▶ 00:00 Terugblik op de Dag van Yahweh: van de Boze Aion Naar het Messiaanse Rijk ↑ hoofdstukken

Het is inmiddels de vierde keer dat we met elkaar gaan nadenken over dit onderwerp: 'Als de Olijfberg splijt'. De meesten van u die hier ook de voorgaande keren bij waren, weten dat dit een uitdrukking is die ontleend is aan Zacharia 14. Dat is een zeer profetische passage, mag ik wel zeggen, zoals het hele boek Zacharia profetisch is. Het spreekt over gebeurtenissen die tot op de dag van vandaag in de toekomst liggen. Aanvankelijk was het de bedoeling daar één keer over te spreken, maar goed, er bleek zoveel over te melden en er zijn zoveel dwarsverbindingen aan te brengen met talrijke andere passages in de profeten, in het Oude Testament, maar net zo goed ook in het Nieuwe Testament. Als je dat enigszins fatsoenlijk wilt doen, dan moet je daar ook echt de tijd voor nemen. En dat hebben we ook redelijk gedaan.

Ik stel voor dat we, zoals ook de voorgaande keren, eerst het gedeelte nog eens lezen, zodat u weet waar het precies over gaat. Ik lees u voor uit een letterlijke vertaling gebaseerd op de interlinear: "Aanschouw, er komt een dag voor JAHWEH en jouw buit zal verdeeld worden in het midden van jullie. En Ik verzamel al de natiën te Jeruzalem tot de strijd. En de stad wordt veroverd en de huizen worden leeggeroofd en de vrouwen geschonden. De helft van de stad trekt uit in ballingschap en de rest van het volk zal niet afgesneden, zal niet uitgeroeid worden van de stad. En JAHWEH zal uittrekken en strijden te midden van de natiën, zoals ten dage dat Hij streed, ten dage van een aanval. En Zijn voeten zullen staan in die dag op de Olijfberg, die op het zicht van Jeruzalem ligt vanaf het oosten. En de Olijfberg wordt middendoor gespleten, oostwaarts en westwaarts tot een zeer groot ravijn. De helft van de berg zal noordwaarts wijken en de helft zuidwaarts. En jullie zullen vluchten in het ravijn van Mijn bergen, want het ravijn van bergen zal reiken tot Atsel. Jullie zullen vluchten zoals jullie vluchtten voor de aardbeving in de dagen van Uzzia, de koning van Juda. En JAHWEH mijn God zal komen, alle heiligen met U. En in die dag zal er geen kostbaar licht zijn, maar dikke duisternis. Het zal één dag zijn die bij JAHWEH bekend is; geen dag, geen nacht. Ten tijde van de avond zal er licht zijn. En in die dag zullen levende wateren uitgaan vanaf Jeruzalem, de helft naar de oostelijke zee en de helft naar de westelijke zee; in de zomer en de winter zal dat geschieden. En JAHWEH zal tot koning zijn over heel de aarde. In die dag zal JAHWEH één zijn en Zijn naam één."

Tot zover wat we tot dusver iedere keer hebben gelezen. In werkelijkheid gaat het hoofdstuk nog door tot vers 21, maar dat laten we helemaal voor wat het is. Vandaag zullen we ons met name richten op deze laatste twee verzen. Maar laat ik eerst nog eens terugblikken op wat we tot dusver hebben gezien. Voor iedereen is dat nuttig, en speciaal voor degenen die hier natuurlijk voor het eerst zijn. Wat we tot dusver hebben gezien is dat Zacharia 14 spreekt van — zoals de aanhef dat ook al zegt — de dag van of voor JAHWEH. Dat is een hele beroemde dag en een aanduiding van een periode, want dat is het feitelijk. Het is een periode die zal aanbreken wanneer JAHWEH zelf zal gaan ingrijpen en deze aion, dit wereldtijdperk, deze boze aion plaats gaat maken voor de komende aion. Het zal een nieuwe aion zijn en eigenlijk ook het begin van een tweetal wereldtijdperken, aionen, waarin de Messias zal regeren.

Tot op de dag van vandaag is het zo dat de tegenstander de god van deze aion is en het voor het zeggen heeft. Alles in de wereld getuigt daarvan. De schepping kan prachtig zijn, maar neem eens een kijkje in hoe deze wereld draait en hoe deze wereld in elkaar steekt. Het is een boze aion waarin de leugen regeert, met alle gevolgen van dien. Dat gaat allemaal anders worden vanaf deze dag. Ik zei al dat het niet alleen een specifieke dag van 24 uur is, al is dat ook het geval en hebben we het daarover gehad, maar het is ook een speciale periode. Daar spreekt Zacharia 14 van, zoals vers 1 dat zegt.

Zacharia 14 spreekt van de volkeren die ten strijde vergaderd worden te Jeruzalem. Daarbij is het JAHWEH zelf die handelend optreedt achter de schermen. De volkeren hebben daarbij zo hun eigen motieven en hebben niet in de gaten dat het God zelf is die hen eigenlijk als schoven op de dorsvloer bijeenverzamelt. Deze uitdrukking staat ergens in Micha en gaat over diezelfde periode. Dat wil zeggen dat de natiën verenigd zullen zijn — de Verenigde Naties dus — die een oorlog aanvangen. En waar anders dan in het Midden-Oosten? Dat had je eigenlijk ook wel kunnen bedenken. Als je enigszins op de hoogte bent van wat er allemaal in de wereld speelt, dan weet je: dat is de brandhaard en daar gaat alles om. Dat is al vele tientallen jaren het geval en dat gaat zich allemaal toespitsen.

De volkeren zullen ten strijde vergaderd worden te Jeruzalem. U begrijpt wel dat als dat eenmaal het geval is, wat er dan nog overblijft van dat staatje Israël. Tot dusver hebben zij natuurlijk altijd de oorlogen gewonnen tegen een enorme Arabische overmacht, maar er komt een moment dat ook deze Joodse staat — en ik weet dat dat niet door iedereen in dank wordt afgenomen als ik dat zo zeg — zal eindigen. Als ik de profeten lees, dan is dat onmiskenbaar: de Joodse staat zal beëindigd worden en platgewalst door de volkeren. Dat is voorzegd. Maar juist bij de beëindiging van het oude gaat God iets totaal nieuws bouwen. Dan is het ook Zijn werk. Alles wat tot dusver is opgebouwd, is door mensenhanden gebeurd. Ook dat is voorzegd, maar het is mensenwerk. En u weet: als de Heer het huis niet bouwt, tevergeefs bouwen de bouwlieden daaraan. Dat zal ook blijken.

