▶ 00:00 Introductie en Helikopterview van Psalm 119 ↑ hoofdstukken

Een hele goedemorgen allemaal, beste vrienden. Ik wil vanmorgen uw aandacht vragen voor een psalm die we eerst even met elkaar gaan lezen. De vorige keer dat ik hier gesproken heb, ben ik na afloop bekritiseerd door mijn vrouw en kinderen — en misschien nog wel door meer mensen, maar daar weet ik dan niet van, achter mijn rug om — over de lengte van mijn toespraak. En dat klopte, want die was buitensporig lang, maar ik had dat zelf niet in de gaten. En dat ging toen maar over een paar verzen.

Nu ga ik u meenemen naar Psalm 119. Sommige mensen zullen dan ongetwijfeld denken: nou, als André Piet over Psalm 119 gaat spreken, maak je borst dan maar nat! Even voor de goede orde: als u wilt weten waar Psalm 119 ligt en u de Bijbelboeken niet zo uit uw hoofd weet te vinden, dan hebt u een grote kans dat als u de Bijbel precies op de helft openslaat, u heel dicht bij Psalm 119 zit. Ik heb me laten vertellen dat het middelste vers van de Bijbel Psalm 118 vers 8 is. En vlak voor Psalm 118 heb je de kortste psalm van de Bijbel, Psalm 117; dat had ook nog een optie geweest om iets goed te maken voor deze morgen.

Maar laat ik u dit zeggen: ik ga u vanmorgen niet zozeer meenemen naar de volledige inhoud van deze psalm, maar ik wil u wat meer een totaalblik geven over waar het in deze psalm over gaat en vooral wie deze psalm geschreven heeft. Een helikopterview, zoals dat met een mooi woord heet.

Laat ik eerst even een paar opmerkingen in het algemeen over deze psalm maken. Het is de langste van alle 150 psalmen, maar het is nog sterker: het is het langste hoofdstuk van de hele Bijbel. In totaal 176 verzen.

▶ 02:19 De Alfabetische Opbouw en de Symboliek van de Acht ↑ hoofdstukken

Deze psalm is op een bijzondere wijze opgebouwd, zoals trouwens wel meer psalmen en ook andere Bijbelgedeelten, bijvoorbeeld het boek Klaagliederen. Houd dat boek even in gedachten, want dat werpt ook weer licht op waar we het later over gaan hebben. Ook het boek Klaagliederen is in de afzonderlijke hoofdstukken alfabetisch opgebouwd.

Wat bedoel ik met alfabetisch opgebouwd? Het Hebreeuwse alfabet kent 22 letters en deze psalm bestaat uit 22 delen van ieder acht strofen of acht verzen. Dat betekent dus 22 keer 8, wat in totaal 176 verzen is. Elk deel van die 22 delen van de psalm begint waarbij elk van de acht verzen, elk van de acht strofen, begint met dezelfde Hebreeuwse letter.

Om dat wat aanschouwelijk te maken: dit is de Hebreeuwse tekst. Deze eerste acht verzen beginnen allemaal met de Aleph. Onze 'A' zeg maar, of het Griekse Alfa. De Aleph, ziet u? Vervolgens beginnen de volgende acht verzen allemaal in het Hebreeuws met de Beth. Die alfabetische volgorde gaat natuurlijk verloren als je een vertaling hebt, want dan gaat het verhaal niet meer op. Het is ook niet het Nederlandse alfabet, maar het Hebreeuwse alfabet.

Dat tweede deel begint dus met de Beth. Als u trouwens een Statenvertaling hebt, dan ziet u dat ook boven al die delen keurig vermeld: Aleph, Beth, Gimel, Daleth, Hé, Waw, Zayin, etcetera. Tweeëntwintig stuks. In de NBG-vertaling hebben ze dat er niet meer bij vermeld en dat vind ik eigenlijk wel een gemis. Het gaat zo door: het derde deel van deze psalm begint telkens met de Gimel, de derde letter van het Hebreeuwse alfabet; het vierde deel begint met de Daleth en het vijfde deel begint met de Hé. Zo zou ik alle 22 delen door kunnen gaan.

Met perfectie is de psalm dus zo opgebouwd: 22 keer 8. Daarbij is 8 – en dat zeg ik even voor de fijnproevers en voor degenen die een klein beetje weten van de Bijbelse symboliek – het getal van nieuw leven en ook van een totaal nieuw begin. De zeven is een volheid, waarbij de acht feitelijk het begin is van een nieuwe reeks. Dat moet toch duidelijk zijn als wij op de zondag bij elkaar komen. Het is de eerste dag van de week, maar je zou ook kunnen zeggen: het is de dag na de zevende dag, dus de achtste dag. De acht is een nieuw begin en daarmee ook van nieuw leven. Het is de dag geweest waarop de Heer opstond uit de doden en nieuw leven aan het licht bracht. In deze psalm is dat iets wat ons zeker niet mag ontgaan.

