▶ 00:00 Inleiding: de Blinden bij Jericho in de Evangeliën ↑ hoofdstukken

Ik wil u vanmorgen meenemen naar een onderwerp dat toch wel tot de verbeelding spreekt. Ik denk ook dat deze korte geschiedenis heel erg bekend is: de geschiedenis van Bartimeüs. De plaatjes die ik op deze dia heb afgedrukt, hebben voor mij een sprekende historie. Wellicht dat... ja, ik zie al mensen knikken. Zij herkennen deze plaatjes wel uit zo'n Kijkbijbel waarin de geschiedenis van Bartimeüs wordt uitgebeeld met die heel sprekende gezichten.

Laat ik eerst in het algemeen een paar dingen daarover zeggen. Ik wil het niveau van de zondagsschool toch wat ontstijgen. Het is, zoals gezegd, een kort verhaal en je kunt gewoon lezen wat er gebeurd is, maar we willen de dingen vanmorgen wat preciezer bezien en naar de diepte afstevenen. Dat wil zeggen: niet alleen maar het verhaal lezen, maar ook kijken naar wat er onder de oppervlakte ligt en waar het allemaal naar verwijst.

Er is trouwens wel wat te doen over deze geschiedenis in de vergelijking met andere evangeliebeschrijvingen. Ik neem u straks mee naar Marcus 10, maar we vinden een soortgelijke geschiedenis ook in Matthéüs 20 en in Lukas 18. Ik heb erbij vermeld: de genezing van blinden bij Jericho. Dat zit namelijk zo: u leest in Lukas 18 dat, toen de Heer de stad naderde, Hij op de weg inderdaad een blinde aantrof. We praten hier trouwens over de week die voorafging aan Jezus' sterven. Hij was op weg naar Jeruzalem vanuit Galilea en op die route kom je onwillekeurig ook langs Jericho. Bij de nadering van die stad — die geschiedenis wordt in Lukas 18 vermeld — lees je dat Hij een blinde aantrof. Daar wordt de naam niet vermeld.

Vervolgens komt Hij in Jericho, waarvan alleen Lukas melding maakt. Daar treffen we de bekende geschiedenis aan van Zacheüs, met wie Hij die dag een ontmoeting heeft. Jezus nodigt Zichzelf uit tot grote vreugde van Zacheüs in diens huis. Dat vond plaats in Jericho. Vervolgens, als we weer uit de stad gaan — of dat diezelfde dag nog is geweest, denk ik niet, maar in elk geval bij het vertrek uit Jericho — vinden we weer een aantal blinden. Er zijn twee blinden in de geschiedenis die vermeld wordt in Matthéüs 20, en in Marcus 10 vinden we dan de geschiedenis van Bartimeüs. Dat is één blinde.

Ik zei zojuist dat er wel wat om te doen is, want de algemene indruk is dat het hier allemaal zou gaan om één gebeurtenis, één wonderteken, waarbij dan alleen het verschil zou zijn dat Matthéüs erop wijst dat er twee waren en Marcus inzoomt op die ene die hij dan ook bij name noemt. Dat zou heel goed kunnen. Waarom zou dat laatste goed kunnen? Omdat deze twee geschiedenissen, zoals dat zowel in Matthéüs 20 als in Marcus 10 staat vermeld, inderdaad plaatsvonden bij het vertrek uit de stad. Bartimeüs zou dus een van die twee geweest kunnen zijn, maar zelfs dat is niet gezegd. In elk geval is de geschiedenis in Lukas onderscheiden van deze, want dat was namelijk voordat ze de stad ingingen. Meestal wordt die geschiedenis vereenzelvigd met die van Bartimeüs, maar het tijdstip en een aantal details zijn verschillend.

Ik heb gelezen over deze stad — dat kan ik niet bijbelstaven, maar het is afgeleid uit bronnen uit die dagen — dat Jericho in die dagen al een grote stad was, veel groter dan tegenwoordig. Het moet een inwonertal gehad hebben van ongeveer 100.000 mensen. Men heeft wel gezegd: als dat allemaal verschillende geschiedenissen zijn, zijn er dan niet zoveel blinden in één stad? Toen las ik een commentaar van Bullinger uit de beroemde Companion Bible en die keert het precies om. Hij zegt: het is zo'n grote stad waar ongetwijfeld vele blinden geweest zullen zijn. Hij keert de vraag dusdanig om dat hij zegt: waarom eigenlijk maar drie of vier blinden? Er zullen er toch veel meer geweest zijn. Het kritiekpunt van die verschillende geschiedenissen en van de onderscheiding kun je dus net zo goed omkeren.

In elk geval praten we hier over gebeurtenissen die vooral qua tijdstip verschillen. Dat is even in het algemeen daarover gezegd. Ik denk dus niet dat je er verstandig aan doet om die geschiedenissen allemaal bij elkaar te brengen en te zeggen: "O, dat is allemaal hetzelfde." Ik wil u nu speciaal meenemen naar deze geschiedenis, dat wil zeggen naar de wijze waarop Marcus daar verslag van doet.

▶ 06:33 De Introverte Structuur van Markus 10 ↑ hoofdstukken

Ik wil u ook even wijzen op de structuur van deze korte geschiedenis. Het zijn maar een paar verzen, Marcus 10 vers 46 tot en met 52, en daarin zie je het volgende. Ik heb de versnummers er even bij vermeld. Het begint met een blinde man die naast de weg zit en die roept om Jezus' ontferming. Vervolgens krijgt die man een opdracht en hij wordt bemoedigd door de Heer. Hij wordt eigenlijk ook bemoedigd door de mensen die een boodschap van de Heer overgeven en doorgeven. Hij geeft vervolgens gehoor aan die opdracht en Jezus ontfermt Zich over deze man. Uiteindelijk eindigt het ermee dat deze man niet langer blind is, maar hij ziet — hij ziet op, waarover straks meer — en hij volgt Jezus op de weg.

