▶ 00:00 Een Aangename Ont-moeting ↑ hoofdstukken

Goedemorgen jongens en meisjes, beste vrienden. Jullie zien hier op het scherm staan: 'Aangename ontmoeting'. Dat heeft niet zozeer betrekking op het feit – hoe waar het op zich ook is – dat ik hier nu mag zijn, dat ik jullie hier mag treffen en dat ik dat inderdaad een heel aangename ontmoeting vind. Nee, dat heeft alles te maken met het thema van deze week, waar al iets over gezegd is. Het thema van deze week is 'vrij zijn'. Daarom heb ik vanmorgen deze presentatie 'Aangename ontmoeting' genoemd.

Alleen, ik moet erbij zeggen dat de wijze waarop ik het woordje 'ontmoeten' vanmorgen gebruik, nogal afwijkend is van de manier waarop je het bijvoorbeeld in het woordenboek zult vinden. Je zult het zo niet in de Dikke Van Dale aantreffen. Ik moet misschien even toelichten hoe ik dat dan opvat. Kijk, je hebt het woordje 'ontmoeten'. Ik zie dat het scherm niet helemaal compleet is, maar ik denk niet dat het al te problematisch zal zijn.

Kijk naar 'ontmoeten'. Als je nu eens een streepje zet tussen de eerste lettergreep en de rest van het woord, dan doet je dat denken aan andere woorden, zoals bijvoorbeeld een beroemd woord van de laatste jaren: onthaasten. Wat bedoel je met onthaasten? Nou, dan bedoel je dat als je onthaast bent, je geen haast meer hebt, dat er geen haast meer is. Dat je lekker relaxed bezig kunt zijn, niet meer die haast.

Denk aan een ander woord: ontkleden. Wat bedoelen we daarmee? Dat je je kleren uitdoet, en als je je kleren uitdoet, dan heb je geen kleren meer aan. Of ontsmetten – ik geef zomaar een paar voorbeelden, hoor, ik zou er waarschijnlijk wel tientallen kunnen geven. Maar ontsmetten, wat betekent dat? Dat betekent dat je het reinigt van smetten, en als je dat goed gedaan hebt, dan heb je geen smetten meer.

Nou, als je op dezelfde manier dat woordje 'ontmoeten' neemt, verstaat, begrijpt en opvat – en dat gaan we vanmorgen dus doen – dan betekent dat dus, en dat wordt heel voorspelbaar: dan heb je geen 'moeten' meer. Kijk, dat bedoel ik met een aangename ontmoeting, en dat past helemaal in het thema van deze week. Aangename ontmoeting... nee, ik moet het eigenlijk anders zeggen.

▶ 02:37 Twee Betekenissen van Moeten: Noodzaak Versus Verplichting ↑ hoofdstukken

Laten we eens een keertje inzoomen op de betekenis van dat woordje 'moeten'. We pakken het beroemde woordenboek er weer even bij: de Van Dale. Als je in de Van Dale kijkt bij het woordje 'moeten', dan staat er dat het een werkwoord is: moest, heeft gemoeten, ik moet, jij moet, wij moeten. Maar het gaat ons natuurlijk om de betekenis. De eerste betekenis — hé, dat is nou toch jammer zeg, het is net eventjes de schijnpaal. Als jij er snel wat aan kan doen, maar als het teveel werk is, laat dan maar zitten. Nee, waarschijnlijk is het toch wat problematischer. Nee, dan wordt het alleen maar erger. Oh kijk, geweldig zeg. Wat een techneuter! Nu zien we het allemaal goed.

De eerste betekenis van dat woordje 'moeten' volgens Van Dale is: zich verplicht voelen te... De tweede betekenis is: noodzakelijk zijn. Laten we het eerst eens hebben over die tweede betekenis, het noodzakelijk zijn. Laat ik een voorbeeld geven. Stel, je staat op een toren, bijvoorbeeld de Toren van Pisa — ik denk tenminste dat dit de Toren van Pisa is, want hij staat tamelijk scheef. Je staat daar op die toren en je hebt een steen in je handen en je laat hem vallen. Wat gebeurt er dan met die steen? Die steen die móet vallen. Niet omdat die steen zich verplicht voelt te vallen of omdat dat in de Italiaanse wetgeving zo geregeld is dat hij anders een bekeuring zou krijgen. Nee, die steen moet vallen omdat het een noodzaak is. Er is geen alternatief. Daarom spreken we in zo'n geval over een natuurwet. Het is 'moeten' in de zin van noodzakelijk: het kan niet anders, er is geen alternatief.

In de Bijbel wordt dat ook zo gebruikt. Ik zal daar ook twee voorbeelden van geven. Er staat in Handelingen 1 dat Petrus aan het woord is en dan zegt hij: 'Mannen broeders, het schriftwoord moest in vervulling gaan.' Hoezo moest? Wel, er is geen alternatief. Dat is noodzakelijk. Als God spreekt, dan is het zo en als Hij het voorzegt, dan gebeurt het. God voorspelt niet zoals een astroloog voorspelt; nee, Hij voorzegt. En als de Schrift zegt dat het zo zal gaan, wel, dan zal het inderdaad zo gaan en zal dat vervuld worden. Dat is een noodzaak: dat het noodzakelijk moet. Nog een voorbeeld staat in Handelingen 17: 'De Christus moest lijden en opstaan uit de doden.' Hoezo moest dat? Wel, het stond zo beschreven in de oude geschriften van de profeten. Wanneer het moest gebeuren, hoe het moest gebeuren, waar het moest gebeuren en dát het zou gebeuren. De Schrift heeft het aangekondigd en dus zal het gebeuren. Daar is geen misverstand over mogelijk, er is geen alternatief. Zo gaat dat nu eenmaal met het Woord van God. Dat is noodzaak: dat kan niet anders, daar is geen alternatief voor.

Goed, dan gaan we weer even terug naar het woordenboek, want op die eerste betekenis wil ik vanmorgen vooral de nadruk leggen: zich verplicht voelen te. Ik weet niet hoe het bij u is, maar eigenlijk weet ik het wel. Wat zit ik nou alweer te praten? Ik weet wel hoe het is bij u als u dat woordje 'moeten' in die zin opvat. Zich verplicht voelen te. Dat geeft geen plezierige associaties. Als je iets doet omdat het verplicht is, omdat je je verplicht voelt. 'Tot zoveel verplicht', denkt dit meisje op de dia, 'maar ik heb helemaal geen zin.' Nog een hele rits boeken die ik moet lezen, nog zoveel boeken die ik moet bestuderen, nog zoveel huiswerk te doen. Je ziet het aan haar gezicht: ze heeft er niet echt trek in. Deze man denkt ook bij zichzelf: 'Oh, er is zoveel te doen, ik ben tot zoveel verplicht, maar ik heb geen tijd.' Of misschien heeft hij geen geld, dat zou ook nog kunnen. Hij lijkt wel een zakenman en hij maakt zich zorgen. Ziet u trouwens ook hier dat hij niet vrolijk kijkt? Dat was met dit meisje ook al het geval; ze keek niet vrolijk. Dat heb je als je iets doet omdat je je verplicht voelt het te doen.

Deze meneer is er zelfs heel erg kwalijk aan toe. Die heeft al zoveel moeten doen en is tot zoveel verplicht dat de batterij op is. De rek is eruit en hij gaat gebukt onder zijn actetas. Hij denkt bij zichzelf: 'Tot zoveel verplicht, maar ik kan niet meer.' Hij staat hier zo gebukt en gebogen en het duurt niet lang meer of hij geeft de pijp aan Maarten, zoals we dat dan noemen. Dan lukt het hem echt niet meer. En wat dacht u van dit meisje? Die vind ik eigenlijk wel de mooiste, want zij is al zo wijs. Ze is echt nog geen jaar oud, maar ze denkt bij zichzelf: 'Tot zoveel verplicht in het leven, maar waar begin ik in vredesnaam aan?' Ook dit kindje kijkt niet vrolijk als het denkt aan 'zich verplicht voelen tot'.