▶ 05:52 De Heerlijkheid van de Torah en Haar Synoniemen ↑ hoofdstukken

Hoe staat het er in onze vertaling boven, in de NBG-vertaling? De heerlijkheid der wet, de heerlijkheid van de Torah. Dat is namelijk het Hebreeuwse woord dat daarvoor gebruikt wordt. 'Wet' heeft bij ons natuurlijk nogal de klank van 'dit moet, dat moet', terwijl het Hebreeuwse woord Torah die gedachte niet heeft. Torah betekent onderwijzing. Of eigenlijk zelfs, het is afgeleid van een werkwoord dat met 'de vinger wijzen' vertaald kan worden. Dat wil zeggen: het is een vingerwijzing van God. God laat dingen zien en onderwijst op die manier. Dat is de Torah.

De heerlijkheid van het Woord van God wordt bezongen en vandaar ook die alfabetische opbouw van A tot Z, zouden wij zeggen, of op zijn Hebreeuws van Aleph tot Taw. Taw is de laatste Hebreeuwse letter. In alle delen komt dat zo ontzettend duidelijk naar voren: de geweldige glorie van Gods Woord, Gods onderwijzing.

Als ik dat zo gezegd heb, moet ik er nog iets bij zeggen, want die Torah heeft in deze psalm acht verschillende aanduidingen. Torah is daar dus één van, maar er zijn nog zeven synoniemen voor dat woord. Dat zie je eigenlijk ook meteen al als je die eerste zeven verzen neemt. Dan heb je de wet – ik heb hier de NBG-vertaling in het grijs staan – de getuigenis, de wegen, de bevelen, de inzettingen en de geboden. Om het even op een rijtje te zetten: de eerste aanduiding is de Torah. Vervolgens zijn er de getuigenissen; het getuigt namelijk vooral van wie God is en wat de voetsporen zijn die Hij in de geschiedenis van Israël en van de volkerenwereld in het algemeen gezet heeft. Dan zijn er de wegen die Hij gaat, of Zijn bevelen – misschien letterlijker: Zijn voorschriften. Dat wat Hij voorschrijft.

Dat laatste zou je zelfs heel profetisch kunnen opvatten. Dat wil zeggen: wat Hij tevoren opschrijft en laat optekenen, zodat een voorschrift ook de gedachte in zich heeft dat het profetisch is. Het schrijft van tevoren op hoe de dingen zullen zijn. Verder zijn het inzettingen, statuten of geboden. Dat wil zeggen: instructies en verordeningen. U voelt wel aan dat dit allemaal verschillende aanduidingen zijn van één en hetzelfde: de Torah. Strikt genomen zijn dat voor de psalmist in ieder geval de eerste vijf boeken van de Bijbel, de boeken van Mozes. Maar meer in het algemeen is het een aanduiding van heel de Schrift, van dat wat God heeft laten optekenen: Zijn getuigenissen.

Als je het bekijkt met de ogen van de psalmist, was dat natuurlijk nog veel beperkter. Het Woord van God was nog niet gecompleteerd zoals in onze dagen, maar de waarheid verandert daardoor strikt genomen natuurlijk niet. Acht verschillende aanduidingen, en daar klinkt natuurlijk weer de volmaaktheid van het Woord door, maar ook hoe in dat Woord nieuw leven geopenbaard en onthuld wordt, maar er ook in verborgen is. Daar kom ik aan het eind nog even op terug.

En dan hadden we er nog één die ik was vergeten. Als u welgeteld had, dan had u gezien dat er nog maar zeven stonden. De achtste is uiteraard 'woorden', het Hebreeuwse woord Dabar. Dat zijn allemaal aanduidingen van de Torah in Psalm 119. De heerlijkheid, de geweldige glorie daarvan, wordt bezongen in deze psalm.

▶ 09:56 Op Zoek Naar de Anonieme Schrijver: een Profielschets ↑ hoofdstukken

Er staat geen naam bij deze psalm geschreven. Dat is natuurlijk iets waarvan je, naar de mens gesproken, zou kunnen zeggen: dat is een lacune, een gebrek, we missen iets. Maar ik ga ervan uit dat, zoals de psalmist zelf ook aangeeft, Gods Woord volmaakt is. Het is dus geen lacune en geen onvolkomenheid. Er zijn trouwens verschillende namen voorgedragen. De meest bekende is wel dat het David zou zijn, en de reden daarvoor is vrij simpel: David beantwoordt in veel opzichten aan het profiel. Maar ik hoop u straks te laten zien — en ik hoop ook overtuigend — dat dit niet afdoende is; David beantwoordt niet helemaal aan het profiel. Men oppert zijn naam mede doordat deze psalm in veel opzichten lijkt op een andere psalm, niet 119 maar Psalm 19, en daar zijn heel opmerkelijke parallellen te vinden. Dus het is niet helemaal uit de lucht gegrepen.

