▶ 00:00 Samenvatting van de Toespraak in Antiochië ↑ hoofdstukken

Ook van mijn kant een hele goede morgen, beste vrienden van het Goede Bericht. Rondom zo'n boodschap zijn we bijeen en Huib heeft daarover al het een en ander verteld en in zijn gebed naar voren gebracht, evenals in het verhaal over de trouw van God. Wij gaan vanmorgen uiteraard de Bijbel opnieuw openen bij hetzelfde gedeelte als de vorige keren, namelijk Handelingen 13. Dit is de eerste uitgebreide toespraak van de apostel Paulus die we in het boek Handelingen aantreffen.

Paulus is daarbij en ik wil dat graag even in het kort samenvatten voor degenen die hier mogelijk voor het eerst zijn — want die zijn er ook, hartelijk welkom overigens. Waar het in dit gedeelte om gaat: u moet weten dat Paulus in Antiochië is. Dat is een plaats in het huidige midden-zuid-Turkije en het plaatje wat u hier ziet, is ook Antiochië. Het moet daar een schitterende omgeving zijn, als ik de beelden mag geloven. Paulus is in Antiochië gekomen samen met zijn medewerker Barnabas en hij gaat, zoals gebruikelijk was, op de sabbat eerst naar de synagoge. Daar worden ze welwillend ontvangen en Paulus wordt gevraagd om een woord te spreken tot opwekking. Dat deed hij maar al te graag.

Paulus steekt van wal en geeft een kort overzicht, wat we in de eerste studie nader hebben besproken. Hij gaat in op de geschiedenis van Israël, alles met het doel om uit te komen bij David, of eigenlijk moet ik zeggen: bij de Zoon van David. Hij geeft een weergave van Israëls geschiedenis die volgens de Schriften zou uitlopen op de komst van Hem die was aangekondigd. Dat wisten deze Joodse toehoorders in de synagoge ook maar al te goed. Zijn toespraak is een aaneenschakeling van allemaal schriftcitaten: daar staat het geschreven, dat hebben de profeten gezegd, hier staat het in de Psalmen. Alles verwijst naar Hem, de Gezalfde van de God van Israël, Mashiach, de Messias.

U moet namelijk weten dat velen daar in die synagoge helemaal niet bekend waren met deze boodschap van de Messias. Paulus vertelt wat er in deze Messias te vinden is, maar hij vertelt ook wat Israëls reactie op deze Messias was. In de eerste plaats hebben ze Hem gekruisigd, maar God daarentegen heeft Hem opgewekt uit de doden. Dat is het laatste wat we de vorige keer hebben besproken en gezien in Handelingen 13. Paulus wijst dan op de vrijspraak die er is in Hem, op de rechtvaardiging voor eenieder die gelooft en dat Hij daadwerkelijk de Redder is. Ik zeg: de Redder. Niet op voorwaarde dat, of dat Hij de Redder zou kunnen worden als jij iets doet. Nee, Hij is de Redder. Dat is het Evangelie.

Paulus heeft dat verteld en dan zijn we nu inmiddels aangekomen bij vers 40, wat het slot is van Paulus' toespraak. Ik ga ervan uit dat wat Paulus daar in Antiochië gesproken heeft niet volledig is weergegeven in dit hoofdstuk; het zal ongetwijfeld een samenvatting zijn. Toch is het heel eigenaardig, de manier waarop hij zijn toespraak afsluit. Dat zullen we vanmorgen zien: het slot van zijn toespraak en vervolgens ook wat het teweegbrengt, want dat moet er ook bij betrokken worden.

▶ 04:45 De Waarschuwing aan Israël uit de Profeten ↑ hoofdstukken

"Zie dan toe dat u niet overkome wat in de profeten gezegd is." Paulus waarschuwt hier zijn toehoorders; dat is het laatste wat hij nu gaat zeggen. Hij gaat opnieuw een citaat geven uit Habakuk en Jesaja. Hij waarschuwt, en ik wil bij deze gelegenheid meteen al even aangeven hoe belangrijk het contrast is tussen wat Paulus hier gaat zeggen en wat voorheen was verkondigd door met name Petrus, maar door de apostelen in het algemeen die zich richtten tot het volk van Israël. Lees het maar na in het begin van het boek Handelingen, waar Petrus zich richt tot de inwoners van Jeruzalem. Hij wijst, net zoals Paulus dat deed, zijn Joodse toehoorders op de opgestane Messias. Hij zegt ook dat het volk als natie tot erkenning van Hem zou komen. Daaraan was altijd de belofte gekoppeld dat op het moment dat Israël Hem zou accepteren — waartoe Petrus ook opriep — de Christus, die inmiddels in de hemel was opgenomen en aan het oog onttrokken, zou terugkeren naar de aarde. Hij zou in Jeruzalem Zijn koninkrijk vestigen, de troon van David zou hersteld worden en vanuit Jeruzalem zou de wet uitgaan; het Messiaanse vrederijk zou aanbreken. Dat was de prediking in het boek Handelingen. Dat moet je weten, anders begrijp je helemaal niets van dat boek.

Altijd als ik het boek Handelingen bespreek, komt dat op de een of andere manier ter sprake; ik ontkom daar niet aan. Als u zegt: "Dat heb ik wel eens vaker van je gehoord," dan zeg ik: "Nou, dat klopt." Daar geneer ik me ook niet voor, want het is een rode draad die zo belangrijk is. Ik vermeld het ook omdat er zo vaak aan voorbijgegaan wordt en men niet begrijpt dat de twaalf apostelen — de twaalf, dat spreekt al van Israël — zich richtten tot Israël en het volk opriepen te komen tot aanvaarding van de Messias. Dan zou het Messiaanse Rijk op aarde gevestigd worden. Dat was dus de verwachting in die dagen: het Messiaanse Rijk is op handen, het Koninkrijk is nabijgekomen.

