▶ 00:00 Inleiding: Onze Stamboom Terug tot Één Mensenpaar ↑ hoofdstukken

Ik wil u vanmorgen meenemen – en dat zal de volgende keer, zo de Heer wil en wij leven, met dat voorbehoud uiteraard ook weer het geval zijn – naar Romeinen 5. Daar vinden we een hele passage, in mijn Bijbel staat het er ook boven, die begint bij vers 12: Adam en Christus. Het is een gedeelte dat boordevol mededelingen staat. Ik kom er straks nog even op terug dat het soms zelfs weleens lastig is als lezer om precies de draad vast te houden en te zien waar het over gaat. Maar dat willen we in een aantal bijeenkomsten eens aandachtig lezen en beluisteren: wat zegt Paulus daar allemaal in?

Ik heb een aantal mensen in mijn kennissenkring die zich bezighouden met een hobby die nogal verslavend schijnt te zijn: genealogie, oftewel stamboomonderzoek. Mensen in mijn familie hebben dat bijvoorbeeld ook nagegaan voor de familie Piet van mijn vaders kant en voor mijn moeders kant. Dan is het natuurlijk een hele sport om zo ver mogelijk in de geschiedenis terug te gaan. Als je dan eenmaal in 1600 of 1500 bent aangekomen, nou, dan heb je je werk goed gedaan. Misschien zitten hier mensen die nog verder teruggegaan zijn in hun familiegeschiedenis? Nee dus? Oh ja, Carla, jij bent begonnen en hij is nu ook besmet met het virus. Dat is heel erg leuk.

Je hebt het over je roots: waar kom je nou eigenlijk vandaan? Dat is heel interessant als je erover nadenkt, in eerste instantie zelfs bevreemdend. Want hoe gaat dat? Je hebt twee ouders, vier grootouders, acht overgrootouders. Dat verdubbelt elke generatie. Maar ik zal u vertellen: als je maar ver genoeg teruggaat, kom je weer bij één uit. Of bij twee. Waarom heb ik het over stamboomonderzoek? Nou, als we het er helemaal over hebben: ik ben zelf helemaal teruggegaan, zonder stamboomonderzoek. Maar ik weet waar ik van afstam en ik ga dan ongeveer 6000 jaar terug. Dat is waar we gewoon allemaal van afstammen.

Op scholen en universiteiten hebben ze een ander verhaal. Dat weet ik, maar daar ga ik gewoon even aan voorbij, want dat is in mijn ogen allemaal apenkool. Als je geen God en geen Schepper kent, dan moet dat natuurlijk allemaal vanzelf ontstaan zijn en zullen we wel afkomstig zijn van de aap, of zoiets, van aapachtigen. Maar over dat verhaal hebben we het hier helemaal niet. De Bijbel is er gewoon volkomen duidelijk over dat onze stamboom is terug te voeren tot één mensenpaar, namelijk Adam en Maninne – zo heette zij in eerste instantie, later werd het Eva. Boeiend! Het betekent dus ook dat heel de mensheid begonnen is bij hem. Strikt genomen inderdaad bij hem, want zij kwam uit hem voort. Ook dat is weer een detail apart.

Goedemorgen Jacco en Theo. Is er een plaats? Oké, wij gaan gewoon even verder. Heel de mensheid is begonnen bij die ene: Adam. Zo is het ook dat Paulus dat inzet in Romeinen 5. Kijk, het gaat er niet om dat wij allemaal individuen zijn die onze eigen geschiedenis en onze eigen problematiek hebben, maar het verhaal is: we zitten allemaal in hetzelfde schuitje. We zijn allemaal – ik bedoel niet alleen maar aardelingen, als ik het even zo mag zeggen – mensen die op deze aarde rondwandelen, maar we hebben een gemeenschappelijke voorouder en we hebben trouwens ook een heel gemeenschappelijk probleem. Tenminste, dat is toch wel de ervaring in onze beleving.

Paulus zet dat heel fundamenteel uiteen in de Romeinenbrief. Wat is nou eigenlijk de positie van ons mensen en ook van de mensheid in het algemeen? Dat overstijgt dus helemaal onze individualiteit, dat wat wij persoonlijk zo hebben. Nee, het gaat erom: wij zijn mens. Dat wil zeggen dat we adamieten zijn, afstammelingen van een Adam. Trouwens, Adam betekent ook gewoon 'mens'. Toen hij de enige was die hier op aarde met zijn vrouw rondliep, heette hij in eerste instantie ook gewoon 'de mens'. Daar was er maar één van, en dat is Adam.

▶ 06:07 De Betekenis van Adam: Aardeling met een Hemelse Bestemming ↑ hoofdstukken

Het is heel interessant, voordat ik nu naar Romeinen 5 ga, maar het woordje ‘Adam’ is een Hebreeuws woord en ik zei al: dat betekent ‘mens’. Maar het is weer afgeleid van een woord dat de aardbodem aanduidt. Het Hebreeuwse woord voor de aardbodem is Adama. Eigenlijk dus: moeder aarde. Ik zou met een Nederlandse woordspeling kunnen zeggen: dat is ‘Ma Adam’. Adama. Daar komen wij uit voort. De mens is dus eigenlijk een aardeling; iemand die uit de aarde voortkomt.

Trouwens, om die reden keert de mens ook weer tot de aarde terug. Zo werd dat ooit al in Genesis 3 gezegd: "Je bent uit de aarde genomen." Ik bedoel, dat wat u hier nu voor u ziet en dat wat er op de stoel zit, dat is gewoon allemaal... ja, het is gewoon uit de... Je bestaat uit wat chemische bestanddelen, maar het komt allemaal voort uit de aarde en het keert weer terug tot de aarde.