Je kunt gaan fantaseren over de identiteit van de schrijver, of je kunt een afslag eerder nemen en zeggen: het staat niet in de Bijbel vermeld, dus het is kennelijk niet belangrijk. Zo zou je kunnen redeneren. Maar we gaan nu iets anders doen: wat zegt deze psalm nu zelf over de identiteit van de schrijver? Wat komen we over hem te weten? Want deze psalm beschrijft dan weliswaar de glorie van de Torah en de getuigenissen van God, maar in die psalm wordt ook heel vaak in de eerste persoon gesproken over de psalmist zelf. Laten we eens op een rijtje zetten wat daarover te ontdekken valt en gewoon bij elkaar sprokkelen wat we over hem aan de weet komen. Nu gaan we natuurlijk niet al die 176 verzen langs — dat zei ik zojuist al omdat ik het niet zou doen — maar ik wil wel een paar van die verzen eruit lichten waar we heel specifieke informatie vinden over wie deze psalmist is. Soms is dat heel duidelijk en soms wat algemener, maar zo bouwen we even een profiel op.

We beginnen in vers 19. Daar staat: "Ik ben een vreemdeling op aarde; verberg uw geboden niet voor mij." Dat zegt de psalmist: hij is een vreemdeling en hij voelt zich hier op aarde niet thuis. Waarom niet? Dat staat er niet direct bij, maar uit de rest van de psalm blijkt het toch wel heel duidelijk. Vers 22 zegt: "Wentel smaad en verachting van mij af, want ik bewaar uw getuigenissen." Hier heb je weer zo'n aanduiding van die Torah. Dit gegeven is al een aanwijzing: hij is dus een vreemdeling op aarde, maar hij wordt ook gesmaad en veracht. Waarom? Wel, hij bewaart Gods getuigenissen. Dat vertelt ons iets over zijn identiteit. Tot dusver is het natuurlijk allemaal nog heel algemeen. Als je nu zou moeten zeggen wie deze schrijver kan zijn, dan kun je in het wilde weg allerlei Bijbelfiguren aanwijzen.

Maar we gaan verder. In vers 23 staat: "Al zetten vorsten zich neer en beraadslagen zij tegen mij, uw knecht overdenkt uw inzettingen." Dit is nog weer wat meer informatie, want dit vertelt dus dat hij niet alleen in het algemeen gesmaad en veracht wordt, maar dat ook vorsten beraadslagingen tegen hem voeren. Op hoog niveau hebben ze het op hem gemunt. Hij is dus kennelijk niet de eerste de beste. "Ja, uw getuigenissen zijn mijn verlustiging, zij zijn mijn raadslieden." Dat wil zeggen: niet die hoge mannen die het op mij gemunt hebben zijn mijn adviseurs, maar mijn echte raadslieden, wel, dat zijn Uw getuigenissen.

Vers 46 geeft een bevestiging: "Ook zal ik voor koningen over uw getuigenissen spreken, zonder mij te schamen." Hier lezen we dus dat de schrijver van deze psalm iemand is die zelfs voor koningen optreedt en zich niet geneert voor Gods getuigenis, maar daarvan spreekt. Ook dit bevestigt dat het gaat over iemand die aan het hof komt van de allerhoogste mensen in het land en in de wereld. Voor koningen — let op het meervoud.

In vers 57 zegt de psalmist: "De HEERE is mijn deel; ik heb beloofd uw woorden te onderhouden." Let hier even op: "De HEERE is mijn deel." Dit is een uitdrukking die ontleend is aan de Torah, aan de eerste boeken van Mozes. Daar lezen we dit over de stam van Levi. Alle stammen kregen een deel in het land, maar één stam niet. Je leest dan in Numeri 18 vers 20: "En de HEERE zei tot Aäron: In hun land zult gij als Leviet geen erfdeel hebben en een stuk land zal u onder hen niet ten deel vallen; Ik ben uw deel en uw erfdeel onder de Israëlieten." Al die stammen van Israël kregen dus een stuk land, maar de stam van Levi — en specifiek het priesterlijke huis van Aäron daarin — kreeg geen erfdeel. Zij kregen in feite het hoogste erfdeel, namelijk Yahweh Zelf. Zij kregen de dienst in de tempel, in het huis van God: de priesterdienst. Feitelijk was dit de stam die het dichtst bij God stond, in letterlijke en ook in figuurlijke zin. Wanneer de psalmist nu zegt: "De HEERE is mijn deel", en je neemt dat heel letterlijk door Schrift met Schrift te vergelijken, dan zeg ik: is dat een aanwijzing dat de psalmist een Leviet is?

We gaan verder. In vers 84 zegt de schrijver haast vertwijfeld: "Hoevele zullen de dagen van uw knecht zijn? Wanneer zult Gij aan mijn vervolgers gericht oefenen?" Zo duidt hij zich in deze psalm trouwens heel vaak aan: als "Uw knecht". Even terzijde, maar ik raad u echt aan om eens de tijd te nemen — het is een flink hoofdstuk, dat hebben we inmiddels vastgesteld — om die psalm eens in zijn totaliteit te lezen. In een kwartiertje heb je dat gedaan en heb je een impressie van wat er nou eigenlijk in deze psalm staat. Maar goed, we doen dat nu even voor de vuist weg als het gaat over de identiteit van die schrijver. "Hoevele zullen de dagen van uw knecht zijn? Wanneer zult Gij mijn vervolgers gericht oefenen?" Hij wordt dus vervolgd en hij vraagt zich af wanneer het gericht over hen wordt uitgeoefend en voltrokken. "Overmoedigen hebben mij kuilen gegraven, zij die niet leven naar uw Torah, naar uw onderwijzing." Ze hebben kuilen voor hem gegraven. "Al uw geboden zijn trouw; onverdiend vervolgen zij mij; kom mij ter hulpe!" Dat is zijn bede.

In vers 87 staat: "Bijna hebben zij mij op aarde verdelgd, maar ik heb uw bevelen niet verlaten." Wat ze hem ook aandoen, hij blijft bij dat Woord. Juist ook dán blijft hij bij dat Woord, want van wat anders heeft hij het te verwachten? Hij verkeert dus in voortdurend gevaar en is ter nauwer nood aan de dood ontkomen. "Bijna hebben ze mij op aarde verdelgd." Als we nog iets verder bladeren, zegt vers 95: "Goddelozen loeren erop mij te verderven; ik geef acht op uw getuigenissen." En dan vers 99: "Ik ben verstandiger dan al mijn leermeesters." Dat klinkt natuurlijk wat hautain als je het zo zegt. Morgen beginnen de scholen weer, en als je dan naar de onderwijzer of je leraar stapt met Psalm 119 vers 99 in de mond, dan scoor je natuurlijk niet best, dat is duidelijk. Maar de psalmist zegt dat, en ik wil straks ook laten zien dat daar een diepere reden voor is: "Ik ben verstandiger dan al mijn leermeesters."

"Want," zegt hij, "uw getuigenissen zijn mij tot overdenking." De suggestie ligt daarin dat die leermeesters kennelijk niet die getuigenissen overdenken. En in vers 100 van deze psalm staat: "Ik heb meer inzicht dan de ouden," dat wil zeggen dan de voorgaande generaties, "want ik bewaar uw bevelen." Met andere woorden: zij niet, maar ik wel. Of in ieder geval veel meer, hè? Ik ben verstandiger. Misschien dat zij wel verstandig zijn, maar niet zo verstandig als ik, want ik ken die bevelen. Ik geef toe, het kan nog allemaal wat cryptisch zijn, maar straks krijgt het echt body.

We gaan nog even verder in onze speurtocht. Vers 103: "Hoe aangenaam zijn uw redenen voor mijn verhemelte, meer dan honig voor mijn mond." Ik had het al eerder over Psalm 19, de psalm van David. Daar staat het ook: zoeter dan honig, ja, dan honig uiteraard. Dat is uw woord. Er zit heel veel in verborgen: de vergelijking met honig en het woord dat zoet is, et cetera. Maar goed, we lezen verder.

Vers 109: "Mijn leven is bestendig," dat wil zeggen voortdurend, "in gevaar, maar uw Torah vergeet ik niet." Dit bevestigt de indruk die we tot dusver al vaker hebben gezien.

In vers 111: "Uw getuigenissen heb ik voor altoos ten erve ontvangen, want zij zijn de blijdschap mijns harten." Zijn vreugde vond hij daarin, en daar eigenlijk alleen in. Voor de rest op aarde had hij eigenlijk niks te zoeken; daar kwam het feitelijk op neer.

Vers 119 is ook een bijzondere passage die licht werpt op niet zozeer de figuur, maar wel het tijdsbestek waarin dit geplaatst moet worden: "Alle goddelozen der aarde," zij die niet met God rekenen, "doet Gij weg als schuim, daarom heb ik uw getuigenissen lief." En dan vers 120: "Mijn vlees beeft van schrik voor U, ik vrees voor uw oordelen." Hij is zich bewust van het oordeel dat gaat komen. Hij weet: God gaat ingrijpen. En hij houdt zijn hart vast. Hij vreest daarvoor, niet omdat het hem zou treffen, maar om hoe ontzagwekkend dat zal zijn.

In vers 126 staat: "Het is tijd voor de HERE om te handelen." Waarom? "Zij hebben uw wet, uw Torah verbroken." Hier zie je het dus echt geplaatst in de tijd. De psalmist schrijft dit terwijl hij weet dat de oordelen van God aanstaande zijn over het volk. Men rekent niet met de Torah en de tijd gaat nu binnenkort aanbreken dat dat inderdaad voltrokken gaat worden.

Vers 136 geeft ook een inkijkje in het hart van de psalmist. Dan zegt hij: "Mijn ogen vloeien als waterbeken, omdat men uw Torah niet onderhoudt." Vloeien als waterbeken, dat wil zeggen: ik huil voortdurend. Hij stelt niet alleen vast dat zijn omgeving totaal geen boodschap heeft aan het woord van God, maar hij stelt dat met groot verdriet, geëmotioneerd vast. Het is hem echt een reden van grote treurnis. Ook dit werpt veel licht op de psalmist.

U wordt steeds nieuwsgieriger natuurlijk, maar we gaan nog even door naar vers 157: "Talrijk zijn mijn vervolgers en mijn tegenstanders, doch van uw getuigenissen wijk ik niet af." En vers 161: "Vorsten vervolgen mij, zonder oorzaak, maar mijn hart vreest voor uw woorden." Iedere keer dat 'maar' en 'toch', en dan altijd weer dat woord: de getuigenis, de inzettingen, de Torah.

Het is nu tijd om die impressie van wie de persoon achter deze psalm is, even te gaan samenvatten. Laten we het eens op een rijtje zetten. Eén ding is toch wel heel duidelijk: de Torah is zijn grote vreugde. Nog iets: de HERE, JAHWEH, is zijn erfdeel. Hij is verstandiger dan de oudere generaties. Hij sprak tot koningen. Hij is in tranen over het afvallige volk en hij weet dat het oordeel van JAHWEH aanstaande is. Hij is – zo voelt hij zich – een vreemdeling op aarde. Hij wordt gesmaad, vervolgd en zijn leven is bestendig in gevaar. Er werden kuilen voor hem gegraven. Misschien dat er nog wel meer dingen over hem te melden zijn, maar dit zijn veruit de belangrijkste zaken die we aan de weet komen over de psalmist.

▶ 25:51 De Perfecte Match: Jeremia en de Historische Setting ↑ hoofdstukken

Nou, wie zou werkelijk beantwoorden aan al deze kenmerken? Welk bijbelpersonage denkt u? De Heere Jezus Christus? Ja, dat kan eigenlijk natuurlijk niet missen. En toch ga ik u nu iets anders vertellen. Wie zei dat? Die wilde ik horen. Ja. Kijk, laat ik eerst eventjes over het eerste antwoord zeggen, want dat had ik kunnen verwachten en dat betekent dat als u dat antwoord geeft, u er echt nooit naast kunt zitten. Want inderdaad, heel de Schrift getuigt van Hem en ook deze psalm. Dat is niet zozeer het onderwerp van vanmorgen; als ik een vervolg hierop zou moeten houden, dan zou ik daar graag een keer over willen spreken: de Heere Jezus Christus in deze psalm. Hij zegt bijvoorbeeld één dingetje: Hij zegt nogal eens in deze psalm: "Maak mij levend door uw woord". Nou, in wie is dat letterlijk vervuld? Dat Hij uit de groeve werd opgewekt, dat Hij opstond en leven aan het licht bracht, en daarmee ook het getal acht werkelijk vorm en inhoud gaf. Allemaal tot uw dienst, maar het gaat hier over de schrijver. Ik heb het dus niet over naar wie deze psalm verwijst, maar naar de schrijver van deze psalm. Nou, dat was niet de Heere Jezus Christus, dat lijkt me toch duidelijk.