Afijn, de volkeren worden ten strijde vergaderd te Jeruzalem. De helft van de stad — moet u zich voorstellen, we hebben het gelezen — wordt gedeporteerd. De andere helft komt niet om, staat er; zij zullen niet sneuvelen of worden niet uitgeroeid. Met andere woorden: de helft van de stad wordt gedeporteerd maar komt daarbij om. Afschuwelijk. Maar wat er dan gebeurt — dat staat niet specifiek in Zacharia 14, maar aan het slot van Zacharia 13 — is dat een deel in het land zal overblijven. Een derde deel zal overblijven, terwijl twee derden zullen omkomen. Dat derde deel dat overgebleven is, zal de Naam gaan aanroepen: de Naam van JAHWEH. En Hij zal dan ook verschijnen.

JAHWEH gaat uit als Krijgsheer. Dat is een terminologie die we kennen vanuit de Hebreeuwse Bijbel. Hoe vaak lezen we niet in de Bijbel dat God voor Zijn volk strijdt? Ooit bij de Schelfzee was het al zo; Hij streed en wat deed het volk? Zij waren stil. "JAHWEH zal voor u strijden en jullie zullen stil zijn." Zo is het vaker gebleken dat JAHWEH de Krijgsheer was; Hij nam het op voor Zijn volk. Je krijgt dan ook een complete omdraaiing. Want als dat derde deel dat overgebleven is, dat gelouterde deel, de Naam zal aanroepen, dan zal Hij ook verschijnen. Vervolgens lees je dat Zijn voeten zullen staan op de Olijfberg, die ten oosten van Jeruzalem ligt, die dan bij die gelegenheid middendoor zal splijten. We hebben het er uitgebreid over gehad; dit is eigenlijk het enige gedeelte dat dit zo specifiek zegt.

Dat die berg dan ook zal splijten. We weten wel uit andere passages dat de Heer inderdaad juist daar op die locatie zal terugkeren. Eigenlijk is het ook heel logisch. Ooit hadden die mannen in witte klederen dat al gezegd tegen de discipelen – het waren er eigenlijk veel meer geloof ik, maar in ieder geval tegen hen die omhoog keken terwijl de Heer onttrokken werd aan hun ogen, ooit op de dag van hemelvaart. Deze Jezus, die jullie hebben zien weggaan, zal op dezelfde wijze en zelfs op dezelfde locatie weer terugkeren. Zijn voeten verlieten daar de Olijfberg en ongeveer tweeduizend jaar later zullen zijn voeten daar ook weer staan. Ik zeg ongeveer, daar houd ik het dan maar even op.

U begrijpt wel, de tijd van de verborgenheid zoals wij die vandaag nog steeds kennen, is dan voorbij. JAHWEH verbergt momenteel zijn aangezicht; je leest dat ook. Er is momenteel niets waarin zijn aanwezigheid blijkt en Hij is de verborgen God. Zodanig zelfs dat de wereld denkt: 'God is er helemaal niet' of 'Hij is dood', of hoe je dat dan ook formuleren wilt. Atheïsten hebben het wat dat betreft vandaag vrij makkelijk. Hoe onzinnig hun bewering ook mag zijn dat er geen God is en dat er geen design in de schepping is gelegen, het punt van 'waar is Hij dan?' is iets waar ze een heel sterk punt mee maken. Maar dat is dan dus voorbij, want Hij zal uit de verborgenheid komen.

Kijk, u moet goed begrijpen: God is de onzienlijke God, maar Hij heeft een icoon, een beeld dat Hem zichtbaar maakt, dat Hem representeert en vertegenwoordigt. En JAHWEH zal gezien worden. Dat wil zeggen, uiteraard: niemand heeft ooit God gezien of kan God zien, maar Hij wordt gezien in zijn representant, de Heer Jezus Christus. Hij zal gezien worden en zijn voeten zullen staan.

Trouwens, we hebben ook nog gezien dat Hij niet alleen zal verschijnen, maar alle heiligen met Hem. Het staat daar vrij cryptisch, want de identiteit van die heiligen wordt daar niet onthuld. Maar daarvoor moeten we bij de apostel Paulus wezen: wanneer Christus, uw leven, zal verschijnen, zult ook gij met Hem verschijnen in heerlijkheid. Nu is het nog zo dat ons leven, van ons die geloven, verborgen is met Christus bij God. Maar wanneer Hij zal verschijnen en openbaar zal worden, dan zullen wij met Hem ook geopenbaard worden in heerlijkheid. Zo spreekt de Schrift daarover. Dus wij zouden erbij zijn. Als u zich nou afvraagt wat ons aandeel is: Zacharia 14 spreekt over dingen die niet specifiek over ons gaan, maar toch op een verborgen wijze weer wel.

Wat we ook gezien hebben is dat dal dat dan bij die gelegenheid zal ontstaan vanwege de voeten die geplaatst zullen worden op de Olijfberg. Er zal een dal ontstaan, eigenlijk wordt daar ter plekke een vluchtroute gecreëerd waardoor het volk dat nog overgebleven is zal heenvluchten. Ze zullen gaan naar een gereserveerde plaats, naar Atsel. Er wordt daar een plaats genoemd die we verder helemaal niet kennen en er wordt dan ook weleens gezegd: 'geen idee'. Maar je moet ook naar de betekenis van die naam kijken: het is een gereserveerde plaats. Er is in de woestijn een plek die God gereserveerd heeft voor zijn volk, die zal dienen als een schuilplaats.

Ook in de tijd daarvoor hebben we het daarover gehad. Als u nu zegt dat u het een en ander ontgaat, dan zeg ik: dan had u er maar bij moeten wezen. Maar dat is geen verwijt, natuurlijk niet; ik neem aan dat u op vakantie bent geweest of om andere redenen hier niet kon zijn. In ieder geval staat het inmiddels allemaal op internet, dus u kunt het allemaal terugluisteren en horen wat daar allemaal over gezegd is. In ieder geval zal dat volk vluchten naar een locatie in de woestijn waar een ander deel van het volk de voorgaande drieënhalf jaar al gebivakkeerd had en in veiligheid was gebracht.

De dag dat dit gaat gebeuren, dat zijn voeten zullen staan op de Olijfberg en dat daar een vluchtweg gecreëerd wordt, is een dag waarin de zon verduisterd zal zijn. We lezen dat op vele, vele plaatsen in de profeten, in het Oude en in het Nieuwe Testament. De Heer Jezus spreekt daarover in de beroemde rede over de laatste dingen van deze aion. Het boek Openbaring spreekt erover, Joël spreekt erover, Zacharia spreekt erover, Jesaja spreekt erover, noem maar op. Het gaat over die dag dat de zon verduisterd zal worden, om welke reden dan ook; in ieder geval zal het donker wezen. Tegen de tijd dat de zon onder zou gaan en het donker zou worden, juist dan wordt het weer licht. Zo staat het er: de dag waarop geen licht zal schijnen, behalve dan tegen de avond.

Dat is zo ongeveer wat we hebben gezien in Zacharia 14. Nu zie ik alleen dat er een dia is weggevallen. Ik wilde nog wat meer toelichten over wat we hebben gezien; die komen we straks nog een keertje tegen. Maar goed, die zullen we dan maar even overslaan. We gaan nu weer terug naar het tekstgedeelte.

▶ 16:39 Zacharia 14 Vers 8: Levende Wateren Ontspringen Vanuit het Heiligdom in Jeruzalem ↑ hoofdstukken

We zijn gearriveerd in vers 8 en daar staat: "En in die dag". Dat is een uitdrukking die we exact hetzelfde tegenkwamen in het voorgaande vers. In die dag – dat sloeg op de dag van die aardbeving en de dag van de splijting van de Olijfberg. Ik meen dat een andere vertaling zegt "in die dagen", in het meervoud, maar het staat er gewoon in het enkelvoud. Als ik het heel letterlijk neem, dan moet dit dus ook verwijzen naar dezelfde dag dat de Heer zal verschijnen en Zijn voeten zal plaatsen op de Olijfberg.

Ik heb me daar even het hoofd over gebroken, want ik heb me afgevraagd: is het dan niet zo dat pas later de stad weer hersteld wordt? Want dat volk gaat vluchten naar de woestijn – dat moet ik er dan toch even bij zeggen voor de helderheid. Dan gaat de Heer Zijn volk daar verzamelen, ook wereldwijd. Hij gaat ze daar bijeenbrengen. En vanuit de woestijn gaat dat volk dan onder leiding van de echte, de ware Joshua... u begrijpt over wie ik het heb. Joshua en de naam van Jezus is exact hetzelfde: Jehoshua. Onder leiding van Jozua zullen ze vanuit de woestijn optrekken en naar het land gaan om het beloofde land in bezit te nemen. Feitelijk is het een herhaling van wat in het verleden heeft plaatsgevonden, toen het volk vanuit Egypte de woestijn in is gegaan en ook is opgetrokken naar het beloofde land.

We weten zelfs de route die ze zullen gaan; die ligt er al duizenden jaren. Ik geloof dat ik daar de vorige keer ook op gewezen heb: The King’s Highway, de koninklijke weg. Als je naar die omgeving gaat ten zuiden van Israël, dan zie je dat gewoon op de bordjes staan. Dat is de naam van de route: The King’s Highway. Die weg zal men gaan en dan een afslag maken bij de Jordaan. Via het dal van Achor – wat ooit een dal van ongeluk was – zal het juist dan een deur van hoop worden. Dan zullen ze het beloofde land, dat helemaal verwoest is, weer in bezit nemen. Realiseert u zich dat? Het land is helemaal verwoest; andere gedeeltes spreken daar ook over. Een verwoest land gaan ze weer bewonen en dat zal weer opgebouwd worden. De stad Jeruzalem zal in bezit genomen worden en daar zal de troon van David worden hersteld. Vandaaruit gaat er heel veel gebeuren en zal het Koninkrijk gevestigd worden.

Wat ik er eigenlijk ook over wilde zeggen is dit: je kunt je voorstellen dat als die stad eenmaal hersteld is, er daar dan ook rivieren zullen stromen. Maar die rivieren gáán al stromen; dat begint al op de dag dat de voet geplaatst wordt op de Olijfberg. Zo staat het er. Toen ik erover nadacht, begon het me ook te lichten, want eigenlijk is het in die zin heel erg logisch. Het is een seismologisch gebeuren van heb ik jou daar! De Olijfberg splijt, maar het is ook een complete verandering van het landschap. Je kunt je voorstellen dat daar dan ook een bron zal ontstaan, een hele nieuwe bron.

Zo staat het er: "In die dag zullen levende wateren uitgaan vanaf Jeruzalem." Jeruzalem kent tot op de dag van vandaag maar één bron: de Gihonbron. Een hele beroemde bron, waar de tempel ook eigenlijk bij gebouwd was. Een mooi verhaal. Maar dan gaan er levende wateren stromen, en op een hele bijzondere wijze zullen deze vanaf Jeruzalem uitgaan. Let op: op dat meervoud moet je je hier nog niet verkijken, want het Hebreeuwse woord voor water is altijd een meervoud. Wateren. Bij ons is "wateren" ook wel een woord, maar dan is het een werkwoord. In de Statenvertaling ziet u dat echter altijd zo staan: "de wateren". In ieder geval zullen er levende rivieren uitgaan vanaf Jeruzalem.

Let op: vanaf Jeruzalem. Dat is de stad waar ooit – we begonnen de samenkomst ook met deze vaststelling – bijna tweeduizend jaar geleden de Eersteling verrees uit het graf. Waar de steen werd weggerold en de dood werd overwonnen. Daar, in die stad, zal leven worden voortgebracht. Het is ook dezelfde stad waarvan we lezen in Jesaja 2 dat van Sion de wet, de Torah, zal uitgaan en het woord van JAHWEH vanuit Jeruzalem. Dan lees je ook dat, wanneer het Koninkrijk gevestigd gaat worden, de volkeren zullen optrekken naar Jeruzalem om onderwezen te worden door JAHWEH. Dat is een compleet nieuw tijdperk waar je nu nog geen idee van hebt, maar zo staat het al duizenden jaren aangekondigd: JAHWEH's woord zal uitgaan vanuit Jeruzalem en dat is een levend woord.

Eigenlijk is water ook een type van het woord. Levend water is een type van het levende woord. En het woord van God is levend; en wat dacht je wat? Het máákt ook levend. Bij levend water zou je alleen nog kunnen denken aan stromend water, want dat is wat levend water letterlijk betekent. Maar het is in nog meer opzichten levend water: het creëert ook leven en doet de dood teniet. Dat is echt zo, want laten we nog even een zinsdeel verder lezen: "In die dag zullen levende wateren uitgaan vanaf Jeruzalem, de helft naar de oostelijke zee."