En dan is daar de vakantie. Waarom is vakantie nou zo heerlijk? Antwoord: geen verplichtingen. Niets moet. We voegen er vaak nog aan toe: 'Niets moet en alles mag.' Niets moet. En weet u wat het gekke is? Je kunt het in de vakantie heel erg druk hebben. Sterker nog, een heleboel mensen hebben het tijdens de vakantie en in hun vrije tijd drukker en doen ze meer en zweten ze ook meer dan tijdens hun werk. Ja, je kunt bijvoorbeeld gaan bergwandelen. Nou, dat kan; ik heb er zelf niet echt heel veel ervaring mee, want in Nederland heb je niet zoveel bergen. Maar als je dan gaat bergwandelen kun je hele grote trajecten uitkiezen en aan het einde van de dag hangt je tong op je hielen. Dan denk je bij jezelf: 'Tjonge jonge, wat heerlijk!' Maar je hebt wel gezweten en je bent vermoeid.

Of je kunt het nog intensiever doen: je kunt bergen gaan beklimmen, waar je erg mee uit moet kijken, zoals we weten. Maar wat dacht u van dit: als je wat geld hebt, dan kun je bijvoorbeeld gaan duiken, diepzeeduiken. Allemaal heel intensief en het kost heel veel moeite, maar je doet dat omdat je het leuk vindt. Dat is prachtig om te doen, inderdaad heel erg leuk. Ik heb het één keer mogen doen en ik hoop dat de gelegenheid zich ooit nog eens een keertje voordoet dat ik het nog een keertje mag doen. Heerlijk, geweldig, dat duiken. Of skiën in de winter, dat is ook zeer intensief. Dan heb je de hele dag geskied en naderhand ben je heel erg moe. Dan krijg je de après-ski, ja, goed. En je kunt je tijd ook nog anders invullen: je kunt een survivalweekend of een survivaltocht gaan doen. Ook dat is heel intensief.

Toch zou je je de vraag kunnen stellen: als je je zo intensief vermaakt en als je zulke dingen doet die soms ook zo vermoeiend zijn, is dat dan nog wel vakantie? Jazeker, wis en waarachtig! Dat is wel degelijk een vakantie. Waarom? Wel, het antwoord is: je doet het gewoon omdat je het heerlijk vindt. Het móet niet. Je doet van alles, maar het moet niet. Kijk, en dat is nou precies wat vrijheid is. Dat is wat vakantie is.

▶ 11:26 De Drie Motivators van Ons Handelen ↑ hoofdstukken

Kijk, er zijn, je zou kunnen zeggen, drie motivators. Laten we het vanmorgen eens eventjes een beetje geleerd doen: je hebt drie motivators. Dat wil zeggen dat er drie factoren zijn die je kunnen aanzetten tot iets, om iets te doen. Drie factoren die je iets laten doen, of die je iets doen laten – dat kan allebei. Iets dat je ergens toe beweegt.

De eerste motivator is de motivatie van noodzaak. Je bent gedwongen tot iets; we hadden het er al eventjes over. Ik vind zo’n verkeersdrempel daar wel een leuk voorbeeld van. De bedoeling van zo’n verkeersdrempel is dat je zachter gaat rijden. Wel, zo’n drempel zorgt er domweg ook voor dat je zachter gaat rijden. Want als je daar met een noodgang aan komt rijden, dan kan ik je de verzekering geven dat je vanzelf zachter gaat rijden. Dat is noodzaak: je kunt niet anders. Dat is de eerste motivator. In het verkeer is dat trouwens een hele handige, denk ik wel eens, want dan 'gehoorzaamt' iedereen tussen aanhalingstekens. Dat is het leuke, of ze het nou leuk vinden of niet.

Dan heb je nog een tweede motivator, en die is niet zo leuk. Want dan ben je verplicht. U ziet hier bijvoorbeeld de verkeerscamera, die feilloos registreert hoe hard je rijdt of dat je door het rode licht gaat. Dat is de motivator van: je mág niet anders.

En dan heb je nog een derde motivator, en dat is een totaal andere. Dat is deze: je doet dingen gewoon omdat je niet anders wilt. Je doet het van harte, het komt van binnenuit. Kijk, factor één en twee, die eerste twee motivators, dat noemen ze – ook weer zo’n mooi woord – een externe motivator. Dat wil zeggen dat je gedwongen bent tot of verplicht bent tot; het zijn motivators van buitenaf.

Maar deze derde motivator is een totaal andere. Het komt van binnenuit, je doet het graag en dus ben je niet te houden. Het is heerlijk. Iemand die dingen doet gewoon omdat hij het van harte doet, omdat je het graag doet en er liefde voor hebt... 'I love to'. Wel, dat kost geen energie, sterker nog: dat gééft energie. Dat is de allermooiste motivator. Wie zo leeft, die heeft altijd vakantie. Wie zo leeft is werkelijk vrij, want die leeft namelijk van harte. Met liefde, met plezier en met vreugde. Kortom: dat is het allermooiste wat er bestaat.

▶ 14:18 Een Valse Toon in Moderne Bijbelvertalingen ↑ hoofdstukken

Laten we nog eens teruggaan naar de Bijbel. Dat klinkt misschien een beetje vreemd, want je denkt bij een jongerenkamp van Eben-Haëzer te zijn om een bijbelstudie te doen, en dan zegt degene die de eerste studie geeft, degene die de aftrap geeft: "Kijk uit met bijbelvertalingen." Let goed op wat ik zeg: kijk uit met bijbelvertalingen. Kijk niet uit met de Bijbel, met het Woord van God, want daar kun je echt blind op varen, neem dat van me aan. Maar op de wijze waarop die Bijbel wordt weergegeven in vertalingen, daar moet je kritisch op zijn.

Gelukkig is dat iets wat jullie vanuit Eben-Haëzer ook goed hebben meegekregen. Dat wil zeggen: niet kijken wat mensen ervan hebben gemaakt, maar hoe het er precies staat. In de concordante weergave, in de interlineaire, of hoe ze het ook maar noemen. Hoe is het oorspronkelijk opgetekend? Ik kan je vertellen dat daar nogal eens wat mee aan de hand is en ik wil je er gewoon voor waarschuwen. Ik wil dat je kritisch bent op de vertaling die je in je handen hebt. Gebruik gewoon je verstand en neem niets voor zoete koek aan. Check de spreker, check de voorganger. Ik vind het vast niet erg, Andries, als ik dat zeg. Luister niet naar wat de dominee zegt, maar vraag je af: "Dat kun je wel zeggen, maar staat het ook zo in de Schrift?"

Waarom zeg ik dat nu? Wel, we hebben het over het woordje 'moeten'. Ik gaf al een paar voorbeelden waarbij het woordje 'moeten' in de Bijbel terecht wordt gebruikt; daar heb ik geen probleem mee. Maar ik moet je ook vertellen dat het woordje 'moeten' juist in de modernste bijbelvertalingen, die zo lekker wegstappen, vaak voorkomt terwijl het er echt niet in thuishoort. Het is echt een dissonant. Het klinkt vanzelfsprekend als je het leest, maar als je eenmaal weet hoe de vork werkelijk aan de steel zit – dat de Bijbel werkelijk een blijde boodschap is – dan vind je dat woordje 'moeten' vreemd. Hoe kan dat?

Neem de Nieuwe Bijbelvertaling. Ik moet eerlijk zeggen dat ik het een heerlijke vertaling vind om aan tafel voor te lezen. Maar als je echt bijbelstudie doet en je kijkt eens wat nader naar de tekst, dan moet ik erbij zeggen: hoe kun je het ervan bakken? Ik geef een paar voorbeelden. Het leukste voorbeeld vind ik Efeze 4. In de NBV komt het woordje 'moeten' daar vier keer voor in drie verzen. Paulus schrijft daar – het is midden in een gedeelte, dus ik begin gewoon iets daarvoor te lezen: "Maar zo hebt u Christus niet leren kennen. U hebt toch over Hem gehoord, u hebt toch onderricht over Hem gekregen? Dat u uw vroegere levenswandel moet opgeven en de oude mens, die te gronde gaat aan bedrieglijke begeerten, moet afleggen; dat uw geest en uw denken voortdurend vernieuwd moeten worden en dat u de nieuwe mens moet aantrekken, die naar Gods wil geschapen is in waarachtige rechtvaardigheid en heiligheid."

Het is een prachtig gedeelte, daar niet van, maar als ik dat woordje 'moeten' hoor, dan denk ik: dat klinkt niet, dat past hier totaal niet. Waarom niet? Omdat hier de mens tot iets verplicht wordt; er wordt een last opgelegd, terwijl er juist een voorrecht voor ogen wordt gesteld. Dat is net zoiets als wanneer je een prijs wint en je krijgt een vakantie aangeboden. In de brief die je hebt gekregen staat: "U hebt gewonnen! U moet drie weken compleet verzorgd op vakantie naar Griekenland." Dat slaat nergens op. "U moet"? Dan kun je beter zeggen: "U mag". Dat woordje 'moeten' is daar een valse toon. Hier staat iedere keer dat woordje 'moeten' in de vertaling, maar ik kan je verzekeren: als je nagaat hoe het er echt staat, dan ontbreekt dat woord. Het is inderdaad de bedoeling, maar het is geen 'moeten'.

Romeinen 12 is ook een bekende. In diezelfde NBV-vertaling staat: "U moet uzelf niet aanpassen aan deze wereld, maar veranderen door uw gezindheid te vernieuwen en zo te ontdekken wat God van u wil en wat goed, volmaakt en Hem welgevallig is." En weer denk ik: ah! Er staat hier geen 'moeten', dat kan ook helemaal niet. Ik zal je dit zeggen: het staat er in de grondtekst helemaal niet. Kijk, let even op: "U moet uzelf niet aanpassen aan deze wereld" en "veranderen door uw gezindheid te vernieuwen". Dat suggereert dat wij onszelf moeten veranderen door onze gezindheid te vernieuwen. Maar het staat er heel anders.

Let op wat er staat: "Pas niet in het schema van deze" – moeilijk woord – "aeon." Maar hier in deze kring kennen jullie dat woord. Het betekent 'in deze tijd' of 'in deze wereldtijd'. Pas niet in het schema van deze aeon. Zie je dat het woordje 'moet' ineens is weggevallen? We hebben hier de Bijbel letterlijk 'ont-moet'. Volkomen terecht, want er wordt een last van onze schouder gelegd. "Pas niet in het schema van deze aeon, maar wordt veranderd door de vernieuwing van je denken, om zo te ontdekken wat Gods wil is, wat goed is, volmaakt en Hem welgevallig."

Zie je dat het totaal anders is? In de vertaling was het iets wat opgelegd werd, een verplichting: "u moet". En bovendien was het iets wat jij zelf moest doen. Wat er echt staat, is dit: pas nou niet in het schema van deze wereld, gewoon zoals iedereen dat doet. Durf gewoon anders te zijn. Hoe dan? "Wordt veranderd." Dat is niet iets wat wij zelf doen; wij wórden veranderd. Ik vind het prachtig om in te zoomen op dat woord 'veranderen'. Er staat een Grieks woord dat we allemaal wel kennen: metamorfose. Weet u wat een metamorfose is? Wat is het mooiste voorbeeld van een metamorfose? Ik ben benieuwd wat jullie zeggen... Juist, de rups die een vlinder wordt.

