▶ 00:00 Inleiding: Efeze 4 en de Theologische Discussie over Leiderschap ↑ hoofdstukken

Ik wil u vanmorgen, vrienden, eens meenemen naar een passage in de Efezebrief, Efeze 4 om precies te zijn. Ik ben daar de afgelopen weken op verschillende wijzen door getriggerd; getriggerd omdat er over dat gedeelte veel wordt gezegd en wat er zoal aan wordt opgehangen. Wie niet helemaal een onbekende is in 'kerkelijk Jeruzalem', zoals dat dan heet, die weet dat er rond dat eerste vers wat we straks zullen zien — Efeze 4 vers 11 — heel wat om te doen is als het gaat over leiderschap in de kerk of leiderschap in de gemeente.

Het hangt er een klein beetje vanaf in welk segment van de christenheid u vertoeft. In de meer traditionele kerken heeft men het dan over het ambt en de ambten, over ambtelijke vergaderingen, synodes of concilies. Men spreekt over de ambten van predikantschap, ouderlingen en de kerkenraad. In de meer evangelische sfeer en de charismatische gemeenten komt u ook heel vaak 'leiderschap' tegen; dat is een typisch begrip dat daar een grote rol speelt. Men stoelt dat ook op bijbelse gegevens. Ik zeg niet dat men gestoeld is op de Schrift, maar men beroept zich daarbij wel op bijbelse gegevens, en Efeze 4 vers 11 speelt daarin een hele grote rol.

Ik wil dit niet doen in de vorm van een polemiek. Ik wil niet een artikel gaan bespreken om daar de Schrift tegenover te zetten. Nee, ik wil gewoon puur het Woord laten klinken en dat vers voor vers bespreken. Daarbij zeg ik op voorhand dit — en daarom ben ik natuurlijk ook niet op het podium gaan staan: ik vertel u datgene wat ik gevonden heb in de Schrift en ik laat het u zien. Het is aan u om dat te beoordelen. Ik ben niet iemand die boven de ander staat; dat is eigenlijk een van de dingen die ik vanmorgen wil vertellen. Iemand die de Bijbel opent en daar wat over zegt, zou daarin altijd kritisch gevolgd moeten worden en nooit zou voor zoete koek geslikt moeten worden wat hij of zij zegt. We zijn allemaal gewoon bijbelstudenten en niemand staat boven de ander. Laat u zich dat nooit aanleunen, want ze staan in de rij om dat wel te doen, en allemaal met een beroep op leiderschap. Ik zal u laten zien — en nogmaals, het is aan u om dat vervolgens te beoordelen — dat dit beroep op Efeze 4 volkomen misplaatst is.

Zie daar dus de aanleiding. We gaan naar Efeze 4 vers 11. Het spreekt voor zich dat ik daarbij midden in een passage val. Dat blijkt alleen al uit het woordje 'en' waarmee het aanvangt; het bouwt voort op het voorgaande. Er staat: "En Hij heeft inderdaad..." Voor degenen die hier vaker komen: u weet inmiddels dat deze tekst die u hier ziet, deze vertaling, zo nauw mogelijk aansluit bij de interlineair. Ter toelichting: dit is de Griekse tekst, de woorden die Paulus zo heeft opgetekend. Daaronder ziet u de meest letterlijke woord-voor-woordweergave en daaronder, cursief, de wijze waarop de NBG-vertaling dat heeft weergegeven. Dit is dus geen populaire, ouderwetse of moderne vertaling; het is een vertaling waarbij we maximaal de grondtekst willen volgen, met de voor- en nadelen die daarbij horen. Het grote voordeel is echter dat je zo dicht mogelijk bij de bron komt, en dat staat boven alles. Althans, dat is mijn insteek.