Dat zegt God dan ook bij die gelegenheid, nadat er gegeten is van die verboden vrucht: "Je zult tot de aarde terugkeren, dewijl..." – dat is heel oud-Nederlands uit de Statenvertaling – "...omdat je daaruit genomen bent." Waarom? Je oorsprong bepaalt ook je bestemming. Trouwens, dat is een hele diepzinnige als ik het zo zeg: je oorsprong bepaalt ook je bestemming.

Dat is op dit niveau zo. Je komt uit de aarde voort en je keert weer weder tot de aarde. Dat is een wat tragisch verhaal als ik het zo zeg. Maar op een nog hoger, veel hoger niveau is het ook zo. En op het hoogste niveau, ja, dan heb je het helemaal prachtig te pakken. Want we komen uit Één voort. En u ziet waar ik nu naar wijs: we komen uit Hém voort. En het kan niet missen dat dat ook onze bestemming bepaalt. Tot Hem keren wij ook weer terug.

Maar dat is niet Romeinen 5, dat is Romeinen 11 vers 36; kijk het maar na. Uit Hem, door Hem, maar ook weer tot Hem zijn alle dingen. Het Al. Het kan niet schelen wat, het komt uit Hem voort. Hij bedacht het, Hij creëerde het en Hij werkt dat zo uit door de tijden heen. Aan Hem is de tijd ook en Hij geeft alles een plaats, maar het heeft de bestemming om tot Hem terug te keren. Dat is een geweldige gedachte: onze oorsprong bepaalt onze bestemming.

▶ 09:02 Romeinen 5: Verzoening als Gods Initiatief voor Vijanden ↑ hoofdstukken

Laten we eens naar Romeinen 5 toegaan, naar dat gedeelte waar ik het over had. Het is Romeinen 5 vers 12. Dat betekent dus dat er al vierenhalf hoofdstuk aan voorafgegaan is. Paulus zet een betoog op en daar is hij ijzersterk in. Dat was een geweldig vermogen, maar bovendien is hij ook met recht begeesterd en geïnspireerd. Wat hij optekende is God-geademd; dat is eigenlijk ook wat geïnspireerd betekent. De woorden die hij optekent, zijn niet zomaar woorden die Paulus koos en optekende, maar het is goddelijk geademd. Het heeft goddelijk leven.

Hij betoogt en zet dingen uiteen, en het gaat daarbij zoals gezegd niet zomaar over de mens individueel, maar over de mensheid in haar algemeenheid. Want het geweldige van het evangelie is dat het niet alleen gaat over wat u of ik doen, of wat u en ik moeten doen. Nee, het gaat erom wat de mensheid is, ongeacht wat je daarvan vindt of wat je daarmee doet. Dat maakt allemaal geen verschil. Dat is wat je bent als mens, en daarmee ook hoe dat ooit zo gekomen is, maar ook wat God daarmee voornemens is en wat Hij daarmee uitwerkt. En het geweldige — laat ik dat op voorhand alvast zeggen — is: het is allemaal perfect design. Er is voor Hem nooit iets misgegaan. Dat gaan we vanmorgen ontdekken.

Maar eerst dit. Paulus begint dan met: "Vanwege dit". Overigens even voor degenen die hier niet eerder geweest zijn of onbekend zijn met deze bijbelstudies: ik heb hier een vertaling die zo dicht mogelijk bij de grondtekst aansluit. Woord voor woord ziet u hier ook wat de weergave is. Vanwege dit, daarom dan. Dat betekent dus dat Paulus refereert aan dat wat hij zojuist naar voren had gebracht. Als u het nagaat in die eerste elf verzen van Romeinen 5, dan ziet u dat Paulus had gesproken over het feit dat we de verzoening hebben ontvangen. Een geweldige waarheid: let op, de verzoening ontvangen hebben.

Verzoening betekent in de Bijbel — trouwens bij ons ook — dat er vijandschap is. Er is conflict, er is vervreemding, en God brengt de partijen bij elkaar. Dat doet Híj. Ook dat is weer iets waar de mens zelf geen bijdrage aan levert. Weet u wat onze bijdrage is, als je er al van kunt spreken? Onze bijdrage aan de verzoening is dat wij vijanden zijn. Dat is onze bijdrage. Wij zijn vervreemd van Hem en wij zijn vijandig. Als er dus hoop is, dan ligt dat niet bij de mens, want die is vijandig, is vervreemd van God geraakt en heeft de rug naar God toegekeerd.

Ga maar eens na: de meeste mensen zijn — en dat is eigenlijk ook de reden van religie en godsdienst — bang voor God, maar feitelijk ook boos op God, áls Hij er al is. Waarom dan? Ik hoef daar niet eens voorbeelden van te geven, je hoort het zo vaak voorbij komen. Dat Hij er is, ja, dat moet wel natuurlijk. Of je moet in dat apenkool-verhaal geloven. Ik zeg het heel denigrerend, maar goed, dat doen ze van de andere kant ook, dus ik ben daar niet zo moeilijk over. Maar dat God er is, dat blijkt wel. Er zit zoveel design in de schepping; alles roept dat uit. Maar dan zit je vervolgens met het probleem: hoe kan het dan? Het lijden in de wereld, de dood en wat mensen elkaar allemaal aandoen... Dat die God dat in elk geval allemaal laat gebeuren. Als Hij dan al machtig is, waarom grijpt Hij dan niet in? Kortom: dat verwijt naar God toe.