Moet een rups een vlinder worden? Dat is een goeie. Ja, er is namelijk geen alternatief. Maar voelt die rups zich verplicht om een vlinder te worden? Nee, die zegt op een gegeven ogenblik: "Ik vind het mooi geweest. Ik heb met genoeg pootjes aan deze aarde vastgezeten, laat maar hangen." Hij gaat hangen, wordt een pop en na verloop van tijd een vlinder: een compleet ander wezen. Dat is een godswonder. Het is iets wat aan je gebeurt; je wordt veranderd. En dat is hier zo belangrijk. Er wordt hier geen last op ons gelegd, er wordt juist iets van ons afgenomen. We worden 'ont-moet'. De verplichting gaat eraf. Dat is met recht vrijheid. Je wordt bevrijd van een juk; je hoeft niet zo nodig meer. Bovendien hoeven we onszelf niet te veranderen; we worden veranderd. We worden getransformeerd door de vernieuwing van ons denken. Ik geef ten slotte nog een voorbeeld daarvan, want dat woordje 'metamorfose' – 'wordt veranderd' – komt nog een keertje voor in het Nieuwe Testament waar Paulus dit schrijft:

▶ 23:10 Veranderd Worden Door Zijn Heerlijkheid te Weerspiegelen ↑ hoofdstukken

Want we stellen ons natuurlijk de vraag: hoe word je dan veranderd? Wel, het antwoord is dit. In 2 Korinthe 3 komt dat woordje ook nog een keer voor. Ik lees weer voor uit de NBV-vertaling en om die vertaling nou toch recht te doen, zeg ik even iets heel positiefs, want zo staat het er ongeveer: "Wij allen die de luister van de Heer aanschouwen, zullen meer en meer door de Geest van de Heer naar de luister van dat beeld worden veranderd."

Hoe worden we veranderd? Hier staat dus datzelfde woord; we worden getransformeerd. Hoe vindt dat plaats? Door hard aan de slag te gaan, door jezelf veel te gaan verbeteren of door een bepaalde mindcontrol of een bepaalde denktechniek? Nee, helemaal niet. Weet je hoe wel? Er staat hier: door de luister van de Heer te aanschouwen. Dat wil zeggen: naar de heerlijkheid, naar de glorie van Hem zien. En weet je wat er dan gebeurt? Dan word je naar hetzelfde beeld veranderd. Dan ga je op Hem lijken.

Het is net als met een reflector. Je richt die reflector op het licht en wat doet die reflector? Wel, die zal vanzelf gaan stralen. Niet omdat die reflector zelf licht geeft, maar hij weerspiegelt het. Hoe wil je gaan stralen? Hoe kun je werkelijk gaan stralen? Er is maar één manier. Niet de tandpastaglimlach, niet je best doen of 'blij moeten zijn'. Weet je dat dat helemaal niet bestaat? Ik kan tegen jullie zeggen dat je vandaag blij moet zijn, maar dat is grote onzin. Want je kunt niet verplicht blij zijn op bestelling. Dat ben je of dat ben je niet.

Weet je wat ik wel kan doen? Ik kan jullie blij maken. Bijvoorbeeld door dit te vertellen. Als je goed luistert, kun je hier echt absoluut blij van worden, en niet alleen voor vandaag. Dat is wat dat betreft een echte mooie garantie die ik je kan geven: hier word je blij van. Hoe dan? Wel, door te zien op de heerlijkheid van Hem. Wie Hij is, wat Hij belooft te zullen doen en wat Hij geeft. Hij geeft je alles wat je nodig hebt. Hij geeft je vrede, Hij maakt je blij, Hij geeft je een toekomst. Hij geeft je het beeld van een God die werkelijk van deze hele wereld houdt, van iedereen, wie je ook bent.

Hij belooft het. En als je daarnaar kijkt, alleen maar daarnaar kijkt, dan word je in datzelfde beeld veranderd. Dan weerspiegel je, zoals het water hier het licht van de zon weerspiegelt, de heerlijkheid en de luister van Hem. En dan word je veranderd. Kijk, en dat is werkelijke vrijheid. Dan ben je niet meer verplicht tot, maar dan doe je de dingen van harte. Waarom? Omdat je Zijn heerlijkheid ziet. Kijk, dat is wat ik noem een aangename ontmoeting. En dat wil ik jullie graag zeggen.

Ik stel voor dat we met elkaar nog een lied zingen. Ik heb niet helemaal afgesproken hoe we dit precies zouden gaan doen, maar het lied staat ook op de beamer.