▶ 00:00 De Levensloop van Jozef in Vier Mijlpalen ↑ hoofdstukken

Hartstikke bedankt, Gerard, voor de introductie. Je hebt al een mooie aanzet gegeven, zowel in de inleiding als ook in het lied dat we zojuist met elkaar hebben gezongen, waar we het vanmiddag over gaan hebben. Ik heb het 'Jozef in tranen' genoemd, want dat is wel wat het meest opvalt: hoe emotioneel het is wanneer die grote ontknoping plaatsvindt, zoals die beschreven wordt in Genesis 45. Daarover hebben we het vanmiddag. Maar daarover straks nog veel meer.

Ik denk dat we er verstandig aan doen om eerst eens een groot overzicht te schilderen van het leven van Jozef. Je zou zijn hele levensloop in vieren kunnen knippen, in vier delen, met heel duidelijke mijlpalen die de delen ook weer van elkaar scheiden.

In de eerste plaats is daar het eerste hoofdstuk dat begint in Genesis 37, waar Jozef voor het eerst wordt geïntroduceerd. Ik zeg het niet helemaal correct, want in Genesis 30 wordt zijn geboorte al vermeld, maar de geschiedenis van Jozef begint in Genesis 37 met het verhaal over hoe hij miskend wordt door zijn broers. Dat zijn de eerste zeventien jaren van zijn leven; zo staat dat ook in het tweede vers van dat hoofdstuk: dat hij zeventien jaar was toen hem dat allemaal overkwam en hij in de put geworpen werd.

Dan het tweede deel, dat begint op zeventienjarige leeftijd: zijn verblijf in Egypte als slaaf en gevangene. In Genesis 39 wordt die geschiedenis verteld, dat hij als slaaf terechtkomt in het huis van Potifar. Nou ja, we hebben er zojuist ook over gezongen hoe hij met allemaal leugens te maken krijgt en dat ervoor zorgt dat hij in de gevangenis terechtkomt. Het is trouwens heel opmerkelijk hoe al meteen blijkt dat, ondanks het feit dat hij daar in het buitenland vertoeft en voor zijn familie als dood gewaand wordt, de HEERE duidelijk met hem is. Want er staat dat hij in no-time ook het hoofd van het huis van Potifar is. De HEERE was met hem en alles wat hij aanraakte, werd gezegend. In alles blijkt dat God met hem was. Nou, dat is Genesis 39.

Vervolgens kent u de geschiedenis met de vrouw van Potifar die hem probeerde te verleiden. Toen kwam hij vervolgens in de gevangenis terecht, in het huis van de overste van de gevangenen. En weet u wie dat was? Dat was ook Potifar. Dus hij kwam van het ene huis van Potifar in het andere huis van Potifar. Dat is heel eigenaardig. Zijn naam wordt dan in Genesis 40 niet direct genoemd, maar het was Potifar. Die episode in zijn leven, dat hij als slaaf en gevangene verblijft in Egypte, heeft dertien jaar geduurd. Dat is simpel te berekenen omdat we weten dat hij op het moment dat hij onderkoning wordt, inmiddels dertig jaar is. Zo staat dat ook uitdrukkelijk vermeld, zodat je weet dat die periode als slaaf en gevangene in totaal dertien jaar heeft geduurd.

Dan wordt hij onderkoning en dat begint met de zeven vette jaren. Die geschiedenis wordt beschreven in Genesis 41 tot en met 45. Dat laatste hoofdstuk zullen we vanmiddag onder ogen zien. Nou ja, dat is ook een beetje teveel gezegd, want het zijn maar acht verzen die we met elkaar uiteindelijk gaan bespreken. Dat betekent dat die periode tot en met hoofdstuk 45 in totaal negen jaar in beslag neemt: eerst zeven vette jaren en dan nog twee jaren van hongersnood. In dat tweede jaar maakt hij zich bekend als de broer van de broers; niet alleen als onderkoning, maar hij laat hen zien dat hij hun broeder is.

Dan vervolgens het vierde deel. Qua chronologie en tijdrekening is dat het overgrote deel van zijn leven. Dat is wanneer het hele huis van Jakob emigreert naar Egypte; want daar komt het op neer: ze verhuizen naar Egypte. De broers zijn inmiddels tot erkenning gekomen en die periode duurt dan nog eens 71 jaar. Als je het bij elkaar optelt, kom je tot 110 jaar; zo oud is Jozef geworden. Zoals ooit ook Jozua – precies, Jozua werd ook 110. Is dat zo? Kijk, van Efraïm ook nog eens. Wat zou dat betekenen? Maar daar gaan we het nu niet over hebben.

Die periode is in totaliteit dus 71 jaar. Dat is mooi en leuk, want voor Jakob heeft die periode zeventien jaar geduurd; Jakob is 147 geworden. Zodoende krijg je eigenlijk een wonderlijke symmetrie: het begint met zeventien jaar en het eindigt ook weer met zeventien jaar – tenminste voor Jakob. En voor Jozef is het nog 71 jaar, een omkering dus. Die periode wordt beschreven in Genesis 46 tot en met 50.

Dat zijn de vier happen tijd in Jozefs leven, de grote mijlpalen die je daarin ziet. Dus: miskend door zijn broeders, dat zijn de eerste zeventien jaren, en de laatste zeventien jaren van Jakobs leven wordt hij erkend door zijn broeders. In de tussenliggende tijd heb je dit dus.

▶ 06:43 Jozef als Type van Christus in Vernedering en Verhoging ↑ hoofdstukken

Wat ik daarbij vanmiddag vooral ook wil benadrukken – en eigenlijk is dat ook al aangezet door Gerard – is dat het je in de geschiedenis van Jozef eigenlijk niet kan ontgaan: hij is een type van Christus. Ik denk dat er eigenlijk geen figuur is in de hele Bijbel waarin dat zo duidelijk blijkt, dat zijn hele leven als het ware een blauwdruk is van het leven van Jezus Christus in zijn vernedering, maar net zo goed ook in zijn verhoging. Natuurlijk zou je vele, vele voorbeelden kunnen geven uit eigenlijk het hele Oude Testament. Ze zeggen wel eens dat het Oude Testament, de Hebreeuwse Bijbel, niets anders is dan Gods plaatjesboek waarin Hij in talloze beelden al laat zien wie de komende Christus zou zijn. Maar goed, Jozef is natuurlijk zo’n uitgesproken beeld en ik wil dat nu eens op een wat andere wijze naar voren brengen, namelijk alleen al in zijn naam.