Dat is vooral de seculiere versie. De godsdienstige versie is: als Hij God is, dan hebben we niets in te brengen. Dan hebben we eigenlijk reden om bang voor Hem te zijn en dus moet je Hem pleasen. Dan moet je netjes leven of, nou ja, vul maar in. Maar het is allemaal eigenlijk niet omdat je God vertrouwt, maar omdat men Hem wantrouwt. Men is bang voor Hem en men wil Hem pleasen. De hele Bijbelse boodschap gaat daar volkomen aan voorbij en staat er ook volkomen haaks op. God is het die de wereld met Zich verzoent. Die wereld is vervreemd van Hem, maar God zelf neemt het initiatief en Hijzelf realiseert het ook. Dat de hele wereld, al die mensen die nu met hun rug naar God toe staan of met hun gebalde vuist naar de hemel staan, dat al die mensen overtuigd worden van het feit dat Hij wel te vertrouwen is en dat Hij werkelijk liefde is. Dat is dus niet eens een oproep, het is een mededeling: God verzoent de wereld met Zich.

Als dat je hart raakt, dan ben je nu eigenlijk al — als ik het zomaar zeg — verkocht. Dan word je nu al geraakt. Is Hij zo? Maar dat is evangelie. Het is een bericht, een mededeling, een goed bericht. Paulus had daarover geschreven: "Vanwege dit". Hij had dat naar voren gebracht. "God echter bewijst Zijn liefde," ik citeer even uit die eerste verzen van Romeinen 5, "dat Christus voor ons stierf toen wij nog zondaren waren." En hoe staat het in vers 10? "Want toen wij nog vijanden waren, werden wij met God verzoend." Wij waren vijanden en wij werden verzoend. Dat is in de passieve zin. Wij zijn daarin passief en Hij overtuigt. Hij maakt vijanden tot vrienden en liefhebbers van Hem. En ja, dat betekent dus: het ligt allemaal bij God. Het is een mededeling. Vanwege dit.

▶ 16:16 De Structuur van het Betoog: een Onafgemaakte Vergelijking ↑ hoofdstukken

"Net zoals door één mens", zegt Paulus dan. Daar hadden we het al over; we hoeven hem niet eens bij name te noemen, we kennen hem. Net zoals door één mens, ooit, bijna 6000 jaar geleden, de zonde de wereld binnenkwam. Nou ja, de wereld, dat wil zeggen: de mensenwereld. Want de zonde was er immers al toen Adam at van die verboden vrucht. Ik kom daar straks misschien nog even op terug. Het werd al ingefluisterd, dat weten we wel, door dat lichtwezen: de slang. De zonde was er al, maar in de mensenwereld werd het geïnfecteerd via die weg. En zo kwam de zonde de mensenwereld binnen, met alle gevolgen van dien, want de mens was de kroondrager en beheerste de wereld. Daar is weinig meer van overgebleven, maar in ieder geval was de mens gesteld tot heerschappij over heel de aarde en de schepping feitelijk.

Nou: "net zoals door één mens de zonde de wereld binnenkwam". En let op, er staat: "net zoals". Nu ga je een vergelijking verwachten. Op het moment dat hij zoiets zegt, moet die zin nog afgemaakt worden. Als ik zeg: "Net zoals mijn moeder eruitziet...", wat verwacht u dan? Dan verwacht u een vervolg in de geest van: "...zo zie ik er ook uit". Die vergelijking moet afgemaakt worden.

En weet u wat nu het grappige is? Dat maakt dit gedeelte ook wat complex. Dit is de inleiding tot een vergelijking, maar kijk het maar eens na: deze vergelijking die hier start, wordt pas in vers 18 afgemaakt. Dit is vers 12, wat betekent dat de verzen 13 tot en met 17 ertussen liggen. Er staat een heleboel tussen en Paulus heeft nog steeds zijn punt niet gemaakt. Dat wordt hem ook wel eens verweten; Paulus plaatst soms de ene tussenzin na de andere. Dan weidt hij uit, en dan weidt hij weer uit over datgene waar hij over uitweidde. Maar laat ik u dit vertellen: het is geen chaotisch verhaal. Allesbehalve dat. Je moet wel heel goed de aandacht erbij houden, dat wel, maar het is zo'n geweldige structuur.

Het betekent dus ook dat, aangezien hij hier met een vergelijking begint – "net zoals door één mens de zonde de wereld binnenkwam en door de zonde de dood, en zó de dood doorging tot alle mensen, waarop allen zondigden" – je daarna een "zo ook" verwacht. Maar dat komt niet meteen. Ja, het komt wel, maar pas in vers 18. Dat betekent dus dat al die tussenliggende verzen een tussenzin zijn. Een parenthese, zoals dat zo mooi heet.

Als ik het grafisch voorstel: hier heb je vers 12, "net zoals door één mens de zonde kwam en door de zonde de dood en zo de dood doorging tot alle mensen". Je kunt de zin eigenlijk al afmaken: "zo ook door één...". We weten nu nog even niet wat hier precies staat, maar je zou het eigenlijk al kunnen afmaken: "zo ook door één mens... voor alle mensen". Dat ligt voor de hand, want hij maakt een vergelijking en hij benadrukt: één mens, alle mensen. Maar dat duurt nog eventjes; dat wordt trouwens de volgende keer behandeld. Laat ik dus meteen de cliffhanger alvast meegeven: eigenlijk krijgen we dan pas de clue. Ik zeg niet dat u hier nu voor spek en bonen zit, helemaal niet, maar dán krijgen we de kern.

Dat hele gedeelte is dus een tussenzin, waarbij ik nog iets moet zeggen over: "zo ging de dood door tot alle mensen waarop allen zondigden". Dat gaat Paulus vervolgens even toelichten in vers 13 en 14. En aan het einde van vers 14 geeft hij weer een toelichting op zijn toelichting, terwijl hij al bezig was met het maken van een vergelijking. Dus ik geef toe: dat is wat complex. Maar het is geweldig gestructureerd.

Ik wil u laten zien hóe die structuur erin zit, want u krijgt een spiegelstructuur van vers 12 tot 14 en vers 18 tot 21. In vers 12 ziet u: door één mens alle mensen veroordeeld. En dan ziet u in vers 18-19: door één mens alle mensen rechtvaardig. Dat is alvast een schot voor de boeg, want daar gaat het op uitlopen. Daar kan ik nu al over verklappen, want het is zo'n onorthodox, maar daarom zo'n geweldig statement dat Paulus maakt. Onvoorstelbaar!

Maar goed, even over die structuur: - Door één mens alle mensen veroordeeld (vers 12) versus door één mens alle mensen rechtvaardig (vers 18). - In vers 13: zonde niet aangerekend als er geen wet is. En dan in vers 20: de zonde aangerekend sinds de wet er is. - In vers 14: de heerschappij van zonde en dood. In vers 21: de heerschappij van genade en leven. - En in vers 14 tenslotte het type Adam, waarna u het antitype Jezus Christus krijgt.

Die tussenzinnen zijn dus niet zomaar losse uitweidingen zonder dat er structuur in zit. Beslist en waarachtig niet! Er zit een geweldige lijn in. Zelfs in die tussenzin met de toelichtingen en voetnoten zit nog een geweldige lijn, waarbij de inhoud uit het eerste gedeelte wordt gespiegeld in het laatste gedeelte van Romeinen 5. Prachtig! Dus als u zegt dat Paulus moeilijk te volgen is, dan geef ik dat toe, maar dan wil ik er wel op wijzen dat hij een geweldige lijn laat zien en neerzet.

▶ 22:56 Door de Zonde de Dood: Verlies van de Boom Des Levens ↑ hoofdstukken

Goed, we gaan even terug naar vers 12: "Vanwege dit, net zoals door één mens de zonde de wereld binnenkwam en door de zonde de dood." Ja, hoe was het? De mens werd een sterveling sinds hij at van de verboden vrucht. Maar dan moet ik er even iets bij zeggen, want daarover bestaan in mijn ogen — en ik wil het ook laten zien — echt misverstanden. Kijk naar "door de zonde de dood". Wat was namelijk het geval? Kijk het maar na in Genesis 3. God had trouwens al tegen de mens gezegd dat als hij zou eten van die verboden vrucht... Hij had een verbod gekregen. U weet trouwens hoe het werkt; dat is ook een Bijbelse gedachte. Als je een mens — niet alleen een klein kind hoor — een verbod oplegt, wat gebeurt er dan? Dan word je geprikkeld om het juist wel te doen. In 1 Korinthe 15 vers 56 vat Paulus dat magnifiek samen. Hij zegt: "De kracht van de zonde is de wet." Prikkel noemt hij het ook. Er is dus niets wat zo prikkelt tot zonde als juist een verbod. Het is haast het ABC van de pedagogiek, maar zo werkt het; het is een goddelijk principe.

Maar God gaf de mens een verbod. Wist God dan niet wat er zou gebeuren? Ja, ik weet vroeger met catechisatie hadden we dat soort problemen. Maar dat kwam ook omdat je ontgaat waar het allemaal op uitloopt. Dan denk je — zo wordt het altijd traditioneel verteld, ik zou het graag anders willen vertellen, wat complimenteuzer — het wordt altijd neergezet als: in het begin is het ooit misgegaan en nu zitten wij met de gebakken peren. En nu is God bezig met een reddingsactie om nog te redden wat er te redden valt. Paniek! Maar als je Paulus volgt — want die schrijft daar zo uitgebreid over — dan blijkt dat juist niet het geval. Het is allemaal design.

Om even terug te komen bij Adam: Adam werd daarvoor al gewaarschuwd. Adam at van de verboden vrucht, inderdaad. Zo kreeg hij kennis van goed en kwaad. Hij kreeg niet alleen kennis van het kwade, hij leerde zo ook het goede kennen. Maar wat gebeurde er? Hij wordt de hof uitgezet. Waarom? Zodat hij geen toegang meer had tot het geboomte van het leven. Dat geboomte, dat later in de Bijbel trouwens in de toekomst ook weer terugkomt, gaf hem vitaliteit. Dat vitaliseerde hem en stelde hem in staat om te blijven leven. Door die toegang tot de boom bleef de mens leven. Maar denk even door, of trek daaruit gewoon de conclusie: dat betekent dus dat Adam een sterveling was. Het was door de toegang tot de boom dat hij niet doodging, maar dat maakte hem niet onsterfelijk. Het was niet zo dat Adam eigenlijk, voordat hij had gegeten van de verboden vrucht, onsterfelijk was. Nee, hij was al vergankelijk. Hij was uit een vergankelijke aarde genomen. Dat is een onderwerp apart. Ik heb onlangs nog in Bodegraven een Bijbelstudie daaraan gewijd, waar we daar dieper op ingegaan zijn. Maar hij was in een vergankelijke schepping gemaakt. De hele wereld, de schepping, is aan de vergankelijkheid onderworpen — dat is trouwens Romeinen 8. Alles.