Wat je ziet in het boek Handelingen, is dat Israël niet tot aanvaarding komt. Officieel, dat wil zeggen het Sanhedrin, heeft de boodschap verworpen. U leest het in Handelingen 7, en ook daarvóór al. Bij Handelingen 7 lees je dat het Sanhedrin — de Joodse raad, het gezag, de leiders van Israël — Stefanus stenigde. Bij die gelegenheid zie je voor het eerst een andere figuur achter de coulissen verschijnen: Saulus, u weet wel, die de jassen bewaarde. Dan krijg je een ommekeer. Later wordt die Saulus geroepen als een dertiende apostel met een heel andere boodschap. Namelijk niet meer de bekering van Israël en het heil dat gaat aanbreken. Nee, nu gaat het anders: Israël gelooft het niet? Wel, nu gaat het heil naar de natiën. Handelingen 13 gaat over die switch; het is een cruciaal hoofdstuk. Het is het hoofdstuk — Handelingen 13 vers 9 — waar Saulus Paulus wordt. Dat wil zeggen: hij wiens naam met een S begon, zal voortaan Paulus heten, en dat heeft te maken met het feit dat hij zich tot de heidenen richt. Zijn naam wordt Paulus op het moment dat hij zich gaat wenden tot de natiën.

Akkoord. Als je dat weet, dan kan ik nu verdergaan. Houd dat even goed in gedachten. Ik hoop voor degenen die hier voor het eerst zijn, de nieuwkomers, dat ik niet al te snel gegaan ben, maar probeer in elk geval de draad vast te houden. Nu waarschuwt Paulus deze Joodse mensen in de synagoge in Antiochië. Hij zegt: "Zie dan toe dat u niet overkome wat in de profeten gezegd is." Paulus bezocht altijd eerst de synagoge als hij ergens kwam, want hij was altijd weer op doorreis. Hij deed dat niet omdat hij Israël wilde oproepen tot bekering, want hij wist dat dit niet zou gebeuren, maar hij roept hen op om zich te onttrekken aan de natie. Zie toe dat u niet overkome wat de natie als geheel wel is overkomen.

Eigenlijk vertelt hij daar in de synagoge ook slecht nieuws. Hij vertelt een geweldig goed bericht, maar in één opzicht is het slecht nieuws; althans voor hun oren. Kijk, een orthodoxe Jood die in de synagoge komt, verwacht dat als de Messias komt, het Messiaanse Rijk aanbreekt. Paulus ging vertellen: "Nee, die Messias is gekomen, maar het Messiaanse Rijk breekt niet aan." Dat was het grote probleem dat die mensen met Paulus hadden. Daarom leidt het ook altijd tot conflict als Paulus in een synagoge komt, omdat hij daar vertelt dat de Messias is gekomen maar het Messiaanse Rijk niet aanbreekt.

"Zie dan toe dat u niet overkome wat in de profeten gezegd is." Paulus zegt in Romeinen 11 waar het hem om begonnen was: "Dat ik zo mogelijk de naijver, de jaloezie van mijn vlees en bloed — dat wil zeggen van mijn Joodse volksgenoten — mocht opwekken en enigen uit hen behouden." Paulus had niet meer het oog op Israël als natie; hij wist dat dit volk nu verblind is. Overigens voor een tijd — "twee dagen" zeg ik even cryptisch — en dan zou de bedekking alsnog weer worden weggenomen. Maar nu ging het Paulus om "enigen uit hen". Dat waren ook die mensen daar in Antiochië. "Zie dan toe dat u niet overkome wat in de profeten gezegd is." En dan haalt hij iets aan uit Habakuk 1, in combinatie met Jesaja 29. U kunt het allemaal nalezen, want in feite komen er in dit citaat nog andere schriftplaatsen mee.

Dan staat er: "Ziet, verachters" — dit is het citaat dat Paulus geeft — "en verwondert u en verdwijnt." Het is geen aangenaam slot van Paulus' toespraak. Ik ga morgen overigens veel mooier eindigen. Maar Paulus is daar in de synagoge en hij móést juist daar deze boodschap brengen. "Ziet, verachters, en verwondert u en verdwijnt." Wie zijn die verachters en waar gaat dit over? Wel, waar Paulus hier op wijst, is dat Israël in dat citaat als natie wordt aangesproken. Zij waren verachters. Van wat? Van het Woord! Van de boodschap die van Godswege tot hen geklonken had. Zij verachtten het; ze liepen daar overheen. Ze traden het met voeten, zoals er ergens in Hebreeën staat. Ze waren verachters, en nu wordt tegen dat volk gezegd: "Verwondert u." Dat wil zeggen: er gaat iets heel wonderlijks gebeuren. Jullie wijzen de boodschap af, maar nu gaat er iets zeer wonderlijks gebeuren terwijl jullie verdwijnen.

"Ziet, verachters, verwondert u en verdwijnt." Het zou nog maar een aantal jaren duren, pakweg een jaar of twintig, en dan zou Israël als natie zelfs compleet verdwijnen. In het jaar 70 van onze jaartelling is het Joodse volk definitief in de diaspora gegaan en in de verstrooiing terechtgekomen. Jeruzalem is verbrand, de stad is helemaal met de grond gelijkgemaakt. Een afschuwelijk drama heeft zich daar voltrokken en er is geen steen op de andere gelaten, zoals Jezus trouwens al had gezegd. Dat is letterlijk zo; dat is geen overdrijving. De hele stad is in vlammen opgegaan en Israël is ten onder gegaan in de volkerenzee. Dat wordt trouwens ook in het boek Handelingen uitgebeeld in dat schip waar Paulus op zat, dat verdwijnt in de diepte van de zee.

Maar daar hebben we bij een andere gelegenheid eens over nagedacht. "Ziet, verachters, en verwondert u en verdwijnt." En dan staat er vervolgens "want", dus het citaat gaat voort: "Want Ik werk een werk in uw dagen, een werk dat gij voorzeker niet zult geloven als iemand het u verhaalt."

Dit staat dus al in de profeten, in de Tenach, in ons Oude Testament. De natie zou het Woord verachten en ze zouden verdwijnen; ze zouden verdwijnen in de volkerenzee. Maar God zegt: "Ik ga een werk werken." Wonderlijk. Een werk in uw dagen dat u voorzeker niet zult geloven. Waaruit trouwens ook blijkt dat Israël als natie niet zou geloven.

Ziet u het contrast met Petrus, die nog op het tempelplein in Jeruzalem vertelt: "Kom tot bekering, opdat de Messias zou komen"? Hij die in de hemel is opgenomen zou tot hen terugkeren, opdat er tijden van verademing zouden aanbreken. Dat was nu niet meer aan de orde. Israël zou verdwijnen, Israël zou niet geloven. En voor dat wonderlijke werk dat de Heer zou gaan doen, daar zouden ze geen enkel begrip voor hebben.

Dit zijn de laatste woorden, althans die staan opgetekend, van Paulus' toespraak in Antiochië. Meer vinden we niet. Eigenlijk is het heel cryptisch, want hoezo? Welk werk zou God gaan werken onder de volkeren? Wat zouden ze niet gaan geloven? Kunt u zich voorstellen: u bent een Joodse toehoorder daar in die synagoge en u hebt dat verhaal van Paulus gehoord. Het is ongetwijfeld een zeer vlammende toespraak geweest, geweldig had de Schrift geklonken, en dan deze woorden: Israël zou niet geloven. Wat niet geloven? Dat wonderlijke werk dat God zou gaan doen. Dat verdient toch enige toelichting. Nou, ik ga even verder.

▶ 16:31 Aansporing Om te Blijven bij de Genade Gods ↑ hoofdstukken

We lezen verder in Handelingen 13 vers 42. Toen zij vertrokken, verzochten zij hun om de eerstvolgende sabbat wederom deze woorden te spreken. Paulus en Barnabas vertrokken en kregen dus het verzoek om de eerstvolgende sabbat opnieuw over deze zaken te spreken. Wat Paulus had gezegd was duidelijk, maar aan de andere kant verdiende het ook wel enige toelichting, op zijn zachtst gezegd. Voor de volgende keer worden ze dus opnieuw uitgenodigd.

Het frappante is — ik weet niet of het het juiste woord is om het zo te zeggen — dat zich in de komende week precies zou gaan voltrekken wat Paulus had verteld in het laatste gedeelte van zijn toespraak. Paulus eindigde nogal cryptisch met een dramatisch citaat uit de profeten; dat was het slot van zijn toespraak. De mensen vragen nu om toelichting, maar Paulus hoeft die eigenlijk niet eens te geven, want de boodschap zal zich in de komende ontwikkelingen gewoon gaan demonstreren. De gebeurtenissen zouden het laten zien.

Dan lees je in vers 43: "En na het uitgaan van de synagoge volgden velen van de Joden en de vereerders van God, die jodengenoten — letterlijk staat er in het Grieks proselieten — waren, Paulus en Barnabas." Het gaat hier dus om heidenen die Joods geworden waren. Zij volgden Paulus en Barnabas, die vervolgens tot hen spraken en bij hen aandrongen om te blijven bij de genade Gods. Dat is opmerkelijk. Hier wordt dus gesproken over mensen die Paulus volgen en geïnteresseerd zijn in wat hij zegt. Misschien hebben ze het nog niet volledig begrepen, maar wat Paulus doet, is aandringen — letterlijk staat er dat hij hen ervan overtuigde — om te blijven bij de genade Gods.

Nu stel ik de vraag: wat predikte Paulus daar in de synagoge? De genade Gods. En hij zegt: blijf daar nu bij. De genade Gods is het centrum, maar ook de samenvatting van Paulus' boodschap. Hij vertelt dat God genade is en dat Hij genade bewijst. Genade is vreugde; Hij geeft om niet. Genade is gratis. Het stelt geen voorwaarden. Dat kost niets, want dat is wat gratis betekent, toch? Bij ons is gratis vaak een wassen neus. Vanmorgen keek ik nog naar een advertentie waarin groot "gratis" stond, maar daaronder stonden weer kleine letters. Dan blijken er toch weer voorwaarden aan verbonden te zijn. Dat is vandaag de dag helaas ook zo in de religie: zodra genade klinkt, zeggen we dat het gratis is, maar let maar eens op; vaak blijkt het niet echt genade te zijn omdat er toch weer voorwaarden aan vastzitten. Maar ik vertel u: de essentie is genade, en daar kunnen geen kleine lettertjes aan verbonden zijn. Het is onvoorwaardelijk. Waarom? Omdat het anders simpelweg geen genade meer is. Een beetje genade bestaat niet, net zoals een beetje gratis of een beetje zwanger niet bestaat. Het is genade of het is geen genade. Hij is Heer van allen en Hij is Redder van allen; dat is wat gepredikt mag worden. Dat is de boodschap die klinkt, en Paulus zegt: blijf daar nu bij.

