▶ 00:00 De Betekenis van Skandalon (de Valstrik) ↑ hoofdstukken

Vanmorgen, vrienden, wil ik u eens bepalen bij een uitdrukking die we vinden in Galaten 5 en een soortgelijke uitdrukking ook in 1 Korinthe 1, alhoewel ik erbij moet zeggen dat je in de meeste vertalingen daarbij niet op het spoor gezet wordt omdat daar andere woorden voor gebruikt worden: de valstrik van het kruis.

Daar wordt in de meeste vertalingen – en dat hangt er dan ook weer vanaf of je een NBG-vertaling hebt, een Statenvertaling of een Telosvertaling – dat woord wat hier in het Grieks staat verschillend weergegeven. Ik zal u dat meteen ook even laten zien. Daar staat in het Grieks een woord dat we eigenlijk allemaal wel kennen in afgeleide zin; daar staat namelijk het woordje skandalon. En als je even die laatste lettergreep weghaalt, dan houd je ‘skandaal’ over en dan weet je meteen waar het over gaat. Ons woord schandaal, schande of allerlei werkwoorden die daar ook nog weer van afgeleid zijn – schamen dus uiteindelijk ook weer – zijn afgeleid van dit woord: skandalon.

Dat woord komt vijftien keer voor in het Nieuwe Testament. Hier ziet u dan dat Griekse woord dat in varianten van naamvallen et cetera gebezigd wordt. Dit is de Strong-codering van dat woord. En hier, als je gewoon een letterlijke concordante vertaling hebt, dat wil zeggen waarbij de woorden gewoon één op één worden weergegeven, dan moet je het op één wijze weergeven en dan krijg je dit: een valstrik. Dat is het woord dat daar het dichtst bij komt.

U ziet hier in de NBG-vertaling; de NBG geeft het weer met een aanstoot. Die heb ik eventjes nog met een kleurtje aangegeven om daarmee aan te geven dat we hem straks zo ook tegenkomen. Het wordt weergegeven met verleidingen, drie keer, en het wordt twee keer weergegeven met ergernis. Met ergernis, verleiding, verleiding tot zonden, aanstotelijk, een strik, dat wat tot zonde verleidt. De ene weergave lijkt dus het meest op wat het eigenlijk is, maar u ziet dat door het op deze verschillende manieren weer te geven, je het woord niet echt meer tegenkomt. Dat wil zeggen: je herkent het niet omdat het zoveel weergaven heeft. Als je het op één manier weergeeft, dan ga je het herkennen. Dan weet je: ah, daar gaat het dus over. Goed, over dat woord heb ik het. Over het schandaal eigenlijk, of de valstrik van het kruis.

▶ 03:03 Hoezo Is het Kruis een Valstrik? ↑ hoofdstukken

Hoezo is het kruis een valstrik? Ik wil dat gaan toelichten aan de hand van met name 1 Korinthe 1. Paulus was in Korinthe geweest. Korinthe lag, zoals u wellicht weet, niet al te ver van Athene verwijderd. Dat water is nog steeds bekend: het water van Korinthe. In elk geval had Paulus daar gearbeid. We lezen daar ook over in het boek Handelingen: hoe lang hij daar is geweest en wat hij daar heeft meegemaakt.

Er was een ekklesia ontstaan, dat wil zeggen een gemeente. Mensen hadden geloof gehecht aan dat wat hij te melden had. Paulus is daar met vrezen en beven gekomen, zo zegt hij dat later ook in deze brief. Hij kwam daar met vrezen en beven omdat die Korinthiërs zo hun eisen hadden over wat voor hen acceptabel was. De stad lag dicht in de buurt van Athene, en Athene staat tot op de dag van vandaag bekend om zijn roep om wijsheid en filosofie. Wat daar in die Griekse wereld in Korinthe gebracht werd, zou daarom ook in filosofische zin acceptabel moeten zijn. Het zou een geniaal uitgedachte en uitgekiende boodschap moeten wezen.

Paulus kwam vanwege die aanname, de veronderstelling van wat er geacht werd gehoord te worden, met vrezen en beven. Want hij wist: wat ik te melden heb, dat voldoet totaal niet aan jullie criteria. Ik ga in jullie oren een stupide boodschap brengen. Het is de wijsheid van God, maar in jullie oren is het volstrekt belachelijk. Dit zijn termen die inderdaad in dat verband ook worden gebezigd.

Laten we eens aanhaken in vers 18 van dat eerste hoofdstuk. U begrijpt, daar zijn al zeventien verzen aan voorafgegaan. Maar het loutere feit dat Paulus daar begint met "want", betekent dat hij nu ook iets gaat uitleggen. Hij spreekt over dat woord van het kruis. Wat Paulus vertelde, is een boodschap aangaande iemand die aan een kruis gestorven is. Dat is eigenlijk ook het laatste wat de wereld van Hem gezien heeft. De Heer had dat trouwens zelf ook al gezegd in de nacht voordat Hij werd overgeleverd. Hij zei: "De wereld zal Mij niet meer zien, maar jullie zullen Mij zien."

Toch zijn er evengoed nog wel honderden geweest die Hem nadien hebben gezien. Het is geen historisch feit dat zo gedocumenteerd en zo bewezen is als de opstanding van Jezus Christus. Historisch gezien is er veel meer bewijs voor de opstanding van Jezus Christus dan voor het bestaan van Alexander de Grote, terwijl het ene geaccepteerd is en het andere niet. Ik bedoel: het mag historisch gedocumenteerd zijn, maar het laatste wat de wereld van Hem gezien heeft, is een kruis.

Eigenlijk staat het er nog eenvoudiger, want bij een kruis denk je natuurlijk aan twee lijnen. Maar het woord wat Paulus gebruikt — en dat is in het algemeen het woord voor kruis in het Grieks — is stauros, en dat is gewoon een paal. Een houten paal. Begrijp me goed, ik beweer niet dat daar geen dwarsbalk is geweest, want er zijn hele goede redenen, ook uit de evangeliën, om aan te nemen dat er wel degelijk een dwarsbalk aan bevestigd was. Maar het woord zelf, dat woord stauros, betekent gewoon een paal. In dit geval uiteraard een houten paal.

Jehovah's getuigen hebben dat vanuit het Wachttorengenootschap heel erg benadrukt en die dwarsbalk zelfs helemaal weggeredeneerd. Maar één punt hebben ze in elk geval: wanneer zij zeggen dat er bij dat woord "kruis" eigenlijk "paal" staat, dan is dat volstrekt correct. Dat is onomstreden. Wat Paulus dus bracht, is iemand die aan een paal stierf. De meest smartelijke en de meest schandelijke dood die er bestaat; de dood die een ongehoorzame, weggelopen slaaf moet sterven. De pijnlijkste en meest afschuwelijke executiemethode die er maar bestaat.

Wat Paulus bracht, is dat de redding gelegen is, en al het heil en alles wat God te bieden heeft, in iemand die aan een houten paal is gestorven. Dat is het woord van die paal, het woord van het kruis.

▶ 08:35 Verloren Zijn Betekent Gezocht Worden ↑ hoofdstukken

Paulus zegt: het woord van het kruis is wel voor hen die verloren gaan. Daar moet ik direct iets bij zeggen, want dat zijn begrippen die, vooringenomen als we inmiddels zijn na tweeduizend jaar kerkgeschiedenis, een eigen leven zijn gaan leiden. Hier wordt echter niet gesproken over mensen die verloren zullen gaan. Dat staat hier gewoon in de tegenwoordige tijd. U ziet dat ook in de interlineaire weergave; op de tweede regel moet u vooral letten, want dat is de letterlijke weergave: "die eigenlijk bezig zijn verloren te gaan". Het gaat hier dus niet over mensen die in de toekomst verloren zullen gaan; er wordt niet gesproken over de toekomst of over de hel, of wat de Bijbel volgens velen ook al niet kent. Nee, het gaat hier over mensen die nu bezig zijn verloren te gaan. Ze zijn nu verloren, of eigenlijk moet ik het anders zeggen: ze zijn gezocht, ze zijn zoek. Dat is wat verloren betekent.

Verloren voorwerpen zijn voorwerpen die gezocht worden. Wanted! Gezocht! zeggen ze dan in het Engels. U begrijpt het idee: iets wat verloren is, dat wordt gezocht. Er is een heel bijbelhoofdstuk dat over dat idee gaat. Het idee bij verloren voorwerpen in de Bijbel is dat we een Eigenaar kennen die het verlorene zoekt totdat Hij het gevonden heeft. Ja, dat is het goede bericht: we kennen een Eigenaar die het verlorene zoekt.

Even voor de goede orde: sommige mensen hebben uit de boodschap van dat goede bericht afgeleid dat er niet zoiets bestaat als verloren gaan, maar dat is onzin en een groot misverstand. Integendeel, er is één voorwaarde — ik zeg het Ton altijd maar na, Ton die daar achterin zit en die mij ooit op dat spoor zette, wat ik nooit zal vergeten. Ton zei tegen mij: "André, weet je dat er één voorwaarde is om gered te worden?" Het antwoord is: je moet eerst verloren zijn. Dat is logica. Net zo goed als er één voorwaarde is om verzoend te worden, en dat is dat je eerst vijandig of vervreemd moet zijn; anders kun je niet verzoend worden. Er is één voorwaarde om op te kunnen staan uit de doden, en dat is dat je eerst gestorven moet wezen.

De Bijbel ontkent het verloren gaan niet. Sterker nog, deze wereld is verloren, gewoon in zijn algemeenheid. Dat betekent dus ook — en dat is een waarheid die daarop gebaseerd is — dat er een Eigenaar is die die wereld kwijt is, haar zoekt en ook zal vinden. Maar het gaat hier over degenen die verloren gaan, dat wil zeggen: die gezocht worden, die de Eigenaar kwijt is. Als je nog even doorleest, dan zie je dat het eigenlijk gewoon betekent dat de Eigenaar ze kwijt is. En zij zijn op hun beurt, want het is relationeel en geldt aan twee zijden, ook God kwijt. Ze kennen God niet. Ze zijn wel religieus, maar ze kennen God niet. Dat is de hoofdles: ze kennen God niet.

Nou, dat woord van het kruis, van die houten paal wat Paulus bracht en alles wat daarmee verband houdt en daarop volgt, dat is voor degenen die in deze wereld leven, die gezocht zijn en die verloren zijn, dwaasheid. Het is gewoon dom, stupide, absurd. Onnozel. Eigenlijk is dit woord — dat vond ik trouwens ook wel grappig — afgeleid van een woord dat smakeloos betekent. Toen ik daarover na zat te denken, dacht ik: men zou dat woordje dwaasheid dus ook kunnen weergeven met flauwkul. Want dan heb je echt de juiste gedachte. Flauwkul is inderdaad stupide, dom en onnozel, maar er zit ook de gedachte in dat het mentaal of intellectueel gesproken smakeloos is. Flauw dus.

Neem het zoals het is, zoals Paulus het zegt: dat woord wat ik breng van die houten paal en die man die daaraan hing, dat is voor de wereld die God niet kent en die verloren is, bezig verloren te gaan, gewoon helemaal belachelijk, stupide, dom, absurd en pure flauwekul. Smakeloos ook; niet eens de moeite waard om daar aandacht aan te geven. Maar voor ons, zegt Paulus, voor ons die behouden worden... En hier heb je weer dezelfde constructie. Ook hier is het weer de tegenwoordige tijd: God redt momenteel. In de tegenwoordigheid zijn er mensen die verloren gaan, maar er zijn ook mensen die gered worden. Tegenwoordige tijd betekent dus, als het directe tegenovergestelde van verloren gaan, dat men behouden wordt, gered wordt. Dat wil zeggen: degenen die inmiddels gevonden zijn. Zij zijn gevonden door de Eigenaar en zij hebben de Eigenaar leren kennen. Oftewel: zij kennen nu God wel. Dat is het. Dan ben je behouden. Nú. Het gaat niet alleen over de toekomst, daar gaat dit niet over. Het is de tegenwoordige tijd. Degenen die nu gered worden, die God nu kennen, bij hen heeft het leven ook zin en inhoud gekregen.

▶ 14:43 Het Kruis als de Kracht van God ↑ hoofdstukken

Wel, voor ons die gered worden, is het een kracht van God. Hier staat dat woordje kracht; dat is dynamis. Het is een power, een vermogen van God. Een macht, kracht... maar het idee is eigenlijk vooral vermogen. Gods kracht is zo geweldig, en weet u waarin dat blijkt? Want je kunt natuurlijk niet zeggen dat het woord van zo’n kruis — van zo’n houten paal waar iemand aan sterft — dat dat kracht is. Hoezo is er dan toch voor ons die gered worden een kracht Gods?

Denk na. Het is logisch. Het mooie is: Paulus geeft daar ook antwoord op. In deze... nou ja, niet in dezelfde Korinthebrief, maar wel in de brieven aan deze gemeente van Korinthe geeft hij het antwoord. Alleen moet je dan naar het laatste hoofdstuk van de tweede brief. In 2 Korinthe 13 staat het. In 2 Korinthe 13 vers 4 lees je dit: "Welnu, Hij is gekruisigd uit zwakheid." Dat kruis is een embleem van zwakheid. Daar kan een mens helemaal niets meer. "Maar," zo staat er, "Hij leeft uit de kracht Gods."

Hier staat exact hetzelfde woord, of dezelfde woorden, als ook in 1 Korinthe 1 vers 18. Dus dat Hij stierf aan het kruis, dat was zwakheid. Maar hoezo is dat woord van dat kruis een kracht Gods? Omdat wij weet hebben van wat er drie dagen later gebeurde. Namelijk toen de steen werd weggewenteld. En wij kennen dus de Gekruisigde als de Opgewekte. En daarmee is dat woord van het kruis voor ons die Hem inmiddels hebben leren kennen, een kracht van God.

Hij die spot met de dood, daar waar elk menselijk vermogen ophoudt — elke menselijke techniek, elke menselijke wetenschap staat stil bij de dood. Dat is een muur, dat is een plafond, je kunt niet verder. En God zegt: "De mens kan niet verder, daar begin Ik." En daarom is dat vermogen, dat dynamische van God die Hem uit de doden opwekte, een kracht Gods.

▶ 17:16 De Wijsheid van de Wereld Tenietgedaan ↑ hoofdstukken

Want, zegt Paulus dan, er staat geschreven... en ik kan u verklappen dat dit staat in Jesaja 29 vers 14. Hij citeert daar de profeet Jesaja. Hij zegt: "Want er staat geschreven: Verderven zal Ik de wijsheid der wijzen, en het verstand der verstandigen zal Ik verdoen."

Laten we daar eens naartoe gaan. Over welke wijsheid heeft hij het dan? Je zou denken dat het in dit hele verband van Korinthe gaat over de wijsheid van de Grieken, over Athene. Maar laten we gewoon naar de bron gaan, naar Jesaja 29. In vers 13 begin ik te lezen: "En de Here zeide: Omdat dit volk Mij slechts met woorden nadert en met zijn lippen eert, terwijl het zijn hart verre van Mij houdt, en hun ontzag voor Mij een aangeleerd gebod van mensen is..."

Dat wordt tegen Jesaja gezegd over dit volk, Israël. Het is slechts lippendienst; ze doen hun rituelen, maar hun woorden zijn leeg. Hun hart is ver van God en hun ontzag is een aangeleerd gebod van mensen. Dat kwam er dan ook nog eens bij, want wat je krijgt als het hart er niet meer bij betrokken is, is dat de mens zelf aan de slag gaat en dingen gaat verzinnen. Aangeleerde geboden van mensen. Het Jodendom is er bekend om geworden door alles wat ze aan het Woord hebben toegevoegd. Dat is typerend voor menselijke religie. Wat men met de Hebreeuwse Bijbel heeft gedaan – ons Oude Testament – is er een onvoorstelbare hoeveelheid aan toevoegen, of zoals men zegt: eruit afleiden. Maar het is bindend. Het zijn geboden van mensen die ze zichzelf hebben aangeleerd. Daarmee demonstreerden ze dat hun hart verder van God was.

In het christendom is het trouwens niet anders. Zelfs bij de mensen van de Reformatie. Binnenkort is het weer 31 oktober, de dag dat Luther zijn stellingen aan de deur spijkerde. Een van de grote zuilen van de Reformatie is Sola Scriptura: alleen de Schrift. Weg met al die kerkelijke geschriften en al die bepalingen; alleen de Schrift. Maar het is vaak een holle frase geworden, een aangeleerd gebod. Men zégt het wel, maar diezelfde mensen die zich baseren op de Reformatie, gebruiken nu vaak de gevleugelde uitdrukking "Bijbel en belijdenis". Is dat niet absurd als u erover nadenkt? Mensen die zich baseren op de Reformatie, dus op alleen de Schrift, beoordelen anderen nu op basis van Schrift én belijdenis. Als u als buitenstaander daartegen aankijkt – en hoewel ik uit die wereld kom, ben ik inmiddels een buitenstaander en dat wil ik vooral zo houden – dan zegt u: dat is absurd. Ik zeg dit alleen maar om aan te geven dat we niet te hard over het Jodendom moeten vallen over de manier waarop zij met de Schrift zijn omgegaan, want in het christendom is het exact hetzelfde gegaan.

Jesaja gaat dan verder in vers 14. God is hier aan het woord bij monde van Jesaja: "Daarom, zie, Ik ga voort wonderlijk met dit volk te handelen, wonderlijk en wonderbaar." God zou op een wonderlijke wijze met dat volk, Israël, gaan handelen. Hij benadrukt dat nog een keer: wonderlijk en wonderbaar. Dat was echt onbegrijpelijk, op een verborgen wijze. Men zou dat niet meer kunnen traceren. Paulus haalt dit woord uit Jesaja niet zomaar lukraak aan. Het gaat juist om datgene wat hij brengt, wat verborgen is en wat de wijsheid van de wereld niet kent. Hij zegt: dat is precies waar Jesaja het al over had. Israël kent het niet, begrijpt het niet en zet er vraagtekens bij. Men zegt: "Dit is wonderbaar, we begrijpen hier helemaal niets van." Dat was nou precies de bedoeling. "Daarom zie Ik," zegt God, "Ik ga voort wonderlijk met dit volk handelen, wonderlijk en wonderbaar."