De zee ten oosten van Jeruzalem dus. Welke zee is dat? Dat is wat wij altijd de Dode Zee noemen. De zee die als enige zee ter wereld gekenmerkt wordt door de dood. Het is ook het diepste punt van het hele aardoppervlak; het ligt ongeveer 300 meter beneden de zeespiegel. Er is geen dieper punt op de hele aarde te vinden dan die zee. Als je erover nadenkt, is dat trouwens heel typologisch: het is het dieptepunt van deze wereld. Daar waar het water van de Jordaan neerdaalt. Jordaan betekent ook "neerdalend", en dat eindigt dan in de dood. Maar dat gaat compleet veranderen. De helft van die wateren – je krijgt dus een verdeling van die waterstroom – gaat naar de oostelijke zee, en dat is dus de Dode Zee.

▶ 25:10 Profetie Verklaart Profetie: Ezechiël 47 en het Ware Leven in de Dode Zee ↑ hoofdstukken

En deze stroom, deze helft, wordt uitgebreid beschreven in Ezechiël 47. Ik zei u al bij eerdere gelegenheden, en dat is het geweldige van de Schriften, dat het een verzameling van documenten en boeken is waarvan al die profetische passages deeltjes van een legpuzzel blijken te zijn. Ze passen in elkaar, zodanig dat als je ze bij elkaar brengt, er één panorama ontstaat. Eén beeld. Dat is logisch, want achter al die profetieën, achter al die boeken, schuilt één Geest.

Petrus zegt in zijn tweede brief: "Dit mag u niet ontgaan..." Of nee, dat zegt hij elders ook, maar hier bedoel ik iets anders: "Dit wetende, dat geen profetie der Schrift een eigen uitlegging heeft." Ik kan het wel ongeveer opzeggen, maar ik ben bang dat ik dan een fout maak; ik ben ook geen vijfentwintig meer. "Dit moet gij vooral weten, dat geen profetie der Schrift een eigen uitlegging heeft." Dat wil zeggen: die profetie die je ergens vindt, bijvoorbeeld in Zacharia 14, legt zichzelf niet uit. Het heeft geen eigen uitlegging. Wat betekent dat dan wel? Wel, profetieën der Schrift leggen elkaar uit. Want er staat: "Nooit is profetie voortgekomen uit de wil van een mens." Een mens kan niet profeteren. Profeteren betekent letterlijk in het Grieks "voorzeggen". Pro is "voor" en het andere woord betekent inderdaad "spreker" of "uitzeggen". Dus profetie is voorzeggen. Dat is voorbehouden aan slechts één Iemand die de toekomst kent, die het heden kent en de toekomst overziet. Er is er slechts één; geen mens doet Hem dat na. Wij kennen helemaal niets van de toekomst. We weten zelfs nog niet wat er de komende minuut gebeurt. Zelfs experts die zich moeten uitlaten over wat voor weer het morgen wordt — dat is van de week alweer eens gebleken — blijken er compleet naast te zitten. Dat nemen we hen niet kwalijk, want profeteren... u weet ook, het KNMI dekt zich altijd in: "Wij voorspellen niet, wij hebben een weersverwachting." Het is hun idee van hoe het dan zou zijn. Maar voorzeggen is Godswerk. Nooit, zo staat er in Petrus, nooit is profetie voortgekomen uit de wil van een mens, maar door Heilige Geest gedreven en gedragen hebben mensen van Gods wege gesproken.

Welnu, profetische passages leggen elkaar uit. De helft van die waterstroom die vanuit Jeruzalem zal ontstaan, zal naar de oostelijke zee gaan, en in Ezechiël 47 wordt dat beschreven. Ik ga niet het hele gedeelte lezen, maar ik wil u een paar verzen toch niet onthouden waarin dat zo wordt beschreven. Tegen Ezechiël wordt dan een toelichting gegeven over wat hij ziet. Hij mag trouwens ook de rivier doorwaarden. Ezechiël heeft als het ware een tijdreis gemaakt en heeft die rivier zelfs doorwaad. Een heel merkwaardige geschiedenis die je in de voorgaande verzen leest. Dan wordt er tot hem gezegd: "Dit water stroomt naar de oostelijke landstreek en vloeit af naar de vlakte en komt in de zee. In de zee wordt het uitgestort, zodat haar water gezond wordt." Nou, wij kennen één zee waarvan het water per definitie ongezond is. Die is niet alleen ziek, die is dood. Alles daarin is qua leven volstrekt onmogelijk. Dat geldt eigenlijk ook voor de hele omgeving; die is zo doods als wat.

Maar dan staat er in het vervolg: "Het water wordt gezond en alle levende ziel die er wemelen, zullen leven overal waar de beek komt." Nu moet ik u even zeggen: zo staat het er eigenlijk niet. "De beek" staat in het Hebreeuws in een tweevoud. In het Nederlands kennen we alleen maar een enkelvoud en een meervoud, maar het Hebreeuws kent ook nog een dualis. Dat is een vorm waarbij je aan het woord herkent dat het om twee dingen gaat. In de Statenvertaling is het perfect uitgedrukt: "overal waar één der twee beken zal komen". Dat is niet eigenaardig als je weet dat profetie voortgekomen is door God; dan begrijp je dat dit naadloos aansluit bij wat Zacharia zegt, namelijk dat er twee stromen zullen zijn die zich in twee verschillende richtingen bewegen. "Overal waar één der twee beken zal komen, zal het leven voortbrengen en er zal zeer veel vis zijn." Dat moet je nu niet proberen in de Dode Zee. Ik heb weleens een grapje gehoord van iemand die daar met een hengel zat. Er kwam iemand langs die vroeg: "Heb je al beet?" Hij zei: "Ja, je bent de zoveelste vandaag al!" Maar veel vis zal je er nu niet vangen. Straks zal er echter zeer veel vis zijn, want als dit water daarheen komt, dan wordt het water van de zee gezond. Moet je je voorstellen: die Dode Zee wordt een levende zee. Overal waar de beek komt — en hier staat inderdaad weer het enkelvoud, maar in de context wordt het tweevoud gebruikt — zal alles leven. Vanuit Jeruzalem zal er een stroom komen, een levend water, en die zal de dood tenietdoen. Dat is toch een geweldig plaatje van het werk van de Messias en wat Hij gaat doen in de komende eeuwen? Hij gaat de dood overwinnen en uiteindelijk ook daadwerkelijk succesvol tenietdoen. Dat zie je gewoon uitgebeeld in deze beschrijving.

"Vissers zullen erlangs staan van Engedi..." Dat is een plaats die je ook nu kunt bezoeken, waar trouwens ook een bron en een waterval is; ik herinner me dat ik er ooit ben geweest. Die andere naam, En-eglaim, kennen we niet en kan niemand aanwijzen. Dan zijn er twee verklaringen voor dat fenomeen: of het is een plaats die we niet meer kennen, of het is een plaats die we nog niet kennen; namelijk een plaats die bij die gelegenheid zal ontstaan. Dat lijkt me een hele zinnige gedachte, want dat is precies wat er gaat gebeuren. Er zullen namelijk weer vissersplaatsen zijn langs de Dode Zee. Uiteraard is die naam "Dode Zee" dan niet meer ter zake; het is de "ex-Dode Zee", zeg maar. "Vissers zullen erlangs staan van Engedi tot En-eglaim. Het zal een plaats zijn om de netten uit te spreiden en de vissen erin zullen van allerlei soorten zijn, zoals de vissen van de Grote Zee" — dat wil zeggen de westelijke zee, de Middellandse Zee — "zeer talrijk."

Maar, zo staat er dan bij: "De moerassen en poelen ervan zullen niet gezond worden; zij zijn aan het zout prijsgegeven." Eigenaardig hè, dat je dat er zo bij leest? Dat er nog een uitzondering is? Nee, we lezen verder: "Langs de beek zullen op haar oevers aan weerszijden allerlei vruchtbomen opschieten, waarvan het loof niet verwelkt en de vrucht niet opraakt. Elke maand zullen zij vrucht dragen, omdat hun water uit het heiligdom komt. Hun vruchten zullen tot spijze zijn en hun loof" — het blad dus — "zal tot geneesmiddel wezen." Zo staat het er; dat gaat gebeuren. Kijk, dit demonstreert precies dat het levend water zal zijn. Er wordt hier ook gezegd waarom het levend water is: het komt namelijk uit het heiligdom. Het komt uit Jeruzalem, dat wisten we uit Zacharia al, en hier staat zelfs specifiek dat het uit het heiligdom komt. Daar moet ik nog iets bij zeggen: op een later tijdstip gaat er ook een tempel verrijzen, de beroemde tempel van Ezechiël. Want Ezechiël 47 maakt eigenlijk deel uit van een hele reeks hoofdstukken die daarover gaan.

Vanaf hoofdstuk 40 tot 48 wordt die tempel beschreven, tot in de kleinste details. Minutieus is het hele bouwplan al klaar. Die tempel is nooit gebouwd, maar het bouwplan ligt er al duizenden jaren en in het Messiaanse Rijk zal die tempel gebouwd worden.

Uiteraard is dat een proces. Want u begrijpt natuurlijk ook wel dat als de voeten van de Heer zullen staan op de Olijfberg en het volk vlucht naar het buitenland, we niet direct kunnen zeggen: "Ja, en dan breekt het duizendjarig vrederijk aan." Dan loop je wel erg hard van stapel, want dat is nog een heel proces. Die duizend jaren vangen pas aan als alle volkeren zijn onderworpen. Daar gaat echt nog tijd overheen voordat dat het geval zal zijn. Eerst moet het land weer worden herbouwd en Jeruzalem hersteld. Dan zal er ook een tempel komen. Hoe dat precies chronologisch verloopt, daar gaat jaren overheen; dat is nu niet aan de orde.

Maar in ieder geval zal vanuit het heiligdom dan dat water ontspringen. Ook dat wordt in Ezechiël dus beschreven. Heel concreet, heel duidelijk. Natuurlijk kun je zeggen: "Ja, maar dit heeft ook geestelijke betekenis." Zo is men daar in het algemeen mee omgesprongen. En laat ik er dit bij zeggen: ik geloof dat persoonlijk ook van harte. Natuurlijk heeft dit typologische betekenis. De waarheid is — ik wees er zelf eigenlijk ook al op — dat vanuit Jeruzalem het leven zal gaan overwinnen, en wel zodanig dat de dood tenietgedaan wordt. Die Dode Zee wordt levend gemaakt. Wat een onderwijs gaat daarvan uit!

Ik heb er trouwens nog eentje. Dan moet u eens naar Johannes 7 gaan. Daar lees je dat de Heer Jezus zegt: "Wie in Mij gelooft, gelijk de Schrift zegt, stromen van levend water zullen uit zijn binnenste vloeien." Feitelijk is degene die Hem mag kennen en die dat Woord in zijn hart heeft, een heiligdom geworden. En vanuit het heiligdom ontspringt vervolgens ook leven. Levend water, het levende Woord. Dat is het geweldige. Als je drinkt van dat levende Woord, word je zelf ook weer een bron en daar ontspringt levend water uit. Dat is het geweldige.

U begrijpt dat daar zoveel lessen in besloten liggen. Maar de insteek van deze vier studies is dat het concrete taal is en we hebben het ook gewoon heel letterlijk genomen, hoeveel dubbele bodems er ook allemaal in besloten liggen. Dan lees ik nog even verder over die beschrijving in Ezechiël 47: "Langs de beek zullen op haar oevers aan weerszijden allerlei vruchtbomen opschieten waarvan het loof niet ver..." Oh, wacht even, dat hebben we al gelezen. Ja, foutje, neem me niet kwalijk.

▶ 38:19 Het Paradijselijk Herstel: Bomen Des Levens en de Komst van Vitaal Geneesmiddel ↑ hoofdstukken

Maar nog even dit over die bomen die zullen ontstaan, die daar bomen des levens worden genoemd. Er ontstaan rivierstromen: één richting de Dode Zee, die daardoor levend wordt, maar dat niet alleen. Langs die rivier komt zulk bijzonder water voort dat het enorm vitaliserend zal zijn. Het zal water des levens zijn, maar er zijn ook bomen des levens. Daar ontstaan vruchtbomen waarvan de vrucht niet opraakt. De vruchten zullen tot spijze zijn, maar ook het loof, het blad ervan, zal geneeskrachtig zijn.