Het is dus niet zo van: "Nou ja, dat hebben jullie nu geleerd, maar nu gaan we weer over tot de orde van de dag." Hoe vaak heb ik het niet zo gehoord? "Ja, weet je, het is genade om Hem te mogen leren kennen, maar nu gaat het er vervolgens wel om dat wij werken uit dankbaarheid." Dat klinkt allemaal heel vroom, maar feitelijk zeggen ze dan: "Je bent nu gearriveerd bij genade, maar nu moet je weer verder." Nee, je moet daarbij blijven! Iets anders is er niet. Daar begin je mee en daar eindigt het ook mee. Je mag er wel in groeien, maar dat is wat anders.

Ik denk aan een woord dat Paulus heeft gesproken in Kolossenzen 2. Hij schrijft dat aan de Kolossenzen, die hij trouwens nooit bezocht had: "Nu gij Christus Jezus, de Heer, aanvaard hebt, wandelt ook in Hem." Als je tot erkenning van Hem gekomen bent, wandel dan in Hem, geworteld en opgebouwd. In beide woorden, zowel geworteld als opgebouwd, zit het idee dat je ergens bij blijft. Een plant wortelt zich; die staat op een bepaalde positie en die groeit weliswaar, maar niet door verder te gaan naar een andere plek. Nee, hij groeit door op de plaats waar hij zich bevindt zijn wortels uit te breiden en zo tot vrucht dragen te komen. Hetzelfde idee geldt bij "opgebouwd": een bouwwerk staat op een fundament en blijft daarop staan. Geworteld en opgebouwd worden in Hem, bevestigd worden in het geloof. Je wordt erin vastgesteld. Daar sta je, en op niets anders.

In wezen is de boodschap dat Jezus Christus Heer is en dat de genade van God betekent dat Hij jou alles geeft. Hij voorziet in al jouw behoeften. Dat betekent in de praktijk dat je Hem dankt. Weet je wat het tegendeel is? Als je niet bij die genade blijft, dan krijg je iets wat heel vroom kan lijken. Dan ga je bijvoorbeeld bidden — en misschien is het scherp wat ik nu ga zeggen —: "Heer, wilt U mij alstublieft heiligen? Wilt U bij mij zijn?" Het zijn van die woorden die je zo gemakkelijk uitspreekt, maar ik stel de vraag: ben je dan bij de genade gebleven? Hij belooft immers dat Hij je nooit zal verlaten. Hij zegt: "Ik ben jouw Redder." Hij belooft dat Hij je alles zal geven wat je nodig hebt. Je mag al je wensen bij Hem bekendmaken, maar er staat in Filippenzen 4 bij: "met dankzegging", of "onder dankzegging".

Stel je voor dat ik tegen mijn jongens zeg: "Jongens, jullie krijgen een nieuw PlayStation-spel." Boas en Jachin, ik zeg het even bij wijze van spreken, hè? Als ik dat zeg en Boas of Jachin komt een uur later naar me toe: "Pap, mag ik alstublieft een PlayStation-spel?", dan is dat dwaas. Want als de boodschap echt overgekomen is — en zo'n boodschap komt meestal wel over — wat gebeurt er dan? Dan springen ze een gat in de lucht! "Wauw, geweldig!" Dan komt het toch niet in je hoofd op om er vervolgens weer om te gaan vragen? Je dankt voor het feit dat je het krijgt, omdat het je beloofd is. Blijven bij de genade blijkt daaruit: dat je God dankt. Steeds meer dankt. Dat staat hier trouwens ook: geworteld, opgebouwd worden in Hem, bevestigd worden in het geloof. Niet in werken, nee, geloof! Dat wil zeggen: je gelooft de belofte zoals die je geleerd is door Paulus, overvloeiende in dankzegging. Dat is altijd het bewijs. Waarin blijkt dat je staat op de genade? Dat je overvloeit in dankzegging. Je blijft danken. Want ook als je je wensen bekendmaakt, doe je dat in dankzegging.

De godsdienstige variant is dat je ervoor gaat bidden alsof het er nog niet is, of dat je ervoor gaat werken om het te verdienen. Je zou het in het Latijn kunnen zeggen: "Ora et labora", bid en werk. Maar ik zeg: nee, het is de genade Gods waar we op staan en waar we bij blijven. En dat betekent dat je overvloeit in dankzegging. De dingen die wij vragen, die geeft Hij, en daar danken wij Hem voor. Blijf bij die genade. Dat is inderdaad een heel vreugdevolle zaak, want je ziet omhoog in dat dankbare besef: alles wat ik nodig heb, zal Hij geven. En Hij geeft dat niet mondjesmaat, maar precies zoals jij dat nodig hebt, rijkelijk. Kijk, dat is de boodschap die we van Godswege hebben ontvangen. Paulus had aangedrongen om te blijven bij die genade Gods. En de volgende sabbat... we zijn inmiddels in vers 44.

▶ 27:16 De Nijd van de Joden en Hun Ijver voor de Wet ↑ hoofdstukken

En de volgende sabbat kwam bijna de hele stad bijeen om het woord van God te horen. Er was kennelijk een enorme sprake van die toespraak uitgegaan die Paulus daar in de synagoge had gehouden. Het was juist ook bij de heidenen terechtgekomen; de hele stad kwam namelijk, niet alleen de Joden. Nee, de hele stad kwam bijeen om het woord van God te horen.

Dan vers 45: "Maar toen de Joden de scharen zagen, werden ze vervuld met nijd en spraken lasterende tegen hetgeen door Paulus gezegd werd." Je zou zeggen dat het geweldig is dat er nog zoveel meer interesse blijkt te bestaan, maar wat er gebeurt, is het tegendeel. Die Joden worden vervuld met nijd omdat daar die enorme mensenmenigte op afkomt. En waarom is dat? Dat is de vraag die ik nu stel. Waarom waren zij vervuld met nijd?

Het eerste antwoord heb ik eigenlijk al in het begin van deze toespraak aangestipt: dat is het heil, de boodschap van het Messiaanse Rijk dat aanstaande was en dat voor Israël zou gaan aanbreken. Dat klonk niet meer alleen voor hen; nu ging het heil naar de natiën. Dat riep zoveel verzet en nijd op.

Er is nog een antwoord dat helemaal in het verlengde daarvan ligt. Paulus legt in de Romeinenbrief het een en ander uit over dit hele fenomeen van nijd, jaloezie en na-ijveren. In vers 31 van dat hoofdstuk staat: "Maar Israël, hoewel het een wet van gerechtigheid najaagde, is aan de wet niet toegekomen." Dat wil zeggen: Israël heeft de wet ontvangen en Paulus zegt in hetzelfde verband ook dat ze een ijver voor God hebben. Hij zegt dat dit geweldig is, maar hij voegt eraan toe: "zonder verstand". Er staat ergens in Spreuken dat zonder inzicht zelfs ijver niet deugt. Zonder te weten waar die wet over gaat, waren ze altijd maar bezig met de wet, maar ze zijn aan de wet niet toegekomen. Dat is tragisch: zo hard ingezet te hebben op die wet en niet begrijpen waar het werkelijk over gaat.

Dan stelt Paulus de vraag: waarom niet? Waarom is Israël aan die wet niet toegekomen? Omdat het hierbij niet uitging van geloof, maar van werken. Het woord "vermeend" staat er eigenlijk niet eens. Zij hebben zich daardoor ook gestoten aan de steen des aanstoots. Dat is precies waar Paulus het over heeft, namelijk de Messias. Hij is in werkelijkheid een fundament, maar zij stoten zich daaraan en ze struikelden daarover. Waarom? Omdat het niet uitging van geloof, maar van werken. Israël dacht: wij moeten werken voor God, we moeten dit doen en dat laten. Ze waren daar hun hele leven mee bezig en daarvoor kwamen ze in de synagoge bijeen. Dat hele verhaal van werken, werken, werken... verdienen. Paulus zegt: dan heb je de wet dus niet begrepen. Het gaat namelijk niet om werken, het gaat om geloof.

Wat het verschil is? Kijk, een opdracht kun je "werken". Als ik zeg dat je dit moet doen, dan kun je de mouwen opstropen en dat gaan doen. Maar een belofte kun je niet werken; een belofte kun je alleen maar geloven. Dat is precies wat de wet is: "Gij zult de Here uw God liefhebben, gij zult uw naaste liefhebben." Zij dachten — en dat denken mensen nu nog: "Gij zult heilig zijn" betekent dat ik mijn best moet gaan doen. Hoe vaak hoort u niet — en ik spreek nu even tegen mensen die wellicht gewend zijn om in de kerk te komen, en dat zeg ik zonder enige negatieve gedachte — hoe vaak klinkt niet de boodschap: "Ja, je moet je best doen om heilig te zijn, wees heilig want Ik ben heilig." Weet u wat er dan niet staat? Er staat niet: "wees heilig". Er staat: "Gij zult heilig zijn, want Ik ben heilig." Dat is een belofte. God zegt: "Je zult heilig zijn." En een belofte kun je niet werken, die kun je alleen maar geloven.

Weet u wat er gebeurt als je een belofte krijgt dat je heilig zult zijn en de Heer je God zult liefhebben? Dan zeggen we: "Dank u wel dat U dat belooft en dat U dat dus ook waar gaat maken." Want als Hij dat belooft, dan is het aan Hem om Zijn belofte te vervullen. De last ligt dan niet meer bij mij, maar bij Hem om dat waar te maken. Nou, dat is precies het evangelie. De boodschap is: Hij maakt het allemaal waar. Ik stel me zo voor dat er mensen in de zaal zitten die denken: "Wat je nu zegt, dat klinkt te mooi om waar te wezen." Ik zeg: het is te mooi om niet waar te zijn. Het is de waarheid, het is juist de boodschap. Hij maakt het waar.

Kijk naar die heidenen, die natiën. Zij kregen een evangelie te horen, een goed bericht waar ze blij van werden. Er werd helemaal niets van hen gevraagd; dat is juist wat hen triggerde. Ze waren verblijd. Maar Israël dacht: "Dat zal zomaar niet gaan." Een godsdienstig volk dat zo zijn best doet, en dan komen er zomaar heidenen die helemaal van niks weten of in elk geval op een mooie boodschap afkomen. Die komen daarop af en dat riep de nijd op waarmee ze zelfs vervuld werden. Ze gingen lasteren tegen hetgeen door Paulus gezegd werd.

Maar Paulus en Barnabas zeiden vrijmoedig: "Het was nodig dat eerst tot u het woord van God werd gesproken." Dat was Paulus' missie ook: eerst naar de synagoge gaan om te vertellen hoe de vlag er nu bij hing. Om hen te confronteren met Israëls Messias, maar ook om te vertellen dat het heil van God naar de heidenen gezonden was. Het was nodig dat ik eerst nog bij jullie geweest ben.

Trouwens, ik wil nog wel een woord uit Romeinen 11 aanhalen. Maar laat ik eerst vers 46 aflezen: "Doch nu gij het verstoot, het van je werpt, en u het eeuwige leven — het eeuwse leven, het leven van die toekomende eeuw, die toekomende aeon, dat tijdperk, dat Messiaanse Rijk dat straks gaat komen — niet waardig keurt..." Waarom? Deden ze hun best niet? Jawel, ze werkten wel, maar ze geloofden het niet. Juist doordat ze werkten en het menen te moeten verdienen en alles eraan deden om het te verkrijgen, waren ze blind voor het geschenk dat God gewoon gegeven heeft. Blind om daarop te gaan staan en daarvoor te danken.

▶ 35:25 Paulus Wendt Zich tot de Natiën ↑ hoofdstukken

Ze verstoten het en zie, nu wenden wij ons, zegt Paulus, tot de heidenen. Later in de Romeinenbrief — ook weer die Romeinenbrief — maar ook elders, licht Paulus dat uitgebreid toe. Hij zegt: door hun val — dat wil zeggen Israëls ongeloof — is het heil, de boodschap van redding, tot de natiën, tot de heidenen gekomen. En er staat nog bij: om hen tot naijver op te wekken. Dat is negatief ingestoken. Dat gebeurde namelijk ook; ze werden daardoor tot naijver opgewekt. Dat was precies wat er in Antiochië toch plaatsvond? Ik bedoel, daar komt op die sabbat de hele stad bij elkaar bij de synagoge en die Joden worden naijverig. Jaloers. Niet in de positieve zin; je kunt ook jaloers zijn in de positieve zin, in de zin dat je graag wilt hebben wat de ander ook heeft. Maar naijver is al te vaak dat je de ander misgunt wat hij of zij heeft. Dat was hier natuurlijk aan de orde.

Want, zegt Paulus — en dan gaat hij verder — want nu citeert hij opnieuw uit de Tenach, uit de profeet Jesaja: ‘Want zo heeft de Heer ons geboden: Ik heb u gesteld tot een licht der natiën, tot een licht van de heidenen, opdat gij tot heil zoudt zijn tot aan het uiterste der aarde.’ Dus Paulus gaat tekst en uitleg geven. Het was nodig eerst het woord van God tot u te spreken, maar nu u het niet waardig keurt... wel, nu wenden wij ons tot de heidenen. En hij geeft daar ook tekst en uitleg bij, met recht. Hij biedt het ‘bonnetje’ aan en zegt: kijk, daar staat het geschreven. En dan citeert hij Jesaja 49.

Laten we daar even naartoe gaan. Wat hij hier zegt, is een citaat uit Jesaja 49. Slaan we dat op, dan blijkt dat een Messiaanse profetie te zijn; een voorzegging aangaande de Messias, zoals we die trouwens in Jesaja velen vinden. En dan zegt Hij — dat is God — die spreekt dan de Messias aan. U moet het in het verband thuis maar eens verder nalezen, maar dan zegt God tegen de Messias: ‘Het is te gering dat jij Mij tot een knecht zoudt zijn om de stammen van Jakob weder op te richten en de bewaarden van Israël terug te brengen. Dat is te gering. Zie, Ik stel u tot een licht der volkeren, opdat Mijn heil reike tot aan het einde der aarde.’

Het idee is: als Israël het dan niet waardig keurt, dan moet je daar niet bij blijven. Het is te gering dat jij Mij tot een knecht zoudt zijn voor de stammen van Jakob alleen. Nu zij het niet waardig keuren, gaat het heil naar het uiterste der aarde. En u zegt misschien: ‘Ja, maar dit is toch een profetie die wordt gesproken tegen de Messias, en Paulus past het zomaar toe op zichzelf?’ Ja, maar dat is niet zo gek hoor. Weet u wat er namelijk gebeurt? Paulus is namelijk een apostel, en dat betekent een gevolmachtigde, een afgevaardigde. Hij was door Christus Jezus vanuit de hemel geroepen om namens Hem te spreken en te verkondigen; de boodschap door te geven. Dus als Paulus spreekt, dan zijn dat de woorden van Hem.

Een heleboel mensen vatten dat niet. Die denken altijd maar... Kent u van die Nieuwe Testamenten waarbij — vooral in de Engelse taal is dat heel gebruikelijk — de woorden van Jezus rood gemarkeerd zijn? Ik had vroeger ook zo’n Nieuw Testament, ooit eens van iemand gekregen. De woorden van Jezus zijn daarin rood gemarkeerd, met andere woorden: dat zijn de belangrijkste woorden. Dan denk ik: ja, prima, tot uw dienst, maar die woorden die zij rood hebben gekleurd, dat zijn de woorden die het ‘brood voor de kinderen’ zijn, voor de kinderen Israëls. En het was niet goed om dat aan de heidenen te geven. Door ze rood te markeren, geven ze die woorden juist wél aan de heidenen. Als je de woorden rood wilt markeren, dan zou je nu bij Paulus aan moeten komen. Al die woorden die hij heeft gesproken namens Hem, dat zijn de woorden van de Heer. Niet van een Jezus hier op aarde, nee, het zijn de woorden van Hem die inmiddels is opgestaan en verheerlijkt, en die Paulus heeft geroepen.

De woorden van Paulus zijn de woorden van de Heer zelf. Als Paulus dus spreekt, dan is dat inderdaad de Heer zelf die de boodschap nu laat klinken onder de natiën, onder de heidenwereld. Israël is tijdelijk terzijde gesteld. Geen messiaans rijk, geen herstel van Israël; dat is nu allemaal niet aan de orde. Maar nu gaat een verborgen boodschap naar het einde der aarde. Dat wil zeggen: het einde van het land. Ik weet wel dat mensen uit een uitdrukking als ‘de uitersten der aarde’ of ‘het einde der aarde’ hebben geconcludeerd dat men toen nog dacht dat de aarde een pannenkoek was waar je vanaf kon vallen. Dat zou dan het ‘einde der aarde’ zijn, maar dat is onzin. Als je Genesis 1 had gelezen, dan zou je begrijpen dat dat verhaal heel anders in elkaar steekt. Want wat was ook alweer de ‘aarde’? God noemde het droge ‘aarde’. In Genesis 1 vers 9 staat het: God noemde het droge ‘aarde’. Dat wil zeggen: het einde der aarde, het uiterste der aarde, is gewoon de kuststrook. Daar waar het ‘nat’ begint te worden, zeg maar. Katwijk is het einde der aarde. De kustlanden. Want daar begint de zee namelijk; dat is het einde der aarde.

En Paulus is inderdaad overal naartoe gegaan, naar het einde der aarde. Hij is mogelijk naar Spanje geweest, sommigen zeggen zelfs naar Britannië; naar de kustlanden. Hoe dan ook, hij is inderdaad een licht geweest en heeft de boodschap overal gebracht, opdat gij tot heil zoudt zijn tot aan het uiterste der aarde. En dan staat er in vers 48:

▶ 42:33 De Heidenen Verblijden Zich in het Woord van de Belofte ↑ hoofdstukken

Toen de heidenen dit hoorden, verblijdden zij zich en verheerlijkten het woord des Heren. Dat is precies de reactie die volgt op het moment dat een mens werkelijk begrijpt wat er aan de hand is. Deze heidenen hadden precies door waar het werkelijk om gaat. Hoe we dat weten? Wel, zij horen het en zij verblijden zich. Als mensen boos worden om een blijde boodschap, dan is er één ding zeker: ze hebben het niet begrepen. Een blijde boodschap maakt immers blij. Het vraagt niets, maar het geeft. Het geeft in overvloed. Dat is wat genade is. Genade betekent letterlijk ook ‘dat wat blij maakt’.

Toen de heidenen dit hoorden, verblijdden zij zich en verheerlijkten het woord des Heren, in tegenstelling tot Israël. In Jesaja 28 staat beschreven wat het Woord voor Israël was en wat het werkelijk hoort te zijn. Het Woord van God is geen wet en geen opdracht; het Woord van God is een belofte. Ik zal dat aan de hand van Jesaja zelf ook bewijzen. Degenen die hier vaker komen, weten dat ik vaak moeite doe om dat onder bewijs te stellen, want dit is zo elementair. Wat is nu het Woord van God? Men heeft er vaak dit van gemaakt: voor hen is het wet op wet, wet op wet, eis op eis, eis op eis, hier wat, daar wat. Dat klinkt in het Hebreeuws heel typerend. Ik zal geen moeite doen om het exact zo uit te spreken, maar mocht u het niet geloven, dan moet u het straks maar aan Theo vragen, die is immers goed thuis in het Hebreeuws. Dat klinkt heel grappig, maar het is cynisch bedoeld. Er is van het Woord gemaakt: wet op wet, eis op eis, hier wat, daar wat, opdracht zus, opdracht zo; dat mag niet en dat moet wel. Dat is voor hen het Woord van God geworden.

Maar dan reageert de Heer er zelf op: "Voorwaar, door mensen die een onverstaanbare taal spreken – dat wil zeggen buitenlanders die geen Hebreeuws spreken – en in een vreemde tongval zal Hij tot dit volk spreken." Zo kondigde Hij het aan: de Heer gaat inderdaad tot Israël spreken, maar nu niet in het Hebreeuws, maar in een vreemde tongval. Zij hebben het niet begrepen, terwijl er direct achteraan staat wat het woord des Heren werkelijk is: "Dit is de rust, geef de vermoeide rust, en dit is de verademing." Maar zij wilden niet horen. Het Woord van God is belofte, het is genade. Sta daarop en blijf daarbij. Laat je niet gek maken door ora et labora, door het idee van werken en bidden voor dingen die God ons gewoon geeft. Nee, weet wat het Woord is. Het Woord legt je geen last op, maar het neemt de last van je af. Dat is rust en verademing. Het geeft je hoop, en dat ook nog eens helemaal gratis.

Maar dat was blijkbaar te mooi; ze wilden het niet horen. De heidenen begrepen het echter wel: toen zij dit hoorden, verblijdden zij zich. Wat een contrast met de ergernis van al die mensen die daar op de sabbat in de synagoge bijeenkwamen en zich beijverden voor God. Dan staat er: "En allen die bestemd waren ten eeuwige leven kwamen tot geloof." Hier moet ik kort iets over zeggen. Hoewel de vertaling dat ervan maakt, geloof ik niet dat het hier om voorbestemming gaat. Begrijp me niet verkeerd: ik geloof absoluut in voorbestemming en predestinatie. Dat is wat predestinatie is: God bestemt van tevoren. Degenen die Hij tevoren gekend heeft, heeft Hij ook tevoren bestemd. God geeft alles zijn plek. Als je nu een gelovige mag zijn, komt dat doordat de Heer je heeft voorbestemd en uitgekozen om een werktuig in Zijn handen te zijn om de rest te bereiken. Hij kiest altijd instrumenten uit als een heilskanaal. Dat is voorbestemming, maar ik denk niet dat dit hier aan de orde is.

Er staat hier letterlijk dat allen die toegelegd waren op dat eeuwse leven, tot geloof kwamen. Letterlijk staat er simpelweg: zij geloofden. Ik las vorig jaar een interview in het Reformatorisch Dagblad met een expert in het Grieks, professor dokter Holwerda. Hij was al negentig jaar en had zijn hele leven de Griekse tekst bestudeerd. Aan hem werd de vraag gesteld wat de grootste ontdekking was die hij in al die jaren van exegetisch onderzoek had gedaan. Hij antwoordde: "Handelingen 13 vers 48." Hij legde uit dat vrijwel alle vertalingen ervan maken dat zij voorbestemd waren voor het eeuwige leven, maar dat dit er simpelweg niet staat. Hij zei: "Het kan me niets schelen wat de dogmatische consequenties zijn, daar ga ik niet over, maar dát staat er niet." Ik heb het nagekeken en hij had gelijk. Ik geloof in voorbestemming, maar dat staat hier niet. De gedachte hier is dat zij toegelegd waren op dat leven van de toekomende eeuw. Deze heidenen hoorden het en verblijdden zich in het Woord van God. Nu haakten ze naar het leven waar Paulus over sprak, naar die geweldige toekomst die God in petto heeft. Hun hart was ervoor opengesteld; zij hadden zich in hun hart toegelegd op dat eeuwse leven en zij geloofden het. Het betekent zoiets als ‘uitgestrekt naar’ of ‘toegelegd op’. Als ik dit echt goed zou willen uitleggen, dan werd het twaalf uur vannacht, maar dat ga ik jullie niet aandoen. Dat beloof ik bij dezen.

Vervolgens lezen we dat die mensen tot geloof kwamen en dat het woord des Heren zich verbreidde door het gehele land. We bevinden ons hier in het huidige Turkije, waar Antiochië ligt. Het Woord van God breidde zich uit over die hele landstreek. Dat is het effect wanneer het Woord van God klinkt, gehoord wordt en geloofd wordt. Dat kun je niet voor jezelf houden. Dat is het mooie: je hoeft niet te zeggen "dat móet je vertellen", want als je werkelijk een blijde boodschap kent, dan kún je er niet over zwijgen. En zo is het hier ook gegaan: het verbreidde zich door het hele land.

▶ 50:48 Vervolging en Ware Blijdschap in Genade ↑ hoofdstukken

Maar de Joden, zo staat er in vers 50 – en dat is precies wat je ook had kunnen verwachten – de Joden stookten de aanzienlijke vrouwen die God vereerden en de voornaamsten van de stad op. Dat is altijd effectief: als je eerst de leiders hebt, de mensen die in aanzien staan, en je weet die voor je te winnen. De Joden stookten hen op en zij verwekten een vervolging tegen Paulus en Barnabas en dreven hen uit hun gebied. Zo gaat het altijd. Paulus wist inmiddels wel hoe dat ging en hij zou het nog vaak meemaken.

Je zou denken dat al die afwijzingen voor een stemming in mineur zouden zorgen, maar lees eens wat er staat: maar zij schudden het stof van hun voeten af tegen hen en zij gingen naar Ikonium. Met andere woorden: wij zijn hier helemaal klaar mee. Wij hebben in het Nederlands ook zulke uitdrukkingen; wij zeggen dan 'voor opschudding zorgen' of 'stof doen opwaaien'. Nou, Paulus had dat wel gedaan hoor! Deze gedachte is nog wat explicieter. Ze demonstreerden dat ook: de schoenen gingen uit en het stof werd gewoon van zich afgeschud. Dat wil zeggen: we zijn hier klaar, nu gaan wij verder. Altijd deed de boodschap weer stof opwaaien.

Juist in de orthodoxie. Want let op: die heidenen waren hartstikke blij. De mensen waren blij, want ze hadden een goed bericht gehoord. Maar juist de orthodoxie, de godsdienstige mensen, die waren geprikkeld en boos. Zij ontketenden een vervolging, en zo is het tot op de dag van vandaag: dat verzet tegen het Evangelie, tegen genade. Ze hadden voor opschudding gezorgd en stof doen opwaaien, en dan lees je: maar de discipelen werden vervuld met blijdschap en met heilige geest.

Niet met dé heilige Geest, want dat is een beetje de leer van de Drie-eenheid en dat zit hier niet achter. Er staat gewoon: ze werden vervuld met heilige geest, kracht van God. Waardoor? Wel door wat ze gehoord hadden. Ze waren verblijd om dat Woord van God. Die afwijzing bracht hen nooit in mineur. Je leest in het boek Handelingen keer op keer – ik zou er diverse voorbeelden van kunnen geven – dat wanneer ze stuiten op afwijzing, ze zich verblijden om het feit dat ze mochten lijden omwille van de Naam. Ze voelden zich juist zo rijk met het feit dat zij bevoorrecht waren dat zij de boodschap mochten kennen.

Zo is het vandaag nog steeds. Je kunt je natuurlijk beklagen over het feit dat je, zoals ik dat ooit eens heb gezegd, de rijkste boodschap hebt die er is van de genade van God, maar dat je het aan de straatstenen niet kwijt kunt. Dan kun je natuurlijk gaan sikkeneuren en zeggen: 'Goh, niemand wil het horen, die wijst het af, die moet niks meer van me hebben, die keert zich van me af, het kost me vriendschappen.' Ja, en? Wees gewoon blij om wat je weet!

En dat is ook zo. Zij waren zo blij met dat wat ze wisten, met hoe zij Hem kenden, met wat Hij geeft en met Zijn Woord. Ze werden alleen maar des te meer vervuld met blijdschap. En weet u wat dat is? Het woord 'blijdschap' is in het Grieks 'charis'. En dat woord 'charis' is hetzelfde woord als genade. Ze werden dus vervuld met... ja, hier wordt het vertaald met blijdschap, maar ze hadden net zo goed kunnen zeggen dat ze werden vervuld met genade. Want dat is wat genade is. En met heilige geest. Zo werkt dat: de genade van God maakt blij. Dat vervult, dat geeft kracht, dat geeft hoop en uitzicht. Daardoor kun je omhoog kijken en het geeft je kracht om te wandelen. Kortom: het geeft je alles wat je nodig hebt.