En dat is een goddelijk principe. Toen de mens eenmaal gegeten had van die verboden vrucht, werd hij uit de hof gezet en toen ging hij daadwerkelijk ook dood. Door de zonde de dood. Hij was misschien wel stervende, maar hij werd verhinderd dood te gaan door de toegang tot dat geboomte des levens. Dat hield hem in leven. Ik had het zojuist even over die Bijbelstudie in Bodegraven onlangs; toen zijn we er dieper op ingegaan. Toen ben ik ook naar 1 Korinthe 15 gegaan en dan lees je ook dat Adam uit de aarde genomen was en daarom ook weer zou terugkeren naar de aarde. Hij was de eerste mens. God had Adam gemaakt, maar God wist al: er komt een ander Mens, de echte, de laatste Adam. Adam was een zielswezen, nog niet geestelijk. Eerst het zielse, daarna het geestelijke. Wat ik ermee bedoel te zeggen, is: door de zonde kwam de dood binnen, maar dat was allemaal omdat God een plan had. Daar komen we straks nog even op terug. Maar houd vast: door de zonde kwam de dood binnen, niet omdat Adam onvergankelijk of onsterfelijk was voordat hij van de boom had gegeten. Helemaal niet. Maar hij had toegang tot het geboomte van het leven en daardoor werd hij verhinderd om dood te gaan.

Afijn, door de zonde kwam dus de dood de mensenwereld binnen. En zo ging de dood door tot alle mensen. U en ik, al die miljarden mensen. Laten we wel wezen: wij zijn nu zoveel duizenden jaren verder en eigenlijk is deze hele aarde — waar ik het zojuist over had, adama — één grote begraafplaats. Eén groot kerkhof waar al onze voorgeslachten in begraven liggen. En als we tijd van leven hebben, komen wij daar ook in. Nee, zo zeg je dat niet. Zoals iemand zei: "Als ik het mag beleven, hoop ik daar begraven te worden." Ik ken ook iemand die zegt: "Nee, ik wil niet in Bovenkerk begraven worden" — waar ik vroeger woonde — "want dan ken ik daar helemaal niemand." Ja, lach er maar om.

Maar goed, de dood is zo doorgegaan, dat zit in de genen. Zo zijn we ontworpen. We zijn allemaal stervelingen en we gaan ook daadwerkelijk dood omdat we geen toegang meer hebben tot het geboomte des levens sinds die ene mens. Ja, zo is het. De dood ging door tot alle mensen. Feitelijk — want er wordt heel vaak gesproken over de "erfzonde", u kent de term wel, dat is een theologische uitdrukking — maar dat is geen Bijbels begrip. Niet de zonde wordt geërfd; wat geërfd wordt is het sterfelijke. De dood is zo doorgegaan tot alle mensen, gewoon overgedragen. We zijn dus genetisch bepaald stervelingen.

▶ 30:53 Zonde als Doelmissen: het Onvermijdelijke Gevolg van Sterfelijkheid ↑ hoofdstukken

De dood is doorgegaan tot alle mensen en dan staat er: "waarop allen zondigden". Als u een NBG-vertaling hebt, dan staat er: "omdat allen hebben gezondigd". Maar nee, daarmee probeer je het eigenlijk weer te maken tot iets individueels. Dat staat er niet. Het staat er niet "omdat" allen hebben gezondigd, in de zin dat mensen doodgaan omdat een individu heeft gezondigd. Een klein kind, een zuigeling, kan sterven zonder dat hij nog één zonde heeft begaan. Nee, het is niet zo dat een mens doodgaat omdat hij of zij heeft gezondigd. De dood ging door tot alle mensen en dan staat erbij: "waarop allen zondigden". In de Statenvertaling staat "in welke allen gezondigd hebben". Dat is in ieder geval beter, waarbij "in welke" dan moet slaan op de dood. En dat klopt. Kijk, "alle zondigden", dat wil zeggen: op de dood. Met andere woorden, de dood maakt ons tot zondaren.

Laat ik het zeggen in de termen van wat het echt betekent. Ik moet altijd goed scherp houden: wat betekent zo'n uitdrukking? "Zondaar", dat zijn van die termen die we vaak gebruiken, maar de Bijbelse betekenis van het woord zonde is "doel missen". Dat is opvallend; zowel in het Hebreeuws als in het Grieks is dat zo. Zonde betekent doel missen. Stel, je gooit een steen en je wilt een doel raken dat een eindje verderop staat, maar je mist. Dan heb je Bijbels gezien gezondigd. Ik kan dat heel hard maken, want het staat letterlijk zo in Richteren 20. Daar staat dat zij een steen konden slingeren zonder... en dan staat er in onze vertalingen meestal: "zonder te missen". Maar er staat letterlijk gewoon: "zonder te zondigen". Trefzeker! Zondigen wil dus zeggen: je mist het doel.

Waarom, of waarop, zondigen alle mensen? Gewoon om één reden, zoals het hier wordt genoemd: omdat wij stervelingen zijn. Omdat de dood is doorgegaan tot alle mensen. Dáárop zondigen we. We zijn stervelingen, we zijn vergankelijk, en dat maakt ons doelmissers. Trouwens, het loutere feit dat we sterven, is op zichzelf al doelmissen, want we zijn uiteindelijk gemaakt voor het leven. Dat is het alleen al. En dat maakt onze positie tot die van een slachtoffer. Dat is ook heel sneu in die zin. Ik herinner me die vraag nog: hoe kan het dat er een mens was die iets deed wat in onze ogen misschien onbenullig lijkt — hij at van een vrucht waarvan God had gezegd dat hij daar niet van mocht eten — en dat dit zo'n enorme impact had? Wat kan ik er nou aan doen dat onze stamvader dat ooit deed? Is dat niet buiten proporties?

Ja, als je het verhaal niet begrijpt, en vooral als je het héle verhaal niet begrijpt, dan lijkt het nergens over te gaan. Want we zijn allemaal zondaren, we zijn allemaal doelmissers, we zijn allemaal stervelingen. Waaraan heb ik dat te danken? Ik kan er ook niets aan doen dat ik mens ben, dat ik geboren ben. Waarom dan die hele weg? Dat is exact waar we het over hadden in verband met de vijandschap en de vervreemding van de mens. De mens stelt zich zulke vragen: "Waarom dan?"

Laten we, voordat we het mooie daarvan vertellen, eerst dit vaststellen: het is een noodzakelijke opstap tot het echte goede bericht. Want het loutere feit dat één mens iets deed met zo'n gigantische impact, waar u en ik totaal geen enkele invloed op hebben, is een geweldige waarheid. Als je alleen de helft ervan kent, zie je dat niet, maar als je het hele verhaal kent, dan weet je: "Ah, als dat de impact is van één daad van één mens, dan moet het ook door één mens en door één daad voor iedereen goed kunnen komen." Dat is precies wat Paulus zegt. Nou ja, niet "goed kunnen komen", het kómt goed. Maar zover zijn we nog niet; ik wil u alleen alvast een beetje opwarmen. Dat is wat Paulus gaat vertellen. Hij begon dit vers met "net zoals", en daarmee kondigt hij aan dat hij iets groots gaat vertellen. Hij vertelt er veel omheen en wacht tot de climax in vers 18 om zijn punt te maken.

Dat de mens inderdaad een zondaar is omdat hij een sterveling is — of anders gezegd: omdat de dood is doorgegaan tot alle mensen en daarop alle mensen zondigen — dat zie je ook in vers 21 van ditzelfde hoofdstuk. Daar lees je dat de zonde heerst in de dood. Wat is het terrein van de zonde? Waarin domineert ze? Waarin heeft ze haar heerschappij? Wel, dat heeft ze in de dood. Dan zegt Paulus in vers 13: "Want tot op de wet was zonde in de wereld."

▶ 37:35 Van Adam tot Mozes: de Heerschappij van de Dood Zonder Wet ↑ hoofdstukken

Waar Paulus op doelt, is die periode van Adam tot Mozes. Over de wet had hij in het voorgaande ook al gesproken; hij heeft het over de wetgeving, over de tijd dat God aan Israël bij de Sinaï de Torah gaf. Als we het over Adam hebben, dan hebben we het over de stamvader van de hele mensheid. Maar het zou nog een hele tijd duren voordat God één volkje uitkoos, dat volk vervolgens via Egypte uitleidde en in de woestijn bracht. Pas toen gaf Hij aan dat volkje Zijn wet. Maar al die tijd daarvoor was de zonde al in de wereld.

Die hele periode van Adam tot Mozes is boeiend. Bij een andere gelegenheid heb ik dat wel eens uitgebreid laten zien; je kunt daar een prachtige tijdtabel van maken en het geweldige ervan is dat het zo perfect is. Vanaf de creatie van Adam tot aan de geboorte van Abram is precies tweeduizend jaar. Ik zeg zelfs precies. Kun je dat bewijzen? Ja, maar nu niet, want dan moet ik een heleboel geslachtsregisters gaan optellen. Maar het is wel heel boeiend. Vanaf de geboorte van Abraham tot aan de wetgeving is precies vijfhonderd jaar. Die is trouwens vrij makkelijk te bewijzen. Want van Isaak tot aan de wetgeving was vierhonderd jaar, en Abraham was honderd jaar toen hij Isaak kreeg. Honderd plus vierhonderd is vijfhonderd. De eerste periode is lastiger aan te tonen, maar het is te doen.

Tot op de wet was er dus zonde in de wereld. Dat is interessant als je naar de Bijbel kijkt. In het Oude Testament, de Joden spreken over de Tanach, gaat verreweg het grootste gedeelte over de periode vanaf de wetgeving tot op Christus. Dat beslaat zo'n vijftienhonderd jaar. Dat betekent dat het grootste gedeelte van de geschiedenis vóór de wet ligt. De periode van Adam tot Mozes, die we vooral uit het boek Genesis kennen, duurde vijfentwintighonderd jaar. En in die tijd had de mens geen wet. God had Zijn belofte gegeven, wat al begonnen was in de hof, nadat de mens van de verboden vrucht had gegeten. Tot op de wet was de zonde al in de wereld. Het feit dat er zonde was, staat helemaal los van de wetgeving; dat heeft veel oudere wortels, namelijk het feit dat we Adamieten zijn.

Tot op de wet was zonde in de wereld, maar, zegt Paulus dan, zonde wordt niet in rekening gebracht als er geen wet is. Zonde had toen nog niet het karakter van overtreding. Dat zien we ook in het volgende vers. In Romeinen 4 vers 15 lees je: waar geen wet is, is ook geen overtreding. Je kunt wel je doel missen, maar het heeft niet het karakter van een verbod dat overtreden is. In die zin wordt het dus ook niet in rekening gebracht. Dat is eigenlijk eigenaardig, want wij denken vaak dat de wet een leefregel is voor alle mensen. De wet die God aan Israël gaf via Mozes zou dan een leefregel voor de hele mensheid zijn, maar daar klopt niets van. God gaf die wet pas na vijfentwintighonderd jaar aan één enkel volkje. Al die tijd daarvoor had de mens geen wet; de Torah was er niet eens. Als de Torah inderdaad universeel was voor de hele mensheid, dan had God die wet wel aan Adam gegeven, toch? Maar dat deed Hij niet. Ook niet aan Noach of aan Abram. Toen God de belofte aan Abram gaf, zou het nog 430 jaar duren voordat Hij de wet aan Israël zou geven. Die wet is dus niet universeel, maar heeft te maken met één volk. Zo begint die wet ook: "Ik ben de Heer uw God, die u uit het diensthuis uitgeleid heeft." Dat gaat over een volk dat zojuist het land Egypte had verlaten; het betreft niet de hele mensheid.