Ik weet niet of u daar ooit bij heeft stilgestaan. Voor mij was het eigenlijk nieuw, maar toen ik daar zo eens over nadacht, over de betekenis van de naam van Jozef... dat betekent letterlijk: "Hij zal toevoegen". In Genesis 30 vers 24 wordt dat gezegd. Rachel krijgt dan een baby, de eerste. U weet het, het was nogal complex in het huis van Jakob met vrouwen en bijvrouwen, maar Rachel krijgt dan eindelijk haar kind. Ze was onvruchtbaar, maar God deed Jozef geboren worden. En dan is het Rachel die hem de naam Jozef geeft, want, zo staat er, de Heer zal mij nog een zoon toevoegen of een kind toevoegen. Met andere woorden, in de naam van Jozef zit eigenlijk al een verwijzing naar de komende zoon: "Nog". Waarom? "Hij zal toevoegen" namelijk, hij zal mij nog een kind geven. Feitelijk, als je de naam Jozef zegt – gewoon de betekenis in het Hebreeuws – dan zit dat er al in: het gaat om die zoon die na mij komt.

Dat vind ik mooi, want wie is dat? Nou, we kennen hem. Het verwijst naar de jongste broer van Jozef en dat is de bekende Benjamin. Maar van hem lezen we in Genesis 32 dat hij werd geboren in het veld van Efrata bij Bethlehem. Nou, alleen dat zou toch je ogen moeten openen voor het type. Hij werd geboren in de velden van Efrata. Ik hoef dat niet eens uit te leggen. Maar bij die gelegenheid is het dat zijn moeder komt te sterven. Dus op het moment dat Benjamin geboren wordt, dan sterft Rachel. En als Rachel dan stervende is, dan zegt ze: "Mijn zoon gaat heten Ben-Oni." Dat 'Ben' betekent 'zoon' en dat 'Oni' heeft te maken met 'mijn smart'. Zoon van mijn smarten. Zo komt hij ter wereld: als de zoon van mijn smarten. Maar dan is het vervolgens – dat lees je dan direct daaropvolgend – dat Jakob, nadat Rachel gestorven is en daar in de buurt begraven wordt, zegt: "Nee, hij gaat geen Ben-Oni heten. Hij gaat heten Ben-Jamin." En Jamin heeft niks met soepjes te maken, maar dat is in het Hebreeuws het woord voor 'rechts'. Zoon van mijn rechterhand, dat is het.

Dus hij kwam ter wereld in de velden van Efrata als de Ben-Oni, maar vervolgens is het de vader die hem maakt tot de zoon van mijn rechterhand. Nou, over wie heb ik het dan eigenlijk? Dan heb je het toch over Degene die in de velden van Efrata geboren werd als de zoon van smarten, als de Man van smarten, maar die door God de Vader verklaard werd tot de Zoon van de rechterhand? Dat wil zeggen: Hij kreeg alle eer en heerlijkheid. Dus daar verwijst de naam Jozef naar. Er is een enorme diepe connectie tussen Jozef en Benjamin. Dat zien we trouwens ook in Genesis 45, want als ze elkaar dan tegenkomen, is dat meteen een hele emotionele ontmoeting.

In het algemeen wil ik dat toch eventjes kort aangestipt hebben voordat ik naar Genesis 45 toe ga. Als we het hebben over Jozef als type van Christus, laten we eens even een aantal dingen gewoon op een rijtje zetten, behalve wat ik zojuist al zei over zijn verleden. Hij was een geliefde van zijn vader. Ik hoef die dingen verder nu niet toe te lichten, maar het gaat mij even om de parallellen, de overeenkomsten tussen enerzijds Jozef en anderzijds Jezus Christus. Hij was de beoogd eerstgeborene. Hij was niet de eerstgeborene van Jakob, maar hij kreeg wel het eerstgeboorterecht – tenminste, dat was zeker de bedoeling. Hij was trouwens ook de eerstgeborene van de geliefde, van Rachel. En dat bleek natuurlijk ook al door die veelkleurige jas die hij kreeg. Er zitten zulke geweldige, veelkleurige rijkdommen al in opgesloten. Maar alleen dit gegeven al: hij is de beoogde eerstgeborene. Over wie hebben we het dan? Maar hij werd juist gehaat door zijn broeders om zijn claims, om dat wat hij voorgaf te zijn. De "meester-dromer" werd hij dan verachtelijk genoemd. En ook om de voorzeggingen die hij daarin deed. Dat maakte hem zo bijzonder gehaat in het huis van Jakob. Vervolgens wordt hij verworpen door zijn broeders en geworpen in een put, inderdaad onder de aarde: feitelijk ook een beeld van de dood. Dat is Jozef als type als het gaat om het verleden.

In het heden wordt Christus nu dood gewaand in het huis van Jakob. Ik bedoel dat in de dubbele zin van het woord: gewoon in het huis van Israël menen ze dat hij dood is. Maar in werkelijkheid blijkt hij terechtgekomen te zijn onder de natiën, in het buitenland. Dus het huis van Jakob waant hem dood, maar in het verborgene bevindt hij zich in het buitenland, te midden van de natiën. Ik denk dan meteen aan wat Paulus zegt: "Groot is deze verborgenheid" in Kolossenzen 1 vers 25. Christus onder jullie, natiën, de hoop der heerlijkheid. Nou, dat is Jozef in het buitenland. Buiten de maatschappij ook, dat wil zeggen eigenlijk in een gevangenis. Wij zeggen dan: daar zit je opgesloten. Maar het idee in de Bijbelse zin is niet zozeer dat je in de gevangenis opgesloten bent, maar dat je buitengesloten bent. Dat je geen deel uitmaakt van de samenleving. En dat is wat Jozefs positie was. Weliswaar was hij rijk gezegend en God was met hem, maar in de maatschappij was hij totaal niet in tel, een nobody. Dat was het.