Wie dan wel? Zojuist werd de naam geroepen en ik geloof inderdaad dat dat Jeremia is. Dat kan niet missen en aan al deze acht of negen kenmerken van zijn profielschets beantwoordt hij volkomen. Dat wil ik u ook kort even laten zien. Wat weten we over de profeet Jeremia? We moeten eventjes pakweg 2700 jaar teruggaan in de geschiedenis. Waarom staat Jeremia bekend? Er is aan zijn naam een werkwoord ontleend: jeremiëren. Dat betekent klagen, huilen, janken. Hé, dan hebben we er ook meteen weer één. Maar dat was niet omdat deze profeet zo'n pessimistische figuur was, helemaal niet. Ik weet dat ons werkwoord jeremiëren die klank heeft, maar ik had het zojuist over het boek Klaagliederen. Klaagliederen is geschreven door Jeremia. We kennen hem vooral natuurlijk als de schrijver van het boek Jeremia. Ik denk dat er nog een psalm is van hem trouwens, Psalm 89, maar dat is een ander punt. Hij heeft verschillende boeken geschreven; Klaagliederen is van zijn hand. Toen Jeruzalem compleet verwoest was, heeft hij in grote treurnis en beklacht dat boek geschreven, dat trouwens ook alfabetisch is opgebouwd.

We weten van deze Jeremia – dat staat meteen al in hoofdstuk 1 vers 1, we gaan dus even naar Jeremia toe en hier ziet u de vermeldingen van het hoofdstuk en het vers – dat hij uit een priesterlijk geslacht kwam. Hij woonde in Anatoot en hij was de zoon van de priester Hilkia, een bekende priester trouwens. Met andere woorden: hij kwam uit een priesterlijk geslacht, oftewel uit de stam van Levi. Hij kwam uit die stam waarvan de Torah al had gezegd: JAHWEH is hun erfdeel. Dat is één. Heb ik er nog één? Deze Jeremia werd geroepen in de dagen van koning Josia. Dat was toen de handgeschreven Torah van Mozes in de tempel werd gevonden. Het risico of het nadeel van wat ik nu naar voren breng, is dat als u niet zo vertrouwd bent met de Bijbelse geschiedenissen, ik het een en ander als bekend moet veronderstellen. Ik kan niet alles uitleggen natuurlijk, maar ik geef niet voor niets de bonnetjes erbij zodat u dat allemaal kunt nalezen en kunt zien waar dat dan staat.

Josia was een koning, een van de laatste koningen van het huis van Juda, vlak voor de verwoesting van Jeruzalem. In zijn dagen heeft een enorme revolutie plaatsgevonden; nou, ik kan beter zeggen een reformatie. De handgeschreven rol van de boeken van Mozes werd gevonden in de tempel. Hij kwam onder het stof vandaan toen hij werd gevonden door de vader van Jeremia, Hilkia. Toen die gevonden werd, lees je dat er onder leiding van Josia een enorme reformatie plaatsvond. Josia scheurde zijn kleding en zei: "Al die jaren hebben we afgeweken van de Torah, we wisten dat niet." Men was zo afgedwaald van het woord van God en nu vond men het handgeschreven woord, en dat betekende een complete reformatie. Zo ging het in de eerste dagen van Jeremia. Hij was toen nog een hele jonge vent, een adolescent zouden wij zeggen. Hij was vermoedelijk een jaar of zeventien toen hij geroepen werd. Josia was trouwens ook nog een jonge kerel, een jaar of tweeëntwintig; hij was acht toen hij koning werd. Maar in ieder geval, er kwam toen zoveel licht van het woord van God vrij. Als jonge man hoorde Jeremia dat en als man uit het priesterlijk geslacht was dat mindblowing voor hem. Hij had zulke geweldige dingen ontdekt dat hij nu kon zeggen: "Ik ben verstandiger dan de ouden, dan de voorgaande generaties." Zij kenden het Schrift niet echt, ook al werden ze geacht het wel te kennen.

Jeremia heeft in totaal precies veertig jaren geprofeteerd. In het begin van Josia’s regeringsperiode werd hij geroepen en tot aan het einde van de stad Jeruzalem en tot het einde van de verwoesting van de tempel heeft hij geprofeteerd, en nog kort daarna. Wel, hij kwam aan het hof van koning Josia, later van Joachaz, van Jojakim, ook nog Jojakin en Zedekia. Een hele rits koningsperiodes die soms maar heel kort duurden, één jaar of zo, maar bij al die koningen kwam hij over de vloer. Dus hij sprak tot koningen; nou, dat hadden we gezien. Hij staat bekend als de tranenprofeet. Dat zie je niet alleen in het boek Klaagliederen, maar je ziet het ook in Jeremia zelf. Ik geef u de versnummers er maar even bij zonder daar naartoe te gaan, maar dan lees je in Psalm 119 dat hij inderdaad in tranen is over het afvallige volk. Met andere woorden: de schrijver van Psalm 119 is eigenlijk in dezelfde gemoedstoestand als Jeremia toen later. Want ik moet erbij zeggen: de periode van Josia, waar ik het zojuist over had dat die reformatie plaatsvond, was nog een geweldige tijd. Een geweldige reformatie. Maar alles wat daarna kwam, dat was dramatisch.

Toen heeft Jeremia ook zoveel ondervonden. Veertig jaar lang heeft Jeremia de verwoesting van Jeruzalem en ook de deportatie van het volk naar Babel aangekondigd. Dat stond vast. En inderdaad, in zijn dagen is dat ook gebeurd. De hele stad Jeruzalem is met de grond gelijkgemaakt door Nebuchadnezzar, koning van Babel. Vervolgens zijn ze naar Babel gegaan voor zeventig jaar. Ook dat is zo wonderlijk: Gods woord voorspelt niet, Gods woord voorzegt. Jeremia had al voorzegd dat het zeventig jaar gaat duren. En inderdaad, precies zeventig jaar later wordt het volk weer teruggebracht, precies in overeenstemming met dat wat er tevoren was gezegd. Wonderbaar. Een paar spreekbeurten tevoren hebben we het nog een keer gehad over Kores; misschien herinneren sommigen van u zich dat nog wel. Toen hebben we het daar ook over gehad, over die wonderlijke samenloop van omstandigheden die precies door Jeremia en Jesaja was voorzegd. Zelfs de naam was al genoemd. Veertig jaar lang heeft Jeremia de verwoesting van Jeruzalem en de deportatie van het volk naar Babel aangekondigd, ook al trouwens in de dagen van Josia. God had gezegd: niet in de dagen van Josia gaat het gebeuren, maar het is onafwendbaar.

Dat was een opleving, een herleving, een réveil, een reformatie; hoe je het ook zeggen wilt. Maar het was onafwendbaar. Jeremia had dus geen leuke boodschap voor het volk. Toch was hij een man met een geweldige belofte, want hij zal terugkeren. Hij is ook de man die het nieuwe verbond aankondigde dat God ooit in de toekomst met Zijn volk zou gaan sluiten. In die zin was hij zeer hoopvol, maar op de korte termijn was het echt een drama dat aanstaande was.

Dat is precies wat we ook zagen in Psalm 119. Met name dit kenmerk geeft een historische setting: dat wat we in Psalm 119 lezen over het oordeel, gaat nu gebeuren. De HERE gaat nu optreden, ingrijpen en het volk oordelen. Dat is precies waarom Jeremia ook qua historische setting zo geweldig en perfect beantwoordt aan de schrijver van Psalm 119.

Ik lees nog even verder. Je moet nagaan wat er over Jeremia geschreven staat: vanwege zijn bediening als profeet mocht hij niet trouwen. Hij mocht zelfs geen begrafenissen bijwonen, en ook geen bruiloften of feesten. Die man was te midden van zijn volk, terwijl hij bij de koningen over de vloer kwam, gewoon een vreemdeling op aarde. Echt een vreemdeling. Zoals gezegd was hij kind aan huis aan het hof; hij was een profeet en een priester, zeker niet de eerste de beste, en toch was hij een vreemde. Eigenlijk was zijn manier van leven aanschouwelijk onderwijs voor het volk. Jeremia sprak niet alleen, maar ook de wijze waarop hij leefde en zich onttrok aan alle toestanden van het volk sprak boekdelen. Hij leefde in een sociaal isolement, zoals we dat tegenwoordig zouden noemen. Een vreemdeling op aarde.

Zo zie je dat als je Psalm 119 zo leest, deze psalm met recht 'body' krijgt. De schrijver wordt echt 'somebody'; hij krijgt een naam en een raamwerk. Je kunt het dan plaatsen in een historische context en dan wordt alles heel concreet. Het is niet zomaar een vage bezinging van Gods Woord die in het luchtledige hangt. Nee, het staat in een historische context. Als je Schrift met Schrift vergelijkt, kom je hierop uit.

Even terug: Jeremia werd gesmaad, hij werd vervolgd en hij was voortdurend in gevaar. Ik verwijs hierbij naar allerlei schriftplaatsen in het boek Jeremia. Dat is precies wat we ook van de psalmist lazen. Ook hier is er weer een perfecte match.

En dan: hij werd in een kuil van modder geworpen. Dat is een vrij bekende passage in het boek Jeremia. Hij werd in een waterloze put geworpen die vol zat met slijk, en daar zonk hij bijna in weg. Hij werd ook weer uit de put getrokken. "Toen ik in de put zat, trok Hij mij eruit", dat zingen we ook in een opwekkingslied, en dat is ook echt zo. Zoals gezegd verwijst dit profetisch natuurlijk naar de Enige Echte die uit het aardrijk, uit de kuil en uit de put getrokken werd en een nieuw leven aan het licht bracht. Maar het gaat nu even over de schrijver. Van de psalmist wordt gezegd: "Ze hebben kuilen voor mij gegraven". Dat is precies wat er gebeurde met Jeremia; hij werd in een kuil of put geworpen. In beide passages wordt trouwens hetzelfde Hebreeuwse woord gebruikt.

Dan heb ik er nog één. Ondanks al die vervolging staat er in Jeremia 15 vers 16: "Zo vaak Uw woorden gevonden werden, at ik ze op. Uw woord was mij tot vreugde en blijdschap van mijn hart, want Uw naam is over mij uitgeroepen, HERE, God der heirscharen." Toen hij ooit geroepen werd, zei hij: "Alsjeblieft, ik niet, ik ben nog veel te jong." Maar de HEER zei: "Wie heeft de mens een mond gegeven om te spreken?" Jeremia werd dus echt geroepen. Je leest over hem dat hij al vanaf de schoot van zijn moeder was uitverkoren; hij moest het zijn. Van deze Jeremia lees je dat, ondanks alle omstandigheden, het Woord voor hem voedsel was, zo zoet als honing. Dat is precies wat de psalmist in Psalm 119 ook zegt: een blijdschap, een woord van vreugde, "meer dan honing voor mijn mond".

Zodat we aan het einde van deze helikopterview niet anders kunnen dan vaststellen dat deze psalm inderdaad geschreven is door iemand die we in de Bijbel kunnen herkennen. Zijn naam wordt niet vermeld, maar wie aandachtig leest en Schrift met Schrift vergelijkt, komt als vanzelf bij Jeremia uit. Hij is de perfecte match die beantwoordt aan de schrijver van Psalm 119. En dan wil ik graag nog iets lezen.

▶ 41:41 De Verwondering over het Geopende Woord ↑ hoofdstukken

In deze psalm staan zulke geweldige dingen over het Woord van God. Het is echter niet allemaal het onderwerp voor nu; ik moet mij beperken, dat heb ik ook beloofd aan mijn huisgenoten. Toch wil ik u nog op één passage wijzen in Psalm 119. Ik denk dat ik daarmee heel goed aangeef en samenvat waar het in deze psalm over gaat.

Jeremia zegt dit: "Wonderbaar zijn uw getuigenissen." Dat woord 'wonderbaar' moet je heel letterlijk nemen; dat wil zeggen wonderlijk en verwonderlijk. Het betekent dat we ons afvragen hoe iets kan; dat is immers wat verwondering is. In het Engels zeggen ze: "I wonder". De Schrift is zo geweldig dat je voortdurend verwonderd bent en jezelf afvraagt hoe dit mogelijk is. En daarom bewaart ze mijn ziel.

Dan staat er: "Het openen van uw woorden." Dat wil zeggen dat op het moment dat je die Schriften opent, dat licht verspreidt. Dat Woord hoef je niet te verdedigen. Je hoeft geen licht op het Woord te werpen, zoals ik dat eens in een boek las waarin werd beweerd dat het betreffende boek veel licht wierp op de Bijbel. Dat vind ik wat wonderlijk, want volgens mij is het precies omgekeerd: de Schrift werpt licht. Welnu, als de Schrift opengaat, dan gebeuren er geweldige dingen. Je hoeft dat Woord ook helemaal geen franje te geven; spreek gewoon vanuit dat Woord en het bewijst daarin zijn glorie.

Ik wil er trouwens nog iets bij zeggen over het openen van uw woorden. Eigenlijk wordt daar een woord gebruikt dat de betekenis heeft van iets openbreken, zoals je bijvoorbeeld een vrucht – neem een kokosnoot – openbreekt. Je moet het openbreken om vervolgens bij de inhoud te komen. In eerste instantie is het gesloten; de woorden van God zijn vaak gesloten en daarmee ontoegankelijk. Wie het niet gelooft, die heeft er helemaal niets aan en zegt dat er niets in zit. Nee, maar op het moment dat ze geopend worden, dan verspreidt het licht. Dat is het geweldige.

Het is prachtig om bezig te zijn met de verborgen dingen van het Woord van God en te ontdekken wat er allemaal in opgesloten zit. Dat Woord dient geopend te worden: Schrift met Schrift, in geloof, heel nederig vragend: "Wat hebt U te vertellen?" En dan geeft het de onverstandigen inzicht. Wel, dat lijkt mij in ieder geval de les van Psalm 119. Ik hoop dat u in het vervolg, als u deze psalm onder ogen krijgt, hem zingt of erover hoort, een concreter idee hebt van wat deze psalm is, maar vooral ook wat de boodschap is van de psalmist, oftewel van Jeremia. Laten we het hierbij houden voor vanmorgen.