Weet u wat wél universeel is? Dat we allemaal zondaren zijn. Dat geldt voor alle mensen. Het is prachtig dat Paulus dit uiteenzet in een brief aan een ecclesia in Rome die hij nog nooit had bezocht. Hij zet zulke universele waarheden neer die niet specifiek voor Israël alleen waar zijn. Nee, dit geldt voor alle mensen: alle mensen zijn stervelingen. Vandaar ook dat de boodschap van het Evangelie zo eenvoudig is; het zou elke sterveling moeten aanspreken. We lopen immers allemaal met de dood in de schoenen, waar we niets aan kunnen doen en waar we niet voor gekozen hebben. We komen er ook achter dat we allemaal doelmissers zijn. In calvinistische kerken zegt men dat je tot zondekennis moet komen, maar het is al heel wat als je je ervan bewust bent dat je een sterveling bent en dat je inderdaad niet in staat bent om je hoge idealen te bereiken. Je kunt hoge idealen hebben en iedere keer tot de erkenning komen dat het niet lukt. Ik ben inderdaad een doelmisser. De mens is een doelmisser, en dat geldt voor alle mensen. En dan is daar het bericht: er is leven. Echt leven, onvergankelijk leven.

Wat wij hier leven noemen – ik zeg het zo vaak, maar het is zo belangrijk om het zo te benaderen – is in Bijbelse termen geen leven. Dit is sterven; je bent bezig om dood te gaan. Het echte leven kwam aan het licht tweeduizend jaar geleden, toen die steen werd weggewenteld en Jezus Christus werd opgewekt uit de dood. Hij is de Eersteling, want Hij sterft nooit meer. Hij is in onvergankelijkheid opgewekt, niet door te eten van een boom van leven, maar Hij is onsterfelijk geworden. We hebben er geen idee van, maar dat is leven: in onvergankelijkheid, in heerlijkheid en in kracht, zoals Paulus zegt in 1 Korinthiërs 15. Dat is leven met een enorm perspectief en uitzicht.

Maar, zegt Paulus dan in vers 14, de dood was koning vanaf Adam tot aan Mozes. Vijfentwintighonderd jaar lang, veruit het langste gedeelte van de Oudtestamentische historie, was de dood al koning, zonder dat er een wet was en zonder dat de mensen die wet hadden overtreden. Hij zegt erbij dat dit ook gold voor degenen die niet zondigden op de wijze van de overtreding van Adam. Adam overtrad een specifiek gebod, maar al die vijfentwintighonderd jaar tot aan de wetgeving was de mens een zondaar, ondanks het feit dat hij de wet niet overtrad. Dat kon ook niet, want er was nog geen wet. Wat Paulus hiermee aangeeft, is dat het niets te maken heeft met het feit of de mens de wet wel of niet houdt; het is gewoon universeel. Het heeft een wortel en een bron: het gaat allemaal terug op het feit dat wij Adamieten zijn. Het is onze afkomst, het zit in onze genen. Dat is wat we zijn. Het is universeel en heeft niets te maken met je persoonlijke instelling of je goede bedoelingen. Je kunt natuurlijk verdedigen dat er een verschil is en dat de een "meer zondaar" is dan de ander. Maar is dat zo? Is de een "zwangerder" dan de ander? Je bent een zondaar, punt. Je bent een doelmisser. En hoewel er gradaties zijn in het proces van sterven – de een gaat eerder dood dan de ander of via een tragischer proces – blijft de essentie dat we zondaren zijn. We derven en missen de heerlijkheid van God.

▶ 48:26 Adam als Type: het Goddelijke Design en Prototype van Christus ↑ hoofdstukken

En dan staat er in vers 14, naar het einde toe: "...maar de dood was koning vanaf Adam tot aan Mozes, ook over degenen die niet zondigden op de wijze van de overtreding van Adam, die een type is..." Adam dus, die een type is van de aanstaande, of die een beeld is. Er staat hier letterlijk in het Grieks ook typos, en dat betekent een type, een beeld of een afdruk. Het zijn eigenlijk allemaal iets verschillende begrippen, maar het idee is: Adam is een type, een beeld van degene die zou komen. U ziet ook hier dat Paulus ons alweer warm maakt voor de vergelijking die hij nog af moet maken. Adam is een beeld, een type van de aanstaande. Dat verzint Paulus overigens niet ter plekke; dat gaat terug naar Genesis 1. Daar lees je dat Adam gemaakt wordt naar Gods beeld. Er wordt heel vaak gezegd dat alle mensen Gods beeld zijn, maar dat kun je bijbels gezien echt vergeten. Als u dat desondanks toch wilt volhouden, dan moet u dat zelf weten; dat is voor uw eigen rekening. Maar de Bijbel zegt: het beeld van God is Christus. Als u het niet geloven wilt, kijk het maar na. Ik heb er nu geen diaatjes van, maar denk aan Colossensen 1 vers 15 en 2 Corinthe 4 vers 6 of 7. Christus is het beeld Gods. God is de Onzienlijke, maar Hij heeft een beeld, een icoon. En Adam werd gemaakt naar dat icoon. Adam was dus in die zin een beelddrager; hij was niet zelf Gods beeld. Hij werd gemaakt naar het beeld van degene die nog moest komen.