Als u dit zo allemaal onder elkaar zet, dan gaat u ook de structuur zien. Want dan zie je dat het begin overeenkomt met het einde: een blinde man zit naast de weg en het eindigt met een ziende man die Jezus volgt op de weg. Dan komt het tweede in deze geschiedenis overeen met het een-na-laatste. Zo krijg je wat ze introspectie noemen: een introverse structuur die naar binnen keert. Het eerste komt overeen met het laatste en het tweede komt overeen met het een-na-laatste. De roep om Jezus' ontferming komt overeen met Jezus die Zich over hem ontfermt. Hier wordt een opdracht gegeven en daar geeft hij gehoor aan die opdracht.

De kern van deze hele geschiedenis is de Heer die hem bemoedigend toespreekt en dat ook daadwerkelijk waarmaakt. Het zijn dus maar een paar verzen, maar er zit heel duidelijk een structuur in. Dat is op zichzelf trouwens een prachtig thema en het is altijd mooi om daar aandacht aan te geven. Ik noemde zojuist al even de naam van de Companion Bijbel; die is daarin geweldig. Die laat die structuren in bijbelgeschiedenissen, hoofdstukken, maar ook boeken prachtig zien. Waarvan akte, zal ik maar zeggen. We gaan naar Marcus 10.

▶ 08:56 De Afdaling Naar Jericho, het Diepste Punt van de Aarde ↑ hoofdstukken

En dan komen we in het 46ste vers. Laat ik eerst nog eventjes herhalen wat zojuist naar voren is gebracht. Dat vinden we trouwens ook in de andere evangeliën. In vers 44 staat nog — ik lees het zomaar even voor, ik heb dat hier niet op een dia staan: "Wie groot wil worden onder u, die zal uw dienaar zijn. En wie onder u de eerste wil zijn, die zal aller slaaf zijn." Want, zegt de Heer dan: de Zoon des Mensen, de Ben Adam, is niet gekomen om Zich te laten dienen, maar om te dienen en Zijn leven, Zijn ziel te geven als een losprijs voor velen.

Vergis u niet, Jezus was op weg naar Jeruzalem om te sterven. Een week later zou Hij daadwerkelijk sterven. Het is niet helemaal duidelijk hoeveel dagen er precies aan voorafgegaan zijn, maar het zal ongeveer ruim een week van tevoren geweest zijn; het was dus zeer aanstaande. En dan lees je: "En zij kwamen te Jericho." Vanuit Galilea, dat was al eerder beschreven door Marcus en de andere evangelisten, waren ze vanuit het noorden op weg naar Jeruzalem voor het Pesachfeest, waar vele pelgrims bij die gelegenheid ook naartoe gingen.

Er was ongeveer dertig kilometer te gaan voordat ze in Jeruzalem arriveerden, en dat was een stijgende weg. Je leest ook van iemand die precies de andere kant op ging. In het Lucas-evangelie, Lucas 10 geloof ik, staat de geschiedenis van de barmhartige Samaritaan. Daarin staat dat een zeker mens afdaalde, want het is echt een behoorlijk afdalende weg van Jeruzalem naar Jericho. Het was echt een afdalende weg, maar je komt op het diepste punt van de aarde terecht. Ja, echt. Jericho ligt, als ik me niet vergis, 250 meter onder de zeespiegel en de Dode Zee nog wat lager, zo’n 300 meter. De Dode Zee ligt ongeveer vijftien kilometer van Jericho vandaan. Het is het diepste punt; nergens op de aarde kom je dieper terecht. Ook dat is trouwens veelzeggend, houd hem even vast. Het is het diepste punt, een dieptepunt. Ik bedoel, dat is geografisch waar en meer dan dat: het is ook symbolisch of typologisch waar.

Zij — dat is Jezus in ieder geval met Zijn discipelen — kwamen daar te Jericho. En toen Hij met Zijn discipelen en een talrijke schare uit Jericho vertrok... Dat verblijf in Jericho wordt hier alleen maar in het voorbijgaan vermeld, letterlijk en figuurlijk. Over wat Jezus daar in Jericho gedaan heeft, daar spreekt Marcus niet over, en Mattheüs ook niet. Lukas wel. Dat is de geschiedenis van Zacheüs waar ik al eerder even over sprak, maar dat wordt hier allemaal overgeslagen. Alleen over Zijn binnenkomst in Jericho wordt gesproken en vervolgens ook weer dat Hij uit Jericho vertrok met een talrijke schare. We moeten dan denken aan medefeestgangers en pelgrims die allemaal ook op weg gingen om tijdig aanwezig te zijn op het Pesachfeest, de hoogtijd van wat wij dan Pasen noemen, maar wat eigenlijk gewoon het Joodse Pesach in Jeruzalem is. We denken dan aan feestgangers die met Jezus ook optrekken naar Jeruzalem, maar ongetwijfeld ook vele volgelingen. In ieder geval was er een aanzienlijke schare mensen.

▶ 13:11 Bartimeüs: een Blinde Bedelaar en Toch een 'zoon van Waarde' ↑ hoofdstukken

En dan staat er dat toen Hij met Zijn discipelen en een talrijke schare uit Jericho vertrok... Dus bij die gelegenheid, bij het vertrek uit de stad, zat daar de zoon van Timeüs. Dat wordt geacht bekend te zijn: de zoon van Timeüs, en daarom heet hij Bartimeüs. 'Bar' betekent gewoon 'de zoon van', zoals je in de Bijbel heel wat meer namen hebt die met 'Bar' beginnen.

Toen ik gisteren even tegen mijn vrouw zei dat ik het ging hebben over Bart T. Meijers, vroeg ze: "Is dat dezelfde als Bartolomeüs?" Misschien had u die gedachte ook. Oh sorry, voordat ik mijn vrouw in een verkeerd daglicht plaats: bij dezen is dat rechtgezet. Ze stelde een veel intelligentere vraag dan ik nu suggereerde, maar dat concludeer ik dan weer. Na de samenkomst hebben we nog wat te bespreken! Maar goed, wie was Bartolomeüs ook alweer? Als u dat niet weet, is dat niet zo kwalijk, want hij was weliswaar één van de twaalf en hij wordt diverse keren genoemd in het Nieuwe Testament, maar verder weten we helemaal niks van hem. Sommigen zeggen dat het dezelfde was als Nathanaël, maar goed.

Ik zei al dat er heel wat namen in de Bijbel zijn die beginnen met 'Bar': Simon Bar-Jona (zoon van Jona), Bar-Jezus, Bar Mitswa. Dat laatste is natuurlijk een bekende in het jodendom: een Bar Mitswa is een 'zoon der wet'. 'Bar' is eigenlijk de Aramese vorm van het Hebreeuwse 'ben'. 'Ben' is Hebreeuws, 'Bar' is eigenlijk Aramees. En dan die naam 'Timeüs', dat zou dan Grieks zijn. Het komt van het woord dat 'waarde' betekent, en als werkwoord 'waarderen' of 'naar waarde schatten'. We kennen nog iemand die dat in zijn naam had; help mij eens... Timotheüs, ja precies. Timotheüs, en dat 'Timo' heeft te maken met waarderen, waarde of achten. In dit geval is Timotheüs dus de 'waardeerder van God'. Een prachtige naam trouwens. Maar Timeüs heeft, als je het met Griekse oren beluistert, de betekenis van waarde en waarderen. Bartimeüs is dus 'zoon van waarde'.

Ik moet u zeggen dat ik dat erg mooi vind als je zo mag heten, als je die naam hebt gekregen. Een heleboel mensen denken nooit aan de betekenis van een naam; de meesten luisteren alleen of het lekker bekt of leuk klinkt. Maar eigenlijk is dat niet echt van belang; het gaat erom wat de betekenis ervan is. Nou, die Bartimeüs was dus een 'zoon van waarde'. En als u zegt: "Van waarde voor wie?", dan kan ik in ieder geval één antwoord geven: voor Degene die hij bij deze gelegenheid gaat aanroepen. Hij had grote waarde. Een zoon van waarde. Als iedereen jou waardeloos acht – en feitelijk was dat het geval met deze man – dan is het toch wel mooi als jij zo heet: een zoon van waarde. Dat er iemand is die wel jouw waarde kent.

Weet je dat je van waarde bent? Ja, weet je dat? Dat kun je alleen maar weten en met een opgewekt hoofd en een opgericht gezicht zeggen als je Hem kent. Als je God kent en weet: er gebeurt helemaal niks voor niks, en ik ben van waarde, zoals deze wereld van waarde is en elk schepsel van waarde is voor Hem. Hij gooit dingen niet zomaar weg. Of zoals broeder Govert placht te zeggen: "God heeft geen prullenbak." De dingen zijn van waarde. Hier zat zo'n man wiens naam die betekenis met zich meedraagt: een zoon van waarde.

En het is de tegenstelling: hij was een zoon van waarde, maar hij was in de praktijk hier een blinde bedelaar. Hij zat 'naast de weg', staat er eigenlijk. Een blinde bedelaar. En omdat hij blind was, was hij een bedelaar. Want de voorzieningen die wij tegenwoordig nog hebben in onze samenleving, zoals een WAO of arbeidsongeschiktheidsverzekeringen, die waren er niet. Hij was eigenlijk gewoon op de ontferming van andere mensen aangewezen. Dan ben je over het algemeen slecht gestuurd als je het moet hebben van de liefde en barmhartigheid van andere mensen, toch?

Maar hij zat daar langs de kant van de weg, en dat was omdat hij blind was. Met andere woorden: hij moest het hebben van de ontferming van mensen die voorbijgingen. Dat hij daar langs de kant van de weg zat, en dat er nog andere blinden bij diezelfde gelegenheid en in diezelfde tijd langs de weg zaten, is ook niet zo gek. Het lag precies op de route naar Jeruzalem en er gingen honderdduizenden mensen – vergis u niet – bij zo'n hoogtijd op weg naar Jeruzalem. Dat was een gigantische mensenmenigte die bij die gelegenheid in de stad moest wezen. Dat wil zeggen: in Jeruzalem moet je wezen. Dus als jij het inderdaad moest hebben van de ontferming van andere mensen, dan moet je op een goede route gaan zitten. En dat was die route daar bij Jericho. Daar komen zoveel mensen langs en je mag toch wel wat ontferming verwachten van mensen die op weg zijn naar Jeruzalem om het hoogfeest van Pesach te vieren. Afijn, deze man, Bartimeüs, zit daar langs de weg. En dan lees je het volgende vers.

▶ 20:06 De Nazarener: de Levende Scheut (netzer) uit de Tronk van Isaï ↑ hoofdstukken

En toen hij hoorde dat het Jezus van Nazareth was. Als u de grondtekst bezit, of misschien de Statenvertaling, dan ziet u dat er letterlijk staat: "Toen hij hoorde dat het Jezus de Nazarener was." Het is de Nazarener. Het is al jaren geleden dat we hier een keer een samenkomst hebben gehad specifiek over deze ene term, want daar zit heel veel in. Kijk, wij denken – en dat is op zich correct, maar het is een oppervlakkige conclusie – dat 'de Nazarener' gewoon betekent dat het iemand is die uit Nazareth komt. Ja, dat zal waar zijn, maar het heeft een profetische lading die velen ontgaat.

Dat dit zo is, blijkt uit de Schriften. Ik ga er nu niet direct naartoe, maar ik leg het 'bonnetje' er even bij voor degenen die daarnaar willen kijken. In Mattheüs lees je dat wanneer de magiërs uit het oosten zijn geweest, Jezus en zijn ouders naar Egypte vluchten. Als ze weer terugkeren uit Egypte, is Jezus inmiddels een jongetje van een paar jaar oud en vestigen ze zich in Nazareth. Er staat dan bij dat dit gebeurde opdat het woord van de profeten vervuld zou worden, gelijk gesproken was door de profeten. Dat is een profetische lading waar men vaak kritiek op heeft uitgeoefend. Men zegt dan: "Nazareth speelt helemaal geen enkele rol in het Oude Testament en wordt daar nergens genoemd. Hoezo zou Hij Zich in Nazareth vestigen opdat het woord van de profeten in vervulling ging?"

Toch is het niet zo moeilijk. Het punt is namelijk dat in het woord Nazareth – en daarmee in de aanduiding van een inwoner, een Nazarener – de stam natsar of netzer zit. Daar heeft de profeet Jesaja ooit over gesproken in Jesaja 11. Kent u dat hoofdstuk? Er staat daar een schitterend gedeelte dat begint met de woorden: "En er zal te dien dagen een scheut, een netzer, uit de tronk van Isaï voortkomen." Isaï was de vader van David. Welnu, die tronk – dat wil zeggen het huis van David – was als een omgehakte boom geworden. Een tronk of een stronk betekent dat er ogenschijnlijk niets meer van over is, behalve dan die stronk in de grond. Maar, zegt de profeet, er komt een moment dat er uit die schijnbaar dode stam van het koningshuis van David een scheut zal voortkomen. In het Hebreeuws is dat een netzer, en daar is de naam Nazareth van afgeleid.

Nazareth was een stadje, een nederzetting van nakomelingen van David. Zowel Jozef als Maria stamden uit zijn nageslacht. Zij hadden zich daar gevestigd – om politieke redenen, maar dat laat ik nu even rusten. In ieder geval was het een nederzetting van nakomelingen van David en kreeg dat stadje die naam: Nazareth, ontleend aan dat woord uit Jesaja, een scheut. Dus als er staat 'Jezus de Nazarener', dan heeft dat direct te maken met die tronk van Isaï waar een scheut uit voort zou komen. Daarmee heeft het alles te maken met de Zoon van David.

Dat dit zo is, blijkt wel uit het vervolg. Want wanneer Bartimeüs hoorde dat het Jezus de Nazarener was, begon hij te roepen: "Zoon van David, Jezus!" Nu begrijpt u de link. Als Nazareth de stad is waar de nakomelingen van David zich hadden gevestigd, dan doet de term 'Nazarener' meteen denken aan het huis van David waar niets meer van over was. Maar God zegt: "Ik ga daar een nieuw begin mee maken." Uit die tronk komt een scheut voort terwijl niemand dat nog verwachtte; men dacht dat het dood was, maar in werkelijkheid komt daar leven uit. Leven uit de doden. Dat is wat er allemaal in dat woord 'Nazarener' en 'Nazareth' opgesloten ligt: de netzer.

Toen Bartimeüs begon te roepen: "Zoon van David, Jezus!", zei hij feitelijk dat hij heel wat meer wist en heel wat meer zag dan de schriftgeleerden. Ik vind het leuk om het zo te formuleren: die blinde man zag veel meer dan de hooggeleerde theologen van zijn dagen, die nota bene hun reputatie en hun beroep ontleenden aan de Schriften. Maar dit zagen zij niet. Ik had het zojuist over die magiërs uit het oosten. Zij kwamen van ver en arriveerden in Jeruzalem. Ze hadden hun conclusie al getrokken uit de sterrenhemel: "De Koning der Joden is geboren!" Koning Herodes trommelt vervolgens de schriftgeleerden op en zij kunnen direct zeggen dat het in Bethlehem moet zijn. Dat wisten ze wel, maar voor hen was het louter theorie. Het grote verschil is dat die magiërs echt gaan kijken; zij wisten het werkelijk, terwijl het voor de schriftgeleerden slechts theorie was die zij bovendien niet geloofden.

In Marcus 12 lees je trouwens dat Jezus de schriftgeleerden en de farizeeën ook aanspreekt. Hij stelt een Bijbelse vraag over die Zoon van David, maar zij geven niet thuis; ze blijken er totaal geen 'sjoegen' van te hebben. Dat is precies het probleem: ze geloofden het niet. Er is nog een andere geschiedenis, die van de blindgeborene in Johannes 9. Daar zegt de Heer Jezus tegen de farizeeën dat zij in werkelijkheid blind zijn. Ze zien hun eigen blindheid niet, en dan ben je pas echt blind.

In ieder geval weet Bartimeüs het wel. Hij weet dat deze Nazarener de Zoon van David is. Hij kende Zijn naam: Jezus. Als je die naam uitspreekt, heb je feitelijk alles gezegd. Want als je de naam Jezus zegt – Jehoshua – dan zeg je daarmee: "Yahweh redt". Dat is wat de naam Jezus betekent. Hij is niemand minder dan de uitdrukking van Yahweh. Hij is het Beeld; wie Hem ziet, ziet Yahweh. Bartimeüs riep: "Jezus, heb medelijden met mij!" Daarmee spreekt hij niet alleen de naam van Jezus uit, maar verwijst hij ook naar de naam van Yahweh en naar wat die naam werkelijk betekent en doet.

De naam Yahweh betekent: "Ik ben er", of "Ik ben die Ik ben". Het betekent dat Hij betrouwbaar is; wat Hij zegt en claimt, dat doet Hij ook. Maar het heeft ook te maken met redding: shua. Jehoshua betekent: "Yahweh redt". Dat is de essentie. De naam van Jezus zegt precies wat God doet: Hij redt. Waarvan dan? Wel, van alles waarvan een mens gered moet en kan worden. Dat is wat Hij doet. Hij redt, ongeacht van wat, wie, hoe of wanneer. Dat is simpelweg wat de naam zegt: Yahweh redt.

Door daar aan de kant van de weg zo te roepen, wist hij: van Hém heb ik ontferming te verwachten. Want uiteindelijk was Bartimeüs er natuurlijk wel achter gekomen dat je het van de mensen om je heen niet moet hebben als je een blinde bedelaar bent. Maar hij hoorde van deze man, Jehoshua, Jezus, en riep: "Ontferm U over mij!" Ja, medelijden, ontferming. Hij begon te roepen, en er staat eigenlijk gewoon: schreeuwen, krijzen. Ons woord 'krijzen' is verwant aan dat Griekse woord, denk ook aan het Engelse 'to cry'. Dat geschreeuw vond niet iedereen aangenaam. In vers 48 lees je dan ook dat velen hem bestraften en vermaanden. Hij moest zijn mond houden, want zijn geroep werd als een dissonant ervaren.

Hij schreeuwde daar, er waren zoveel mensen, er speelde zoveel. Hij moest niet denken als blinde bedelaar dat hij hen moest overtroeven met zijn volume. Dat vonden ze dus niet aangenaam en hij werd bestraft. En dat vind ik zo leuk. Kijk naar die man – en dat zal straks ook echt helemaal blijken omdat Jezus dat dan ook expliciet bevestigt – deze man geloofde. Hij riep dit niet alleen, hij geloofde het ook. Hij wist: deze man die nu langskomt, de Zoon van David, de Nazarener, dat is degene die zich over mij ontfermt. Daarom kon niets en niemand hem daarvan weerhouden.

Dat vind ik prachtig. Als je gelooft, als je weet hoe het zit, als je weet dat God gesproken heeft en dat het er zwart-op-wit staat, dan kan de hele wereld wel zeggen: "Je moet je mond houden," of: "Dat mag je niet zeggen," of: "Je moet een beetje dimmen." Nou ja, dat is wat men dan zegt. Maar als je gelooft, dan trek je je daar helemaal niets meer van aan. Sterker nog, dan trekt het je precies de omgekeerde kant op; dat is wel een averechts effect. Want wat staat er? Toch riep hij des te meer: "Zoon van David! Zoon van David, ontferm U over mij!"

Hij liet zich dus niet weerhouden. Dat is op zich al een prachtig beeld van iemand die weet wat hij zegt. Hij doet een beroep op Hem, maar hij weet ook: Hij is het die zich over mij kan ontfermen. Niemand kon hem daarvan weerhouden of hem daarvoor het zwijgen opleggen. En dan lees je...

▶ 32:23 Jezus Roept: Houd Moed en Spring op tot Nieuw Leven ↑ hoofdstukken

Jezus stond stil. Dat is mooi: Jezus stond stil, want Hij hoorde die roep en zei: "Roep hem." Hij ontbiedt hem. Je moet het je voorstellen – we lazen het zojuist al – ze vertrokken uit de stad, dus het was een stoet. Ze liepen daar allemaal en Jezus hoort die man keihard schreeuwen. Er staat ook echt dat hij aan het schreeuwen was, en Jezus staat stil. Hij hoort hem dus. Vervolgens reageert Hij ook meteen en ontbiedt hem. Dat wil zeggen: Hij laat hem bij zich komen.

En ze riepen de blinde. We lazen zojuist nog dat velen hem bestraften, maar hier is de stemming ineens omgeslagen. Nu is het Jezus zelf die inderdaad stilstaat en hem ontbiedt. Degenen uit de schare lopen naar de blinde toe en zeggen tegen hem: "Houd moed, sta op, Hij roept u." Als u zich nog herinnert wat ik vertelde over de structuur, dan was dit eigenlijk de kern van deze geschiedenis. Dit is de kern. Hier begint namelijk precies datgene waar Bartimeüs ook om riep en wat hij vroeg. Jezus staat stil, Hij hoort en vervolgens roept Hij.

Wanneer Hij roept, dan vind ik dat prachtig. Als Hij roept, gebeuren er twee dingen. Dat is natuurlijk historisch gegaan zoals het beschreven staat, maar het geldt ook in het algemeen. Daarom vind ik het mooi om deze geschiedenis zo te lezen: dit staat feitelijk model voor het werk van God. Wat hier beschreven wordt, is niet alleen maar een wonder – dat moet overigens nog plaatsvinden – maar het is een teken. Wonderen in de Bijbel worden vaak tekenen genoemd. Een wonder is iets waarbij er iets gebeurt waarvan je je afvraagt hoe het kan; "you wonder", zeggen ze in het Engels. Maar een teken betekent iets anders. Een teken wil zeggen dat er een betekenis aan vastzit. Het heeft een diepere beduiding, het verwijst ergens naar. Het is niet alleen een wonder op zich; nee, het heeft een betekenis. En dat zie je bij dit wonder ook weer zo duidelijk naar voren komen.

Jezus staat stil. Hij hoort dus. Vervolgens roept Hij. En als Hij roept en je ontbiedt, dan gebeuren er twee dingen. Tegen een mens wordt er gezegd: "Houd moed" en vervolgens: "Kom overeind", of eigenlijk gewoon: "Sta op". Dat is ook het woord dat in het Nieuwe Testament dikwijls vertaald wordt met opwekken of opstaan. Dat is wat Hij roept en wat een mens dan meteen krijgt. Het loutere feit dat Hij roept en zijn woord spreekt, geeft moed en houdt de moed erin. Dat geeft de burger moed, om het zo maar te zeggen. God wist dat deze man, die daar aan de kant van de weg zat als blinde bedelaar, moed nodig had.

Maar laten we het breder trekken, gewoon in het algemeen. Wat heeft een mens nodig? Ik las ooit een mooie uitspraak: een mens kan een week of nog langer zonder voedsel, en als het gaat om water houdt hij het hooguit twee dagen vol. Ik weet het niet meer precies, maar in ieder geval houdt het dan op. Maar hoe lang kan een mens zonder moed, zonder hoop? Eigenlijk geen seconde. Dat is wat een mens nodig heeft, en dat is ook wat Bartimeüs kreeg. Er wordt gezegd: "Houd moed" en vervolgens: "Sta op".

Ik vind dat weer zo mooi, want dat is wat Gods woord met een mens doet: Hij wekt tot leven. Bartimeüs lag daar als een bedelaar, maar op het moment dat je moed krijgt, sta je op. Dat is op zichzelf al een uitbeelding van nieuw leven. Alleen al het feit dat zijn woord tot je komt, geeft een mens nieuw leven. "Ontwaak, gij die slaapt, en sta op." Het zou me niet verbazen als daar hetzelfde woord wordt gebruikt als wat hier geschreven staat: "En sta op uit de doden." Een nieuw leven.

Afijn, dat wordt tegen Bartimeüs gezegd: "Houd moed, sta op." Waarom? "Hij roept u." Het feit dat Hij roept, is meer dan genoeg reden om moed te hebben en bovendien om op te staan. En wat hij dan doet? Hij werpt zijn mantel af, zijn bovenkleding. Om snel naar Jezus toe te gaan, zou die mantel hem alleen maar hebben gehinderd, dus wierp hij hem af. Ook daarbij denk ik aan andere passages in de Bijbel. Ik verwees net naar Efese 4 en 5: "Ontwaak, gij die slaapt, en sta op." Wanneer zijn woord tot je komt, dan sta je op. Maar je leest in datzelfde Efese 4 en 5 ook dat we dan het kleed afleggen; datgene wat ons hindert. De oude kleding afleggen en een nieuw kleed aandoen dat niet hindert en passend is. Bartimeüs wierp zijn mantel af, sprong op en ging naar Jezus.

U herinnert zich nog het voorgaande vers: "Sta op!" En wat doet hij? Hij sprong op. Over moed gesproken! Die man kreeg met recht moed. Ik moet aan een andere geschiedenis denken waarbij je iets soortgelijks leest. Dat was een verlamde man die bij de ingang van de tempel zat, bij de Schone Poort. Dat lees je in Handelingen 3. Die man had van kindsbeen af nooit kunnen lopen; hij was verlamd. Dan lees je dat Johannes en Petrus langskomen en zeggen: "Zilver en goud hebben we niet, maar wat wij hebben, dat geven we jou. In de naam van Jezus de Nazarener: sta op!" En dan staat er: en hij sprong op. Gewoon explosief. Een man die zijn hele leven nooit gestaan had, laat staan gelopen, die sprong op. Hij huppelde zo de tempel in. Geen revalidatie, gewoon alles in één keer.

Hij sprong op, en als er iets de levenskracht en de vitaliteit van het Woord uitbeeldt, dan is het juist dit wel. Het geeft inderdaad leven. Je springt – ik denk daarbij ook aan het Engelse woord "spring", dat ook nieuw leven betekent. De lente, wanneer alles dood lijkt, maar er weer leven uitkomt. Alles ontspringt. Het leven moet eruit! Bartimeüs kreeg moed en het leven moest eruit. Hij staat niet alleen maar op, hij springt op. En hij ging naar Jezus, want van Hem moest hij het hebben. En dan staat er in vers 51...

▶ 40:48 Rabboeni: de Betekenis van 'opzien' en Mens-zijn (anthropos) ↑ hoofdstukken

En Jezus antwoordde: "Wat wilt gij, dat Ik u doen zal?" Ja, daarop zou nu het antwoord komen. De blinde zei tot Hem: "Rabboeni." Dat betekent meester, of eigenlijk: mijn meester. Je vindt dat woord nog een keer in de Bijbel, wanneer Maria van Magdala dat zegt in de graftuin. Ze valt voor Zijn voeten en zegt "Rabboeni" als Jezus haar naam noemt: "Maria." En dan zegt deze man ook: "Rabboeni, mijn Meester." Het zegt heel veel over de relatie die hij met Hem had. Dat klinkt misschien vreemd, want je zou zeggen dat het twee wildvreemden voor elkaar waren die elkaar nooit eerder hadden getroffen. Toch noemde hij Hem "mijn Meester". Zo spreekt hij Hem aan: "Rabboeni, mijn Meester, dat ik ziende word."

Ik wil op nog iets wijzen en dat is dit woordje: "Dat ik ziende word." Hier staat een voorzetsel bij, namelijk ana. En ana heeft soms de betekenis van "wederom" of "weer". In dit geval zou dat kunnen suggereren dat die man ooit welziende was geweest. Maar de basisbetekenis van het voorzetsel ana is eigenlijk "opwaarts", naar omhoog. Dit woord wordt heel dikwijls gebezigd; ditzelfde Griekse woord komt alleen al in dit evangelie vaker voor. Ik neem u even mee en blader even terug naar Marcus 6 vers 41. Daar lees je de geschiedenis van de wonderbare spijziging en dan staat er: "Hij nam de vijf broden, zag op naar de hemel..." Hier wordt dit vertaald met "opzien". En als we even doorbladeren naar hoofdstuk 7 vers 34, daar lees je de geschiedenis van de man die doofstom was en dat Jezus tegen hem zegt: "Effata", wat betekent: "Word geopend." Maar er staat bij: "Hij zag op naar de hemel." En Hij zei: "Effata", wat wil zeggen: "Word geopend."

Het gaat me even om dat "opzien". Hier wordt datzelfde woord gebruikt en dan wordt het inderdaad heel letterlijk vertaald met opzien, namelijk naar boven. En dat is zo treffend. Het is niet alleen maar "dat ik weer ziende word", nee: "dat ik op kan zien." Dat is wat het woord letterlijk betekent. Dat ik op kan zien, omhoog kan kijken. Eigenlijk is dat precies ook... Ik heb het wel eens vaker gezegd en ik blijf het mooi vinden. Voor degenen die hier voor het eerst zijn, vertel ik het graag, en degenen die het al eens gehoord hebben, herinner ik er bij deze gelegenheid nog eens aan dat het woordje mens in de Bijbel, in het Grieks, anthropos is. Maar dat betekent eigenlijk, als je het opsplitst in de elementen waaruit het is opgebouwd: iemand die naar omhoog kijkt. Dat is een mens. Een mens is iemand die naar omhoog kijkt.

Daarom zijn de meeste mensen eigenlijk geen mensen; ze kijken gewoon de verkeerde kant op. Als je mens wilt worden, dan moet je omhoog kijken. Dan moet je natuurlijk ook wel weten dat daar Iemand is. En een mens weet dat ook wel, maar hij redeneert dat weg of hij gaat eraan voorbij. Dat is de belangrijkste waarheid in het mensenleven: dat er Iemand is daarboven voor wie jij van waarde bent en die jou inderdaad kan redden. En zal redden, Hij is jouw Redder. Dat is allemaal genade natuurlijk. "Dat ik op kan zien", dat is zijn vraag. Niet "opzien tegen", nee: "opzien naar."

▶ 45:53 Uw Geloof Heeft U Behouden: Vertrouwen in Gods Woord ↑ hoofdstukken

En dan staat er in vers 52 dat Jezus tot hem zegt: "Ga heen." Dat is het enige wat er tegen hem wordt gezegd. Er wordt verder niets gedaan. In de Mattheüs-verslagen lees je nog dat bij die twee blinden hun ogen worden aangeraakt, maar hier staat: "Jezus zei tot hem: Ga heen, uw geloof heeft u behouden." Het geloof van jou heeft jou gered.

Nu moeten we niet denken: "O, die man geloofde zo krachtig en dat is wat hem gered heeft," want dan denk je aan wat híj gedaan heeft. Nee, als er staat: "Uw geloof heeft u behouden," dan wil dat zeggen dat het geloof... Waar geloofde hij in? Of beter: in wie geloofde hij? Want dit wordt heel dikwijls verkeerd opgevat. Er zijn mensen die de leer van het positief denken prediken. Ik geloof best in positief denken, begrijp me goed, maar daar moet wel een basis voor zijn. Als het alleen maar een kwestie is van: "Als je maar gelooft, ongeacht waarin," dan maakt het helemaal niets uit. Heeft dat dan kracht? Het punt is: geloof heeft een relatie, een object waar het op gericht is. Je gelooft iemand of je gelooft iets, een woord, en dát heeft hem gered.

Wanneer hier gezegd wordt dat jouw geloof je gered heeft, dan is het niet zo dat Jezus zegt: "Goh, wat heb jij een groot geloof." Dat is het idee niet. Nee, als je een groot geloof hebt, dan wil dat zeggen dat je geloof hebt in Iemand die groot is en grootse dingen kan doen. Dat is een groot geloof. Het gaat dus niet om de persoon die gelooft, maar om Degene die geloofd wordt. Je gelooft iemands woord en waartoe iemand bij machte is te doen.

Dat is wat Bartimeüs wist; niemand kreeg hem ook stil. Hij wist: Degene die nu langskomt, dat is de Zoon van David. Hij kende ook Zijn naam en die namen riep hij aan, want hij wist: Deze kan Zich over mij ontfermen. En dan gebeurt er ook wat. Vandaar ook dat hij op het moment dat hij geroepen en ontboden wordt, meteen opspringt en gaat. En ook meteen het antwoord geeft: "Dat ik ziende word!" Zo’n vraag stel je alleen, of zo’n antwoord geef je alleen, als je gelooft dat Degene met wie jij nu van doen hebt, bij machte is om dat te doen.

Bartimeüs wist dat; hij was aan het goede adres. Dan zegt Jezus: "Jouw geloof heeft je gered." Dat is het: Degene die jij gelooft, die redt je. Anders zou het toch weer de mens zijn. Zo wordt het heel vaak opgevat: alsof het het geloof van de mens is, onze keuze of onze activiteit. Maar daar gaat het niet om. Geloof ziet af van zichzelf en je gelooft Hém. "Ga heen, je geloof heeft je gered." En dan gebeurt er ook daadwerkelijk wat, en dan staat er:

▶ 49:26 Ziende Geworden: Jezus Volgen op de Weg, Jericho uit ↑ hoofdstukken

"En terstond" – dat is een refrein in het Markusevangelie. Als u een commentaar op het Markusevangelie leest of een boek over deze evangeliebeschrijving, dan zult u ook altijd die constatering tegenkomen. Als er één stopwoord in het Markusevangelie is, dan is het wel dit woord: terstond. Meteen, de dingen gebeuren direct. Er wordt iets gezegd en terstond, meteen, gebeurt er ook wat. Dit is wat de Heer sprak: "En terstond werd hij ziende." Ook hier staat dat woordje weer.

Hij kijkt weer... ik moet degene die deze interlineair gemaakt heeft daar toch nog eens een keertje op aanspreken. Ik ken hem toevallig. Het is niet: "hij kijkt weer", maar: "hij kijkt omhoog". Dat is het. "En terstond keek hij omhoog." En hij volgde Hem op de weg. Dat is het laatste wat van deze geschiedenis vermeld wordt. Dus wat er gebeurt is: hij komt bij Jezus, Hij spreekt, en op het moment dat Hij spreekt, wordt hij opziende. Er wordt niets aan hem gevraagd wat hij precies moest doen, maar het is wel het resultaat als je ogen geopend zijn. Als Hij het is die jouw ogen opent – en ik bedoel dat natuurlijk niet alleen letterlijk fysiek, zoals dat hier als wonder is gebeurd, maar ook qua betekenis.

Als Hij het is die jouw ogen opent, ook de ogen van je hart – de Bijbel spreekt immers over de ogen van het hart – weet je wat er dan gebeurt? Dan ga je het zien. Of laat ik het anders zeggen: dan ga je opzien. Dan kijk je meteen de goede kant op. Dan gebeurt er een heleboel. Ik weet wel dat mensen zeggen: "Ja, dan moet er gewerkt worden." Nee! Kijk, dat is nou geloof: het Woord werkt. Niet de mens moet iets doen; het Woord is een kracht Gods. Als je dat gelooft, dan wordt die kracht ontketend en dan gebeurt er van alles. Wat hier gebeurde: die man werd ziende, hij werd opziende, hij keek omhoog en vervolgens volgde hij op de weg.

Ik vind het mooi: hij zat eerst naast de weg als blinde bedelaar, en nu staat er letterlijk dat hij "in de weg" is, op de weg. Nu is hij op de weg, opziende en Jezus volgend. U begrijpt, de betekenis ligt voor het oprapen. Wat gebeurt er? Als Hij het is die jouw ogen opent, dan krijg je zicht. Dan ga je dingen zien die je werkelijk nooit eerder gezien hebt. En vervolgens ga je Hem volgen, want bij Hem moet je wezen. Niet omdat dat moet, maar wat zou je anders doen? Hij zat eerst naast de weg en nu was hij op de weg.

Dan moet ik er nog iets bij zeggen: hij volgde Hem op de weg, maar waar naartoe? Of laat ik het anders vragen: waaruit? Want dat was het namelijk – we zijn nu weer even terug bij af, althans daar verwijs ik nu naar: ze gingen de stad uit. Dus als Bartimeüs Jezus nu volgt, op welke weg was hij dan? Hij was op weg naar Jeruzalem, maar in ieder geval de stad uit. Daar ging hij nu uit, en ook dat is weer betekenisvol. De stad in de Bijbel is de legerplaats, de plek waar men zich bevindt, maar het is ook een beeld van de wereld.

Als ik het daarover heb in verband met Jericho, dan is het helemaal duidelijk. Jericho is in de Bijbel altijd een beeld van de wereld. Ik begon er al mee: Jericho is het diepste punt van deze wereld. U weet nog dat toen het volk ooit binnenkwam en door de Jordaan was getrokken, ze als eerste bij Jericho kwamen. Die stad viel; het oordeel kwam, de bazuin klonk en de stad viel. Die mocht trouwens ook niet herbouwd worden, wist u dat? Er werd wel herbouwd, maar ten koste van veel; daar lees je profetieën over. Maar het gaat me nu om dit punt: het is een stad die zeer diep gelegen is, als een beeld van de wereld. De Heer kwam tot de wereld, Hij bewees Zijn ontferming, maar Hij heeft de wereld ook weer verlaten. Dat is in feite een beeld van Zijn tegenwoordige positie. Jeruzalem is in zekere zin een beeld van het Koninkrijk dat straks komt, de stad waar Hij zal tronen. Maar hier verlaat Hij de wereld.

Terwijl Hij de wereld uitgaat, zijn er mensen die Hem volgen, mensen die het zicht hebben gekregen. Hun ogen zijn geopend en zij volgen Hem. Dan laat je inderdaad de stad achter je. Van wat "men" zegt, daar trok Hij zich toch al niet veel aan. Als je daar toch niet naar luistert, dan kun je net zo goed meteen de stad uitgaan. Maar ik bedoel het eigenlijk ook anders. Je leest in Hebreeën 13: "Laten wij dan de legerplaats verlaten." Verlaat dat wat de gevestigde religie is, dat wat de wereld zegt – de wijsheid en de religie van deze wereld. Welnu, Jezus verliet deze wereld en wij gaan achter Hem aan. Dan laat je de wereld achter je, want je moet bij Hem wezen. Trouwens, inderdaad op weg naar Jeruzalem. Dat was deze geschiedenis. Tenslotte wil ik u nog meenemen naar twee Bijbelversen.

▶ 56:33 De Heere Is het Die Oren en Ogen Opent ↑ hoofdstukken

In Spreuken 20 staat iets over wat God bij machte is te doen met iemand die geen zicht heeft. Er staat: "Het oor dat hoort en het oog dat ziet, de Heere heeft beide gemaakt." Waarom vind ik dit zo’n mooi vers? Om meerdere redenen, maar het is vooral zo logisch. Als ik kan horen – er wordt mij weleens verweten dat ik zo doof ben, maar dat is vaak ook Oost-Indisch trouwens hoor – maar als ik kan horen, dan is dat toch geen prestatie? Nee, als ik kan horen, dan is er Eén die mij oren heeft gegeven en die mij het vermogen geeft om te horen. Dat is geen verdienste als je iets verstaat.

Met het zien is dat niet anders. Het is toch geen prestatie dat ik u kan zien en u mij kan zien? Dat is een vermogen dat je krijgt; dat is een regelrecht godswonder, want daar komt heel wat bij kijken. Als je daarop inzoomt, op wat het vermogen is om te horen en te zien, dan is dat een compleet godswonder van miljoenen factoren die allemaal samen moeten werken om jou dat vermogen te geven. Het is allemaal "toevallig" natuurlijk, hè? Het resultaat van een explosie... Nou ja, als je God kent, dan weet je natuurlijk beter.

Ik bedoel dit te zeggen: als je hoort, en daarmee bedoel ik ook als je verstaat, en als je ziet, als je zicht mag hebben – en nu bedoel ik het ook geestelijk – als je het Woord mag verstaan, als je zicht mag hebben op wie Hij is, op Zijn plan en Zijn toekomst en wat Hij gedaan heeft, als je Hem mag kennen... hoe komt dat? De Heere heeft beide gemaakt. Hij heeft jouw oren geopend en Hij heeft je ogen geopend, zodat je het mag horen en mag zien. Er is dus geen enkele reden om je te verheffen boven andere mensen die het niet zien. Dat is eigenlijk onzin. Het is heel opmerkelijk, want gelovigen hebben dikwijls – nou ja, "gelovigen" tussen aanhalingstekens dan – de neiging om neer te zien op degenen die het niet zien. Alsof het vermogen om te zien en te horen niet een regelrechte gift en een geschenk van Hem is. Het oor dat hoort en het oog dat ziet: de Heere heeft beide gemaakt.

En dan heb ik er nog één, en daarmee wil ik afsluiten: Psalm 119 vers 18. We zongen voorafgaand aan deze Bijbelstudie dat lied: "Open mijn ogen, Heer, opdat ik de wonderen mag zien van Uw woord". Dat is ontleend aan Psalm 119, een heel lange psalm. De psalmist zegt daar: "Ontdek mijn ogen". Dat wil zeggen: doe mijn ogen open, neem de bedekking weg. Wanneer je slaapt, dan heb je een bedekking en zie je niets. Ontdek mijn ogen! "Ontwaakt gij die slaapt en sta op". Dan krijg je moed, dan krijg je leven, dan spring je op en dan gebeurt er ineens van alles. Terstond!

En dan ga je Hem volgen en ga je nog veel meer ontdekken. Dan worden je ogen verlicht, dan krijg je het licht in de ogen en ga je dingen zien waarvan de hele wereld zegt: "Ik zie niets". Nee, als je blind bent, zie je ook niets. Dan moet het Woord opengaan, maar vooral moeten je ogen in deze beeldspraak opengaan. Ontdek mijn ogen! Wanneer Hij dat gaat doen, weet je wat er dan gebeurt? Dan ga je aanschouwen. Echt aanschouwen. Je gaat de wonderen uit Uw Torah zien, uit Uw onderwijzing. Dat wat U ons allemaal te melden heeft. En dat is zo enorm veel. Dat is de Schrift.

Dit zijn van die gedachten die meekomen, die je misschien op de zondagsschool niet hoort wanneer je de geschiedenis van Bartimeüs leest. Dat hoeft ook helemaal niet, maar het is wel een mooie opstap. Zo’n geschiedenis van Bartimeüs brengt ons feitelijk bij zulke diepere waarheden. Bij de betekenis van Hem die nu de wereld verlaten heeft, terwijl een gezelschap Hem volgt bij wie de ogen geopend zijn. Mensen die Hem zien, die mogen opzien en nog veel meer mogen gaan ontdekken, namelijk de wonderen uit Zijn onderwijzing.