"En Hij heeft inderdaad..." Als u terugleest, dan gaat het over degene die is opgevaren naar alles van de hemelen. In onze vertaling staat er "ver boven alle hemelen", maar er staat eigenlijk "boven alles van de hemelen". Hij neemt de toppositie in. Hij is echter eerst nedergedaald. In vers 10 wordt gesproken over het neerdalen naar de lagere aardse delen. Dat is ook letterlijk heel boeiend. De Heer heeft hier op aarde rondgewandeld op de laagste punten. Hij heeft gewoond in Capernaum en dat ligt 200 meter beneden de zeespiegel. Er is geen punt op de hele aarde, behalve de Dode Zee, die lager ligt dan het Meer van Geneseret. Hij is dus met recht nedergedaald naar de lagere aardse delen, zelfs nog beneden de zeespiegel. Wij leven in Nederland in een laag land, voor een deel ook onder de zeespiegel, maar dat is nog niets vergeleken met de streek waar de Heer het grootste gedeelte van Zijn leven vertoefd heeft.

Hij is inderdaad neergedaald naar de lagere aardse delen, maar Hij is opgevaren ver boven alles van de hemel. Dat is iets wat zich volkomen onttrekt aan onze waarneming. Een wolk onttrok Hem aan hun ogen en vervolgens is niets meer van Hem vernomen. Maar dan staat er: "Hij heeft inderdaad...", Hij die opgevaren is dus.

▶ 07:06 Christus' Voltooide Werk: het Geven van Apostelen en Profeten ↑ hoofdstukken

Hij heeft inderdaad de apostelen gegeven, zowel de profeten. Let even op: "heeft gegeven". Dat staat daar als een feit. Het is een aorist, een voltooide vorm. Hij hééft gegeven. Er staat niet: "Hij geeft", in de tegenwoordige tijd, alsof Hij nu nog bezig is te geven. Nee, Hij heeft gegeven. Dat is heel belangrijk voor het verstaan van de rest. Dus Hij voer op en vervolgens heeft Hij gegeven. Wat heeft Hij gegeven? Nou, dat staat erbij: de apostelen, zowel de profeten. Die worden als eerste genoemd.

"Apostel" is een Grieks woord, maar je kunt dat heel goed in het Nederlands weergeven als "afgevaardigde". In het Grieks is het een werkwoord en dan betekent het gewoon "afvaardigen". Het is grappig: in een bepaald verband wordt er in de tweede Korintiërsbrief ook gesproken over afgevaardigden. Men heeft het daar niet vertaald met "apostelen" omdat dat dan verwarrend zou zijn, maar het woord is hetzelfde. Een apostel is iemand die afgevaardigd is. Op het moment dat je dat zo zegt, breng je ook direct een relatie aan. Kijk, het woord "apostel" staat op zich in onze beleving, maar op het moment dat ik zeg: "een afgevaardigde", dan is het eerste wat je je afvraagt: "Afgevaardigd van wie?" Toch? Dat denk je bij het woord "apostel" niet zozeer. Nee, maar Hij heeft afgevaardigden gegeven. En hoe zou Hij nou afgevaardigden hebben gegeven? Nou, dat lijkt mij vrij simpel: gewoon door af te vaardigen. Hij heeft mensen afgevaardigd. Dat had Hij trouwens hier op aarde al gedaan: Hij stelde hen aan en vaardigde hen af.

Het is heel bijzonder, maar je leest ook in Efeze 2 vers 20 dat daar wordt gesproken over het fundament van de apostelen en de profeten. Dat wil zeggen: het fundament dat de apostelen — de afgevaardigden — en de profeten hebben gelegd. De profeten zijn trouwens niet de profeten van het Oude Testament. Een profeet is iemand die de woorden Gods spreekt. Dat kunnen woorden zijn in verband met de toekomst, het voorzeggen, maar dat hoeft niet. Een profeet is iemand die de woorden Gods doorgeeft. Ze worden hier trouwens ook na de apostelen genoemd, niet voor de apostelen. Dat wil zeggen dat die profeten zich ook bevinden in dat gezelschap van de apostelen, die afgevaardigden.