Dat is interessant: Adam werd gemaakt naar Gods beeld, Christus, en dat was de aanstaande, degene die nog moest komen. Ziet u trouwens hierin ook dat daarin al besloten ligt dat Adam geen definitieve versie was? Adam was slechts een type; het zou gaan om degene die nog moest komen en die had God in gedachten. Om het even in computertermen te zeggen: hij was een soort van demoversie. Zo bedoel ik het eigenlijk: hij was voorlopig, maar hij zou verwijzen naar degene die zou komen. Dat betekent dat God toen al bij de creatie van Adam Christus op het oog had. Dus voordat er gegeten was van die verboden vrucht, voordat de zonde de mensenwereld binnenkwam en voordat de dood zo tot de mensen kwam, had God voor dat alles Adam al gemaakt naar het beeld van Christus. Daar zou het om gaan. Dat wil zeggen de laatste Adam, zo wordt hij genoemd in 1 Corinthe 15. Prachtig.

De 'ben-Adam' is een uitdrukking die u misschien niet zo goed kent, maar in het Nieuwe Testament lees je heel vaak over de Zoon des mensen. Er staat letterlijk de ben Adam: de zoon, de erfgenaam van Adam. En Hij, Gods beeld, Hij is de laatste Adam. En die Adam die toen in de hof geplaatst werd, die eerste mens... daar kun je vervolgens over discussiëren: was hij wel de eerste mens? De laatste Adam die nog moest komen, was eigenlijk het prototype. Hij was het prototype dat God in gedachten had, en naar dat prototype werd Adam gemaakt. Dat betekent dat Hij Christus op het oog had. Dit is heel belangrijk, want het illustreert en demonstreert ook dat er niets misgegaan is. God had bij de creatie van Adam de laatste Adam al op het oog. En voordat de dood de wereld binnenging, had God de overwinning op de dood al in gedachten.

God wilde dat de dood zou worden overwonnen, en daardoor was het nodig dat er eerst de dood binnenkwam. En daardoor was het ook nodig dat er eerst de zonde binnenkwam. Zo hebt u er misschien nog nooit tegenaan gekeken, en ik weet dat het voor velen ook shocking is om er zo tegenaan te kijken, want dit gaat in tegen zoveel theologie die er allemaal van uitgaat dat het in het begin misgegaan is. Nee mensen, God heeft een plan en toen Hij Adam maakte, was hij een type van de aanstaande, van de laatste Adam.

En weet u wat het geweldige daarvan ook is? Die Adam die toen in de hof gezet werd, werd ontslagen. Ik kende iemand – we hadden het in het begin over genealogie – die zei: "Je hebt van die mensen die zich graag laten voorstaan op hun afkomst." Als je van adel bent, is het natuurlijk erg belangrijk om dat te kunnen aantonen. Toen kwam hij met iemand in aanraking die zijn Bijbeltje goed kende en die zei heel relativerend en cynisch: "Ach, we zijn allemaal afstammelingen van een ontslagen tuinman en van een dronken scheepskapitein." Hij bedoelde Noach bij die laatste. Dan word je weer eventjes op je plaats gezet: de afstammeling van een ontslagen tuinman die de hof werd uitgezet.

▶ 54:48 De Laatste Adam: de Tuinman Die Heel de Mensheid Rechtvaardigt ↑ hoofdstukken

En weet je wat ik zo leuk vind? Dan kom je in het Nieuwe Testament de laatste Adam tegen. De steen was weggewenteld en waar bevond dat graf zich? In een hof. En dan komt die laatste Adam een vrouw tegen – dat is trouwens de eerste ontmoeting na de opstanding. Ze is helemaal betraand en ze dacht dat het de tuinman was. En waarachtig, dat was het ook: de echte, de laatste Adam.

Die gaat de aarde inderdaad niet laten varen; integendeel, Hij gaat, om het zo te zeggen, de klus afmaken. Want Adam werd geplaatst in de hof om die te bewerken en te bewaren, zo staat er. Dat betekent trouwens ook al dat de aarde oorspronkelijk helemaal geen hof was. Nee, er was een hof in Eden en Adam moest die hof bewaren. Die had de neiging om in verval te geraken en hij moest hem ook uitbouwen, dat wil zeggen: groter maken. Dat was een enorm zware klus.

Maar ik zal u dit vertellen: de laatste Adam is de laatste, dus Hij is de definitieve. Hij gaat het ook doen. Het is niet 'de tweede Adam', zoals vaak gezegd wordt; Hij is de laatste Adam. Hij gaat dat vervullen en Hij gaat de aarde tot een hof maken. En het geweldige, het allermooiste waarom Hij ook Adam heet, de laatste Adam, is omdat Hij heel de mensheid insluit. Waarom zijn wij zondaren en stervelingen? Omdat we allemaal uit hem voortkomen. We zijn adamieten.

Maar dit is inderdaad de cliffhanger waar Paulus nog steeds op moet komen. Pas in vers 18, daar zijn we nu nog niet, moet de vergelijking worden afgemaakt. Namelijk dat er een Mens komt – en inmiddels kunnen we zeggen: er is een Mens – die door één daad heel de mensheid, die nu veroordeeld is om te sterven en zondaar te zijn, rechtvaardig gaat maken en het leven gaat geven. Zonder dat je daar ook maar iets aan hoeft te doen of ook maar kán doen.

Maar dat is de mededeling, dat is het evangelie. Dat is een goed bericht van boven. Het geweldige is: er is één Mens, één daad, en daarin ligt de hoop besloten. Nou, is dat een goed bericht of niet?