En wat houdt dat dan in? "De wijsheid van zijn wijzen zal tenietgaan en het verstand van zijn verstandigen zal schuilgaan." Dat wil zeggen: die wijsheid is niet meer te vinden. Waar is het gebleven? Ze waren toch zo verstandig? Het gaat hier over wijsheid en verstand, over wijzen en verstandigen. Dat zijn mensen die de reputatie hebben wijs en verstandig te zijn; mensen die geleerd zijn en die er de papieren voor hebben. Mensen van wie men zegt: als je kennis wilt hebben, dan moet je daar zijn. Het gaat hier dus niet over de wijsheid van Athene, maar over de wijsheid van Jeruzalem. Kortom: over echte wijsheid. Want wat was het voorrecht van de Jood? Paulus vraagt dat in Romeinen 3 en hij zegt: "In de eerste plaats dit, dat hun de woorden Gods zijn toevertrouwd." Zij hebben de woorden Gods in beheer. Dus als je ergens ter wereld wijsheid zou moeten vinden, dan zou je het bij dat volk moeten zoeken.

Maar God had via de profeet Jesaja al gezegd dat het zo niet zou gaan. Omdat hun hart ver van Hem was, zou God wonderlijk handelen en komt het Jodendom buitenspel te staan. De wijsheid van hun wijzen stelt niets meer voor. U ziet hoe ter zake het citaat van Paulus is. Hij heeft het precies over deze tijd, de tijd waarin Israël buitenspel staat en haar wijsheid en verstand compleet verdwenen zijn.

Hoe blijkt dat dan? Eigenlijk, als u het betoog gevolgd had, zou u het al kunnen weten. Maar laten we even verder lezen. Er staat: "Verderven zal Ik de wijsheid der wijzen, en het verstand der verstandigen zal Ik verdoen." We hebben inderdaad vastgesteld dat dit gaat over de wijsheid van Jeruzalem en dan stelt Paulus een aantal retorische vragen. Daar hoef je geen antwoord op te geven; degene die zijn betoog tot dusver had gevolgd, begrijpt de hint. Hij vraagt: "Waar blijft de wijze? Waar de schriftgeleerde?" Er staat het woord sophos, waar ons woord filosofie vandaan komt: de liefde voor wijsheid. Waar blijft de wijze? Of waar blijft de schriftgeleerde?

Het is opvallend dat hij dat in dit verband zo zegt. Hij heeft het dus niet alleen over de wijsheid van Athene, maar ook over de wijsheid van Jeruzalem. Het is all-inclusive; het gaat over de wijzen van de wereld in het algemeen. Waar blijft de wijze? Waar de schriftgeleerde? Dat zijn zij die de Schriften in beheer hadden en weet zouden moeten hebben van het Woord van God. Waar zijn ze gebleven? Want wat hebben ze gedaan? Hij voegt er nog iets aan toe: "En waar de redetwister van deze tijd?" In de grondtekst staat daar het woordje aeon. Waar is de discussieerder, de debater van deze aeon? Degene die weet heeft en polemieken voert tegen anderen? Dat doe je alleen als je de reputatie hebt wijsheid te bezitten en weet waar het over gaat. Maar Paulus zegt: ze zijn compleet de weg kwijt. En dat gaat hij nu toelichten. Hij zegt: "Heeft God niet de wijsheid der wereld tot dwaasheid gemaakt?" En of je het nu hebt over Athene of over Jeruzalem...

Dat vooral als symbool staat voor de wijsheid van deze wereld. Oké, dat is dan seculier of filosofisch. Maar de echte wijsheid in religieuze zin... Bijbels geredeneerd zou je dat toch moeten zoeken in Jeruzalem? Heeft God niet de wijsheid van de wereld tot dwaasheid gemaakt? Stupide? Hoe dan?

Vers 21: "Want daar de wereld" – of aangezien de wereld – "door haar wijsheid God niet kende". Even halt houden nu. Want aangezien de wereld door haar wijsheid en met al haar inzicht, met al haar knowhow, met alles wat ze geboekstaafd heeft en de geleerdheid die ze belichaamde, zo'n God niet heeft gekend. En waaruit blijkt dat dan? Nou, heel simpel. Dat is juist wat dat kruis uitdrukt.

God gaf Zijn Zoon. God gaf Hem die Hij al vanaf het begin had aangekondigd. Juist die Hebreeuwse Bijbel kondigt Hem aan, vanaf het begin. Wie Hij zou zijn, waaruit Hij zou voortkomen, de genealogie, wanneer Hij zou verschijnen en hoe Hij zou optreden. Kortom, er was een heel plaatje van Hem geschilderd in de Hebreeuwse Bijbel en nu komt Hij niet eens in Athene, nee, Hij komt in Jeruzalem, daar waar men die wijsheid allemaal bezat.

En wat doet men? Bij het volk was Hij bij tijden nog wel geliefd, want u weet hoe dat gaat met populariteit: de ene week "Hosanna" en de andere week "kruisig Hem". Dat zijn de voorkeuren van het volk, dat is zo instabiel. Maar bij het volk in het algemeen lees je dat Jezus wel in aanzien was; Hij was populair en men volgde Hem. Maar waar was Hij gehaat? Uitgerekend bij dé wijsheid van de wereld: bij dé schriftgeleerden. Zij die de orthodoxie en de leer beheerden en die daarvoor stonden.

Wel, daarmee demonstreerden zij het feit dat ze de Messias die zij verwachtten — die aangekondigd was in de Schriften die zij notabene beheerden — niet kenden. Dat was hun beroep, dat was gewoon wat hen te doen stond en wat ze zouden vertellen. Uitgerekend zij slaan Hem aan het kruis. Waarmee gedemonstreerd en bewezen is dat de wereld door haar wijsheid, in de wijsheid die zij had, God niet kende. Dat wat God te melden heeft en wat God sprak door Zijn Zoon — want Hij heeft Zijn Zoon gezonden — kenden ze niet.

De crème de la crème van het intellect en de wijsheid, ook in godsdienstige zin, wat doen zij met Gods Zoon, de Christus, de Messias? Ze slaan Hem aan het kruis. Daarmee is bewezen dat de wereld, wanneer zij op haar tenen staat — gewoon het allerbeste wat je maar kunt bedenken — Zijn Zoon aan het kruis slaat. Daar was trouwens de hele wereld bij vertegenwoordigd. Het was weliswaar op initiatief van de godsdienstige wereld, van het Sanhedrin, van de geestelijke en godsdienstige elite van Jeruzalem, maar vervolgens werden de Romeinen erbij betrokken.

Het was ook een wereldlijke daad, een politieke daad. Kortom, het was niet voor niets dat het in het Grieks, in het Hebreeuws en in het Latijn boven het kruis vermeld stond. Dat kruis staat voor de Griekse wereld en voor de Romeinse wereld; dit is wat ze gedaan hebben met het beste wat God te geven had: het kruis.

Dit is gewoon een vaststelling wat Paulus doet: de wereld heeft door haar wijsheid God niet gekend. Dit was geen criminele daad, dit was een officiële daad van het Sanhedrin, van de wijsheid van Jeruzalem, en bovendien van de politieke macht van Rome. Officieel heeft de wereld dit gedaan. Door haar wijsheid hebben ze God niet gekend. Ze waren misschien wel godsdienstig — dat waren ze juist — maar dé God hebben ze niet gekend.

Eén ding heb ik er nog uitgelaten, en dat is deze zin die ik even moet onderstrepen: juist deze gang van zaken is de wijsheid van God. Het is een wat ingewikkelde zin, zou je denken: "Want daar de wereld (in de wijsheid van God) door haar wijsheid God niet kende". De wereld met al haar wijsheid kende God dus niet en demonstreerde dat door de Messias aan het hout te nagelen, maar dat is juist de wijsheid van God.

▶ 32:56 Gods Wijsheid en Goddelijke Humor ↑ hoofdstukken

In de wijsheid van de God – dat is Gods wijsheid. Ik moet erbij zeggen dat dit namelijk al was aangekondigd. Ik citeerde zojuist Jesaja, of liever: Paulus citeerde Jesaja. Maar juist Jesaja laat dat al zien en ook in de Psalmen staat dat dit de reactie van het volk zou zijn. Het was dus al geregistreerd: Gods wijsheid. Ze waren er blind voor. Ja, en wie heeft daarvoor gezorgd? Dan kom je bij kwesties als: wiens schuld is het dan? Wie is daarvoor verantwoordelijk? Dat is een hele complexe vraag, maar ik hou ervan om het bij de Hoogste Instantie te houden. Niet: wie is er schuldig, maar: wie ontvangt de eer voor deze hele gang van zaken? En dan zeg ik: dé God die wijs is.

En weet u wat Zijn wijsheid is? Hij gaat compleet voorbij aan de wijsheid van de wereld, of die nu seculier en filosofisch is (Athene) of godsdienstig (Jeruzalem). Hij gaat daaraan voorbij en Hij trekt een lange neus. Die wijsheid van de wereld stelt dus helemaal niets voor. Het kruis bewijst dit: dat de wijsheid van de wereld totaal geen oog kan hebben voor wie God is en wat Hij geeft. Dat heeft de wereld gedemonstreerd. En het feit dat het zo gegaan is, dat is Gods wijsheid. Het is dus 'godswijze' dat de wijze van de wereld God niet kent – niet door eigen wijsheid of door iets wat de wereld produceert.

Waarom is dat zo? We gaan nog even verder. "Heeft het Gode behaagd..." Dat is natuurlijk een hele mooie, plechtstatige manier om het te zeggen, maar het komt er gewoon op neer dat de God – ook hier staat weer dat bepaalde lidwoord – het heeft behaagd. Behagen betekent dat God er genoegen in heeft, er plezier in schept. Het is voor Hem ook humor. Denk hierover na: dat de wijsheid van deze wereld met al haar wijsheid God niet kan kennen. Al gaan ze op een ladder staan of klimmen ze nog zo hoog, of bouwen ze een toren die tot in de hemel reikt; dan nog komen ze niet bij God uit. Er is wel verbinding tussen hemel en aarde, maar die is niet van onderaf. Niet door zelf een toren te bouwen. Als je het geheim wilt weten, dan moet je bij Jakob wezen. Die zag ook dat er een verbinding was tussen hemel en aarde, maar dat kwam vanwege die ladder die God had: van boven naar beneden. Zo gaat dat. Niet van beneden naar boven, niet doordat de mens opklimt door eigen wijsheid.

Dat zijn van die mooie symbolen. In de Bijbel lees je bijvoorbeeld in de wetgeving van Exodus over een altaar. Als men een altaar ging maken, dan mocht dat niet zijn van bakstenen. Ook niet van stenen die de mens bewerkt had, waar de mens aan gerommeld had of waar een vakman aan te pas was gekomen. Nee, het moesten stenen uit Gods schepping zijn, zonder dat er een mensenhand aan te pas was gekomen. Er staat expliciet bij dat het geen bewerkte stenen mochten zijn en bovendien mocht dat altaar geen trap hebben. Dat staat er echt bij: "Jij zult niet met een trap tot Mij treden." Met andere woorden: jullie klimmen niet op naar Mij. Als er gemeenschap is, als er eenheid is, dan komt dat van Mij af en niets van de mens.

Als een mens in de tegenwoordigheid van God komt, dan zegt God: "Schoenen van je voeten." Schoenen zijn eigenlijk een uitbeelding van de wandel van de mens. Iets van die eigen wandel moet je uitdoen. In de moskee hebben ze dat beter begrepen dan in de kerk; daar moet je je schoenen uitdoen. Of ze de diepe betekenis van dat symbool kennen, weet ik niet, maar je leest het al bij Mozes toen hij God naderde: "Doe de schoenen van je voeten, want de grond waarop jij staat is heilig." Dan is er niets meer van de mens bij. Dat is het idee.

En God heeft er plezier in. Het is Gods genoegen, Zijn humor, om aan de wijsheid van de wereld compleet voorbij te gaan. En wel door de dwaasheid van die stupide proclamatie. Want dat is wat het is: absurd. Een woord over een houten paal... waar hebben we het over? Maar dat is nu juist Gods behagen. Daar heeft God plezier in. Dat is Gods humor: om al het vermogen van de mens te kijk te zetten. Het gaat niet om de mens; Ik handel. Dat is de essentie van het Evangelie: niets van de mens, alles van Mij.

Het heeft God behaagd om door de dwaasheid van de prediking hen te redden die geloven. Hoe word je gered? Niet door wijsheid, niet door geleerdheid en ook niet door iets van jezelf. Nee, door gewoon iets te geloven, dat wil zeggen: 'Amen' te zeggen. Dat is op zich al dom trouwens: 'Amen' zeggen op wat een ander jou vertelt. Het zou wijs zijn om dat allemaal zelf uit te zoeken via eigen activiteit, maar nee. Geloven is: je bent overtuigd omdat God jou heeft overtuigd. Niets van de mens. Geloven staat juist tegenover werken. Geloven is: je bent overtuigd. En zo redt God, door een absurd woord.

Zo gaat God trouwens altijd te werk; Hij doet het altijd op een totaal onverwachte manier. De hele Hebreeuwse Bijbel, het Oude Testament, is opgestapeld met voorbeelden daarvan. Neem David, die het moest opnemen tegen Goliath. Als je zo’n grote reus wilt verslaan, dan zou je toch echt een harnas moeten aantrekken en jezelf zwaar moeten wapenen? Nee, Gods wijsheid was om een steentje uit de beek te nemen. Of Gideon, die het opnam tegen de Midianieten. Er was een enorme overmacht. Dan zorg je er toch voor dat je leger zo groot mogelijk is? Nee, dat leger moest gereduceerd worden. Op een gegeven ogenblik werd er geselecteerd op de manier waarop mensen water dronken. Juist degenen die het op de meest onlogische manier deden, werden geselecteerd. En zo overwon God.

Of denk aan de vorige eon. God was voornemens die te beëindigen vanwege alle ellende daar. God redt dan door een houten kist. Noach heeft daar jarenlang aan getimmerd, aan een houten kist op het droge. Dat is toch absurd? Ik las onlangs nog een mooie uitspraak: de Titanic werd gebouwd door experts, de Ark werd gebouwd door een amateur. Voelt u het verschil? Dat is wat ik bedoel: het is onlogisch in de ogen van de wereld, dwaas en stupide.

▶ 41:43 Joden Verlangen Tekenen, Grieken Zoeken Wijsheid ↑ hoofdstukken

Immers, zegt Paulus dan: de Joden verlangen tekenen, ze zoeken tekenen. Zo staat het er letterlijk. Namelijk van een Messias. Vraag het maar aan een Jood vandaag de dag waarom hij niet gelooft in Jezus Christus. Dan kan hij van alles opsommen; hij kan wijzen op de kerkgeschiedenis, op Auschwitz en weet ik wat al niet meer. Maar de meest primaire reden, de oorspronkelijke reden is, dat Jezus domweg niet voldoet aan het profiel van hun idee van een Messias. Het kenmerk van een Messias is immers dat hij de Messiaanse tijd inluidt in deze wereld. Nou, zie je daar iets van? Nee. Dus dan is Hij in hun ogen gediskwalificeerd als Messias. Dat is een heel simpel argument. Zij verlangen tekenen van een Messias die het Messiaanse Rijk daadwerkelijk brengt.

Wel, dat verlangen Joden, dat zoeken Joden. En de Grieken zoeken wijsheid; daar staan ze ook om bekend. Ons woord filosofie is zelfs nog een Grieks woord. Wijsbegeerte, liefde voor wijsheid, dat is een Grieks begrip. Nou zegt Paulus: dat zijn de criteria in de wereld. De godsdienstige wereld zegt: tekenen – meer specifiek de Joodse wereld. De Griekse wereld zegt: filosofie, geniale bedenksels, ideeën. En Paulus komt daar in Athene aan, of in Korinthe, en hij zegt: wij prediken iemand die aan een paal gestorven is. Wij prediken een gekruisigde Christus.

Sommigen hebben hieruit afgeleid dat Paulus alleen maar het kruis predikte. Maar dat is de gedachte niet. Het ABC van het evangelie is – lees 1 Korinthe 15 maar: Christus stierf. Dat is het begin. Begraven en op de derde dag opgewekt. Dat is het ABC van het evangelie. Dus het idee is niet: wij proclameren alleen maar het kruis, alleen maar die houten paal waaraan Hij stierf. Nee, wij prediken iemand die leeft, die de kracht Gods is. Maar het enige wat de wereld nog van Hem weet, en het laatste wat zij van Hem gezien heeft, dat is die houten paal. Dat kruis. Dat is wat Paulus zegt. Daar trek je geen volle zalen mee. Daar word je niet populair mee. Daar kun je de wereld niet mee veroveren. Het is namelijk stupide. En dat is nou precies de clou, want Paulus zegt: dat is ook zo. Dus als je populair wilt worden, moet je dat niet vertellen.

Hij zegt ook: het is voor Joden een aanstoot. Kijk, en hier hebben we nou dat woord waar ik het in het begin al over had. Want hier staat dat woord: voor Joden inderdaad een valstrik. Een skandalon. Een schandaal, beschamend, en daarmee ook iets waarover je struikelt, waar je helemaal niets mee kunt. En trouwens, een valstrik is nog veel meer dan dat. Je valt erdoor, maar je raakt jezelf ook kwijt. Dat is het idee van een valstrik, toch? Als je een valstrik legt, dan is dat juist om de ander te doden. Je houdt er niets aan over; je raakt jezelf erdoor kwijt. Ik kom daar straks nog even op terug. Maar hoezo dan? Hoezo is het voor Joden een aanstoot? Nou, dat is mooi, want als we nog even doorbladeren – of terugbladeren moet ik eigenlijk zeggen – naar de Romeinenbrief.

▶ 45:40 De Aanstoot: Geloof Tegenover Werken ↑ hoofdstukken

Paulus legt ook uit waarom Israël gestruikeld is en waarom de gekruisigde Christus voor de Joden een aanstoot is. In Romeinen 9 vers 32 stelt hij die vraag: waarom heeft Israël Hem niet herkend? Hier krijg je de reden: "Omdat het niet uitgaat van geloof, maar van werken." Dat is de kern. Werken heeft te maken met het vervullen van een opdracht, met iets wat jij doet. Geloof heeft daarentegen te maken met het accepteren van iets. Er valt niets meer te doen. Weet u waarom niet? Omdat het gedaan is. Het is volbracht. Dat klinkt misschien makkelijk, maar dat is precies de essentie. Elke boodschap die zegt dat je nog iets moet doen om het doel te bereiken — al is het maar heel minuscuul weinig — is fataal.

De hele boodschap van de Schrift gaat over wat een bericht feitelijk is: een mededeling. Als iemand vertelt dat je dit of dat moet doen, dan word je aan het werk gezet. Maar bij een bericht word je niet aan het werk gesteld; je verneemt iets. "Aha, dat is het!" Paulus zegt dat het evangelie een kracht Gods is tot redding voor eenieder die gelooft. Het is een bericht, een mededeling waar niets aan te veranderen valt. Het is niet zo dat je het door te geloven pas waar maakt, en het is ook niet zo dat je door niet te geloven de waarheid ongedaan maakt. Het is een mededeling: take it or leave it. Of beter gezegd: believe it.

Dat was het probleem bij Israël: het ging niet uit van geloof, maar van werken. Zij hebben zich gestoten aan de steen des aanstoots. Hier staat in het Grieks weer een specifiek woord, maar daar zal ik u nu niet mee vermoeien. Laten we even verder lezen hoe Paulus zijn boodschap onderbouwt vanuit de Schrift. Hij citeert hier weer uit Jesaja: "Gelijk geschreven staat: Zie, Ik..." Let op de hoofdletter, God is hier aan het woord. "Zie, Ik leg in Sion een steen waar men zich aan stoot." God legt in Sion een steen. Ik denk dan aan het fundament dat Hij gelegd heeft in Jeruzalem. Ik doel op dat wat op het kruis volgde: drie dagen later wekte Hij Zijn Zoon op, en dat is het fundament van alles. Want in de opwekking van Zijn Zoon garandeert Hij leven voor de hele schepping en voor heel de mensheid. Dat is die steen, dat is het fundament. Hij is de Eersteling. In Adam sterven allen, in Christus worden allen levend gemaakt. Door Christus op te wekken uit de doden is er een garantie neergelegd: leven wordt het deel van heel die wereld.

U moet nagaan dat het kruis daarmee niet alleen een embleem van vijandschap is, maar juist van verzoening. De wereld doodt Gods Zoon en God zegt tegen die stervende wereld, tegen al die stervelingen: "Ik ga jullie het leven geven." Met andere woorden: hoe vijandig men ook is, God geeft het leven. Daar is geen vijandschap tegen bestand. Paulus zegt dat elders ook, en in het boek Spreuken staat het: "Als je vijand dorst heeft, geef hem te drinken. Als hij honger heeft, geef hem te eten. Zo zul je vurige kolen op zijn hoofd stapelen." Dat wil zeggen dat de ander geen vijand meer kan blijven. God doet de vijandschap teniet door leven te geven.

"Ik leg in Sion een steen." Ja, men stoot zich eraan. Het is een rots en een steen van ergernis. Hier is het woord 'ergernis' de vertaling van datzelfde Griekse woord: skandalon. Men struikelt daarover. Maar het is tegelijkertijd het fundament, en wie op Hem — want die steen, die rots, blijkt dus een Persoon te zijn, namelijk de Opgestane — wie op Hem zijn geloof bouwt, die zal niet beschaamd uitkomen. In het ene geval is het een skandaal, maar juist als je daarop bouwt, kom je nooit beschaamd uit. Dat is goddelijke humor. In de ogen van de wereld is het belachelijk, maar God zegt: "Juist dat is het."

Wij prediken een gekruisigde Christus; voor de Joden een aanstoot en voor de natiën een dwaasheid. Letterlijk staat er dat het voor de natiën echter een domheid is, stupiditeit. Ziet u het verschil? Voor de Joden was het een valstrik, een skandalon. Voor de natiën is het niet zozeer een skandalon, maar zij vinden het belachelijk. Let op: nergens is de reactie op de boodschap van het kruis vijandiger dan in de godsdienstige wereld. Dat is vandaag nog net zo als toen. Kijk maar als Paulus in Athene komt, in dat filosofisch georiënteerde gezelschap van epicureërs en stoïcijnen. Hij doet zijn verhaal over de God die hemel en aarde gemaakt heeft en die aan alles leven en adem geeft. Ze horen hem aan totdat hij gaat spreken over een man die God heeft aangewezen door Hem uit de doden op te wekken. Dan zeggen ze: "Oh, interessant zeg, daar horen we u nog wel eens een keer over." Met andere woorden: het is gewoon belachelijk. Daar kunnen ze niet bij, dat is niet te beredeneren, dus zetten ze het weg. Dat het een historisch feit is, doet er dan niet toe. Voor de natiën is het dom; men haalt de schouders erover op.

Maar waar is de reactie uitgesproken vijandig? Kijk het maar na in het boek Handelingen: dat is in de religieuze wereld. Ik zou zeggen: test het eens uit voor uzelf. Vertel op je werk, in een seculier gezelschap, over het feit dat je gelooft in iemand die uit de doden is opgewekt. Dan ben je hooguit de dorpsgek. Maar vertel het eens in een godsdienstig gezelschap. U zegt misschien: "Ja, maar in een christelijk gezelschap toch niet?" Ik kan u vertellen: daar is het de aanstoot het grootst. Vertel daar maar eens dat door één kruis de hele wereld gered wordt en dat er werkelijk niets van een mens bij is. Dan krijg je de vijandige reacties. Dat is de aanstoot, het skandalon. Voor de Joden inderdaad een skandalon, maar voor de natiën echter is het gewoon domheid. Let op dat verschil, want dat is echt heel veelzeggend.

▶ 54:11 Geroepen en Voorbestemd Door God ↑ hoofdstukken

Maar voor hen die geroepen zijn, zegt Paulus, Joden zowel als Grieken — want dat maakt wat afkomst betreft helemaal niets uit — is dit een geweldige boodschap. Voor degenen die geroepen zijn. Als je dit gelooft, weet je hoe dat komt? Dat komt omdat God jou heeft overtuigd. Is dat een menselijk werk? Je zou kunnen zeggen: "Ja, ik heb gekozen", maar nee, God heeft je overtuigd. En weet je hoe dat komt? Omdat je geroepen bent.

En waarin zit hem dat dan? Dat staat in Romeinen 8 vers 30. "Die Hij" — het gaat over God, daarom schrijf ik het ook met hoofdletters — "Die Hij tevoren bestemt" (dat staat daar in een tijdloze werkwoordsvorm), "die roept Hij ook". Dus als je geroepen bent, hoe komt dat dan? Dat komt doordat je voorbestemd bent. Is dat predestinatie? Precies. Predestinatie betekent voorbestemming. God bestemt voor, en als Hij vandaag roept, dan komt dat doordat Hij heeft voorbestemd. Degenen die Hij tevoren bestemt, die roept Hij ook.

En weet u wat er gebeurt? Als Hij roept, dan rechtvaardigt Hij ook. Hoe komt dat? Dat is toch door geloof? Ja, maar Hij dóét geloven. Geloven in de Bijbel is Zijn prestatie. Op het moment dat het een prestatie wordt van de mens, van de vrije wil van de mens, heb je de hele gouden ketting gebroken. U zegt misschien: "Maar dat is slechts één schakel", ja, maar daarmee is de hele ketting gebroken.

Het is Zijn werk voor degenen die geroepen zijn. Als je dit mag kennen, geeft dat zo’n rust. Het is geweldig om dit te proclameren, om te vertellen over Gods voornemen en hoe Hij dat doet door iets wat in de ogen van de wereld belachelijk is. Wij kijken niet hoog op tegen de wijsheid van de wereld, en God doet dat ook niet. Voor Hem is de wijsheid van de wereld dwaasheid. Dan denk je: ja, dat zijn ook de goddelijke marges; dat is zoals God geacht wordt daarmee om te gaan. Denkt u dat God onder de indruk is van wat een mens bouwt?

Voor hen die geroepen zijn, voor de geroepenen, voor Joden en bovendien ook voor Grieken, prediken wij Christus. Er staat eigenlijk: Christus, de kracht Gods. We hebben al gezien waar dat mee te maken heeft: dat heeft te maken met het feit dat Hij uit de doden werd opgewekt. En bovendien is Hij de wijsheid van God. Dat kruis is Gods wijsheid, de wijsheid Gods in verborgenheid. Paulus gaat dat later in het tweede hoofdstuk van deze brief ook toelichten. Christus, in wie alle schatten van wijsheid en kennis verborgen zijn. Kijk, dat is het verschil. En er moet nog één schriftplaats even genoemd worden.

▶ 57:14 De Valstrik: Alle Eigen Roem Is Uitgesloten ↑ hoofdstukken

Galaten 5, want daar komt die uitdrukking ook echt letterlijk zo voor. Galaten 5. Laten we even de situatie schilderen van wat daar in Galaten aan de hand was. Paulus had daar het evangelie verteld en nu waren er mensen in Galatië onder de indruk gekomen van judaïsten. Dat waren mensen die zeiden: "Als je rechtvaardig wilt leven, als je een rechtvaardige wilt zijn, dan zul je jezelf moeten laten besnijden en je aan de gebruiken moeten houden." Kortom, men zou gejudaiseerd moeten worden en Joods moeten leven.

Paulus is daarover zo furieus, want dat raakt de essentie. Als dat zo is, dan is Christus tevergeefs gestorven; dat zegt hij in Galaten 2. In vers 11 van Galaten 5 zegt hij: "Wat mij echter betreft, broeders, indien ik nog de besnijdenis predik..." Kijk, dat is gewoon godsdienstig: je moet dit of dat doen om een rechtvaardige te zijn. Dat is wat over het algemeen in religie verteld wordt. Hij vraagt: "Waarom word ik dan nog vervolgd? Dan is immers het aanstotelijke van het kruis van kracht beroofd." Letterlijk staat er: "Dan is buiten werking gesteld de valstrik, de skandalon van het kruis."

Wat is dat? Dat is dat de mens niets kan bijdragen. Dus op het moment dat je gaat vertellen dat je, om rechtvaardig te zijn, eerst een bepaald ritueel moet hebben ondergaan – in dit geval de besnijdenis, of noem maar wat anders wat mensen zeggen – dan is die valstrik weg. De valstrik van het kruis is samenvattend dat alle winst verlies wordt. Het is een valstrik omdat je namelijk alles kwijtraakt. Er valt geen eer aan te behalen. De besnijdenis niet – die maakt je niet beter – en godsdienstige rituelen evenmin. Het geldt voor eigen rechtvaardigheid of vroomheid, voor eigen vermogen, voor dat wat je zelf doet, voor eigen prestaties, studie of oefeningen van godsdienstige aard, of ascese, noem maar op.

Of wat dacht u van je eigen keuze? Dat is dan de christelijke, of zo u wilt de evangelische variant: "Doordat ik kies..." Ja, weet u, door al die elementen – want je kunt nog even doorgaan en het lijstje uitbreiden – probeert men iets toe te voegen. Dit is namelijk allemaal wat in de filosofie gezegd wordt en in elk geval in de religie. Maar de valstrik van het kruis is dat het alle roem, alle eigen roem, uitsluit. Er valt dus geen eer aan te behalen, niet door iets te doen.

Als u het niet geloven wilt – want dat heb ik nu niet meer op een dia staan, maar het staat in de eerste Korinthebrief, in dat eerste hoofdstuk waar ik zojuist uit las en wat we zo besproken hebben – dan zegt Paulus dat ook. Weet u wat? Ik lees het gewoon voor en daarmee sluiten we deze samenkomst af. Paulus zegt in vers 26 van 1 Korinthe 1: "Ziet slechts, broeders, wat gij waart toen gij geroepen werdt: niet vele wijzen naar het vlees, niet vele invloedrijken, niet vele aanzienlijken. Integendeel, wat voor de wereld dwaas is, dat heeft God uitverkoren om de wijzen te beschamen. En wat voor de wereld zwak is, dat heeft God uitgekozen om wat sterk is te beschamen. En wat voor de wereld onaanzienlijk is en veracht, dat heeft God uitverkoren; dat wat niets is, om aan hetgeen wel iets is zijn kracht te ontnemen."

En dan staat er: "...opdat geen vlees zou roemen voor God." Maar uit Hem, God, is het dat jij in Christus Jezus bent. Hoe komt het dat je in Christus Jezus bent? Dat is uit Hem! Omdat Hij jou tevoren bestemd heeft, omdat Hij jou roept en omdat Hij jou overtuigt en geloof geeft. Uit Hem is het dat je in Christus Jezus bent, die ons van God is geworden: wijsheid, namelijk rechtvaardigheid in het verleden, heiliging in het heden en verlossing in de toekomst. Opdat het zij gelijk geschreven staat: "Wie roemt, roeme in de Here." En dus: alle roem is uitgesloten. En dat leek me een hele mooie opstap om een lied te zingen.