▶ 00:00 Introductie: Wat Zijn Negatieve Dingen? ↑ hoofdstukken

Een hele goede morgen, vrienden, ook van mijn kant. Ik zal u vertellen: het is me een groot genoegen om hier eindelijk weer eens een keer te mogen staan. Ik heb het thuis nog even nagekeken, maar de laatste keer dat ik hier was, moest ik mij trouwens ook voorstellen, realiseer ik me nu. Toen had ik namelijk voor het eerst een baardje laten staan en zeiden mensen: "Ben jij André Piet?" Ik moest toen inderdaad zeggen: "Ja, dat ben ik." En nu moet ik opnieuw zeggen wie ik ben en daar een antwoord op geven, want het is inmiddels alweer zo'n driekwart jaar geleden dat we elkaar voor het laatst op deze plaats getroffen hebben.

Het is goed elkaar hier te ontmoeten in deze setting. Wat apart, dat moet ik er wel bij zeggen, maar het maakt niet uit. Zoals zojuist door Els is aangekondigd, is het thema: negatieve dingen, wat doe je daarmee? Bij nader inzien moet ik zeggen dat toen ik het opgegeven had, ik dacht: "André, dat is een beetje al te abstract, al te vaag als je het zo formuleert." Maar goed, ik had het inmiddels al doorgegeven, dus ik kon het niet meer veranderen.

Want ja, wat bedoel je nou eigenlijk met negatieve dingen? Dat is nogal breed. Dat hangt er maar net vanaf aan wie je die vraag stelt. Als je het vraagt bij zo’n teststraat waar je tegenwoordig naartoe kunt gaan: als het resultaat daar negatief is, dan moet je juist blij zijn. Ik heb hier ook een plaatje, al is het niet zo heel erg goed te zien, van een zwangerschapstest. Die kan ook negatief of positief zijn. Als het positief is, ben je in blijde verwachting, maar voor sommige mensen is een zwangerschap ongewenst, dus u begrijpt: het is nogal ingewikkeld. Is negatief nou positief? Enzovoort.

Voor een medicus heeft dit een heel andere betekenis dan voor bijvoorbeeld een wiskundige. Negatieve getallen, daar rekenen we allemaal mee, hoewel we deze zomer vooral met positieve temperaturen rekenen. Die koude winters waarin het min zoveel is, die maken we niet zo vaak meer mee, maar dat zijn dus negatieve getallen. En zal ik nog eens wat noemen? Negatieve spaarrente. Ook dat fenomeen bestaat tegenwoordig. Dat is ongehoord, maar een econoom of een bankdirecteur verstaat onder het woord negatief toch weer iets heel anders.

Dan heb je ook nog zoiets als 'negatieve energie', een term die psychologen graag gebruiken. Zullen we die dan maar even skippen? Want daar komen we straks nog wel op een andere manier over te spreken. En trouwens, een fotograaf verstaat onder negatieve dingen weer iets heel anders, namelijk het negatief van een foto. Kortom, ik kan nog even doorgaan, maar dat doe ik niet, want ik moet me aan de twintig tot vijfentwintig minuten houden. Dat is voor mij erg bijzonder, een uitdaging, laten we het daar maar op houden. Vorige week sprak ik over één vers nog zeventig minuten, dus ja, het maakt niet uit.

We gaan hier toch nog even wat dieper op in. In deze korte presentatie wil ik twee Bijbelse antwoorden formuleren. Ik moet er trouwens bij zeggen dat u het begrip 'negatief-positief' als zodanig niet in uw Bijbelvertaling tegenkomt, maar dat probleem zullen we vanzelf ook wel skippen. Het is nogal evident hoe de vork aan de steel zit. Je kunt het via allerlei aanvliegroutes benaderen, zoals dat zo mooi heet, maar ik wil me in deze presentatie beperken tot twee antwoorden.

▶ 04:24 Eerste Bijbelse Antwoord: Zonde als Doelmissen en Leven voor God ↑ hoofdstukken

Je zou 'negatief' kunnen opvatten als zonde. Het Bijbelse woord zonde is een negatief woord. Waarom? Omdat zowel vanuit het Hebreeuws, waarin het Oude Testament geschreven is, als vanuit het Grieks, waarin ons Nieuwe Testament geschreven is, het woord zonde de betekenis heeft van het doel missen. Nou, dat is negatief. Het doel bereiken is positief en het doel missen is negatief.

Ik heb daar een plaatje bij van een dartboard met pijlen die allemaal naast de roos, naast het bord zeg maar, terechtkomen. Dat is allemaal doelmissen. En dat is in de triviale zin van het woord, niet in de religieuze zin, want dan heeft het vaak de betekenis gekregen van schuld, en dat is iets heel anders. Maar in het alledaagse leven gebruiken we het woord zonde eigenlijk heel correct, namelijk voor wat het echt is: doel missen. Ik bedoel, als ik hier een kop koffie neem en ik laat het vallen op mijn nieuwe overhemd of zoiets – dat kan mij zomaar gebeuren – dan zeg je: "Dat is zonde zeg!" Zonde van de koffie, maar ook zonde van het overhemd. Dat mist het doel, zowel de koffie als die schone blouse. Kijk, dat is doel missen.

Maar nu even de Bijbelse gedachte daarbij en nog iets anders, namelijk de vraag: negatieve dingen, wat doe je daarmee? Als je dat vanuit traditioneel christelijk perspectief benadert, dan krijg je dit antwoord. En ik weet waar ik het over heb, want ik ben ook met dit gedachtegoed vanuit de reformatorische kerken groot geworden en hoorde ik dat zo dikwijls: wij zijn als christenen geroepen om tegen de zonde te strijden. Die formulering werd dan ook gebruikt. Ook altijd met de gedachte daarbij dat je je hele leven er eigenlijk op uit moet zijn om de zonde te vermijden. Wat trouwens op zich een wat vreemde gedachte is.

Want als ik even bij dat dartboard blijf en je zou aan een darter vragen – laten we zeggen Michael van Gerwen – hoe hij zo geweldig ver gekomen is in die dartsport... Zou je hem dan de vraag stellen: "Mighty Mike, ben jij daar gekomen doordat jij altijd probeert te vermijden om niet in de roos te gooien?" Zo word je natuurlijk geen goede darter, en zo word je ook geen Mighty Mike. Door te proberen te vermijden niet in de roos te gooien, of zelfs het bord te bereiken door te vermijden ernaast te werpen – dat is eigenlijk een dubbel negatief. Je probeert iets niet te doen, maar het is eigenlijk een omweg.

Ik zal u vertellen: dit is geen woordspelletje. Dit is zo essentieel, en het is ook niet Bijbels. Want degene die strijdt tegen de zonde, degene die probeert de zonde te vermijden – en er zijn vele, vele mensen die zo onderwezen worden – die zorgt ervoor dat zijn hele leven feitelijk beheerst wordt door de zonde. Waarom? Omdat je erop gefocust wordt om dat niet te doen. En dan ben je feitelijk dag in, dag uit aan het strijden tegen de zonde. Want dat mag ik niet doen en daar mag ik niet aan denken. Dat is helemaal lastig: daar mag je niet aan denken. Nou, dat moet je eens proberen. Waar denk je dan aan? Je hoeft geen groot psycholoog voor te zijn om te weten dat het precies averechts werkt.

Dat is precies ook wat het is. Hoe serieuzer mensen zijn, hoe meer ze feitelijk beheerst worden door de zonde en daardoor ook bepaald worden bij hun eigen falen. Want je probeert iets niet te doen, aan iets niet te denken en niet te begeren. Als u wilt weten hoe dat werkt, zou u Romeinen 7 eens moeten lezen. Daar beschrijft Paulus iemand die probeert niet te begeren. Nou, dat is geen vrolijk hoofdstuk, kan ik u vertellen. Je moet wel doorlezen, want dan kom je in Romeinen 8 en daar vind je het antwoord. Maar dat is niet door te strijden tegen de zonde.

Waarom is dat zo'n punt? In feite is dat ook de wet. Tenminste, de wet opgevat als iets wat je moet doen, een belasting: "Gij zult niet begeren." Men vat dat dan niet op als: "Je zult niet begeren", maar als: "Je mág niet begeren." En dus ben ik mijn hele leven bezig om niet te begeren, niet te stelen, niet te moorden – dat laatste valt nog wel mee trouwens. Maar hoe dichterbij het komt, als het gaat over het gedachtegoed en over dat wat inderdaad je denken bepaalt, dan is dit zo fataal.

Ik zal u vertellen: dat strijden tegen de zonde, hoe klassiek dat ook is in het onderwijs in de kerk en de christenheid in het algemeen, zo on-Bijbels is het ook. Want wat zegt de Schrift? Ik heb hier één vers, en met excuus, want je zou eigenlijk het hele gedeelte moeten lezen. Het begint al bij vers 1 en je moet eigenlijk doorgaan tot vers 15 of 16 om een aardig beeld te krijgen van hoe Paulus dit benadert. Maar in vers 11 – en dat haal ik nu even naar voren – geeft hij een samenvatting van zijn onderwijs in dat gedeelte.

Hij zegt daar: "Zo ook jullie..." Dit is dus een conclusie. Hij heeft zojuist verteld over hoe God ons ziet. Zoals Elstad zojuist trouwens ook naar voren bracht: onze identiteit. Wie ben ik? Waaraan ontleen ik dat? Door wat anderen van mij zeggen, wat ik van mezelf denk of hoe ik mezelf voel? Nee, jouw identiteit is dat wat God van jou zegt. En als dat strijdt met wat jouw eigen gevoelens zijn of met wat anderen vinden, dan heb je daar in feite geen bal mee te maken. Het gaat erom wat God van mij zegt. Dat ben ik en dat zal ik ook zijn.

Paulus had verteld over onze identiteit die verbonden is met Jezus Christus. Jezus Christus stierf en wij stierven met Hem. Zo ziet God dat. Hij werd opgewekt uit de doden en wij wandelen nu ook in nieuwheid van leven. Dat wil zeggen: een opstandingsleven. En dan zegt hij: "Zo ook jullie." Dus net als Christus. Hij stierf eenmaal voor de zonde en is opgewekt uit de doden. De zonde ligt achter Hem, Hij heeft daar ook niets meer mee te maken. Een nieuw leven en een toekomst, eindeloos. Kwalitatief en kwantitatief een eindeloos leven in het verschiet. Wel, zo leven wij.

"Zo ook jullie, reken jezelf..." Dat is een mooi woord. 'Reken jezelf' heeft iets met logica te maken. Het heeft niets met gevoelens te maken. Niemand is daarin fataler bezig dan degene die zich oriënteert op zijn eigen beleving. Het gaat erom wat God zegt. Reken jezelf, namelijk: ga af op wat God zegt en daar ga je op staan. Zo reken je. "Zo ook jullie, reken jezelf inderdaad doden te zijn voor de zonde." Zo staat het letterlijk. In de meeste vertalingen is dat iets anders, maar goed, dat laat ik even voor wat het is. Jullie zijn gewoon lijken voor de zonde.

En dat betekent gewoon dit: dit is precies het tegenovergestelde van wat klassiek geleerd wordt, namelijk dat we zouden strijden tegen de zonde. Iemand die strijdt tegen de zonde is zeker geen lijk. Want wat doet iemand die dood is met de zonde? Het antwoord is: niks. Een dode doet namelijk helemaal niks, die heeft er geen weet van. Eigenlijk is dat ook de betekenis van een dode zijn. In overdrachtelijke zin is een dode iemand die onwetend is van God. En een dode te zijn voor de zonde betekent dat je er gewoon niks mee te maken hebt. Wat hebben wij met de zonde te maken? Nou, de zonde... dat moet je niet 'negeren' zeggen.

Dat mag je sowieso niet zeggen natuurlijk. In dit geval zou het nog kunnen: de zonde zwart maken. Nee, dat is de gedachte niet. De zonde negeren. 'Negeren', dat is een leuk woord. Weet u waarom? Omdat het werkwoord negeren alles te maken heeft met dat bijvoeglijk naamwoord 'negatief'. Negatief is afgeleid van het werkwoord negeren – of misschien omgekeerd, daar blijf ik vanaf – maar in ieder geval hangt het direct met elkaar samen.

Dus eigenlijk is de vraag: wat doe je met het negatieve, namelijk de zonde? Het antwoord is in feite in de vraag al gegeven. De vraag stellen is hem beantwoorden. Namelijk: wat doe je met het negatieve van de zonde? Negeren! Je hebt er helemaal niets meer mee te maken. Je rekent jezelf dood te zijn voor de zonde. En dat is geweldig als je zo mag leven.

Maar ik moet er wel bij zeggen: het is de helft van het verhaal. Want als je zou zeggen: "Ik ga proberen te negeren", dan werkt dat niet. Daarvoor heb je een alternatief nodig. Je kunt iets alleen maar negeren als je een alternatief hebt. Je kunt wel zeggen dat je niet aan blauw moet proberen te denken, maar dan denkt u juist aan blauw. Maar als ik u nu vertel over rode dingen, over een rode blouse, over een rood huis of weet ik veel wat, alles wat rood is, dan denkt u vanzelf niet meer aan blauw.

Kijk, en dat is zoals Paulus het ook zegt. Zo reken je jezelf inderdaad dood te zijn voor de zonde. Dat wil zeggen: dat is verleden tijd, dat is finito, dat is voorbij. Daar heb je helemaal niets meer mee te maken. Want God ziet jou namelijk in Christus volmaakt. Dus hoezo zonde? Weet u dat dat zo ver gaat? In de Bijbel is iemand die gelooft en zich verbonden weet met Jezus Christus ook geen zondaar meer. Als u het niet geloven wilt, moet u het maar eens teruglezen in Romeinen 5 vers 8. Daar staat dat wij zondaren waren. Verleden tijd. We zijn geen zondaren meer. En dan zeg je: "Ja, maar dat is wel erg makkelijk." Ja, dat bedoel ik! Dat is ook makkelijk. Dat is het geweldige van het evangelie. Met de zonde hebben we niets meer te maken.

En hoe dan wel? Nou, wij leven gewoon voor God. Wij leven voor Hem en de zonde is voorbij. Wij leven voor God, en er staat nog bij: "in Christus Jezus". Want dat was de clou van het verhaal: wij zijn namelijk verbonden met Hem. Hij stierf en Hij is opgewekt. En aangezien wij verbonden zijn met Hem, is Zijn lot ons lot. Dat is onze identiteit. Dan zijn we voor de zonde dus al doden, lijken. Daar hebben we niets meer mee te maken. En wat doen wij? Wij leven voor God. We staan 's morgens op en we leven voor God.

Niet met de gedachte: hoe kan ik vandaag proberen de zonde te vermijden? Weet u wat? Dan wordt u juist beheerst door de zonde, hoezeer u ook uw best doet. Wij denken bij "beheerst worden door de zonde" vaak dat je dan niets anders doet dan zondigen, of dat je er bewust op uit bent om Gods wil niet te doen. Nee, beheerst worden door de zonde wil ook zeggen – en dat is juist het religieuze – dat je strijdt tegen die zonde. Maar wij leven voor God. Nou, dat is één ding.

▶ 18:18 Tweede Bijbelse Antwoord: Gods Soevereiniteit Maakt van een Min een Plus ↑ hoofdstukken

Nu kom ik bij een tweede antwoord. De twintig minuten red ik nu toch al niet meer, maar goed. Ik zal u vertellen: wat er ook gebeurt, doe altijd alsof het de bedoeling was. Ik had in 1980 mijn eerste autootje, een Lelijke Eend, een Deux Chevaux zoals dat heet, een rode. Ik had daar ooit een sticker op de achterruit geplakt en daar stond deze tekst op. Ik vond hem altijd mooi, ik vond hem leuk: wat er ook gebeurt, doe altijd alsof het de bedoeling was.

In feite is deze leuze, dit motto, de clou en de essentie van wat 'positief denken' heet. Dat is in de vorige eeuw vooral op de kaart gezet door deze man, Norman Vincent Peale. Hij heeft allerlei boeken daarover geschreven, over positief denken, en in allerlei varianten is het eigenlijk tot ons gekomen. Misschien zegt de naam van meneer Ratelband u ook wel wat, met zijn "Tsjakka!": positief denken; wat er ook gebeurt, doe altijd alsof het de bedoeling was.

Wat ik u bij dit tweede antwoord op de vraag "Wat doe je met negatieve dingen?" wil vertellen, is dit. In de wereld, of ook in de psychologische variant zoals dat dikwijls onderwezen en gepromoot wordt, is het in feite een mentale truc die geleerd wordt. Je moet positief denken, je moet het van de positieve kant bekijken, je moet gewoon doen alsof het positief is en altijd doen alsof het de bedoeling is. Dat wist ik in 1980 — God, dat is alweer veertig jaar geleden — nog niet, maar nu wel: ik hoef helemaal niet te doen alsof.

Toen dacht ik al: "Dit moet het zijn", maar ik dacht dat het een truc was. Nu weet ik: wat er ook gebeurt, het is de bedoeling. Als het namelijk niet de bedoeling zou zijn, dan was het niet gebeurd. Dat kwam doordat ik in de jaren negentig de ontdekking deed dat God werkelijk God is en alles een plaats geeft. Iets vindt plaats omdat Hij het een plaats geeft. Bij God gaat er nooit iets fout. Als ik dat weet — en het gaat nog verder als ik dat besef, want beseffen wil zeggen dat je het ook realiseert. Wetenschap kan een abstractie zijn, een lesje dat je geleerd hebt, maar beseffen is dat je het rendement ook dagelijks in je leven gaat ondervinden.

Wat er ook gebeurt, God heeft alles gemaakt voor Zijn doel. Zo staat het letterlijk ook in Spreuken 16; vandaar dat ik die verwijzing er even bij heb gemaakt. Daar wordt het trouwens nog extremer gezegd, maar het is alleen maar om te onderschrijven en te benadrukken dat God echt alles gemaakt heeft voor Zijn doel.

Kijk, het idee is dit: voor God is deze horizontale streep geen min. Wat is het dan wel? Voor God is deze min een plus die alleen nog niet af is. Als je zo in het leven mag staan, dan krijg je ineens een heel ander leven en zie je een heel andere wereld. De meeste mensen zien hier een min, maar iemand die gelooft — ik bedoel iemand die weet en beseft dat God God is — weet dat Hij het een plaats geeft en dat Hij daar de allerbeste bedoelingen mee heeft. Dat zal vanzelf wel blijken. Dat zien we nu nog niet, maar dat is een kwestie van tijd. Die min die we nu zien, zal blijken een plus te zijn.

Er zijn tal van voorbeelden. Feitelijk is het verhaal wat zojuist door Marijke werd verteld daar een illustratie van. Maar eigenlijk gaat de hele Bijbelse boodschap daarover: dat God van minnen plussen maakt. Je kunt het in een veel groter verband zeggen, namelijk dat de hele wereldgeschiedenis — dat hele plan van de aionen — niets anders is dan de weg die God gaat om van een min een plus te maken. Ik heb hier dit voorbeeld gegeven; dat noem ik hier omdat het meteen in het boek Genesis een lang verhaal is.

▶ 23:50 Praktijkvoorbeelden: Jozef en Golgotha Bewijzen Gods Ultieme Plan ↑ hoofdstukken

Een schitterende geschiedenis is die van Jozef. Het is een perfecte illustratie van hoe God van een min een plus maakt. Maar het laat vooral ook zien hoe belangrijk het is om dat op voorhand te zien. Kijk, Jozef werd ooit verkocht naar Egypte. Ik weet trouwens absoluut zeker dat Jozef donders goed geweten heeft, toen hij naar Egypte verkocht werd, dat dit het plan was. Hij had daar immers al prachtige dromen over gehad.

Zijn hele leven daar in Egypte — en dat ging hem niet altijd gemakkelijk af hoor. Hij werd niet alleen verkocht; hij was eerst door zijn broers in de put geworpen. Als slaaf komt hij in Egypte terecht, maar waar hij ook was, er staat iedere keer bij dat God met hem was. Wat er ook gebeurde, zelfs toen hij in het huis van Potifar diende en vervolgens weer in de gevangenis gegooid werd. Allemaal negatieve dingen; de negatieve dingen stapelden zich eigenlijk op. Maar al die tijd wist Jozef: dit is Gods weg. Daarom had Jozef ook rust en vrede.

Hoe is dat mogelijk? Dat je zo enorm veel kwaad, lijden, moeite, miskenning en verdriet meemaakt? Trouwens, dat gold ook voor de 'thuisgrond', voor Jakob. Het leek allemaal negatief, allemaal negatief. Ja, dat zou je zeggen. Maar het spreekwoord zegt: het rijmt aan het eind. Zo is het hier ook. Je moet wat geduld hebben. Want uiteindelijk wordt Jozef via een hele wonderlijke route — Godswegen zijn immers wonderlijk — koning in Egypte. In de eerste jaren bouwt hij de graanschuren. U weet hoe het gaat: er komt een hongersnood en uiteindelijk komt zijn familie, zijn broers, met hangende pootjes bij hem terecht. Dan keert het hele verhaal zich om.

Wanneer Jozef zich bekendmaakt, zegt hij: "Jullie denken nu wel dat jullie mij hiernaartoe hebben verkocht, maar dat is niet zo hoor. Dat lijkt alleen maar zo. God heeft mij hierheen gestuurd om jullie in leven te houden." En om nog veel meer trouwens! Dan blijkt dat al die negatieve dingen geweldig passen in het ultieme plan. In het laatste hoofdstuk, Genesis 50 vers 20, zegt Jozef tegen zijn broers — tegen de tijd dat hij zou gaan overlijden: "Jullie hebben wel kwaad tegen mij gedacht, maar God heeft dat ten goede gedacht."

Kijk, dat is pas echt positief denken. Wat er ook aan kwaad gebeurt, wat ons ook overkomt en wat er ook door mensen bedacht wordt. Ik ga nu niet vragen: "Mensen, hebben jullie toevallig ook weleens een keertje iets meegemaakt dat negatief was?", want dan wordt het nog een hele lange dag, vrees ik. Dat gaan we niet doen; het is gewoon een gegeven. Zoveel negativiteit als Jozef heeft meegemaakt, dat zal meestal niet het geval zijn, maar sommige mensen krijgen wel hun portie. Toch is het zo geweldig wat hier staat: "Jullie hebben wel kwaad tegen mij gedacht, maar God heeft dat ten goede gedacht."

Ik wil nog één voorbeeld geven en daar eindig ik mee: Golgotha. Over miskenning gesproken! Over Iemand die ook door zijn broers naar het vlees werd miskend, in de put werd gegooid — bij wijze van spreken — en uiteindelijk aan het kruis stierf. Dat is niet 'gewoon' de dood; het is de dood van het kruis. De meest smadelijke en pijnlijke dood die je maar kunt bedenken. Je zou zeggen: "Dit is negatief." Ja, dat kun je wel zeggen. Zou je denken? Het is waar, maar het is incompleet. De echte waarheid is namelijk dat het positief is.

Want God keert dat kwaad om. Na drie dagen — na die 'drie puntjes', weet u wel — blijkt dit het allerbeste te zijn wat er ooit in de hele wereldgeschiedenis is gebeurd. Want toen werd voor het eerst nieuw leven aan het licht gebracht: opstandingsleven. Dit is de grote overwinning, en zonder de kruisdood was dit niet gebeurd. Dus, is dit negatief? Nee, in de verste verte niet! Het is het meest positieve, het geweldigste wat er bestaat.

Kijk, dit is positief denken, dankbaar denken. Denken in het besef dat er één God is die alle dingen welmaakt en die alle minnen tot plussen maakt. Dat is het allermooiste wat er bestaat. Misschien zitten er mensen in de zaal die zeggen: "Goh, zo'n leven zou ik ook wel willen hebben. Hoe kom ik daaraan? Zo'n leven waarin je elke dag in dat besef mag gaan, positief, zoals Jozef leefde. Hoe kom ik daaraan?" Nou, je hoeft er niet om te vragen; het wordt je gewoon gegeven. Dit is het, dit is wat het is. Je mag daar gewoon op gaan staan en zeggen: "Heer, dank U wel dat U zo'n God bent en dat U alle dingen zo welmaakt." Daar laat ik het bij.