En dat is precies ook de positie van Christus vandaag, en van allen die met hem zijn en bij hem horen. Je zou natuurlijk ook weer parallellen kunnen trekken met de geschiedenis van David, die eerst ook al wel gezalfd was tot koning maar eerst nog verworpen werd. In die tijd van verwerping had hij een verzameling van mensen om zich heen die ook al niet deugden, om uiteindelijk dan toch de troon te bereiken. Maar je ziet dat plaatje overal. God zegent hem; dat is heel bijzonder en iedere keer wordt dat benadrukt. Jozef... ja, dat is zo schitterend: vanaf de aanvang heeft Jozef geweten wat er zou gebeuren. Alles was tegen hem, maar Jozef leefde in geloof. Hij wist het, hij wist het. En alles was ook duidelijk. God zegende hem en God zegende hem ook in deze positie dat hij daar in de gevangenis is. Hij wordt ook in no-time daar dan weer het hoofd van de gevangenis en hij draagt de zorg voor de gevangenen. En wat doet hij dan? Ja, ik moet dan meteen denken ook aan de gemeente in onze dagen. Niet in tel in de maatschappij, dat is waar, maar er wordt geweldig voor hen gezorgd. Die gevangenen zijn feitelijk een beeld van de gemeente en daar is hun Hoofd van de gemeente die voor hen zorgt. En wat doet hij dan ook in die gevangenis? Hij maakt geheimen bekend. Die mannen, de schenker en de bakker, zeggen: "Dromen, dromen..." En wie verklaart ze?

Het was voor hen een geheim, maar Jozef is degene die het hun verklaart. Als we naar het Nieuwe Testament kijken, komen we daar Paulus tegen. Hij was, zoals Gerard al zei, ook uit de stam van Benjamin. Wat doet hij in zijn brieven? Hij maakt geheimenissen en verborgenheden bekend. Paulus zat trouwens ook in de gevangenis. Weet u hoe lang hij daar verbleef? Diverse keren zelfs, maar ik lees in ieder geval twee keer over een termijn van twee jaar. Dat is precies dezelfde termijn die Jozef in de gevangenis doorbracht. Hoe sterk wilt u het hebben?

Hier ziet u het: na twee volle jaren wordt Jozef alsnog koning. Ik wist niet eens meer dat ik dit punt al in het rijtje vermeld had, maar die twee jaren zijn cruciaal. We spreken in dit verband van de twee millennia, de 2000 jaren van verborgenheid. En dan is er nog de toekomst. Die wordt beschreven in de hoofdstukken 41 tot en met 45. Jozef is dan inmiddels onderkoning in Egypte. Deze hoofdstukken beschrijven hoe de broers van Jozef, oftewel het huis van Jakob, door nood en grote verdrukking gaan.

Die uitdrukking, 'grote verdrukking', viel me vanmorgen bij het nalezen voor het eerst op. In Handelingen 7 vers 11 spreekt Stephanus over de geschiedenis van Jozef en gebruikt hij precies die term: dat zij door grote verdrukking bij Jozef kwamen. Dat is een diep profetische term, verwijzend naar de grote verdrukking die straks gaat komen. Door grote verdrukking komen de broers uiteindelijk wel degelijk tot erkenning van Jozef – en daarmee bedoel ik natuurlijk de ware Jozef. Het is een volmaakte parallel. Dit zijn zomaar even wat hoofdpunten als introductie op deze geschiedenis.

▶ 18:08 De Grote Ontknoping in Genesis 45 ↑ hoofdstukken

En dan komen we in Genesis 45, want dat was het hoofdstuk waar ik u vooral bij wilde bepalen. In Genesis 45 vindt de ontknoping plaats van de hele geschiedenis die eraan voorafgegaan is. Het is een hoogtepunt. Er staat: toen kon Jozef zich niet langer bedwingen voor allen die bij hem stonden. Het is echt zo’n geschiedenis die je eigenlijk in één adem zou moeten lezen.

Ik herinner me dat dit er als kind als koek inging. Als je dat las in de kinderbijbels van Anne de Vries, dan kon ik de plaatjes nog zo voor de geest halen: dat hij van zijn troon afkomt en zich dan huilend aan zijn broeders bekendmaakt. Maar op welk moment was dat? Er staat: toen kon Jozef zich niet langer bedwingen. Maar als je dat ‘toen’ zegt, dan moet je eigenlijk weer terugbladeren naar het voorgaande hoofdstuk, en dan kom je terecht in Genesis 44.

Wat gebeurde er? De broers waren weer naar huis gegaan – ik ga ervan uit dat u de geschiedenis een beetje kent – en nu was Benjamin ook weer bij hen. Maar wat had Jozef gedaan? Hij had een beker in de zak van Benjamin laten verbergen. Het was natuurlijk allemaal in scène gezet, maar ze werden alsnog weer naar Jozef teruggebracht. Dan lees je dat al die broers weer bij Jozef komen. Jozef spreekt hen in eerste instantie bits toe, en dan is het Juda die het woord gaat voeren. Hij is de mond van zijn broers en spreekt de schuldbelijdenis uit namens hen.

Wat zegt hij dan? Als we even teruglezen in Genesis 44 – ik neem er een paar verzen uit, want in werkelijkheid is het nogal een lang verhaal dat Juda houdt – dan zie je dat ze zich ter aarde werpen nu die beker gevonden is. Ze hebben geen idee met wie ze nu nog te doen hebben, maar in vers 16 zegt Juda: "Wat zullen wij tot mijn heer zeggen? Wat zullen we spreken? Waarmee zullen we ons rechtvaardigen?" Moet je nagaan: ze werden nu van iets beschuldigd wat ze helemaal niet hadden gedaan. Ze werden beschuldigd van het stelen van die beker, maar dat was helemaal niet zo. Toch erkent en onderkent Juda dat hier veel meer aan de hand is. Hij zegt: "Hoe kunnen wij ons rechtvaardigen? God heeft de schuld van uw knechten aan het licht gebracht." Die tien broers worden nu weliswaar onschuldig vervolgd, maar daarmee komt eigenlijk hun echte schuld aan het licht. Het is God zelf die dat doet; dat is de erkenning van Juda.

Als je dan nog even doorleest in diezelfde belijdenis van Juda, dan kom je in vers 20 waar wordt verhaald wat ze al eerder tegen Jozef hadden gezegd. Juda zegt: "Wij hebben een oude vader en er is nog een jonge zoon van zijn ouderdom." Die jonge zoon is Benjamin, die nu in hun gezelschap was. Maar, zo zegt Juda: "Zijn broeder is dood." Doodgewaand. Wat er van hem gekomen en geworden is... Ze hadden hun vader natuurlijk verschrikkelijk belogen door dat indertijd te zeggen, maar ze hebben kennelijk zelf ook gedacht: inmiddels zal die man wel niet meer leven, die broer van ons. Zijn broer is dood. Benjamin is de enige overgeblevene van zijn moeder en zijn vader heeft hem zeer lief.

Als Jozef dat alles gehoord heeft, dan staat er: toen kon Jozef zich niet langer bedwingen. Hij houdt het niet meer droog en hij houdt het ook niet meer vol om het zwijgen ertoe te doen. Hij riep: "Laat allen van mij weggaan!" En er stond niemand bij hem toen Jozef zich aan zijn broeders bekendmaakte. Dit is dus een gebeuren dat zich helemaal in de intimiteit van de familie afspeelt. Geen Egyptenaar was hierbij.

Je moet er trouwens ook aan denken dat als Israël straks zal roepen om de Messias in de tijd van de grote verdrukking, en er uiteindelijk geen uitweg meer is, er ook zo'n ontmoeting zal plaatsvinden. Dan zullen ze zien wie zij hebben doorstoken en Hem erkennen. Hoe staat het ook alweer in Zacharië 12? Ze zullen bitterlijk over Hem jammeren als over een eerstgeborene. Dat is wat hier bij Jozef gebeurt.

Hij maakt zich bekend en niemand was daarbij. Daarop brak hij uit in luid geween, zodat de Egyptenaren en het huis van Farao het hoorden. Ik zei wel dat het in de privacy en in een sfeer van intimiteit was, en dat is waar, maar het geluid werd elders vernomen. Het is dus een uiterst emotionele zaak geweest, dat luide geween.

▶ 24:12 Jozefs Tranen Tijdens de Drie Ontmoetingen ↑ hoofdstukken

En dit is trouwens al de derde keer in deze geschiedenis dat Jozef een ontmoeting heeft met zijn broers. En de derde keer lezen we dat hij in geween uitbarst. Het is interessant om dat eens eventjes na te gaan, want de eerste keer is dat in Genesis 42. Laten we daar eens even naartoe gaan. Dan lees je in dat hoofdstuk, in vers 22, als ze bij Jozef zijn en dan antwoordt Ruben hun. Dat zegt Ruben tegen zijn broers: "Heb ik u niet gezegd: bezondig u niet aan de knaap?" Ooit was het Ruben geweest die het nog enigszins voor Jozef had opgenomen. "Bezondig u niet aan die knaap," Jozef dus. "Maar gij hebt niet luisterd. Nu wordt zijn bloed van ons geëist."

U moet zich realiseren dat Jozef hier gewoon bij stond terwijl hij dit zo aanhoorde. Want, en dat staat erbij, ze wisten echter niet dat Jozef hen verstond, want ze gebruikten een tolk. Zij kwamen bij een Egyptenaar aan. Vergis u ook niet, dit was inmiddels 22 jaar later. Jozef was 17 toen hij in de put geworpen werd, en inmiddels is Jozef 39. Dus dat is 22 jaar na dato. Zij hadden natuurlijk geen idee wie ze voor zich hadden. Zij dachten dat het een Egyptenaar was. Inmiddels was Jozef natuurlijk ook echt wel ingeburgerd. Het was een intelligente vent die het zich ongetwijfeld helemaal eigen heeft gemaakt. En ja, als je een jongen van 17 vergelijkt met een vent van 39... ze hadden geen idee met wie ze van doen hadden. Jozef kende hun taal natuurlijk wel. Jozef verstond hen, maar zij gebruikten een tolk. Dus Jozef speelde het spel gewoon mee. Door al die ervaringen moesten ze hun lessen leren.

En als hij dat dan hoort, dat Ruben dat gewoon tegen zijn broers in het Hebraeus zegt terwijl zij denken: hij, de Egyptenaar, verstaat ons niet. Ze zeggen dan: "Bezondig u niet aan die knaap. Nu wordt zijn bloed van ons geëist." Toen wendde hij zich van hen af en hij weende. Dat is de eerste keer dat je dat leest. Dat is zo aangrijpend als je leest wat daar plaatsvond. En nu, wat zal er door Jozef allemaal heen gegaan zijn? Nu 22 jaar later, na al die omzwervingen, overkomt hem dit en hoort hij deze erkenning. Hij wendde zich van hen af en hij weende.

En weer een hoofdstuk later, in hoofdstuk 43, lees je het weer. Dan zijn ze opnieuw een jaar later teruggekomen bij Jozef en komen ze hem weer onder ogen. Ja, dit is dus die tweede keer dat ze in Egypte aankomen. En toen Jozef zijn ogen opsloeg, zag hij zijn broer Benjamin. Dat was dus nog echt een achternaakomertje, toch wel? Gerard zei het zojuist ook al: het waren de tien broers die Jozef hadden verworpen, maar daar hoorde Benjamin dus niet bij. Die kende die geschiedenis niet en heeft dat niet meegemaakt. Maar hij ziet dan die jongere broer, zijn eigen volle broer. Al die anderen waren feitelijk halfbroers van hem, maar dit was zijn enige volle broer.

Toen hij zijn ogen opsloeg, zag hij zijn broer Benjamin, de zoon van zijn moeder ook. En hij zei: "Is dit uw jongste broer over wie gij tot mij gesproken hebt?" En Jozef zeide: "God zij u genadig, mijn zoon," tegen Benjamin dus. Toen haastte Jozef zich weg, want zijn hart ging in ontroering uit naar zijn broer. Hij zocht gelegenheid om te wenen. Hij ging een kamer binnen en hij weende daar. En dan lees je dat hij zich weer vermant. Daarna waste hij zijn gelaat en trad naar buiten. Hij bedwong zichzelf en zei er... en dan gaat het feest beginnen en worden de glazen geheven. Ja, er werd echt gedronken, dat lees je in diezelfde geschiedenis. Maar het ging mij natuurlijk om dit: hij weende zeer. Zo aangrijpend was dit voor Jozef om nu zijn broer te zien.

▶ 29:04 "ik Ben Jozef": de Verborgen Broer Openbaart Zich ↑ hoofdstukken

Ik ga even terug naar Genesis 45. Jozef weende dus. In luid geween brak hij uit en hij zei tot zijn broers: "Ik ben Jozef. Leeft mijn vader nog?" Natuurlijk was dat niet zozeer een informatieve vraag, want hij wist heel goed dat zijn vader nog leefde. Het is eigenlijk een retorische vraag, maar hiermee gaf hij aan hoeveel zijn vader voor hem betekende. Hij was de geliefde van zijn vader, maar de vader was voor hem ook de geliefde.

"Ik ben Jozef, leeft mijn vader nog?" Maar zijn broers konden hem niet antwoorden. Ja, kun je je dat voorstellen? Nu horen ze dit. Alles en iedereen is weggestuurd. Ze zullen zich daar ook wel hebben afgevraagd wat hier gebeurde. Het was sowieso allemaal buitengewoon merkwaardig wat die man, die vreemde Egyptische onderkoning, had gedaan door zo op te treden. Het was zo wonderlijk. Maar nu staan ze aan de grond genageld. Dat kan niet anders, dat staat er ook bij. Nu horen ze hem ineens ook zonder tolk rechtstreeks tot hen praten en zeggen: "Ik ben Jozef." Zijn broers konden niets antwoorden, want ze deinsten van schrik voor hem terug.

"Ik ben Jozef." Je moet je even voorstellen wat er dan door hen heen gegaan is. Ik heb dat voor mezelf ook even op een rijtje gezet. "Ik ben Jozef, de meester-dromer." De man die zij zo hadden gehaat. Hij was trouwens ook echt een meester in de droom hoor; voor hen was het een scheldnaam natuurlijk, voor de broers, maar hij was een meester in de droom en in verborgenheden. En zo was hij trouwens ook op de troon terechtgekomen, want uiteindelijk herinnerde de schenker zich hem ook weer. "Ik ben Jozef." Dat wil zeggen: degene die zij verworpen en verkocht hadden. Ze hadden zelfs een moordaanslag op hem geraamd en hem doodgewaand. Nu staat daar ineens iemand voor hen die zij dood waanden. Met andere woorden: hij staat daar nu voor hen als uit de doden opgestaan. En als ik zeg "als uit de doden opgestaan", dan bedoel ik dat precies zoals ik het zeg. Hij was doodgewaand en nu zegt hij: "Ik ben Jozef." Daar staat iemand die feitelijk uit de doden is teruggekeerd.

U begrijpt natuurlijk wel waar dit een beeld van is: namelijk van Israëls Messias. De Messias, gedood door zijn volk, gehaat, doorstoken. Maar er komt een moment dat Hij Zich zal aandienen. Op dit moment denkt Israël nog steeds, als ze het over Jezus hebben: "Ja, Jezus, dat is een heidense figuur, dat is iets van de kerk, dat heeft niets met ons huis te maken." Ze zien het Nieuwe Testament als een heel heidens gebeuren. Dat Jezus een Jood is, een Hebreeër, hun eigen broer... dat komt niet in hen op. Maar er komt een moment dat Hij Zich zal aandienen. Dan zullen ze de naam van Yahweh aanroepen en Hij zal verschijnen. Ze zullen zien Wie zij doorstoken hebben. Zo staat het in de profeten: elk oog zal Hem zien, zelfs zij die Hem doorstoken hebben. Dat is dus Zijn volk. Juist.

"Ik ben Jozef," voor wie zij zich zojuist hadden neergebogen en voor wie ze nu... ja, wat zou er nu gaan gebeuren? Eén ding zal ongetwijfeld hun eerste gedachte geweest zijn: nu breekt het uur van vergelding aan. Dit is het moment voor Jozef om hen echt op hun nummer te zetten. Nu zou de vergelding aanbreken. Vandaar dat ze van schrik voor hem terugdeinsden. Opperste verbazing, maar inderdaad ook echte schrik.

Maar laten we even verder lezen. Toen zei Jozef tot zijn broers: "Kom toch naderbij." Nou, dat zullen ze ook niet één-twee-drie gedaan hebben. Ik stel me voor dat er een grote aarzeling geweest zal zijn. Maar dan staat er: "Daarop naderden zij." En hij zei: "Ik ben uw broeder. Uw broer Jozef. Uw broer." Niet uw rechter. Niet uw onderkoning. "Ik ben je broer. Jullie broer." En in één zin wordt vervolgens neergezet waar het grote probleem zat voor deze broers: "Ik ben jullie broer Jozef, die jullie naar Egypte verkocht hebben." Daarmee wordt in wezen in één pennenstreek hun grote schuld neergezet. Daar konden ze niet onderuit. "Ik ben je broer. Weet je nog wat je je broer hebt aangedaan? Je hebt me hierheen verkocht, naar Egypte." Denk aan al die moeite en al die ellende die Jozef heeft meegemaakt.

"Ik ben Jozef." Maar terwijl Jozef dat zo neerzet, zijn al die ontwikkelingen die daarvoor beschreven zijn in Genesis 41 tot en met 44 – al die ervaringen die ze bij Jozef hebben opgedaan – van belang. Het heeft hen gevormd. Jozef heeft zich heel bewust niet meteen bekendgemaakt. Zij moesten eerst hun les leren; ze moesten zich realiseren wat er gebeurd was. Vandaar ook dat hij Benjamin erbij wilde hebben en dat hij vervolgens de beker bij Benjamin liet neerleggen en verborgen hield. Maar nu Juda namens het hele gezelschap zich heeft blootgegeven en alles heeft opgebiecht, kon Jozef zich niet langer inhouden. Het moment was aangebroken om zich bekend te maken: "Ik ben Jozef, je broer die jullie verkocht hebben naar Egypte."

En op het moment dat hij dat gezegd heeft, gaat hij meteen verder. Want hij zegt dan in vers 5: "Maar wees nu niet verdrietig. Zie er niet zo ontsteld uit omdat je me hierheen verkocht hebt." Ja, als je dit zo leest: niet verdrietig zijn, niet zo ontsteld kijken... Dit is een regelrecht drama dat zich voor hun ogen voltrok en wat ze nu meemaakten. Hoezo dan "niet verdrietig"?

▶ 36:43 Niet Menselijke Schuld, maar Gods Reddingsplan ↑ hoofdstukken

Nou, dat gaat Jozef uitleggen en de uitleg ervan is zo geweldig mooi. Je bent dan echt bij de grote geheimen van de Schrift terechtgekomen. Want wat zegt hij dan? Dit heet in de grammatica een redengevend voegwoord. Wat nu gaat volgen, dat is de grote reden waarom het allemaal is gebeurd: "Want om u in het leven te behouden," of om jullie in het leven te behouden, "heeft God mij voor u uitgezonden." Er wordt hier niet meer gesproken over hun schuld. Nee, er wordt gezegd: om jullie in het leven te behouden. Zijn júllie het niet geweest? Nee, God heeft mij voor jullie uitgezonden. Het komt er met andere woorden eigenlijk op neer: doordat jullie mij wilden doden, kon God jullie het leven geven.

En opnieuw zie je hier natuurlijk weer zo duidelijk het kruis van Golgotha. Het volk van Israël dat haar Messias doodde, maar juist door Hem te doden ging God aan Israël het leven geven. Want doordat zij Hem doodden, kon drie dagen later leven aan het licht gebracht worden. Leven dat de dood achter zich heeft, en dat leven wat Hij aan het licht bracht, dat wordt een deel van de hele wereld en in ieder geval ook het huis van Israël. En dat was zelfs de reden: "Want om u in het leven te behouden, heeft God mij voor u uitgezonden."

Nu begrijp je ook meteen het loutere feit dat Jozef dit zo uitlegt en ook meteen zijn broers daarin troost. Hij zegt: "Wees nou niet verdrietig, wees niet ontsteld. Dit moest zo gebeuren. God heeft dit alles in handen." Gewoon deze hele geschiedenis. Dan begrijp je ook waarom Jozef gedurende dat hele traject — vanaf dat hij zeventien was en al die ervaringen opdeed, dat hij in de woestijn meegevoerd werd, in het huis van Potifar terechtkwam en uiteindelijk in de gevangenis belandde — Jozef wist: God heeft het script in handen. God maakt geen fouten. En Jozef heeft zijn hele leven vrede gehad. Ik bedoel, alle omstandigheden spraken er volstrekt tegenin, maar Jozef wist het. Kijk, dan ken je God.

Ik bedoel niet te zeggen dat de hele wereld godsdienstig is, dat is ze zo'n beetje wel, maar religieus zijn is één ding; God kennen, dat is wat anders. God kennen wil zeggen: de Beschikker van alles. Hij die alles in Zijn hand heeft en goed en kwaad beschikt, en dus gaat er nooit iets verkeerd. Die God kende Jozef en daarom had hij vrede. Als je dat weet, dat God die alles gemaakt heeft voor mij is, wat kan er dan tegen mij zijn? Als Hij die alles tot in de kleinste details in handen heeft voor mij is, wat kan er dan tegen mij zijn?

We hadden het van tevoren nog even over chronologie en over de wonderlijke manieren waarop de Bijbel de tijdlijnen neerzet. Weet je wat daar zo mooi van is? Het betekent dat er ook in je hele leven — en nu bedoel ik het ook gewoon persoonlijk — niks zomaar bij toeval gebeurt. Alles gebeurt zoals de Engelsen zeggen: the right place, the right time, precies perfect. Het kan niet missen. Waarom? Vanwege precies het geheim wat Jozef zo’n vierduizend jaar geleden al kende: ik heb een God, ik ken God.

En daarom was het zo. Dan legt hij dat nog verder uit: "Want," zo zegt hij, "twee jaren is er hongersnood geweest in dit land en er komen nog vijf jaren waarin niet geploegd of geoogst zal worden." Jozef had... nou, in dit geval had de farao gedroomd, maar Jozef wist wat het betekende en hij had zijn maatregelen al genomen. Hij was begiftigd met goddelijke wijsheid. Trouwens, om het u even te schetsen: Jozef was dus inmiddels 39 jaar oud. De laatste tijd ben ik erg met chronologie bezig, met tijdlijnen enzovoort; u moet me dat maar niet kwalijk nemen, maar ik zet het graag even uiteen.

Dan krijg je een tijdlijn van precies 500 jaar. In het jaar 2000, vanaf Adam gerekend, was het dat Abraham geboren werd. Precies 500 jaar later heb je de uittocht uit Egypte. En in het jaar 2100, toen Abraham 100 jaar oud was, werd Isaak geboren. Nog weer 60 jaar later werd Jakob geboren. En we weten dat toen Jakob 130 was, hij naar Egypte ging. Je kunt dat dus allemaal zo op een tijdbalk neerzetten.

Maar nu gaan we even inzoomen op de geschiedenis van Jozef. Dan krijg je de geboorte van Jozef. Zeventien jaar later wordt hij verkocht naar Egypte. Als dertigjarige man, dat is dus in 2280, komt hij op de troon terecht van Egypte. Dan is hij 37 jaar en dan eindigen de vette jaren. En nog weer twee jaar later, dat is dus inmiddels in 2292, is Jozef 39 jaar oud. Tweeëntwintig jaar nadat hij zijn broers voor het laatst gezien had, maakt hij zich nu aan hen bekend. En nu volgen er nog vijf jaren. Goed, dan hebben jullie een beetje een idee van die tijd.

Maar lees eens even verder wat Jozef dan nog zegt tegen zijn broers. Hij zegt: "Daarom heeft God mij voor u uitgezonden om u een voortbestaan te verzekeren op aarde." Als u een Statenvertaling hebt, dan staat er: "om een overblijfsel te stellen." Dat is precies wat er letterlijk ook staat, en dat vind ik zo mooi. De NBG-vertaling vind ik jammer, want het is een overblijfsel. En als je de profeten kent, dan weet je: ha, dat is een bekende terminologie. Een overblijfsel, dat is een rest, gewoon wat overgebleven is. En dat is een term die juist verband houdt met de eindtijd. Straks gaat God dat overblijfsel van Israël, dat wat overgebleven is, brengen naar het land. En dat zal Hij bekendmaken met de levende Messias die zij ooit hadden verworpen.

Maar waarom heeft God dat zo gedaan? Wel, om u een voortbestaan te verzekeren op aarde en om voor u "een groot aantal geredden" — zo staat het in de NBG-vertaling, maar zo staat het er niet. In de Statenvertaling staat het wel correct: om voor jullie een grote verlossing te bewerken, tot behoudenis van leven. Kijk, als je al die zinnen en zinsdelen zo naast elkaar zet, dan krijg je hier gewoon het plaatje van de ware Jozef die zich aan zijn broeders onthult en vertelt wie hij is. Hij zegt: "Het moest allemaal zo gaan. Er moest een overblijfsel zijn, een grote verlossing, en ik ga leven geven."

Het was eigenlijk zelfs zo sterk dat als die broers dat niet hadden gedaan — nu ga ik iets heel raars misschien zeggen — maar als die broers dat niet hadden gedaan, dan had God Zijn belofte aan Abraham niet eens kunnen realiseren. Nee, want "om u een voortbestaan te verzekeren", dat wil zeggen dat God Zijn belofte had verbonden aan het huis van Jakob, aan het nageslacht van Jakob. Maar als daar geen Jozef was geweest in Egypte, had dat voortbestaan ineens op losse schroeven komen te staan. Want het huis van Jakob was dan uitgestorven en in de hongersnood omgekomen. Maar om u een voortbestaan te verzekeren, heeft God mij voor jullie uitgezonden en zo in het leven te houden. En dan zegt hij erbij: "Dus..." Nu volgt een logische conclusie, een noodzakelijke conclusie.

▶ 46:36 God Is de Regisseur van Goed en Kwaad ↑ hoofdstukken

Dus, zijn jullie het niet die mij hierheen hebben gezonden, maar God. Ja, zo staat het er. En ik weet dat de theologie het hier verschrikkelijk moeilijk mee heeft, want die zegt dan: "Nou ja, dat kan niet", want men legt de schuld altijd toch bij de mens. En die schuld is er wel. Ik bedoel, dat was duidelijk; Jozef had immers ook gezegd: "Jullie hebben mij verkocht naar Egypte." Dat is waar, maar dat is niet de diepste reden. De diepste reden is de eer van God Zelf, Die ervoor zorgt en er garant voor staat om dat volk in het leven te houden. Maar dat niet alleen; Hij doet het ook om Zijn belofte gestand te doen, en door het kwaad heen doet Hij dat. Dat kwaad blijkt zelfs een noodzakelijke factor te zijn.

Dit zie je overal in de Bijbel. Ik weet natuurlijk dat mensen dan zeggen: "Ja, maar dat mag je niet zo zeggen, want dan maak je God tot auteur." Kent u die uitdrukking? Dan wordt God de auteur van het kwaad. Precies. Nu staat die uitdrukking zelf niet letterlijk zo in de Bijbel, maar God zegt wel bij monde van Jesaja: "Ik ben het Die het licht formeert, maar ook de duisternis schept. Ik ben het Die de vrede maakt, maar ook het kwade schept. Ik, de HEERE, doe dit alles." Moet je dit eens een keer zeggen? Men vindt dat God blameren, maar het is niet God blameren. Het feit dat God de auteur is van het kwaad, dat is juist Hem eren. Het kwaad is bij Hem in goede handen. Hij heeft het script in handen en het gaat nooit buiten Hem om. Jozef zegt dat.

Ik weet dat mensen daar de verkeerde conclusie uit trekken. En als ze die conclusie trekken en je woorden in de mond leggen, dan heb ik goed nieuws voor u: u bevindt zich in heel goed gezelschap. Lees maar eens mee in Romeinen 3. Daar zegt Paulus dit ook in een soortgelijk betoog: "Maar indien de waarachtigheid van God door mijn leugen des te overvloediger is gebleken tot Zijn heerlijkheid, waarom word ik dan nog als zondaar geoordeeld?" Als mijn leugen Zijn waarachtigheid alleen maar meer aan het licht brengt, dan is dat toch tot Zijn heerlijkheid? Hoe kan ik daar dan nog als zondaar op geoordeeld worden? En dan zegt hij: "Het is toch niet zoals men van ons lastert." Paulus had dus last van laster. De laster die ze hem in de schoenen schoven – sommigen lieten het hem zelfs zelf zeggen en legden woorden in zijn mond – was: "Laten we het kwade doen, opdat het goede eruit voortkomt." Dat is waar ze Paulus van beschuldigden.

Ik moet u zeggen: als deze laster u bekend in de oren klinkt, dan weet u dat er beroemdere mensen zijn geweest die hiervan zijn beschuldigd. Laat ik het anders zeggen: als u die beschuldiging nooit hebt gekregen, dan predikt u waarschijnlijk niet wat Paulus verteld heeft. Men kan je van alles in de mond leggen en van alles beweren, maar de waarheid is: God heeft goed en kwaad in Zijn hand. Juist vanmorgen hoorde ik iemand die vergelijking nog maken en ik weet dat ik nu allesbehalve origineel ben, want ik geloof dat het beeld van Corrie ten Boom afkomstig is: het bekende beeld van dat borduurwerk dat wij aan de achterkant zien. Vanaf de menselijke kant, vanaf deze kant van de wereld gezien, zeg je: "Het is een warboel." Dan geef je de mens de schuld. Maar van bovenaf gezien is er een God Die de geschiedenis schrijft. Hij is de auteur van alles. Hij heeft het script in handen; niets, maar dan ook werkelijk niets, gaat buiten Hem om.

Dat Jozef verkocht werd naar Egypte en daar al die ellende meemaakte, dat was niet ten diepste de mens die dat deed. Het was God Die daarin Zijn hand had. Ontlastte dat hen van schuld? Nee, maar God had het script in handen. De eer is aan Hem. Juist door deze weg kon God Zijn glorie openbaren. Ik heb er nog één: in Johannes 9 vond ik in dit verband een hele bijzondere tekst. Daar lees je dat ze de blindgeborene in Jeruzalem zien staan. De discipelen vroegen aan Jezus: "Rabbi, wie heeft er gezondigd? Deze of zijn ouders, dat hij blind geboren is?" De vraag is helder, toch? En Jezus antwoordde: "Noch deze heeft gezondigd, noch zijn ouders." Dat wil zeggen dat de zonde van de mens geen verklaring is voor de reden waarom hij blind geboren is. Het is geen kwestie van de zonde van die blindgeborene zelf of van zijn ouders. Nee, de werken Gods moesten in hem openbaar worden. Daarom, let op zoals het er staat: hij werd niet genezen omdat hij toevallig blind was. Nee, hij was blind opdat hij genezen zou worden. Dat is wat de Heere zegt. De werken Gods moesten in hem openbaar worden.

Om het goede te leren kennen, zet God het kwade in. Heeft een mens dat bedacht? Nee, Hijzelf is de bedenker daarvan. Juist door die weg... Kijk, kennis van het goede is niet los verkrijgbaar. Alleen door de kennis van het kwaad leert een mens door dat contrast het goede kennen. Zo konden deze broers niet alleen in leven gehouden worden – want dat waren ze nu, ze hadden voedsel in overvloed gekregen – maar er is meer. Het is één ding om gered te worden, maar het is een ander ding om ook werkelijk verzoend te worden. Door dit alles te leren kennen, door deze ervaringen, leerden ze Jozef echt kennen en kwamen ze tot een hartelijke erkenning. Precies zoals Gerard al zei: niet met de schoenen in hun nek, niet onder dwang. Nee, ze kwamen nu hartelijk tot de erkenning dat deze man echt goed is. Nu waren ze dus ook verzoend met hem. Echt verzoend, van harte. Ze waren vijanden en nu waren ze verzoend en liefhebbers van hem geworden. Zo maakt God door het bloed van het kruis de wereld met Zichzelf verzoend. Alles op Zijn tijd en wijze, maar dat doet Hij.

Dus zijn jullie het niet die mij hierheen hebben gezonden, maar God. Ja, ik zou natuurlijk verder kunnen gaan in de geschiedenis, maar dat doe ik niet, want ik zie dat het echt tijd wordt om af te sluiten.

▶ 54:28 Romeinen 11: uit Hem, Door Hem en tot Hem Is het Al ↑ hoofdstukken

Maar ik wil nog één schriftplaats noemen in dit verband, en dat is Romeinen 11. U weet wel, dat is dat afsluitende hoofdstuk waarin Paulus in Romeinen 9, Romeinen 10 en dus Romeinen 11 heeft gesproken over de lotgevallen van Israël. Hoe Israël de Messias heeft verworpen, hoe zij vijanden zijn van het evangelie en hoe God juist door die weg heen het heil naar de natiën heeft gezonden. Paulus vertelt het al; hij zegt: "Door hun val is het heil tot de natiën gekomen." Hij zegt: "Juist ben ik een apostel van de natiën." En dan gaat hij dat allemaal uitleggen. Hij zegt ook: "Maar er komt een tijd als de volheid van de natiën zal zijn ingegaan, dan zal gans Israël gered worden." De gedeeltelijke verharding is over Israël gekomen, maar wel: totdat! Het heeft een totdat.

En als hij dat allemaal uiteengezet heeft, dan gaat hij zijn conclusies trekken. Dat sluit naadloos aan bij Genesis 45. In Romeinen 11 zegt hij dit; dat is zijn conclusie: "Want God heeft," letterlijk staat er dan, "allen onder ongehoorzaamheid besloten." Zo staat het. God heeft dat gedaan; het is Zijn werk. Hoe komt het dat de wereld in ongehoorzaamheid is? Omdat God dat zo besloten heeft. Allen, hè. Er is geen mens hiervan uitgezonderd. Elk mens is een zondaar en een sterveling. Hoe komt dat? Dan kun je zeggen: "Ja, dat is door de val van Adam." Dat is waar. Maar wie heeft dat besloten? God. Het staat er letterlijk: de God.

En weet u waarom? Je moet het verder lezen: "Want God heeft allen onder ongehoorzaamheid besloten om Zich over allen te ontfermen." Dus dit was de noodzakelijke donkere achtergrond om dit te bereiken. Hoezo over iets ontfermen als daar geen ongehoorzaamheid, als daar geen schuld is, als daar geen ellende is? Je kunt je helemaal niet over iemand ontfermen die het allemaal goed heeft en voor wie het allemaal puik is, toch? Om ontferming te bewijzen, om liefde te bewijzen, heb je dit nodig. En God heeft het script in handen. Hij is de Auteur van alles en Hij heeft het zo gedaan om Zich over allen te ontfermen.

En dan doet Paulus feitelijk het zwijgen toe; hij gaat op zijn knieën en hij dankt God. Hij looft Hem: "O diepte van rijkdom, van wijsheid en van kennis Gods! Hoe ondoorgrondelijk zijn Zijn beschikkingen en hoe onnaspeurlijk Zijn wegen! Want wie heeft de zin des Heren gekend? Wie is Hem tot raadsman geweest? Wie heeft Hem van advies gediend? Of wie heeft Hem eerst iets gegeven waarvoor Hij dan vergoeding zou moeten geven?" En dan zegt hij, dat is het laatste: "Want uit Hem en door Hem en tot Hem is het al, ta panta." Het al. Niets uitgezonderd. Hij is de bron, Hij is het kanaal, Hij is ook het oogmerk, het doel. Uit Hem komt alles voort, tot Hem keert ook alles weer. Dat is Zijn eer; die geeft Hij niet weg. Hem zij de heerlijkheid tot in de aeonen — die wereldtijdperken die nog gaan komen. En zo is het. Amen. En daar heb ik ook niks aan toe te voegen.