaal niets beters. Er komt hier een opbouw in de tekst, want hij gaat dat motiveren. Maar hoezo bescheiden dan? Wel, want vroeger waren ook wij verdwaasd. "Dwaas" betekent letterlijk: zonder verstand. Dat is het Griekse woord; zonder verstand, oftewel onwetend.

En als je onwetend bent, dan kunnen dingen je trouwens niet kwalijk genomen worden. Als je van dingen geen weet hebt, dan ben je eigenlijk een onbenul. Vroeger hadden we ook geen kennis. Paulus zegt in het boek Handelingen tegen de Atheners over al de tijden van de onwetendheid, van het niet bekend zijn met wie God is. Als je eenmaal het goede bericht hebt gehoord, dan ben je niet langer onwetend, dan weet je ervan. Maar Paulus zegt: vroeger waren ook wij onwetend en daarmee dus ook verdwaasd. Een dwaas is iemand die van toeten noch blazen ergens weet van heeft.

Vroeger waren ook wij onwetend, zonder verstand, ongehoorzaam... Hier heb je datzelfde woord, maar dan in de negatieve vorm van wat we in vers 1 zagen, namelijk: ongezeggelijk. Ongezeggelijk. Dat is ook een van de kenmerken die Paulus noemt in de Timotheüs-brief als hij het heeft over de laatste dagen en waarom dat zulke zware tijden zullen zijn. Hij zegt dat het moeilijke tijden zijn omdat de mensen moreel gewoon inferieur geworden zijn. Dan heeft hij het speciaal over de christenheid en dat de mensen ongezeggelijk zijn geworden. De waarheid wordt hen verteld, ze kunnen er niet onderuit en toch laten ze zich er niet door gezeggen. Dat is een houding: je niet laten gezeggen door de feiten, niet aanspreekbaar zijn, denken dat jij het beter weet. Eigenwijsheid.

"Dwalende" – gewoon, dat is dit. En dat betekent dat je afdwaalt en dat je dus ook verdwaalt. Ik heb een plaatje van een doolhof. Je weet het, je hebt geen idee meer waar je vandaan komt, je hebt geen idee waar je naartoe moet en je hebt evenmin een idee waar je je bevindt. Eigenlijk is het een mooie beschrijving – tussen aanhalingstekens – van de situatie van de wereld. In duisternis dus, om een andere metafoor te gebruiken. Je hebt geen idee, je bent gedesoriënteerd, verdwaald, afgedwaald.

"Verslaafd" staat er dan nog bij, "aan velerlei begeerten en zingenot". In de NBG-vertaling staat er "zingenot". Niet "zing-genot"; met zing-genot is niks mis, maar met zingenot trouwens ook niet, maar wel met het eraan verslaafd zijn. En die verslaving is hier natuurlijk weer een gevolg van onverstand, van ongezeggelijkheid en dwalen. Dat maakt – en feitelijk is dit de leugen – dat als je hierin vastzit, je in de leugen terechtkomt. En u weet hoe dat werkt: de leugen verslaaft, terwijl de waarheid juist vrijmaakt. Dat is gewoon zo’n basale waarheid. De waarheid maakt vrij, de leugen maakt een mens tot een slaaf. Dus feitelijk is de verslaving niet het probleem, maar is het een gevolg van een probleem, namelijk van de leugen.

Ik moet doorgaan: "levende" – of letterlijk "doorbrengende". Als dit je leefwereld is en dit je houding is, dan leef je natuurlijk niet echt. Dat noem ik geen leven. Dan zou ik zeggen: zoek een leven. Maar goed, je brengt je bestaan zo door. Bovendien: "in boosheid en nijd". Boosheid is kwaadaardigheid. Dat is een beetje een vreemd woord natuurlijk in het Nederlands: kwaadaardig, boosaardig. Wat ben je nou? Boosvaardig, kwaadevaardig? Maar dat "aardig" heeft natuurlijk te maken met de aard. Je bent kwaadaardig, je hebt het boze eigenlijk in de zin.

En het wordt in één adem genoemd met nijd, wat letterlijk afgunst is. Dat heeft dan ook weer alles te maken met jaloezie: het niet kunnen hebben dat een ander iets bezit, of het niet kunnen hebben dat de ander iets bezit wat jij niet hebt. Je zou het zelf willen hebben. De hele wereld staat er bol van. Ik denk dat heel veel competitiedrang, ook in het bedrijfsleven, afgunst is. Het niet kunnen hebben dat de ander succesvol is; het likken naar boven en het trappen naar beneden. Afgunst. En daarmee ook kwaadaardigheid.

Het is allemaal broertje en zusje van elkaar: "hatelijk". Eigenlijk staat er trouwens: "verafschuwd". In het Nederlands suggereert dit dat hier twee min of meer gelijksoortige woorden staan, maar in het Grieks is dat niet zo. Je wordt verafschuwd, dat is wat je ondergaat, en aan de andere kant ben je "elkaar hatende". En haten wil zeggen: je gunt de ander het licht niet in de ogen.

Wat Paulus hier doet, is een contrast maken. Hij zegt: herinner hen eraan. Eerst heeft hij een lijst van zeven prachtige eigenschappen die allemaal een weerspiegeling zijn van Gods wil. En aan de andere kant spreekt hij ook weer over zeven eigenschappen waar de wereld door gekenmerkt wordt. Dat begint gewoon met dwaasheid, onbekend zijn met wie God is, onwetend over Hem, en daarmee met al die ellende die daar dan weer het gevolg van is. En het eind van het liedje is "elkaar hatende": het licht in de ogen niet gunnen van de ander.

Dat vind ik nou erg mooi. Ik gebruik expres ook deze zin, want het betekent ook: kijk, als je God kent... Hoe was het ook alweer? God die de zon doet opgaan. Vanmorgen ging die zon weer op over ons, over bozen en over goeden. Dat is Gods filantropie, dus in algemene zin. In de theologie spreekt men dan over Zijn algemene genade. God gunt ons het licht in de ogen. Hij geeft dat, en als je Hem kent, dan zou je met diezelfde bril naar de wereld kijken. Zoals God naar de wereld kijkt, zouden wij ook naar die wereld en naar elkaar kijken. Ik bedoel niet alleen als medegelovigen, maar ook gewoon in het algemeen naar alle mensen.

Wel, Paulus zegt: verbeeld je nou maar niks, wees bescheiden, want die wereld om je heen... ach, daar maakte je van origine zelf ook deel van uit. Paulus zegt dat hier heel specifiek tegen die Kretensen, die kort daarvoor kennelijk in aanraking waren gekomen met het evangelie wat hij daar had gebracht op Kreta. Zij hadden dat heel bewust zo meegemaakt: de overgang van de duisternis van het heidendom naar het licht van het evangelie dat hij had mogen brengen. Ja, dat is een heel groot contrast. En hij herinnert hen eraan: je was toch exact hetzelfde? Van huis uit zijn we gewoon helemaal niet beter, dat is het. En dat is waarom hij dat zo ook neerzet. En nu komen we bij vers 4.

▶ 33:06 De Verschijning van Gods Goedertierenheid en Filantropie ↑ hoofdstukken

Het duurt misschien wat lang, maar je moet die achtergrond hebben om vers 4 te begrijpen over de filantropie van God. Want er staat nog iets bij: "Maar toen..." – toen echter, dus een tegenstelling. De wereld waarover we spraken, daaruit waren zij getrokken en nu was er een complete ommekeer in hun leven gekomen. Daaraan zouden ze ook herinnerd worden.

Maar toen verscheen de goedertierenheid. Dat is weer zo’n oud-Nederlands woord dat we in het alledaagse spraakgebruik natuurlijk niet meer gebruiken. Maar het woord dat hier staat, betekent vriendelijkheid, mildheid, gulheid. Ik vind bij nader inzien goedertierenheid toch wel mooi, want het is eigenlijk het 'tieren' in goedheid. Je tiert, je hebt er aardigheid in, je hebt plezier in het bewijzen van goedheid. Als je het zo leest, heb je de betekenis van het woord precies te pakken. Dat is inderdaad die vriendelijkheid en die mildheid.

De goedertierenheid van wie? Nou komen we bij het sleutelwoord van vanmorgen. De goedertierenheid wordt in één adem genoemd met de vriendelijkheid en de humaniteit, maar in het Grieks staat er gewoon het woord philanthropia. Daar wees ik u in het begin al even op: de filantropie van God. Wij kennen dat woord heel goed, en ook in de dagen van Paulus en ver daarvoor was het een heel bekend begrip in de Griekse denkwereld en het Griekse spraakgebruik. Ik heb daar het een en ander over gelezen wanneer het gebruikt werd; het heeft altijd te maken met het lenigen van nood van mensen die zich in moeilijke omstandigheden bevinden.

Vandaag de dag is dat trouwens nog steeds zo. Een filantropische instelling zet zich in voor mensen in nood, ongeacht of dat nu medisch, sociaal of politiek is. Het gaat om mensen in nood en die mensenliefde; dat zijn filantropische instellingen die zich inzetten voor mensen. Maar hier wordt gesproken over de mensenliefde van Gód. Gods filantropie. Toen de filantropie tevoorschijn kwam van de Redder, onze God, zo zegt Paulus dat. God houdt van mensen, dat is wat dit woordje filantropie zegt.

En waaruit blijkt dat? Dat is mooi. Want mensen vragen vaak: "God houdt van de mensen, maar waarom is er dan zoveel nood?" De grote reden waarom mensen vijandig en vervreemd zijn van God – en dus ook verzoend moeten worden met God – is omdat ze God iets kwalijk nemen. Sterker nog, ze zijn van Hem vervreemd omdat ze Hem kwalijk nemen dat er zoveel ellende en narigheid in de wereld is. Als u niet gelooft dat dit de reden is, vraag het dan maar eens aan uw collega of aan uw buurman die deze dingen van het Woord niet kent. Ik heb het over niet-godsdienstige mensen. Waarom zijn ze vervreemd van God? Omdat ze God iets kwalijk nemen.

Eigenlijk kunnen ze er niet onderuit dat God er is, want alles getuigt van een geweldig intelligent design. Van het microscopische tot het macro-niveau: alles getuigt van design. Maar waarom zijn ze dan van Hem vervreemd? "Als God er zou zijn, of als God er is, waarom dan toch...?" Vul maar in. Dat vervreemt hen, om niet te zeggen dat het hen vijandig maakt ten opzichte van God.

Maar waarom wordt hier dan gesproken over de filantropie van God? Men zegt: "Hoe kan God van mensen houden of de wereld liefhebben als daar al die ellende is?" Maar het is precies omgekeerd. Het is precies omgekeerd en ik kan het ook heel makkelijk uitleggen aan de hand van dat woord filantropie. Filantropie betekent mensenliefde, dat wil zeggen: het lenigen van de nood van mensen. Daarin blijkt menslievendheid. Maar dat betekent dus dat alleen als er nood is, als er ellende is, als er problemen zijn, als er nood te lenigen is, die menslievendheid bewezen kan worden. Zonder nood kan er geen menslievendheid zijn.

Onlangs werd ik daarop gewezen door een citaat dat ik kreeg opgestuurd. Ik heb daar een paar maanden geleden ook een blogje aan gewijd. Het is een citaat van de bekende filosoof Friedrich Nietzsche, anderhalve eeuw geleden – natuurlijk een autoriteit in de filosofie. Nietzsche zei: "Ik gun de mensen van wie ik houd veel ellende." Dat klinkt heel vreemd. Want, zei hij, alleen ellende en de zwartste omstandigheden maken het beste in een mens los en openbaren dat. Zonder die achtergrond kun je nooit bewijzen dat je werkelijk van iemand houdt.

Zo diep gaan we vanmorgen niet; ik wil het even beperken tot dit woordje menslievendheid. Menslievendheid heeft altijd te maken met nood die er is en waaruit je gered wordt. Wel, daar gaat het hier ook over. God houdt van mensen. De filantropie van God is verschenen; die kwam tevoorschijn. En waaruit blijkt dat? Wel, in die redding. Vandaar ook dat ik hier wijs op een vers dat Paulus kort tevoren schreef. Ik lees dat gedeelte even voor: "...om de leer van God, onze Redder, in alles tot sieraad te strekken", of te versieren. "Cosmetica" staat er eigenlijk in het Grieks. En dan staat erachter: "Want de genade Gods is reddend verschenen aan alle mensen."

▶ 40:44 Gods Genade Is Reddend Verschenen aan Álle Mensen ↑ hoofdstukken

Om ons op te voeden, et cetera. Maar nu even dit. De genade Gods is verschenen, reddend aan alle mensen. Kijk, dat is Gods filantropie. Hij houdt van alle mensen. En waaruit blijkt dat? Wel, dat Hij hen wil redden. Sterker nog, Hij gaat hen redden. Dat doet Hij namelijk om niet. Dat gaat Paulus nu ook in het navolgende zeggen. Dat zijn de waarheden die de Schrift benadrukt.

Ik weet het, in de christelijke theologie is het allemaal onder het tapijt geschoven. Men wil daar niet aan en de orthodoxie wil daar niet aan. Maar God houdt van alle mensen. Hij redt alle mensen, want de genade van God is reddend verschenen aan alle mensen. En het is aan geen mens zelf te danken dat onze ogen geopend zijn, dat we nog eens een keertje super bevoorrecht zijn dat we dit nu al mogen weten. Maar er komt een moment dat iedere knie gaat buigen en iedereen zal dat herkennen, want Gods genade sluit niemand uit.

Dat is de filantropie van God. Het zijn niet maar zo bepaalde mensen die kwalitatief in aanmerking komen om Zijn gunst te verdienen. Dat staat zo haaks op genade; genade wordt juist daar bewezen en komt daar aan het licht waar geen enkel recht is, waar ook niets verdiend kan worden. Maar Hij doet dat: God redt. Dat is gewoon een feit. Hij redt, en wie redt Hij? Wel, Hij houdt van mensen, en wel van álle mensen. Die genade Gods is verschenen, reddend aan alle mensen.

Vandaar ook dat Paulus tegen Timotheüs zegt dat Hij een Redder is van alle mensen, speciaal van degenen die dat mogen geloven vandaag. Dat is nog weer een voorrecht daarbovenop. Maar goed, die mensenliefde van God; Hij lenigt inderdaad nood. Hij redt. Er staat 'onze Heiland', dat is een oud-Nederlands woord dat gewoon 'Redder' betekent. En God die verschenen is... dat woord 'verschijnen', kijk het maar eens na. Daar begint Paulus in zijn brief al mee, maar hij gebruikt het in totaal vier keer, ook in deze drie verzen. Het is als de zon die opgaat, waardoor de duisternis verdreven wordt. En wat is die zon dan? Dat is de reddende genade van God. Niet alleen maar het bekendmaken van: 'Ik ben de Schepper van deze hele wereld', maar: 'Ik ben niet alleen de Schepper, Ik hou ook van dat wat Ik gemaakt heb en Mijn liefde gaat over heel het mensdom.'

Dat is die genade Gods, dat is het goede bericht. Dat is de blijde boodschap. En of een mens zich daardoor laat gezeggen, of dat een mens dat nou leuk vindt of dat een mens dat nou gelooft, dat maakt allemaal geen klap uit. Het is namelijk een feit, het is een bericht. God zij dank! Ik zou zeggen: buig je knieën en dank Hem dat dat een gegeven is. Met recht gegeven.

Maar toen de goedertierenheid en de filantropie van onze Redder en God verscheen, de duisternis verdrijvend... Let op, dit is nog steeds onderdeel van het betoog van Paulus. Hij zegt: vroeger waren wij ook zo, wees bescheiden. Want je hoeft je helemaal niets te verbeelden. Hij zegt: wij waren net zo. Er is alleen een verandering gekomen toen de mensenliefde van God verscheen, namelijk in Zijn Zoon. Daarover hebben we het toch? We hebben het over Hem die gedood werd, waarmee trouwens bewezen werd hoe vijandig de wereld is. Sterker nog, hoe vijandig de godsdienstige wereld is. De crème de la crème, de orthodoxie van die dagen die de Bijbel beheerde, die heeft ervoor gezorgd dat Jezus aan het kruis genageld werd. Dan zie je dus wat de mens met al zijn orthodoxie doet met het beste wat God geeft. Ze nagelden Hem aan het kruis en weet u wat Gods antwoord was? Drie dagen later wekte Hij Zijn Zoon op uit de doden om leven aan het licht te brengen. Voor wie? Wel, voor alle mensen!

Zo bracht Hij leven aan het licht door Hem die de wereld vermoordde en aan het kruis nagelde. Welnu, door Hem gaat God aan deze wereld het leven geven. Daarmee bewijst God dat Hij werkelijk houdt van deze wereld, van iedereen, en dat die liefde dus niet kapot te krijgen is. Dat is liefde. Dat is liefde!

▶ 46:06 Niet Om Onze Werken, maar Naar Zijn Ontferming ↑ hoofdstukken

En daarom zegt hij ook: heeft Hij, niet om werken in rechtvaardigheid welke wij doen... Het staat er trouwens — het gaat hier niet eens over iets wat in een voltooide vorm staat — het wordt gesteld als een feit, in een onbepaalde tijd: "welke wij doen". Het heeft dus niets te maken met iets van onszelf, met een daad van gerechtigheid waardoor wij ons hiervoor zouden hebben gekwalificeerd. Dan zou het namelijk niet meer zijn vanwege Zijn filantropie en vanwege Gods goedertierenheid, maar dan zouden we kunnen zeggen: "Nee, wij hebben daar iets aan bijgedragen."

Feitelijk is dat wat in het algemeen verteld wordt. En dat is gif. Dat is echt gif en fataal voor deze boodschap, op het moment dat de mens feitelijk beslissend is. De finishing touch is voor de mens: de mens kiest. En daarom is dat het bekende "evangelische verhaal" — tussen aanhalingstekens — van: "Doordat ik gekozen heb." Nou, dan is het dus toch weer een eigen werk. Dan kun jij zeggen: "Nou ja, maar wacht eventjes... Ik mag dan heel erg slecht zijn, maar ik heb wel voor Hem gekozen." Nou, dat is een eigen werk! Dan is het niet meer de filantropie van God, niet Zijn genade; nee, dan is het iets van jezelf. Nou, weg evangelie!

Want evangelie is nu juist: het is niets van jezelf. Niet om werken in rechtvaardigheid welke wij doen, maar naar Zijn ontferming. Zijn ontferming; Hij ziet naar ons. Dus dit zijn wij niet, maar het is Zijn ontferming. Het is zo glashelder en het is alleen maar vertroebeld door de mens die hier met al zijn theologische wijsheid een draai aan geeft, waardoor de waarheid een leugen wordt. Maar het zijn niet onze werken, het is Zijn ontferming.

God ontfermt Zich. En het feit dat wij dit mogen zien, dat is Zijn ontferming die ons gered heeft. Ook hier weer: het is een "Hij redt". Ook hier wordt het feit gesteld in de onbepaalde tijd.

▶ 48:39 Gereinigd Door het Bad van Wedergeboorte en Zijn Woord ↑ hoofdstukken

Door het bad. Ja, door het baden. En uiteraard heeft dat te maken met water. Maar waar is dat een beeld van? Paulus gebruikt hier een metafoor: door het bad van wedergeboorte. Water in de Bijbel is, zoals u weet, het beeld van Gods Woord. Dat Gods Woord dat dorst lest, maar dat is hier niet de gedachte. Het gaat hier over het Gods Woord dat als water ons reinigt, waarin we ons baden en waardoor we schoongemaakt worden. Waarvan schoongemaakt? Daar had Paulus zojuist over geschreven: over waar de hele wereld door getypeerd wordt en waar de Cretensen tot voor kort net zo goed in leefden of hun tijd in doorbrachten. Nou, en nu waren ze gewassen. Hoe zeg je dat in beter Nederlands? Nu waren ze schoongewassen. Niet om iets van henzelf, nee, het Woord was tot hen gekomen en had zijn reinigende werking gedaan. Dat is de kracht van het Woord.

Het is geweldig, want als je overtuigd bent van de kracht van het Woord, dan hoef je daar dus ook helemaal geen mens een last op te leggen. Want het is niet iets van de mens, het is Zijn prestatie. Als je mag geloven, dan is dat Zijn prestatie; Hij heeft jou overtuigd. En dat wassen van ons wordt hier genoemd: het bad van wedergeboorte. Hier staat letterlijk een woord dat betekent wedergeboren of opnieuw geboren worden. Sommige mensen zeggen dat het woordje wedergeboorte niet past bij Paulus, wat ik altijd erg vreemd vind, want Paulus gebruikt het hier dan toch maar wel. In ieder geval wordt wedergeboorte in één adem genoemd met vernieuwing, oftewel regeneratie. Maar regeneratie is hetzelfde als wedergeboorte: 're' is weder en 'generatie' is geboren doen worden of verwekken. Je kunt het ook nog op z'n Frans zeggen, waarvan ik nauwelijks een woord spreek: renaissance. Maar ook dat is wedergeboorte, een complete vernieuwing, een nieuw leven ontvangen.

Het Woord is in staat om een mens te vernieuwen en schoon te maken. Dat is de reinigende kracht van Zijn Woord. Daarom gaat er niets boven dat Woord. De beste dienst die je kunt bewijzen, als je werkelijk een bijdrage wilt leveren aan andere mensen — en natuurlijk, als je God kent dan wil je dat toch? Dan wil je iets van Zijn liefde laten zien. Weet je wat het allermooiste is wat je kunt doen? Spreek het Woord. Want dat is wat schoonmaakt, wat reinigt, wat werkelijk licht geeft, waardoor je verlicht en verblijd wordt. Kortom, je krijgt alles wat een mens wezenlijk nodig heeft. Daar kan geen enkele andere filantropische actie tegenop. Welke actie je ook mag doen voor een ander, of dat nu via het Rode Kruis is of weet ik veel wat voor mooie dingen — het is prachtig allemaal, maar er gaat niets boven dat Woord. Dat is wat werkelijk kracht heeft en dat is waarin God Zijn menslievendheid bewijst: Zijn filantropie. Daardoor wordt een mens compleet geregenereerd.

Of, zoals hier staat: 'door de vernieuwing van heilige geest'. Het is Gods Geest die in dat Woord, in dat bad, meekomt en waardoor je compleet vernieuwd wordt. Dat is het Woord: dat bad, Zijn Geest, wat Gods Geest bij machte is te doen en waarvan die Cretensen dus inmiddels zoveel wisten. Paulus zegt erbij dat God die Geest rijkelijk over ons heeft uitgestort. Ook hier weer wordt het feit gesteld in de onbepaalde tijd: die Hij uitgiet. Dat is een mooi woord: uitstorten. Er is plenty van die Geest en van dat Woord dat vernieuwt, reinigt en ons wast. Welnu, dat is rijkelijk, als een plensbui. Dat is ook mooi, het overkomt je. Daarmee is dat Woord ook overweldigend. Ik raad het je niet aan, maar ga eens onder de Niagara Falls staan; dan word je helemaal overweldigd door die watermassa. Wel, als Gods Woord je overweldigt, dan zie je weer: dat is Zijn prestatie. Hij giet dat uit en dan ben je nergens meer. Met een oud-Nederlands woord: dat is onwederstandelijk. Ik vind het geweldig: niet te weerstaan. Die Hij in rijke mate uitstort, want Hij heeft zat. Hij heeft genoeg, meer dan genoeg. Vandaar ook dat Hij die rijkelijk over ons uitstort, of uitgiet zo u wilt.

En hoe doet Hij dat? Door Jezus Christus, onze Redder. Hij is het door wie God de redding, de genade van God, reddend heeft laten verschijnen aan alle mensen. Maar door wie dan? In wie zien wij dan die redding? Wel, in Jezus Christus. Maar Jezus, wat betekent die naam? Yahweh is Redder. Dus als je de naam van Jezus hoort, dan weet je: de Heer is Redder. Door Hem. We zongen dat lied over de ruis langs de wolken en over de wereld van zondaren, van allemaal doelmissers. We zijn allemaal doelmissers, we zitten allemaal in hetzelfde schuitje, we zijn allemaal zondaren en stervelingen, maar we kennen een God die redt. Punt. Nou ja, uitroepteken! Iedereen, niemand uitgezonderd. En Hij giet dan die boodschap over je uit, om even in de beeldspraak te blijven, en je bent nergens meer. Dan heeft Hij je bezet, om zo te zeggen; dan ben je van Hem. Rijkelijk. En dat doet Hij door het leren kennen van Hem, door Jezus Christus, onze Redder.

▶ 55:45 Gerechtvaardigd Door Zijn Genade en Lotbezitters Gemaakt ↑ hoofdstukken

Opdat wij gerechtvaardigd door Zijn genade... Let even op de klemtoon. Het zijn niet onze werken of onze daden; nee, het is Zijn genade en dat rechtvaardigt ons. Opdat wij worden gerechtvaardigd. Hij verklaart rechtvaardigheid, Hij maakt rechtvaardigheid. En opdat wij gerechtvaardigd zouden worden door Zijn genade, door de genade van Hem. Ziet u? Dat is allemaal Zijn werk.

En weet u waarom we bescheiden zijn en bescheidenheid aan de dag kunnen leggen? Omdat we ons dit bewust zijn. Op het moment dat je denkt dat het iets van jezelf is, ben je meteen niet meer bescheiden. Nee, want dan kun je altijd bogen op je eigen prestatie. Maar dat is nu juist de essentie; de essentie van het Evangelie is Zijn genade. Opdat wij, gerechtvaardigd door Zijn genade. Hij redt, Hij vernieuwt, Hij regenereert, Hij rechtvaardigt. En hoe doet Hij dat? Wel, door de genade van Hem. Het is puur om niet, en zo maakt Hij ons zo blij.

En zo maakt Hij ons lotbezitters, erfgenamen. Dat woordje 'erfgenamen' is eigenlijk een lotbezit. Je krijgt een bezit en het valt je zomaar ten deel, als een lot uit de loterij. Eigenlijk geeft het woord zelf ook alweer aan dat je er niets aan kunt doen. Zoals met een erfenis ook, die krijg je. En hier ook, het valt je ten deel. Waarom? Nou, het is geen verdienste. Je hebt er niet voor gewerkt en je hebt er ook niet voor kunnen kiezen. Want dat is juist bij loting de hele essentie: het valt je ten deel. Je hebt er helemaal niets bij in te brengen, anders is het een valse loting.

En zo zijn we lotbezitters geworden. Opdat we lotbezitters zouden worden... Hier wordt dus gesproken over de gelovigen die vernieuwd zijn, in overeenstemming met de hoop van het aeonisch leven. Vergeef me als u het wat een vreemd woord vindt en dat begrijp ik als u dat nooit zo gehoord hebt, maar aeonisch leven is het leven van die aeon, of de aeonen die nog gaan komen. Dat is wat de gelovigen, degenen die vandaag geloven, er nog eens een keer extra bij krijgen. Het leven is weggelegd voor alle mensen, maar aeonisch leven is slechts voor degene die gelooft. En degene die gelooft, valt een lot ten deel, en dat lot is in elk geval ook dat aeonische leven, waarin we trouwens ook nog weer een geweldige plaats en een taak te doen krijgen. Maar goed, dat is hier verder niet het onderwerp. En dan zegt Paulus erbij:

▶ 58:52 Een Betrouwbaar Woord: Vooraan Staan in Schone Werken ↑ hoofdstukken

Dit is een getrouw woord. Hij heeft deze dingen nu uiteengezet, eigenlijk vanaf vers 1. We hebben dat zo kortweg, woord voor woord soms, zinsdeel voor zinsdeel gezien. We hebben gekeken naar de filantropie van God, die een mens compleet vernieuwt en verandert, en die daartoe bij machte is. Herinner en heraan. Eigenlijk wat ik nu vanmorgen doe is ook dit: Mensen, dit staat er. Dat is de kracht van dat woord. Zo mogen we dat als een bad ondergaan.

Paulus zegt: "Dit is een betrouwbaar woord." En hij gebruikt een heel sterk woord; eigenlijk staat er letterlijk: "ik besluit". In de zin dus van: ik wil beslist. Heel gedecideerd, zoals we dat dan deftig zeggen. Ik wil beslist. Je hoort hier duidelijk iemand die zegt: "Mensen, dit is waar je absoluut het accent op zou moeten leggen." Dit is een betrouwbaar woord, wat hij zojuist naar voren heeft gebracht. In 1 Timotheüs 4 heb je datzelfde, dat hij ook zegt dat het woord betrouwbaar is en alle aanneming waard. En hiertoe arbeiden wij en worden we gesmaad, omdat we onze hoop hebben gevestigd op de levende God, die een Redder is van alle mensen, speciaal van gelovigen. En dan zegt hij er pal achteraan in vers 11: "Beveel en leer dit." Dus niet optioneel, zo van: "Nou, als het uitkomt." Nee, dit is het onderwijs. Dat is dat betrouwbare woord. Leer dit.

Schuif daar niet mee. Het is geen handelswaar. Zo van: "Nou ja goed, dit ligt een beetje lastig, we gaan hier gewoon een compromis sluiten en dan maken we er wel wat van." Dan doe je water bij de wijn. Wat je dan overhoudt is ranja, maar dat is geen klare wijn. Klare wijn schenken: de genade van God, de filantropie van God die aan alle mensen is verschenen. Ik wil beslist dat je op dit punt, wat ik nu gezegd heb, een krachtig getuigenis geeft. Letterlijk staat er dat je stellig daarin bent. Dat vinden mensen soms ook niet erg leuk, als je stellig bent. Je krijgt het ook wel eens te horen: "Je bent zo stellig." En dat kan natuurlijk heel hoogmoedig overkomen. Laat me duidelijk zijn: ik wil mezelf hier niet aan het publiek verdedigen of ik al dan niet hoogmoedig zou zijn; dat mag u zelf beoordelen. Wie ben ik? Maar het loutere feit dat je staat op het Woord en dat je hier geen duimbreed van wijkt, en zegt: "Dit zijn de dingen", dat je daarin gewoon volstrekt overtuigd en honderd procent stellig bent... als mensen dan zeggen: "Ja, maar wij weten dat zelf niet zo", dan komt dat natuurlijk heel erg hoogmoedig of misschien arrogant over. Nou sorry, het is niet anders. Dit is het. Ik wil beslist dat je op dit punt stellig bent en dit duidelijk naar voren brengt.

Opdat zij die hun vertrouwen op God gebouwd hebben — het is een hele zin, maar letterlijk staat er: "opdat degenen die God vertrouwd hebben". God vertrouwd hebben wil niet alleen zeggen dat je in God gelooft in de zin van: ik geloof dat God bestaat. Nee, dat weet elk mens. Die kennis kan hooguit onderdrukt worden, maar elk mens weet dat diep in zijn hart. God vertrouwen wil zeggen dat je je vertrouwen gesteld hebt op God. Maar dat is pas de helft van de zin. Als je God vertrouwt, wat is daarvan de essentie, of in ieder geval het geweldige voordeel? Wat mag dat teweegbrengen? Opdat zij die God vertrouwen — eigenlijk staat er het tegenwoordig deelwoord: "de God-vertrouwende" — ervoor zorg dragen vooraan te staan, voorop te lopen in goede werken.

Hier heb je weer dat woord, alleen staat hier een ander woord in het Grieks. Ik heb er al even kort op gewezen: hier staat niet het woord agathos, dat "goed" betekent in morele zin, maar hier staat het woordje "goed" in kwalitatieve zin: kalos. Mooi. Dat is trouwens wel leuk, want er staat vervolgens: "die zijn schoon". Dat slaat op die werken. Die mooie, kalos werken. Die zijn schoon, maar in het Grieks staat daar weer datzelfde woord kalos. Dat blijkt hier in de vertaling niet zo direct. Daar zou dus ook kunnen staan: ervoor zorgen vooraan te staan in schone of mooie werken; die zijn schoon of mooi, en voor de mensen nuttig.

Ziet u het? Maar hoezo mooi? Ja, dat is juist. Het is mooi omdat het versierend is. Het is illustratief. We hebben zo'n grote God, wiens genade is verschenen aan alle mensen. Nou, hang de slingers op! Illustreer dat in je leven. Zo mag elke dag een leven zijn waarin je dat geweldige mooie van God mag etaleren. Paulus zegt: "Zorg er nou voor en benadruk dat die leer in het leven van de mensen centraal staat, zodat elke dag een getuigenis is, een ode is aan die God." Opdat zij die God vertrouwen, ervoor zorgen vooraan te staan in zulke mooie, in zulke illustratieve werken. Die zijn schoon, illustratief, mooi, en bovendien voor de mensen nuttig.

Ja, nu zou ik door kunnen gaan, maar dat doe ik niet, want ik ben al over tijd. Ja, dat klinkt ook weer zo vreemd natuurlijk: André is over tijd. Maar goed, daarna gaat hij weer over de tegenstelling: "Maar dwaze vragen, geslachtsregisters, twisten en strijd over de wet moet je ontwijken." Dat is nutteloos en doelloos. Ik wil het bij het positieve houden, over die God, over die liefde. Ik stel voor, beste mensen, dat we over dat Woord en over die God nog een lied gaan zingen.