Vergis u niet: de tijd die dan gaat aanbreken wordt zodanig dat de mensen — die daar gewoon nog in hun sterfelijke lichaam op aarde zijn — leeftijden als die van de bomen zullen bereiken. Zelfs iemand van honderd jaar is daar nog jong. Moet u nagaan: als je vijfenvijftig bent, dan kom je nog maar net kijken. Het zijn totaal andere omstandigheden en dat betekent ook voor de farmacie de doodklap. Daar moet u trouwens niet om treuren; nee, daar gaat dan een heel ander soort geneesmiddel ontstaan. Echt levend, vitaal, vanuit Gods schepping zoals het wezen moet. Geen menselijk brouwsel of chemische troep. Het loof zal tot geneesmiddel zijn, echt levend. De mensen zullen inderdaad weer gezond worden en zeer oud worden, zoals dat ooit ook was.

Trouwens, dan moet ik er nog iets bij zeggen, want we lezen dat deze zelfde streek — nu de Dode Zee — ooit was als de hof van Eden. U leest dat in Genesis 13. Het was niet voor niets dat Lot zich daar ooit ging vestigen, want dat was ongeveer het beste plekje van de hele aarde, waar alles zo levenskrachtig was. Dat is compleet veranderd, dat weten we, maar we krijgen in feite een herstel van die oorspronkelijke situatie. Het wordt daar weer paradijselijk.

We lezen even verder: "In die dag zullen levende wateren uitgaan vanaf Jeruzalem, de helft naar de Oostelijke Zee en de helft naar de Westelijke Zee." Dat hadden we al eerder gezien in Ezechiël, ook daar wordt het bevestigd. Het zijn twee beken die daar zullen ontstaan. Twee stromen: een stroom die zich splijt zoals de berg zich splijt. Zo splijt ook die stroom; de helft gaat naar de Middellandse Zee. Vanuit Jeruzalem krijg je dus geen kanaal, nee, een rivier die zal stromen naar de Middellandse Zee. Dit is een complete verandering van het landschap. Er staat ook nog bij: "In de zomer en de winter zal dat geschieden." Dat wil zeggen dat de rivierstroom in de zomer niet opdroogt en in de winter niet zal bevriezen. Het is gewoon een continue stroom van levend water. En dan staat er in vers 9: "En JAHWEH zal tot koning zijn."

▶ 42:17 Zacharia 14 Vers 9: de Vestiging van het Israëlitisch Wereldrijk en de Heerschappij over de Natiën ↑ hoofdstukken

Of zoals het in de NBG staat: "of tot koning worden". Het is namelijk een heel proces, maar daar hadden we het zojuist al over. Het beloofde land wordt in bezit genomen en Jeruzalem, dat compleet verwoest is, gaat herbouwd worden. En JAHWEH zal dan tot koning worden, of zijn, over heel de aarde. Je zou hier nog kunnen lezen "over heel het land", want dat is in het Hebreeuws – en in het Grieks trouwens ook – hetzelfde woord. Maar kijk even naar de hele context; het gaat hier inderdaad over het land in de meest uitgebreide zin van het woord, namelijk gewoon over al het droge. God noemde het droge "aarde". Dat is het: JAHWEH zal tot koning zijn.

Dus het volk vlucht naar de bergen, de woestijn in, en vanuit de woestijn trekt het naar het land. Jeruzalem wordt herbouwd en wordt de hoofdstad van dat volk en dat land, maar ook van de hele wereld. Vanuit Jeruzalem worden de overige volkeren onderworpen. Je krijgt dus een heel nieuw koninkrijk. Letterlijk een koninkrijk, want een koning zal daar regeren en die gaat wereldwijd zijn koningschap vestigen. We hebben in het verleden een Babylonisch wereldrijk gehad, we hebben een Medo-Perzisch wereldrijk gehad en we hebben een Grieks wereldrijk gehad. En weet u wat we straks gaan krijgen? Een Israëlitisch wereldrijk, waarbij de troon van David weer hersteld zal worden.

Er zijn zoveel gedeeltes bij de profeten die over dat fenomeen spreken. Laten we even een korte indruk geven om u te laten zien dat juist daarover wordt gesproken: dat het koninkrijk dus wereldwijd gevestigd gaat worden. In Psalm 2, een hele boeiende psalm omdat juist daarin ook wordt beschreven dat de volkeren ten strijde zullen trekken tegen Jeruzalem – die hadden we trouwens nog niet genoteerd, maar bij dezen – wordt er gesproken over JAHWEH die tot Zijn Zoon spreekt. Dan zegt JAHWEH: "Vraag Mij en Ik zal volken geven tot uw erfdeel" – dat wil zeggen: aan de Zoon. Kijk het maar na in Psalm 2. "Ik zal volkeren geven tot uw erfdeel" of tot uw lotsdeel. Die krijg je gewoon. "En de einden der aarde tot uw bezit." Dat wil zeggen: heel het land. De einden der aarde, dat betekent gewoon: tot waar het droge ophoudt aan de kust. God noemt het droge "aarde", en dus is de kust het einde van de aarde. Dat is niet een verouderd wereldbeeld ofzo; nee, het betekent gewoon daar waar het droge ophoudt. De einden der aarde tot Uw bezit.

En dat koninkrijk gaat dus echt ook met kracht gevestigd worden. "U zult hen verpletteren met een ijzeren knots." We hadden het toch al gezien? Die volkeren trekken ten strijde tegen Jeruzalem. En dan staat er ook: "De Here, die in de hemel zetelt, lacht; de Here spot met hen." Ik heb immers Mijn Koning gesteld over Sion. Hij zal regeren. En met degene die het niet aan wil, daar wordt echt korte metten mee gemaakt: "U zult hen verpletteren met een ijzeren knots, hen stukslaan als pottenbakkerswerk." Dus die volkeren worden aan de Zoon, en daarmee dus ook aan het volk van Israël, onderworpen.

We gaan nog twintig psalmen verder naar Psalm 22, zo'n beroemde Messiaanse psalm. Het eerste gedeelte gaat over het lijden dat over Christus zou komen, het tweede gedeelte gaat over de heerlijkheid van dat koninkrijk. En dan staat er: "Alle einden der aarde" – heb je die uitdrukking weer? – "alle einden der aarde zullen het gedenken en zich tot JAHWEH bekeren." Die moeten dus compleet hun mindset veranderen. Dat zal gebeuren. Het blijkt dus allemaal totaal anders te zijn dan men altijd gedacht heeft, maar het gaat wel gebeuren. Alle einden der aarde zullen het gedenken en zich tot JAHWEH bekeren; alle geslachten der volkeren zullen zich neerbuigen voor Uw aangezicht. Dat gaat gebeuren, want het koninkrijk is van JAHWEH. Hij is heerser over de volkeren.

En dat is zo concreet als de tijd waarin ooit David, en later zijn zoon Salomo, een machtig koninkrijk vestigden. Vergis u niet hoor, in die dagen was dat al een type van wat er straks gaat gebeuren. David en Salomo hebben zelfs een geweldig wereldrijk gevestigd. Dat is vaak onbekend, maar het is echt zo. Zij hebben een wereldrijk gevestigd, maar dat is nog maar een zwak type van wat er straks gaat gebeuren. Vanuit Jeruzalem gaat dat koninkrijk wereldwijd gevestigd worden. Want het koninkrijk is van JAHWEH; Hij is heerser over de volkeren.

We gaan nog weer een heel aantal psalmen verder. Juist het boek der Psalmen getuigt er zo overvloedig van. Want JAHWEH is de Allerhoogste. We hebben al eerder gememoreerd dat de term "de Allerhoogste" juist ook refereert aan Zijn triomf. Alles wat zich tegen Hem verheft... wel, er blijkt een overtreffende trap te zijn. Dat wil zeggen: Degene die hoger is dan wie ook. Hij is de Allerhoogste, Hij is geducht. Dat wil zeggen dat als je je tegen Hem verzet, je echt wat te duchten hebt. JAHWEH, de Allerhoogste, is geducht; een groot Koning over de ganse aarde. In vers 4 is het trouwens boeiend, want er staat: "Hij brengt volken onder ons, natiën onder onze voeten." Waarbij "ons" en "onze" verwijst naar het volk van Israël. Met andere woorden: de volkeren worden onderworpen aan de Messias, de Koning der koningen, maar daarmee ook aan het volk van de Messias. Zoals gezegd: het is een Israëlitisch wereldrijk dat gevestigd gaat worden. De volkeren worden onder de voeten gebracht van Israël.

Ik denk dat als velen die dat nu horen – nou ja, u niet, maar anderen – ze hun tanden zouden knarsen bij het idee dat Israël straks het land en het volk wordt dat de wereld gaat beheersen. Dat doen ze trouwens in zekere zin nu ook al, maar dat is wel op een duistere manier. Nou, daar laten we het maar bij. Maar in ieder geval: Hij zal volken onder hun voeten brengen, waarbij Israël dus inderdaad het volk is dat zo'n positie zal innemen.

Jesaja 60 zegt: "Want het volk en het koninkrijk die u – Israël – niet wil dienen, zal te gronden gaan." Dat betekent dus dat ze zich zullen moeten schikken. U ziet hier ook: dit is koninkrijkstaal, de taal van een krijgsheer, van een machtsovername. Natuurlijk, er gaat een vrederijk gevestigd worden van vrede, rust en ongekende welvaart. Maar u begrijpt ook wel dat, als dat gaat gebeuren, er ook velen zullen zijn die zich daar met de grootste moeite aan zullen overgeven. Het gaat gebeuren; feitelijk hebben ze geen keus. "Want het volk en het koninkrijk die u niet willen dienen, zullen te gronden gaan, en die natiën zullen zeker verwoest worden."

Ik ben daar de afgelopen week erg mee bezig geweest en heb er zelf ook een blogje aan gewijd. Misschien is dat goed om even te zeggen: kijk, we geloven dat God de Redder is van alle mensen en dat Hij het al verzoent. Als je zo gewend bent vanuit dat perspectief te denken, dan kan ik me goed voorstellen dat je er moeite mee hebt om dit soort taal te lezen. Gaat dat echt zo in zijn werk? Ja, alles op zijn tijd. Die verzoening van het al, en het feit dat ieder zich vrijwillig aan Hem zal overgeven – dat individueel elke knie gaat buigen en elke tong zal belijden – dat is pas aan het einde van de heerschappij van Christus. Daar zit een aion tussen, een heel wereldtijdperk van duizenden jaren.

Kijk, je moet de tijden goed onderscheiden. Als Hij Zijn koninkrijk gaat vestigen, dan zal dat inderdaad ook met harde hand zijn, met een ijzeren knots, zoals we dat al lazen. Maar er komt een tijd dat alles aan Hem ondergeschikt zal zijn, ook vrijwillig. Maar dat neemt tijd in beslag. Het is van belang om dat te zien en die tijden te onderscheiden, want anders ga je de dingen helemaal door elkaar halen. Dan kun je de dingen niet meer plaatsen en begrijp je niet meer hoe dit tegelijkertijd waar kan zijn.

Dat Hij Zijn vijanden aan Zich zal onderwerpen en dat Hij Zijn vijanden verzoent – hoe kan dat tegelijkertijd waar zijn? Dat is ook niet tegelijkertijd waar. Nee, die dingen zullen in verschillende fasen hun beslag krijgen; niet allemaal op één moment.

In Daniël staat het logischerwijs zo: "En het koningschap, de macht en de grootheid van de koninkrijken onder de ganse hemel zal gegeven worden aan het volk van de heiligen van de Allerhoogsten." Ziet u? Het gaat hier niet eens zozeer om de Messias – dat komt pas daarna – maar hier gaat het over het volk. Het gaat hier duidelijk, als je het in de context leest, over het volk van Israël. Je krijgt straks dus echt een koninkrijk met een Israëlitische politiek, om het zo maar te zeggen. Zij zullen aan de spits staan. Niet alleen in politiek opzicht, maar ook in cultureel opzicht en in religieus opzicht. In alles zal het volk van de heiligen van de Allerhoogsten de heerschappij hebben.

En er staat nog bij: "Zijn koningschap" – en nu gaat het over dat van de Messias – "is een eeuwig koningschap", een koningschap voor de eeuwen, "en alle machten zullen het dienen en gehoorzamen."

Heb ik er nog één? Dat is de laatste. Te dien dage... dan gaan we naar het boek Amos. "Te dien dage zal Ik de vervallen hut van David weer opbouwen." Weet u wat die vervallen hut is? Dat is dat koningshuis van David dat ooit in glorie regeerde op aarde. Het is een hele lange dynastie geweest; vanaf David tot aan de Babylonische ballingschap hebben er allemaal koningen van het huis van David in Jeruzalem geregeerd. Maar al duizenden jaren – pakweg 2500 jaar – is er niets meer van dat huis over. Het is een vervallen hut.

Maar wat staat er? "Te dien dage zal Ik die vervallen hut van David" – dat koningshuis, die dynastie van David – "weer oprichten." Herstellen. "Ik zal haar scheuren dichten en wat daarvan is ingestort overeind zetten. Ik zal haar herbouwen als in de dagen van ouds." Als in de dagen van David en de Zoon van David. Dat is dubbelzinnig, ja. "Opdat zij" – dat volk van Israël – "zal beërven de rest van Edom." Daar hadden we het al eerder over. "En van al die volkeren over wie Mijn naam is uitgeroepen, luidt het woord van JAHWEH die dit doet." Hij staat er zelf garant voor.

Ziet u? Het huis van David zal niet alleen regeren over Israël, maar over alle volkeren. En dan gaan we weer even terug naar Zacharia 14.

▶ 55:57 Het Ultieme Monotheïsme voor Heel de Aarde: Yahweh Is Eén en Zijn Naam Eén ↑ hoofdstukken

En dat lezen we, en dat is het laatste zinsdeel wat we onder ogen moeten zien in vers 9: "In die dag zal Yahweh één zijn en zijn naam één." Sommigen spreken dan ook, als ze het hebben over de naam van God, over 'de Ene'. Waarom? Omdat zijn naam één is. Hij is één, dat wil zeggen: Hij is integer. Wat Hij zegt, dat doet Hij. Hij is niet gespleten, niet schizofreen, Hij heeft geen dubbel gezicht. Nee, Hij is één, maar Hij is ook de enige, dat wil zeggen: uniek. Er is geen ander.

Dit woord refereert eigenlijk ook aan wat we lezen in Deuteronomium. Op de lippen van elke Israëliet zou dit elke dag, van 's morgens vroeg tot 's avonds laat, gesproken worden: het Shema, zo heet dat. Als een Jood de deur binnengaat, dan heeft hij daar de mezoeza hangen; zo staat het ook beschreven. In de mezoeza, zo'n kokertje bij de deur, daar zit een rol met daarop het Shema. En dat is met deze woorden: "Hoor Israël, Yahweh onze God, Yahweh is één." Dat is het belangrijkste; de belangrijkste belijdenis voor elke Israëliet.

Ik las een keertje van de rabbijn Pinchas Lapide dit: hij zegt dat Israël maar één dogma kent, en dat is dit: "Hoor Israël, de Heer onze God is één." Uniek! De christenheid is daar zo ver van verwijderd geraakt door een leer van de drie-eenheid. Dat is afschuwelijk. Eeuwen later is die leer in de kerkgeschiedenis ontwikkeld, met de formuleringen van 'één wezen, drie personen'. Hoe dat dan zou zijn, daarover bestaat een hele uitleg, maar geen hond begrijpt het. En zoals ik het nu zeg, dat meen ik ook echt: geen hond, geen heiden begrijpt het. Eén wezen, drie personen... Vraag het aan de paus in Rome, die dan toch de vertegenwoordiger van dat leerstuk zou moeten zijn. Maar alle protestantse kerken, allemaal hebben ze in hun belijdenis de leer van de drie-eenheid staan. Dat is in feite meer godendom, maar dan verkapt. De eenheid van God hebben ze daarmee losgelaten.

Dat is trouwens ook wat een Jood zal zeggen tegen een christen: "Jullie zijn helemaal geen monotheïsten. Jullie zeggen het wel, maar het is nep, want in werkelijkheid hebben jullie gewoon drie goden: God de Vader, God de Zoon en God de Heilige Geest." En vraag het maar eens aan een moslim, die zegt het net zo goed: "Jullie zijn eigenlijk polytheïsten, jullie hebben meer goden." En ik zeg dan: jullie hebben groot gelijk. Het is waar. Het is zo ver verwijderd van de Bijbelse belijdenis: één God.

Tegen de Heer Jezus werd ooit gevraagd: "Wat is het belangrijkste? Wat is het eerste van alle geboden?" Dat vinden we in Markus 12. En hij zegt: "Het eerste is dit: Hoor Israël, de Heer onze God is één." En dan zegt die schriftgeleerde: "U hebt waar geantwoord. Inderdaad, er is geen ander dan Hij." Die belijdenis, die godsdienstige belijdenis van Israël van al duizenden jaren, zal straks de belijdenis zijn op heel de aarde. Dus ook dat hele christelijke dogma heeft zijn langste tijd gehad — gefeliciteerd, zou ik zeggen. Straks over een jaar of wat bestaat die belijdenis niet meer en is zij als meer godendom aan de kaak gesteld. "Te dien dage zal Yahweh één zijn en zijn naam één."

Je leest in Jesaja 11: "Want de aarde zal vol zijn van kennis van Yahweh, zoals de wateren de bodem der zee bedekken." Dat wil zeggen: heel de wereld zal dit weten en zal Hem kennen. Men zal weten: Hij is de Ene en de Enige. En men zal Hem zó kennen, zoals de wateren de bodem van de zee bedekken. Die aion wordt gekenmerkt door het kennen van Hem.

En dan nog als allerlaatste wat ik wil zeggen, in Johannes 17 — want nu gaan we naar de woorden van de Heer Jezus in het hogepriesterlijk gebed. Hij begint dan in vers 1 met zijn Vader aan te spreken: "Heilige Vader." En dan zegt hij: "Dit nu is het eeuwige leven." Dat wil zeggen: het leven van die eeuw, van die toekomende eeuw. Die toekomende eeuw zal hierdoor gekenmerkt worden. "Dit nu is het eeuwige leven, dat zij U," zegt de Heer Jezus, let op: "dat zij U, Vader, kennen, de enige waarachtige God, en Jezus Christus die U gezonden hebt." De Zoon, de icoon van God. Wat de Heer Jezus toen sprak, dat zal heel de wereld straks weten en op de lippen hebben.

Israëls belijdenis zal dus een belijdenis worden van heel de wereld. Al de volkeren zullen Hem aanroepen. Die tijd gaan we tegemoet en Zacharia spreekt erover. Wel, ik heb u in deze vier bijeenkomsten daar het een en ander over verteld. We gaan nog geweldige tijden tegemoet. Ik bedoel niet alleen maar wij als gemeente, daar hebben we het niet eens over gehad, maar gewoon deze wereld. En die transitie van deze boze aion naar de toekomende is zeer op handen. Ik kijk er reikhalzend naar uit, om allerlei redenen.