Christus heeft mensen afgevaardigd, waarvan de twaalf natuurlijk de bekendste zijn. Maar de laatste daarvan, dat zegt Paulus ook in 1 Korintiërs 15, is hijzelf. Als laatste heeft Christus hem geroepen — en dat heeft Hij inderdaad vanuit de hoogte gedaan. Hij heeft hem geroepen en vervolgens ook met een missie op pad gestuurd: met recht dus afgevaardigd, hoogstpersoonlijk. Het kenmerk van een apostel of van zo'n afgevaardigde is ook dat hij de Heer gezien heeft. Paulus zegt in 1 Korintiërs 9: "Ben ik geen apostel? Ben ik geen afgevaardigde? Heb ik niet Christus, onze Heer, gezien?" Dat wil zeggen: ik ben hoogstpersoonlijk door Hem afgevaardigd. In dat opzicht is Paulus ook niet alleen de laatste; hij zegt ook: "Ik ben de minste van de apostelen", van dat gezelschap. Dat zei hij omdat hij totaal geen aanspraak erop zou kunnen maken, want hij heeft de gemeente Gods vervolgd. Jawel! Maar hij was een afgevaardigde en Christus heeft hem persoonlijk geroepen met een hele bijzondere missie om onder de natiën, als vervolg op de twaalf en als vervolg op Israël, het evangelie te verkondigen — het goede bericht van wie God is.

Afgevaardigden heeft Hij dus gegeven, en er staat: de profeten. Ik zei al: als u even terugbladert naar Efeze 2 vers 20, dan wordt daar inderdaad gesproken over het fundament van de apostelen en de profeten. Dat is op zichzelf al een hele sterke aanwijzing en een bevestiging van deze werkwoordsvorm: "Heeft gegeven". Want die apostelen waren mensen van de eerste generatie. Christus voer op naar de hemel en Hij heeft mensen afgevaardigd, als laatste dan ook Paulus. Het waren mensen die Hem hoogstpersoonlijk hebben gezien en die zijn afgevaardigd met een missie om het evangelie te prediken. En zij hebben ook inderdaad het fundament gelegd. Een fundament wordt één keer gelegd; je blijft niet bezig als je een bouwwerk maakt. In die termen wordt trouwens in de Efezebrief ook al gesproken over een tempel Gods. Maar dat fundament is gelegd. De hoeksteen, het fundament zelf, is Christus; niemand kan een ander fundament leggen. Maar dat is gelegd door mensen die hoogstpersoonlijk door Christus zijn afgevaardigd en mensen die in dat gezelschap van de apostelen de woorden Gods hebben gesproken.

Dat is ruimer dan alleen maar de kring van de apostelen. Eigenlijk zijn profeten mensen die de woorden van God spreken, ongeacht wie dat zijn. Een apostel is afgevaardigd, een profeet is iemand die de woorden van God spreekt. Dat hoeft niet eens iets anders te zijn, of dat hoeven geen andere mensen te zijn, maar het zijn verschillende functies. Waarom Christus dat gedaan heeft? Wel, dat zullen we straks zien. Maar laten we eerst nog eventjes doorlezen: "Hij die opgevaren is..." Hij heeft inderdaad de afgevaardigden gegeven. "Heeft gegeven", dat is dus voltooid. Ik kan het niet genoeg benadrukken, en straks wordt ook vanzelf nog wel duidelijk waarom dat zo ontzettend belangrijk is. Hij heeft toen gegeven. Paulus zegt dat in Efeze 4: "Hij heeft gegeven". Dat is dus niet iets wat voor herhaling vatbaar is. Dat was toen Paulus dit optekende al inmiddels een voltooid feit. Niet iets wat nog steeds doorliep: Hij heeft gegeven, en dat geldt ook voor deze evangelisten, herders en leraars.

▶ 14:28 Speciale Bedieningen in de Begintijd: Evangelisten, Herders en Leraars ↑ hoofdstukken

En dat is misschien wel wat apart in uw oren, maar het gaat hier over evangelisten, herders en leraars die Christus heeft gegeven. Ook hier praten we over verschillende functies. Wat is een evangelist? Dat is iemand die het goede bericht brengt, het evangelie brengt. Wat zijn herders? Dat zijn mensen die de kudde weiden. Wat zijn leraren? Dat zijn mensen die onderwijs geven. Hier gaat het over speciale bedieningen die Christus heeft gegeven; ze worden hier ook in het gezelschap genomen van de apostelen en profeten. Ik zal u vertellen: de apostelen en de profeten in de begintijd hebben ook woorden Gods doorgegeven. Ze hebben het evangelie gepredikt en zij waren daartoe ook geautoriseerd; zij hadden volmacht en werkelijk gezag. Als we dan spreken over ambten, wel, dan zeg ik dat zijn deze mensen. Het zijn bedieningen, maar ze waren ook daartoe speciaal gesteld: mensen die het evangelie predikten, mensen die de kudde weidden. Ze konden aangewezen worden. Christus had ze gegeven, evenals leraars: mensen die met gezag spraken.

En laat ik dan, ik loop een beetje op de zaken vooruit, in dit verband al even zeggen: natuurlijk zijn er ook vandaag mensen die het werk van een evangelist doen. Op het moment dat je het evangelie doorgeeft, doe je het werk van een evangelist. Paulus zegt dat ook in 2 Timotheüs 4 tegen Timotheüs: "doe het werk van een evangelist". Dat betekent nog niet dat je een evangelist bent. Kijk, als je in de keuken wat staat te kokkerellen, dan ben je aan het koken. Ben je dan ook meteen een kok? Nee. Het feit dat je wel eens een keer een hamer of een zaag in je hand hebt – ik zal zelf maar geen voorbeelden daarvan geven – maakt dat je dan meteen een timmerman? Nee, je doet misschien het werk van een timmerman, maar je bent nog geen timmerman. Zo geldt dat ook voor deze functies. Natuurlijk kun je... wat ik nu doe... Ik open met u de Bijbel en nu ben ik toevallig degene die spreekt. Ben ik daarmee een leraar in de zin zoals Efeze 4 erover spreekt, met gezag ook? Nee, ik hoor niet bij die generatie aan wie Christus, toen Hij opvoer, gaven heeft gegeven.

Dit gaat allemaal over de tijd dat de gemeente, de Ecclesia, onmondig is. Ik parkeer de argumentatie nog eventjes, want we zullen het vanzelf zien. Als we doorlezen, dan zullen we inderdaad zien dat deze bedieningen allemaal te maken hebben met de begintijd. Toen het fundament werd gelegd, gaf Christus die gaven. Nou, daar staat bij waarom Hij die bedieningen gaf: apostelen, profeten, evangelisten, herders en leraars. In feite, misschien mag ik dat er dan nog even bij zeggen, is dat wat u in de Bijbel hebt, het Nieuwe Testament, allemaal het werk van apostelen, van profeten, van evangelisten die het Evangelie opgetekend hebben. Ja, wij noemen ze zelfs letterlijk de vier evangelisten. Maar het is ook het werk van leraars – denk aan de puur en specifiek onderwijzende brieven – en we hebben ook nog de pastorale brieven, die puur herderlijk zijn. Afijn, dat is allemaal het werk van apostelen, profeten, evangelisten, herders en leraars. Inmiddels ligt dat zwart op wit, maar destijds heeft Christus die gaven gegeven.

We lezen even door, want waarom gaf Hij die gaven? Nou, er staat bij: "om de toebereiding van de heiligen". Om de heiligen toe te bereiden, geschikt te maken. Hier wordt trouwens een woord gebruikt wat we eerder in de evangeliën ook tegenkomen bij de vissers, de discipelen bij het meer van Galilea waar ik het zojuist al even over had. Zij waren hun netten aan het toebereiden. Exact hetzelfde woord. Dat wil zeggen: weer in orde maken, geschikt maken voor. Dat is het eigenlijk: toebereiden is geschikt maken voor. Waarom? Met het oog op dingen die nog moeten gaan komen; ze moesten geschikt gemaakt worden. Dus: de toebereiding van de heiligen. Het gaat niet over alle mensen, nee, het gaat over mensen die afgezonderd zijn. "Heiligen", dat is wat het woord betekent. Geloof het of niet, als u een gelovige bent in Christus Jezus en Hem kent, dan ben je geheiligd. Ook daar heb je helemaal niet de verklaring voor nodig van een of andere figuur die zichzelf daarvoor de autoriteit heeft toegekend. Nee, dat is het Woord van God.

De toebereiding van de heiligen "tot in werk van bediening", of zoals er in de NBG-vertaling staat: "tot dienstbetoon". Dat wil zeggen: die heiligen worden geschikt gemaakt tot dienst. Geen leiderschap, maar dienst. En "tot in opbouw van het lichaam van de Christus". Dat wil zeggen dat die gaven die Christus ooit in de begintijd heeft gegeven, gegeven zijn met het oog op het lichaam van de Christus: dat gezelschap dat vandaag gevormd wordt, de Ecclesia, het "uitroepsel". Dat is het lichaam van de Christus. Dat is een van de grote thema's van de Efezebrief. Dat gezelschap dat nu wordt uitgeroepen, wat vormt dat? Wel, zij zijn eengemaakt met Christus. Hij is het Hoofd en de gelovigen tezamen zijn Zijn lichaam. En dat wat Hij zal gaan doen, dat gaat Hij doen in gezelschap van. Die taak gaat Hij delen met ons. Onvoorstelbaar, maar dat is een van de geweldige onderwerpen van de Efezebrief: dat wij medeleden zijn van Hem. Maar nog eventjes terug bij die gaven: die zijn dus gegeven met het oog op de toebereiding, zodat ze voor dienst geschikt gemaakt worden, maar ook tot opbouw, zodat dat lichaam zou worden opgebouwd. En nou komt het, vers 13.

▶ 21:59 Het Cruciale Kantelpunt 'totdat': de Tijdelijkheid van de Gaven ↑ hoofdstukken

Dat werk, die gaven waarvan we lazen in vers 11, hebben een specifiek doel. Of liever gezegd: die gaven zelf waren tijdelijk. Hij heeft ze gegeven met een heel duidelijk 'totdat'. Het is zo opmerkelijk; ik was getriggerd door dingen die ik erover gehoord en gelezen heb in de kerkelijke pers en in andere christelijke bladen. Iedere keer als er over dit onderwerp gesproken wordt, zegt men: "Ja, we moeten vandaag ook..." Er was onlangs een discussie in een evangelische gemeente – van de CAMA geloof ik – en daar ging het om de vraag of er ook centraal leiderschap moet zijn in de gemeenten. Men stelde dat daar apostelen voor nodig zijn, want apostelen zijn volgens Efeze 4:11 immers zo belangrijk? En dus, zo concludeerde men, moeten er apostelen aangesteld worden.

Als u het mij vraagt, is dat werkelijk te krankzinnig voor woorden. Er is er namelijk maar Eén die mensen heeft afgevaardigd, en dat deed Hij hoogstpersoonlijk. Dat betekent dat wanneer mensen vandaag de dag in een of andere instantie bij elkaar komen – of ze zichzelf nu synode, broederaad of hoe dan ook noemen – en zij zichzelf de volmacht en de autoriteit toekennen om mensen aan te stellen tot apostelen, die mensen feitelijk geen apostelen van Christus zijn. Het zijn dan apostelen van zo'n zelfbenoemd bestuur. Hoe word je een apostel van Christus? Dat word je uitsluitend doordat Christus jou heeft afgevaardigd. Als je tot apostel wordt gesteld door een broederraad, een synode of een concilie, dan ben je geen apostel van Christus, maar een apostel van dat specifieke gezelschap. Ik noem het maar gewoon heel neutraal zo.

Die gaven heeft Christus ooit gegeven met een specifiek doel, en die houden ook op: "totdat wij allen zouden bereiken". Weet u wat men dan meestal doet? Men zegt: "Ja, dat 'totdat' en wat daarna volgt, dat is wat we straks in de hemel bereiken." Maar dat kunnen we wel vergeten. We zullen straks heel duidelijk zien dat dit helemaal niet gaat over de volmaaktheid in de toekomst, of dat dit pas plaatsvindt bij de parousia van Christus of wanneer we in de hemel arriveren. Daar gaat het hier niet over. Het gaat hier juist over een 'totdat' dat hier op aarde bereikt is.

Laten we het gewoon verder lezen. Twee dingen zijn inmiddels duidelijk. We hebben gezien in Efeze 4:11: "Hij heeft gegeven" – dat is een voltooid feit. En vers 13 zegt dat die gaven gegeven zijn totdat wij allen de eenheid van het geloof zouden bereiken; het lichaam van Christus in zijn totaliteit. U moet zich realiseren dat er ook in de dagen dat Christus die gaven gaf – de apostelen en de profeten – natuurlijk al de eenheid van de Geest was. Daar spreekt Paulus trouwens over in het begin van dit hoofdstuk, in vers 3, waar hij zegt dat we de eenheid van de Geest moeten bewaren. Maar destijds was het allemaal nog zo fragmentarisch. Dat wil zeggen: een woord hier, een geschrift daar, maar de eenheid van dat alles was er nog niet. De Schriften moesten nog bij elkaar gebracht worden; hun woorden moesten nog zwart op wit verzameld worden. Wat wij de canon noemen, die verzamelde geschriften, die waren er toen nog niet. Het was allemaal nog heel erg stuksgewijs.

Het was "ten dele". Paulus zegt in 1 Korinthe 13: "Wij kennen nu nog ten dele, wij profeteren ten dele." En dan zegt hij ook: "totdat het volmaakte komt", ofwel totdat de volwassenheid aanbreekt. Dat is eigenlijk precies dezelfde gedachte. Dat fragmentarische, dat stuksgewijze, heeft te maken met de kindertijd. Toen ik een kind was, sprak ik als een kind, voelde ik als een kind en deed ik als een kind. Maar als je eenmaal volwassen bent geworden, dan leg je het kinderlijke af. In die eerste generatie, in de dagen van de apostelen en de profeten toen Christus die gaven had gegeven, was alles nog heel fragmentarisch. Dat had trouwens ook te maken met de verdeeldheid die er nog was tussen die twee groepen: de besnijdenis en de voorhuid. Paulus spreekt er in Efeze 2 over dat Hij die twee één heeft gemaakt. Destijds was het echter allemaal nog tweeheid en stuksgewijs.

Maar er komt een tijd dat wij allen de eenheid van het geloof bereiken. Ziet u dat Paulus hier spreekt over iets wat op dat moment nog in de toekomst lag? Hij heeft de gaven gegeven, dat is voltooid, maar die gaven waren toen nog actief. En ze zouden actief blijven totdat wij allen als geheel de eenheid van het geloof en het besef van de Zoon van God zouden bereiken. Het besef, de epignosis van de Zoon van God. Ik heb daarover nagedacht; vroeger dacht ik altijd dat het over ons besef van de Zoon van God ging, maar dat staat er niet. Er staat: "totdat wij zouden bereiken het besef van de Zoon van God." Wiens besef is dat? Het is het besef van de Zoon van God Zelf.

Het gaat hier over Degene die is opgevaren en die gaven heeft gegeven. Via die evangelisten, apostelen, herders en leraars geeft Hij dingen door; Hij heeft iets te melden. Met name de apostel Paulus, die het grootste deel van het Nieuwe Testament voor zijn rekening heeft genomen, heeft ons enorm veel te vertellen. Christus weet dingen, Hij beseft dingen. Wat Hij wil, is dat Zijn lichaam ook tot dat besef komt waar Hij Zelf al is. Dat is het besef van de Zoon van God. Wij allen zouden komen tot het besef van de Zoon van God. De Zoon van God, daar opgevaren, weet, voelt en realiseert Zich van alles. Die dingen wil Hij delen; die maakt Hij bekend aan Zijn lichaam. Christus heeft die gaven gegeven in de dagen dat Paulus dit optekende, en hij zegt: "Dat blijft actief totdat wij allen ook dat stadium bereiken." Dat wat Hij weet en Zich realiseert, dat wij allen in dat stadium van wasdom zouden komen. Dat wij dat allemaal weten en hebben bereikt. Totdat we alles zouden bereiken: de eenheid van het geloof en het besef van de Zoon van God.

▶ 30:26 Het Einddoel Bereikt: de Eenheid van het Geloof en de Volwassen Man ↑ hoofdstukken

Tot in een volwassen man. Hierin blijkt nog iets, en we zullen dat trouwens straks ook weer bevestigd zien: in de tijd dat de gaven nog functioneren, is er sprake van onmondigheid. Maar als die gaven eenmaal gefunctioneerd hebben en hun functie hebben voltooid, dan hebben we inmiddels een doel bereikt. En wat is die gemeente dan? Die is dan een volwassen man. