GoedBericht.nl logo
UltimateGoodNews

complotten & de Bijbel

06-09-2020 - Geplaatst door Andre Piet
toespraak gehouden op zondag 6 september 2020 te Urk

Sommigen menen achter alles in het wereldgebeuren samenzweringen te zien. De meerderheid hecht liever geloof aan wat de mainstream-media ons voorhouden. Maar is het echt zo zwart-wit? Wat zegt de Schrift over deze aeon en de rol van waarheid en leugen daarin? Spreekt de Bijbel ook over complotten? Zo ja, wat kunnen we daarvan leren? Hoe kunnen we nuchter, kritisch en bezonnen ons oriënteren in een wereld die vergeven is van hypes en verwarring?

Powered by RedCircle

📝 Samenvatting & Transcriptie van deze lezing

Samenvatting van deze toespraak

Deze Bijbelstudie onderzoekt de actualiteit en de Bijbelse logica van complotten in onze huidige tijd. Hoewel er reële gevaren kleven aan complotdenken, zoals een gebrek aan bewijs en ziekelijke argwaan, zijn complotten in deze 'tegenwoordige boze aeon' geen uitzondering maar de regel. De Bijbel laat immers zien dat de vader der leugen regeert en de waarheid stelselmatig ten onder wordt gehouden. De Bijbelse geschiedenis staat daarom vol met samenzweringen, van het Oude Testament tot en met het leven van Jezus en de apostel Paulus. Gelovigen worden opgeroepen om kritisch en waakzaam te blijven bij het licht van het Woord, zonder mee te gaan in een door mensen gedreven angst.

“Vanuit deze overwegingen van deze tegenwoordige boze aeon, waarin het karakteristiek is dat de waarheid ten onder gehouden wordt, zou in dit licht bezien een complot in deze aeon geen uitzondering, maar eerder de regel zijn.”

Inleiding: de Actualiteit van Complottheorieën ↑ hoofdstukken

Een hele goede middag allemaal, ook van mijn kant. Vrienden, wat goed om elkaar te treffen. Sommige mensen hebben zich waarschijnlijk verscholen in het kader van het onderwerp, de complotten — ja wellicht — maar je kunt in elk geval het beeld hier zien, het scherm achter mij, en dat wijst op de dingen van het Woord; dat is het belangrijkste. Geloof is immers uit het gehoor, dus je hoeft mij helemaal niet te zien. Nee, dat zeker.

Zeg maar eens dat het onderwerp dat we vanmiddag gaan behandelen niet actueel zou zijn. Want zoals Dubbele dat al even in zijn inleiding aangaf, is het in de actualiteit momenteel zo dat we heel dikwijls gewezen worden op complotten. Het hangt er helemaal vanaf of dat positief of negatief bedoeld is. Doorgaans is het heel negatief, en degenen die daar wel wat mee hebben — zoals Dubbele dat ook al even aangaf — die heten dan 'complotwappies' of 'complotgekkies'; wat zijn er nog meer voor termen?

Wij gaan het echter niet zozeer hebben over complotten in het algemeen, maar over 'Complotten en de Bijbel'. Toch wil ik even de actualiteit aanstippen in 2020. Dat is de aanvliegroute waardoor we in dit onderwerp terechtkomen, om het vervolgens echt toe te gaan spitsen op de Schrift. Aanvankelijk had ik het trouwens een andere titel gegeven, namelijk: 'Complotten in de Bijbel'. Daar ga ik het ook over hebben, maar het is breder; het is 'Complotten en de Bijbel'. Waarom ik het thema wat verbreed heb, zal ik vanzelf duidelijk maken.

We hadden het dus al even over de pandemie die gaande is. Zelfs die term is nog maar de vraag: wat is een pandemie en hoe groot is die dan? In ieder geval wordt het virus zo genoemd: het COVID-19 virus. Anderen zeggen echter: 'Nee, het is geen pandemie, het is een plandemie.' Het idee daarbij is dat er een vooropgezet plan is dat nu wereldwijd, globaal, wordt uitgerold. Dit bevindt zich allemaal in de sfeer van complotten: namelijk dat er in het geheim een plan is waar velen, een enkeling of een groep van op de hoogte is.

Ik hoorde net Dubbele al even zeggen dat hij deze week nog door iemand op complotten was gewezen. Ik zal u vertellen: er gaat bijna geen dag voorbij of ik krijg van mensen allerlei links doorgestuurd of verwijzingen naar websites of filmpjes, allemaal over complotten. Is dat nou positief of negatief? Daar moeten we het nu maar eens een keertje over hebben, om er een bijbels licht op te laten schijnen. Eén van die complotten die rondgaat — en ongetwijfeld hebt u dat wel eens gehoord — is dat het virus doelbewust zou zijn gecreëerd. Ik ga het niet bespreken, maar dat is het idee. Of het virus is vorig jaar uit een laboratorium in China ontsnapt. Een andere verklaring is dat het virus hoe dan ook op een bepaalde wijze is ontstaan. Ik moet erbij zeggen dat ik juist deze week weer een andere verklaring kreeg van iemand die zei dat zo’n virus niet eens bestaat, maar daar heb ik het dan maar even niet over.

Het virus zou worden aangegrepen om de controle over de wereld te krijgen. Dat wordt dan bijvoorbeeld ook nog in verband gebracht met het 5G-netwerk; u weet wel, de internetverbindingen die zoveel sneller gaan werken, het 'Internet of Things' en dergelijke. Ook de rol van Bill Gates is inmiddels nauwelijks meer een geheim, want dat wordt heel dikwijls zo genoemd. De WHO, de Wereldgezondheidsorganisatie, wordt daar eveneens mee in verband gebracht. Of het idee dat het virus wordt aangegrepen om een wereldwijd vaccinatieprogramma uit te voeren. Wie zou daar nou belang bij hebben? Juist vooral 'Big Pharma', zoals dat heet. Enzovoorts, want er zijn vele kleuren, smaken en varianten van allerlei verklaringen over complotten achter wat er gaande zou zijn rondom dit virus.

Wat Is een Complot? Begripsbepaling en Werkwijzen ↑ hoofdstukken

Laten we voor een complot de algemene definitie volgen, zodat we precies weten waar we het over hebben. Ik heb Wikipedia er even op nageslagen en daar staat dat een complot of een samenzwering – wat hetzelfde is – een geheime samenwerking is. Het woord 'complot' komt uit het Frans en het Latijn, maar in ieder geval is het een geheime samenwerking tussen mensen met een kwaadaardig doel. Een complottheorie is een vermoeden over het bestaan van een bepaald complot; vandaar de term 'theorie'. Of dat vermoeden waar of onwaar is, staat er in eerste instantie los van, hoewel dat natuurlijk wel erg interessant is, want daar gaat het uiteindelijk vooral om. Maar dit is in elk geval wat een complot en een complottheorie zijn.

Er zijn overigens nog een aantal andere begrippen die hiermee verband houden. Dat noem je dan weliswaar geen samenzwering of complot, maar het zijn termen die er nauw aan gelieerd zijn. Denk bijvoorbeeld aan kartelvorming bij bedrijven. Er is overigens een politieke partij in Nederland die het ook dikwijls heeft over kartels, over het zogenaamde 'partijkartel'. Dat zijn geheime afspraken die meestal in het bedrijfsleven worden gemaakt om een bepaalde prijs te bepalen, zodat niemand daartussen kan komen. Dat gebeurt achter de schermen, in het geheim. In de politiek noemen we dat 'achterkamertjespolitiek', een term die overigens al veel ouder is. Dat wil zeggen dat er onderhands akkoorden worden gesloten zonder dat iemand daar weet van heeft. In een achterkamer, waar niemand bij is, maken partijleiders afspraken over hoe ze een bepaald idee, concept of voorstel erdoorheen gaan loodsen. Zo is het van tevoren eigenlijk al helemaal voorgekookt. Dat heet dan achterkamertjespolitiek en in de praktijk worden de Kamer of de eigenlijke besturen daardoor feitelijk buiten werking gesteld.

Fraude is ook zo'n woord dat hiermee te maken heeft, waarbij in het geniep zaken worden achterovergedrukt. Of wat dacht u van steekpenningen? Geld betaald krijgen om iets gedaan te krijgen. Het essentiële kenmerk is altijd dat het in het geheim gebeurt. Als het eenmaal aan het licht komt, ontstaat er natuurlijk een groot schandaal. In Nederland hebben we daar diverse voorbeelden van, tot in de hoogste regionen, waar gewerkt is met steekpenningen. Verduisteren is ook een term: zaken mogen niet aan het licht komen en worden verdonkermaand. En wat dacht u van chantage? Dit zijn allemaal woorden die direct of indirect te maken hebben met complotten. Als je iets in het geheim wilt houden en het moet er toch doorheen gedrukt worden, dan is het van belang dat mensen ertoe gedwongen worden. Chantage is dan vaak een middel om een ander het zwijgen op te leggen, zodat hij niet uit de school kan klappen.

Er is ook een mooie term voor iemand die wel uit de school klapt: een klokkenluider. Dat is wat iemand als Julian Assange bijvoorbeeld gedaan heeft. Klokkenluiders zijn mensen die echt de moed hebben – terwijl ze in het systeem zitten en geacht worden hun mond te houden – om toch zaken in de openbaarheid te brengen. Soms kan dat trouwens ook met geld te maken hebben, dat ze er iets aan kunnen verdienen. Om iets anders uit de actualiteit te noemen: het naar buiten brengen van foto's van een privéaangelegenheid. Daar kun je heel veel geld mee verdienen. Dan laat je één of twee foto's zien en zeg je: "Ik heb er nog veel meer hoor." Wordt er gevraagd: "Komt dat hier ook voor dan?" Ja, merkwaardig genoeg wel. Dat is geen grapje, zeker niet.

U voelt wel aan dat dit allemaal begrippen zijn die hiermee te maken hebben. Feitelijk weten we gewoon – en nu heb ik het over iets wat dit jaar heel erg speelt – dat als we alleen al terugkijken in onze nationale politiek, dit soort zaken eigenlijk schering en inslag zijn. Ik wilde dit toch even aanstippen, zodat we in ieder geval weten waar we het over hebben als we spreken over complottheorieën. Zonder daar overigens direct een oordeel over te vellen; want hoewel ik over bepaalde ideeën en theorieën echt wel een opinie heb, gaat het daar nu niet om.

Historische Theorieën en de Rol van Geheime Genootschappen ↑ hoofdstukken

Het gaat om theorieën over recente gebeurtenissen – tussen aanhalingstekens, want wat is nog recent? Ik was zelf nog maar twee jaar oud toen het plaatsvond, dus inmiddels is het ook alweer 57 jaar geleden: de moord op John F. Kennedy. Tot op de dag van vandaag doen daar heel veel theorieën de ronde over wat er destijds precies is gebeurd en of de CIA er wellicht bij betrokken is geweest. Het mainstream verhaal over de toedracht wordt in ieder geval sterk betwijfeld.

En wat dacht u van de maanlandingen, een aantal jaar later? Is dat allemaal wel echt gebeurd? Dat geldt trouwens voor al die NASA-projecten. Is het niet gewoon in een televisiestudio opgenomen? Men wijst dan bijvoorbeeld op die wapperende vlag; hoe kan dat daar? Of was het geen wapperende vlag? Dat soort vragen worden dan gesteld. Ik heb de indruk – ik zeg het maar even tussendoor – dat mensen in Amerika wat gevoeliger zijn voor dit soort gedachten over complotten dan wij in Europa. Of dat nu een kwaliteit is of niet, wij zijn hier wellicht wat nuchterder of conservatiever. In Amerika hebben ze er in ieder geval meer feeling mee.

Wat dacht u van de Bilderbergconferenties? Dat is trouwens heel Nederlands. U denkt misschien: zijn dat de conferenties die Goed Bericht af en toe belegt? Nee, dit was in hotel De Bilderberg in, als ik me niet vergis, Oosterbeek. In de jaren vijftig is daar de eerste Bilderbergconferentie gehouden, met onder andere prins Bernhard. Dat was supergeheim. Mensen uit de top van de politieke wereld, internationale namen en kopstukken uit het bedrijfsleven komen daar met een bepaalde frequentie bij elkaar, naar ik meen nog steeds jaarlijks. Omdat deze conferenties zo strikt geheim zijn, zijn ze per definitie een voedingsbodem voor complottheorieën. Wat wordt daar allemaal besproken en bedisseld? Juist omdat het in het geheim plaatsvindt, zonder dat de pers er mededelingen over kan doen of krijgt, rijst de vraag: moet je dat allemaal wel vertrouwen?

Of neem de aanslagen van 11 september op het World Trade Center in New York. Is dat een ‘inside job’ geweest, of is het mainstream verhaal waar, dat dit vanuit de Arabische wereld door Osama bin Laden is aangestuurd? Er doen over hem ook weer verschillende theorieën de ronde: de een zegt dat hij al dood was voordat hij officieel door de Amerikaanse regering werd gedood, de ander beweert dat hij helemaal niet vermoord is. Er zijn trouwens enorm veel van dit soort theorieën. Het valt me op dat zodra er iets in de wereld gebeurt en het in de krant staat, er meteen een complotgedachte achteraan komt over wat er ‘eigenlijk’ gebeurd zou zijn. Het lastige van dit soort verhalen is altijd dat ze zo moeilijk te bewijzen zijn.

Een grote rol in veel complottheorieën – laat ik het met een slag om de arm zeggen – is weggelegd voor de Vrijmetselarij. Dat is ook wel logisch, want het is een geheim broederschap, een netwerk dat al eeuwenoud is. Wat gebeurt er precies in die loges? Wie zijn daarbij betrokken? Het is een geheim genootschap en alles wat daar binnen plaatsvindt, is esoterisch. Je wordt ingewijd en belooft nooit uit de school te klappen. Het ligt dus voor de hand dat hier complotten achter worden gezocht. Grote namen zijn hierbij betrokken geweest en ook de Illuminati wordt er vaak mee in verband gebracht. Een gedachte die daarbij telkens een grote rol speelt, is die van de Nieuwe Wereldorde.

Dat heeft ook sterk te maken met de Vrijmetselarij, die bepaalde ideële concepten hanteert. Trouwens, ik ben daar zelf ook weleens aan gelinkt. Ja, echt waar, ik heb het al verschillende keren meegemaakt. Onze jongens heten namelijk Boaz en Jachin. Dat zijn de namen van de twee zuilen in de tempel van Salomo. In de Vrijmetselarij worden die namen ook gebruikt. Hier op Urk heb je ook een Boaz en Jachin-kerk; wordt die dan ook beschuldigd van banden met de Vrijmetselarij? Onze zoons zijn daar natuurlijk helemaal niet naar vernoemd, maar zo word je weleens ergens in betrokken waar je helemaal niets mee hebt. Dan zou je je moeten gaan verdedigen, maar die moeite doe ik niet eens. Waarom zou ik?

De grap is namelijk dit: Boaz en Jachin zijn Bijbelse namen. Als een genootschap of beweging een bepaald concept uit de Bijbel overneemt, wordt er vervolgens vaak gezegd dat zo'n Bijbels begrip ineens occult of fout is. Hetzelfde zie je met de regenboog. Sommigen zeggen dat je die niet meer mag gebruiken omdat het een embleem is van de New Age-stroming of van de lhbt-beweging. Maar dan denk ik: wie steelt hier nu van wie? De regenboog is van God, het komt uit de Bijbel. Als anderen dat overnemen en gaan claimen, dan is dat diefstal. Zij hebben het uit de Bijbel ‘gejat’ en voor hun eigen karretje gespannen. Dat geldt voor Boaz en Jachin, voor veel concepten uit de Vrijmetselarij en zelfs voor het alziend oog. Tegenwoordig wordt dat als een occult of duister symbool gezien, maar laten we wel wezen: de Schrift spreekt over Iemand wiens ogen de hele aarde doorlopen en voor wiens aangezicht niets verborgen is.

Ik heb nu al een aantal kanttekeningen geplaatst bij deze theorieën. Ik wil er nog drie op een rij zetten voordat ik ook iets positiefs ga zeggen. Denk niet dat ik deze gedachten alleen maar bekritiseer; ik wil straks ook de andere kant van het verhaal belichten om de nodige nuance aan te brengen. Maar eerst wil ik een drietal gevaren noemen.

Drie Reële Gevaren van Complotdenken ↑ hoofdstukken

Het is een gevaar, een reëel gevaar, waarvan ik voor alle drie de gevaren die ik nu ga noemen voorbeelden zou kunnen geven. Het eerste gevaar is dat het zogenaamde bewijsminimum wordt overtreden. Dat is namelijk een Bijbels principe — in de rechtspraak is het overigens ook een fundament — dat een zaak zal vaststaan bij twee of drie getuigen. Vandaar dat men zegt, en daar is een mooie Latijnse spreuk voor die ik even in het Nederlands noem: één getuige is geen getuige. Wil een zaak vaststaan, dan moeten daar minimaal twee of drie getuigen zijn. Als er iemand iets zegt of getuigt en dat vindt nergens anders bevestiging, dan is het niet zomaar waar. Het loutere feit dat iemand tegenwoordig met internet zo gemakkelijk iets kan 'roeptoeteren' over wat er zou spelen, zegt op zichzelf niets. Tegenwoordig hoor je dat misschien niet zo erg meer, maar ik weet dat je tien jaar geleden nog wel eens iemand hoorde zeggen: "Nee, het is echt waar, want ik heb het op internet gelezen. Het staat op Facebook."

Men heeft dan misschien wel iets gezien of waargenomen, maar het bewijsminimum van minimaal twee of drie getuigen is nodig wil iets vaststaan. Het vermoeden van een complot, dat wil ik er ook bij zeggen, is overigens iets heel anders dan een bewezen complot. Dat hoef ik eigenlijk nauwelijks toe te lichten. Een andere gouden regel in de rechtspraak is namelijk dat iemand onschuldig is totdat het tegendeel gebleken is. Dat is het uitgangspunt. Het is niet omgekeerd: dat jij beschuldigd bent door iemand en dus eigenlijk schuldig bent, waarna jij je onschuld maar moet bewijzen. Nee, in de rechtspraak is het omgekeerd. Je bent onschuldig totdat bewezen is dat je wel schuldig bent. De onschuld is het uitgangspunt.

Het loutere feit dat iemand in een blad — wat feitelijk neerkomt op roddeljournalistiek — iets beweert, bewijst nog niets. Vaak krijg je dan van die omtrekkende bewegingen: "Uit doorgaans welingelichte kringen is vernomen dat..." Zo vaag als het maar kan natuurlijk, om vervolgens gewoon een beschuldiging te kunnen uiten zonder dat je die verder hoeft te bewijzen. Maar wat krijg je dan? Dat is het fenomeen: waar rook is, is vuur. Men denkt: er zal wel wat aan de hand zijn. Voor je het weet kan iemand al worden opgehangen aan bepaalde beschuldigingen, terwijl dat helemaal niet bewezen is.

Wat overigens gevaar nummer drie van complottheorieën is, is een ziekelijke argwaan. Ook hier ken ik helaas voorbeelden van: mensen die echt overal spoken zien en daardoor altijd bang en onrustig zijn. Ze durven feitelijk geen stap meer te zetten. In de supermarkt is elk product op voorhand al verdacht. Ze leven feitelijk in een voortdurende staat van paniek. In mijn ervaring zijn dat dikwijls mensen die daar qua persoonlijkheid misschien een bepaalde gevoeligheid voor hebben, maar het komt ook doordat je je altijd maar laat bombarderen door mensen, door websites of door boeken die van alles beweren zonder iets bewezen te hebben. Men ziet overal spoken.

Nou, dat wilde ik ook even genoemd hebben. Dit zijn stuk voor stuk hele reële gevaren van complottheorieën. Nu ga ik eventjes de andere kant van het verhaal vertellen, want daar moet ik namelijk ook het nodige bij zeggen.

De Bijbelse Logica: Leugen in de Tegenwoordige Boze Aion ↑ hoofdstukken

De Bijbelse logica achter complotten. Ik zeg niet complottheorieën, maar de Bijbelse logica achter complotten; daar wil ik een paar dingen van noemen. Het eerste is dit: wij weten vanuit de Schrift dat de 'vader der leugen' – dat is een term die de Heer Jezus gebruikt in Johannes 8 – de diabolos is, de duivel, degene die de dingen door elkaar gooit. Hij heet de vader der leugen. Leugen is eigenlijk ook inderdaad niets anders dan het door elkaar gooien van de dingen. De leugen bestaat nooit uit zichzelf, is nooit origineel; de leugen parasiteert altijd op de waarheid. Je hebt de waarheid nodig om een leugen te kunnen creëren. Het verdraait de boel; een leugen is een verdraaide waarheid.

En die vader der leugen wordt elders – zo wordt hij genoemd door Paulus in 2 Korinthe 4 – de god van deze aeon genoemd. Van déze aeon. Ik ga dat nu niet helemaal toelichten, dat is een verhaal apart, maar de aeon van deze wereld is begonnen in de dagen na de zondvloed. En die duurt voort tot nog enkele jaren, zal ik maar zeggen. Dan is deze aeon ten einde; dat is de voleinding van de aeon. Deze aeon duurt dus enkele millennia. En deze aeon – en dat is geen afspraak geweest, geen complot – heet, zoals we net lazen uit Galaten 1, de 'tegenwoordige boosaardige aeon'. Je las zojuist voor 'wereld', maar er staat gewoon 'aeon'. Dat slaat dus op dit wereldtijdperk. Deze aeon heet de tegenwoordige boze aeon. En waarom boos? Nou, om meerdere redenen, maar de eerste reden is dat inderdaad de leugen regeert. Dat is wat deze aeon karakteriseert.

Helemaal in lijn daarmee lezen we in Romeinen 1 vers 18 dat in een wereld die God niet herkent – en dat is in feite de wereld om ons heen, de wereld waarin God niet als God wordt verheerlijkt en gedankt – de waarheid in ongerechtigheid en onrechtvaardigheid ten onder wordt gehouden. Bij deze formulering moet ik denken aan het beeld van iets wat je onder water probeert te houden. Een bal bijvoorbeeld. Probeer een bal maar eens onder water te houden; dat kun je doen, maar daar heb je kracht voor nodig, want die bal heeft de natuurlijke neiging – zodra je hem loslaat – om naar het licht, aan de oppervlakte te komen. Met de waarheid is dat ook zo: de waarheid heeft een natuurlijke neiging om aan het licht te komen. Om te liegen heb je altijd activiteit nodig. Je moet moeite doen om een leugen in stand te houden. En om die leugen in stand te houden heb je weer andere leugens nodig, en om die andere leugens in stand te houden heb je weer andere leugens nodig. De leugen is dus heel generatief; ze jongt aan, zal ik maar zeggen. Want ja, zo werkt het.

De waarheid in ongerechtigheid ten onder houden, dat is wat deze boze aeon kenmerkt: de informatievoorziening, dat wat er verteld wordt, wat je wijsgemaakt wordt – religieus, maar ook in de maatschappij – en de feiten die worden verdraaid. Er wordt moeite voor gedaan zodat de waarheid niet aan het publiek bekendgemaakt wordt. Ook daar heb ik trouwens het afgelopen jaar – volgens mij hadden we het er de vorige keer nog eventjes over – meerdere toch wel heel frappante voorbeelden van meegemaakt: hoe men alles in het werk stelt om te voorkomen dat bepaalde feiten verteld worden.

Ik kende dat fenomeen al in de godsdienstige zetting; ik kende de dingen die zo duidelijk zijn. Ik bedoel de zaken die karakteristiek zijn voor het Evangelie, het Goede Bericht. We hadden het net over het woordje aeon. Zulke waarheden... wat een aeon is, dat is zo helder en duidelijk voor iedereen die zich daarmee bezighoudt en ontdekt hoe het zit. Maar vertel het maar eens een keertje. Er wordt zoveel moeite gedaan in de godsdienstige wereld – ik zou haast zeggen: breek me de bek niet open – om dat ten onder te houden. Want waarom? Omdat op het moment dat dat aan het licht komt, het hele dogmatische bolwerk als een kaartenhuis in elkaar zakt. Er zijn zulke grote belangen in het spel om die leugen in stand te houden. Dat is een heel tragisch fenomeen.

De waarheid wordt dus bestreden en als dat niet lukt, dan wordt de waarheid belachelijk gemaakt. Zo gaat het heel vaak. Als je dan bijvoorbeeld iets zegt van: "Nou, ik vertrouw niet alles wat er aan informatie verteld wordt", dan ben je meteen zo’n 'wappie' waar ik het net over had. Een gekkie. Je wordt geridiculiseerd en het wordt simpelweg belachelijk gemaakt. En als dat dan uiteindelijk – dat is de derde fase – niet meer mogelijk is om vol te houden, dan zeggen ze: "Ja, maar dat hebben wij altijd al gezegd hoor, dat is niets nieuws."

Dat is dus de waarheid in onrechtvaardigheid ten onder houden. Met 'de waarheid' bedoel ik feiten waarvan men weet dat het feiten zijn, maar die zo ongemakkelijk zijn... Er is een film uit Amerika, 'An Inconvenient Truth'. De waarheid die zo ongemakkelijk is, die willen we niet horen. En wat doen we dan? Degene die dat wel wil vertellen, die maken we een kopje kleiner. En dat hoeft nog niet eens letterlijk te zijn; je legt hem op een of andere manier het zwijgen op en maakt hem monddood. Dat is ook een vorm van moord: zorgen dat hij zijn mond gewoon niet meer open kan doen of dat hij buiten het systeem gezet wordt. Dat is heel effectief. Je bent buiten de orde geplaatst en dan ben je in feite ongevaarlijk geworden.

Vanuit deze overwegingen van deze tegenwoordige boze aeon, waarin het karakteristiek is dat de waarheid ten onder gehouden wordt, zou in dit licht bezien een complot in deze aeon geen uitzondering, maar eerder de regel zijn. Dat er stelselmatig leugens verteld worden en de waarheid onderdrukt wordt, is logisch als dat karakteristiek is voor dit tijdperk. Dan is het logisch dat er complotten zijn. Dat is geen uitzondering, dat is 'normaal'. Tussen aanhalingstekens, want 'normaal' is trouwens ook al een lastig begrip geworden dit jaar. Welk normaal? Maar nu komen we uiteindelijk waar we ook wezen moeten.

De Noodzaak van een Waakzame en Kritische Instelling ↑ hoofdstukken

We worden vanuit dit oogpunt geacht een zeer kritische instelling te hebben ten opzichte van alles wat ons wordt verteld. En bij het nieuws dat je hoort, bedoel ik niet die ziekelijke argwaan waar ik het zojuist over had, maar wel de vraag: wat zijn de feiten? Wees kritisch: hoe spreekt de Bijbel erover? Ik heb een aantal schriftplaatsen genoteerd, maar ik had de lijst aanzienlijk langer kunnen maken. Er wordt gesproken over: wees waakzaam, wees wakker, houd je ogen open. De hele wereld slaapt.

En weet u wat het ook is: als je in een stroom wordt meegenomen, heb je dat vaak helemaal niet in de gaten. Want als jij meebeweegt, dan zie je dat niet, omdat iedereen namelijk meebeweegt. Als je nu nog net zo 'normaal' bent als een jaar geleden, dan val je op, nietwaar? We hebben nu immers een heel nieuw... maar goed. Waarom val je op? Omdat iedereen veranderd is. Dat is die stroom waarin je ongemerkt wordt meegenomen. Je moet dus moeite doen; dat is het verhaal. Je moet moeite doen om gewoon staande te blijven. Terwijl je in je positie dus exact gelijk blijft, kost dat heel veel moeite omdat de stroom ertegenin gaat.

Die kritische instelling is nodig ten opzichte van het algemene mainstream nieuws, maar net zo goed voor al die complotwebsites en de nieuwsvoorziening — of wat daarvoor doorgaat. Fake news... wat is fake news? Probeer daar maar eens achter te komen. Dat hangt namelijk helemaal af van de hoek van waaruit je het nieuws volgt. Het wordt ook steeds lastiger. We hebben het er bij een andere gelegenheid al eens over gehad hoe moeilijk het is, en zeker in de jaren die nu voor ons liggen, om kritisch te zijn en om waarheid van leugen te onderscheiden. Het wordt steeds moeilijker.

Gistermiddag hadden we als familie een samenzijn — met meer dan zes personen in huis overigens. Toen riep mijn vader even het woord 'deepfake'. Kent u die term? Dat is de technologie waarmee men tegenwoordig in staat is om iemand iets te laten zeggen, niet alleen in audio, maar zelfs in video. Dan zie je iemand iets beweren terwijl hij het nooit gezegd heeft. Je zou zweren dat het echt is, zo levensecht. Maar die technieken worden steeds beter. Je ziet iemand oreren, terwijl hij dat nooit heeft gezegd. Tenzij je er misschien heel erg op inzoomt, kun je het niet van echt onderscheiden. Het wordt zo ontzettend moeilijk.

Aangezien het steeds lastiger wordt om echt van onecht te onderscheiden, betekent dit dat de noodzaak om waakzaam, wakker, nuchter en alert te zijn steeds belangrijker wordt. Geloof niet zomaar wat je wordt verteld of wat je wordt wijsgemaakt — dat is overigens een leuke term: het wordt je wijs gemaakt. En u zegt misschien: "Geldt dat dan niet ook voor de dingen die jij zegt?" Jazeker, absoluut. Dat geldt in het algemeen. Die kritische instelling van: "Ja, dat zeg je nou wel, maar waar staat dat? Wat zijn de bewijzen? Waar zijn de bonnetjes?" Nou, die instelling is heel gezond ten opzichte van wat er algemeen verteld wordt én ten opzichte van wat er in complottheorieën wordt beweerd. Wees in alle gevallen kritisch. Dat brengt me bij nog een interessant punt, wat ik zojuist al even had aangekondigd.

Complotten in de Hebreeuwse Bijbel ↑ hoofdstukken

Complotten in de Bijbel. Ik heb nu wat verteld over complotten en de Bijbel, over het hele concept erachter en hoe waarschijnlijk dat dan is. Maar u zegt misschien: "Zijn er dan complotten in de Bijbel?" Nee hoor. Nou, dat is geen complot. Nee, dat is geen complot. Grappig dat je dat nu zegt; ik had hem ook even opgeschreven, maar het is geen complot, want er was er maar één. In een samenzwering heb je er meerdere nodig die in het geheim iets opereren. Die noem ik hier: complotten in de Hebreeuwse Bijbel. De Hebreeuwse Bijbel, het Oude Testament.

Nou, dat is meteen flink aangezet, maar heel de Bijbelse geschiedenis, eigenlijk vanaf de Hof van Eden... Was dat een complot trouwens? Nou, daar was in ieder geval de Vader der Leugen al aan het verdraaien, maar hij was ook in zijn uppie bezig, zal ik maar zeggen. Dus in de strikte zin van het woord voldoet dat niet aan een samenzwering. Maar niettemin toont de hele Bijbelse geschiedenis sinds die tijd een onafzienbare opeenvolging van complotten. En ik moet zeggen, ik heb geen moeite gedaan om nou eens heel de Bijbel te gaan spellen, want het wemelt ervan. Maar ik wil wel een paar voorbeelden geven om u een idee te geven hoe dat ook in de Bijbel een rol speelt.

Wat dacht u hiervan: van Rebekka en Jakob? Dat was een complot, hè? In het geheim, terwijl Izaäk en Ezau daar niet van op de hoogte waren, werd daar zo een plan uitgerold. Dat was een complot. Wat dacht u een generatie later: de broers tegen Jozef in Genesis 37? Daar lees je trouwens ook dat zij samenspanden. Toen kwam 'meester-dromer' eraan en dan lees je dat ze samenspannen en wat ze zullen doen. En toen hebben ze vervolgens – want ja, dat was eigenlijk al een leugen naar Jozef – de leugen in stand moeten houden en moest het verkocht worden aan Jakob. En toen hebben ze zijn veelkleurige rok maar in bloed gedoopt om het vervolgens geloofwaardig te maken dat hij inderdaad vermoord was. Probeer dat maar eens een keer overeind te houden.

En uiteindelijk – ik weet niet of je het zo vindt, maar mooi – de leugen die kan verschrikkelijk geniepig zijn. En dat is het grote voordeel van de leugen: ze werken ook verschrikkelijk snel. Dat is ook spreekwoordelijk: al gaat de leugen nog zo snel... Maar dat is wat ik wou zeggen, dat is de troost: de waarheid is altijd sterker. Uiteindelijk komt de waarheid altijd aan het licht. Nou, dat lijkt me toch een flinke troost als we het hebben over complotten en leugens.

Dan gaan we een Bijbelboek verder. Zij wilden Mozes gaan vervangen, Mozes en Aäron. En toen hebben zij ook inderdaad een complot gesmeed. Kijk, de typologie achter dit alles laat ik nu helemaal rusten, dat is nu ook helemaal niet aan de orde. Het feit dat Jozef een type is van Christus, trouwens Mozes ook, en het beloofde zaad van Abraham sowieso, dat is waar, maar daar gaat het nu even niet om.

En nou ja, dan hebben we nog iets. Tientallen keren – echt, dat is ongelooflijk, kijk het maar eens na in de concordantie – is er in de boeken van Samuël, Koningen en Kronieken sprake van samenzwering. Daar is een Hebreeuws woord voor, dat is 'kesjer'. Dit Strong-nummer, die code, kun je zo terugvinden. En in al die geschiedenis speelt dat zo dikwijls. Henk gaf zojuist al het voorbeeld van Absalom, die met Achitofel samenspande tegen David; zoon tegen vader. Het was ook een complot, zo wordt het ook genoemd in 2 Samuël 15.

Wat dacht u van Izebel? Dan wordt het ook zo genoemd. Izebel, die ook een aantal oversten van de stad bij elkaar brengt om Naboth te onteigenen. Dat was ook deze dame. Fakes. Ja, 'fake and fakes', dat was zij ook, ja. Trouwens, zij had een dochter die heette Atalia en die heeft een schrikbewind gevoerd in Juda. Dat was niet in het noordelijke stammenrijk, maar in het zuidelijke.

Ik weet niet of dit helemaal een correct voorbeeld is, want dit is positief. Dan lees je namelijk dat de hogepriester Jojada met zijn vrouw Joos dat kleine ventje van zeven jaar, Joas, naar buiten brengt. In feite was het een samenzwering, maar dat is juist voor een goed doel waarin uit de verborgenheid... Het is een schitterende typologie, ik ga er niks over vertellen, maar ik wil er wel graag op wijzen dat die Joas de enige overgeblevene was uit het huis van David. Hij wordt daar verborgen in de tempel en na zeven jaar komt hij in de openbaarheid en wordt hij koning. Nou, ik zou zeggen: kleur het plaatje zelf in, het ligt zo voor het oprapen. Een geweldige geschiedenis, maar feitelijk dus strak genomen een complot.

En dan heb ik er nog eentje die ik wil noemen, niet ongenoemd laten: Jesaja 8 vers 12. Ik noem hem er zo even bij omdat ik hem eigenlijk als een soort uitsmijter wil gebruiken, als laatste vermelding van een complot in de Hebreeuwse Bijbel. En dan zegt Jesaja dit in vers 12 – en dat zegt hij dan bij monde van Jesaja: "Jullie zullen niet alles samenzwering noemen" – kesjer, dat woord – "wat dit volk samenzwering noemt." Dit volk noemt dus dingen samenzwering... Ga daar nou niet in mee. Ook hier weer: wees daar kritisch op. Niet alles samenzwering noemen wat samenzwering genoemd wordt, wat men zegt.

En hun vrees... Nee, dat is niet goed weergegeven. "Jullie zullen niet alles samenzwering noemen wat dit volk samenzwering noemt en hun vrees zullen jullie niet vrezen, noch verschrikken." Ja, hier moet nog het woordje 'jullie' tussen, ga ik thuis nog even regelen. Maar dus de vrees van mensen, waar het volk bang voor is... Hij zegt: "Dat zouden jullie niet vrezen of verschrikken." Ik moet zeggen, ik vind hem prachtig, want ik vind hem eigenlijk ook heel erg actueel. Niet alles samenzwering noemen wat iedereen samenzwering noemt en ook niet de vrees die mensen hebben, dat dat ook jullie vrees is. Wij tappen uit een compleet ander vaatje, dacht ik zo. Van hetzelfde, zal ik maar zeggen. En hun vrees, dat is niet de onze. Nee, kom nou zeg. God heeft ons niet gegeven een geest van vreesachtigheid, maar van kracht en moed.

Nou, dan gaan we nog eventjes verder, want dit waren dan enkele complotten.

Complotten in het Nieuwe Testament ↑ hoofdstukken

Ik heb er zo een paar genoemd die in het Oude Testament tussen aanhalingstekens genoemd worden. En nu een paar complotten in het Nieuwe Testament. Wat dacht u daarvan? Ik begin even met complotten in het leven van Jezus. Waar moeten we dan beginnen? Welke zou je als eerste noemen? Nee, eerder al. Het begint eigenlijk al bij Jezus’ geboorte, of vlak na zijn geboorte, namelijk bij de kindermoord van Herodes in Bethlehem. Dat was ook een complot. In het geheim werd daar een afspraak gemaakt, met de uitwerking die we kennen: moord, doodslag en verderf werd er gezaaid. Maar in het geheim was daar die afspraak gemaakt; dat is een complot.

Tijdens Jezus’ omwandeling — en dan bedoel ik vooral ook zijn openbare optreden — spelen er meerdere keren complotten. Dat wil zeggen: dan met name vanuit de religieuze leiding. Maar we kijken dan vooral toch naar de wijze waarop hij is omgebracht, want je leest in Johannes 11 al over dat er in het Sanhedrin, in de Joodse Raad, allerlei beraadslagingen gedaan werden om Jezus om te brengen. Hij bracht namelijk zoveel dingen aan het licht die hun eigen gezag ondermijnden. Ze waren zelfs zo bang — je zou het echt eens na moeten kijken in Johannes 11, het is heel frappant — ze waren zo bang dat als ze Jezus door zouden laten gaan, het volk achter hem aan zou gaan. En dat zou fataal zijn, want dan zullen de Romeinen uiteindelijk komen en die gaan de stad dan verwoesten. Dat zijn de overwegingen in die beraadslaging, en daarbij komend: als dat het geval is, dan is het met ons Sanhedrin, onze Joodse Raad en ons gezag ook helemaal bekeken.

En dan doet de hogepriester van dat jaar een profetische uitspraak. Dat staat allemaal in dat gedeelte in Johannes 11. Hij zegt: het is beter dat één mens sterft voor heel het volk dan dat heel het volk omkomt. En dat wordt dan gezegd juist met de opzet om Jezus om te brengen, maar in werkelijkheid was het een profetie dat het inderdaad waar is. Het was beter dat die Ene zou sterven. Maar dat is een goddelijke waarheid op een veel hoger niveau. Je leest trouwens ook nog dat in het Sanhedrin het voornemen wordt besproken — niet uitgevoerd, maar besproken — om Lazarus ook te doden, die Jezus kort tevoren had opgewekt.

Nou ja, we kennen allemaal de steekpenningen die aan Judas werden gegeven om Jezus over te leveren. Ook dit was trouwens een complot, want uiteraard gebeurde dit achter de schermen. Judas deed het achter de schermen en in de Joodse Raad is over achterkamertjespolitiek gesproken. We weten natuurlijk hoe het met Judas is afgelopen. Judas had de overweging om Jezus aan te zetten zich als Messias bekend te maken. Door Jezus over te leveren, dacht hij dat hij Jezus ertoe zou dwingen om uit de verborgenheid te treden en om als koning te gaan optreden. Toen hij merkte dat hij een onschuldige had overgeleverd, dan lees je dat hij zich verhangt.

In dat proces zoeken ze naar een vals getuigenis. Het was zo leugenachtig wat daar plaatsvond. In het donker trouwens, in de nacht; dat mocht niet eens officieel. Maar ze zochten een vals getuigenis, want ja, er was er één die zou kunnen getuigen, maar die had zichzelf juist net verhangen. En dan lees je ook dat de hogepriester uiteindelijk het getuigenis van Judas overneemt en Jezus ook toedwingt om te antwoorden. Wat ik nu zeg is erg, realiseer ik me, het klinkt wat cryptisch. Maar ik bedoel dit te zeggen: Judas had ooit van Jezus vernomen dat hij had gezegd, of dat er tegen hem was gezegd: "Gij zijt de Christus, de Zoon van de levende God." En toen zei de Heere Jezus: "Mondje dicht. Niet zeggen. Maak niet bekend dat ik de Christus ben en de Zoon van de levende God." Dat zou straks wel komen. Wat heeft Judas gedaan? Die heeft uit de school geklapt en heeft dat aan de Joodse Raad gezegd; hij heeft het bekendgemaakt. Die had als getuige dus kunnen optreden. Wat die hogepriester dan vervolgens doet, is zeggen: "Klopt het dat jij hebt gezegd dat je de Christus bent, de Zoon van de levende God?" Hoe wist hij dat? Hoe wist de hogepriester dat? Dat had hij dus gehoord van Judas. Die was namelijk daar ooit getuige van geweest. Nou ja, dit is een verhaal apart. Maar dat wat er in die Joodse Raad plaatsvond, was natuurlijk een vals getuigenis, maar ook met recht een complot.

Na de opstanding lees je ook weer dat de Joodse Raad het ene onrecht op het andere stapelde. Er werden steekpenningen gegeven aan de Romeinse soldaten om een vals gerucht te verspreiden. En dan staat er in Mattheüs even een detail bij: dit is bekend onder de Joden tot op de dag van vandaag. Dus toen Mattheüs dat optekende, en nu nog steeds feitelijk, wordt nog steeds het verhaal verteld: ja, ze zullen wel Jezus’ lichaam hebben gestolen of zoiets. Dat het graf leeg was, dat was onmiskenbaar, dat kon niet ontkend worden. Maar toen werd er dus onder de tafel geld gegeven om dat verhaal rugbaarheid te geven.

Dus over complotten in het Nieuwe Testament gesproken: ik heb er nog een paar en daarmee wil ik afsluiten, namelijk ook nog enkele complotten in het boek Handelingen. Ik noem de eerste; ook hier zijn er meer van, maar ik geef er twee. Dat was een Joods complot in Damascus. Nadat Saulus was geroepen, komt hij in Damascus aan. We weten ook uit de Galatenbrief dat hij eerst nog naar Arabië is gegaan, maar hij is weer teruggekeerd naar Damascus. En dan lees je dat hij vanaf dat moment vrijmoedig optreedt in de synagogen en bewijst vanuit de Schriften dat Jezus de Christus is. Nou, dan lees je dat ze in de synagogen daar zo klaar mee zijn en dat ze beramen, beraadslagen — een complot — om Saulus (want zo heet hij bij die gelegenheid nog steeds) om te brengen. Dat komt Saulus dan niet 'ter orde', maar ter oren. En dan lees je... ja, het is een heel grappig verhaal waar Paulus later in zijn brieven nog aan refereert, dat hij in een mandje door de muur van Damascus is neergelaten. En zo is hij ontkomen. Maar Paulus wist alles van complotten hoor. Later in Filippi en bij allerlei andere gelegenheden nog.

Maar het allerbekendste complot is deze, die ik hier noem in Handelingen 23. Paulus is gearriveerd rond de Pinkstertijd, het Wekenfeest, in Jeruzalem. Hij is gevangengenomen en er was een enorme volksoploop. Paulus was zeer gehaat daar in Jeruzalem. En dan lees je dat hij in de gevangenis is in Jeruzalem en dat dan meer dan veertig samenzweerders, veertig Joodse mannen, een samenzwering doen. Dan wordt dit woord gebruikt. Ons woord samenzwering komt eigenlijk exact overeen met het Griekse woord, want dit betekent letterlijk inderdaad 'samen zweren'. Ja, het is trouwens grappig: dit is de 'cabal', kent u die? Dat heeft er trouwens ook mee te maken. Als je een Concordant Version hebt van het Nieuwe Testament, de Engelse concordante vertaling, dan wordt hier in Handelingen 23 gesproken over dat ze een 'cabal' hadden. En dat komt trouwens — weet je waar die term vandaan komt? — uit de kabbala, wat natuurlijk ook een zeer geheim gebeuren was. Tegenwoordig is 'cabal', wanneer we over samenzwering spreken, ook weer een term die met name in de kringen rond Donald Trump gebruikt wordt om de 'deep state' aan het licht te brengen of in ieder geval te beschuldigen. De cabal en QAnon, dat is over die groep achter Trump.

Maar in ieder geval, dat wordt allemaal cabal genoemd. Maar dit woord samenzweren, ons woord samenzwering, komt dus exact overeen met het Griekse woord. En men zweert inderdaad bij die gelegenheid. Men verklaart zich onder een anathema, onder een vloek, dat ze niet zouden eten en drinken voordat Paulus zou zijn omgebracht.

Nou, en dan – wat is leuk? – ik vind het wel heel frappant, want dat gezelschap was vrij groot. Er waren meer dan veertig man die zich dat hadden voorgenomen: ze zouden Saulus ombrengen. Dan lekt dit uit. Dat zie je heel vaak, want dat is het grote probleem met een complot. Kijk, als maar een paar mensen het weten, ja, dan kun je die waarheid natuurlijk wel een hele tijd ten onder houden. Maar hoe meer mensen het weten en hoe langer de tijd verstrijkt, hoe moeilijker het wordt om die leugen gestand te doen en te handhaven, om die leugens door te laten gaan. Het komt een keer aan het licht. Als al te veel mensen het weten, dan lekt het hoe dan ook een keer uit.

In dit geval lees je van die veertig man dat een neefje van Paulus, een jongeman – de zoon van zijn zus die daar in Jeruzalem is – ter ore komt dat die veertig mannen zo'n complot hadden gesmeed om Paulus om te brengen. Dat lekt dus via die jongeman uit. Vervolgens brengen ze Paulus naar Caesarea met enorm veel soldaten om hem te beschermen.

Even voor de goede orde: het is heel frappant. Het waren de Joden, het was de religie die Paulus wilde ombrengen, en het waren de Romeinen die Paulus beschermden zodat hij veilig naar Caesarea zou kunnen gaan. Daar heeft hij overigens twee jaar gevangen gezeten. Paulus was trouwens ook een Romein; hij was de apostel van de natiën. Maar het was vanuit de religie dat er een aanslag op hem was beraamd, en het waren de Romeinen, die daar neutraal in stonden, die hem in bescherming namen en hem inderdaad naar Caesarea hebben gebracht.

Zo zie je dat er ook in het Nieuwe Testament vele samenzweringen en complotten aan te wijzen zijn. Ook onze bedeling, de huishouding waar wij nu in leven en die bij Paulus allemaal is aangevangen – ja, dat begon ook allemaal met een complot. Dus ja, hoe sta je tegenover complotten?

Conclusie: Denk Zelf en Sta in de Waarheid ↑ hoofdstukken

Dat is dus de uiteindelijke vraag. Ik heb nu een uur gesproken. Zijn complotten nou waar of zijn complotten niet waar? Nou, zo kun je het niet zeggen. Er zijn heel veel complotten die gewoon uit de dikke duim gezogen zijn, maar er zijn ook heel veel complotten gewoon waar. De Bijbel beschrijft ze niet alleen; de historie is ermee bekend. En ja, hoe weet je dat nu? Dat is de bottomline van wat ik vanmiddag verteld heb: het belang van een kritisch denkvermogen. Denk zelf.

Denk zelf, en vooral ook bij het licht van het Woord. Daarom vond ik het zo mooi zoals Dubbelen begon: wat moet je met de informatie uit deze wereld? In het algemeen — of dat nou mainstream is of van die dark websites — kun je het beste gewoon de koppen snellen, zodat je ongeveer weet wat er speelt. Dan weet je morgenochtend bij de koffie met je collega's wat er allemaal gebeurt. Dat is eigenlijk meer dan genoeg, want er wordt zoveel leugen verspreid. Om daar alert op te zijn, dat is niet gek; dat hoort bij deze boze aeon.

Maar goed, deze aeon is bijna ten einde. Dus nog eventjes de tanden op elkaar, mensen. De waarheid gaat aan het licht komen. Ik wilde het voor vandaag daar maar bij laten, als een aanzet om een idee te geven van complotten en twijfel.

🎧 complotten & de Bijbel
Delen: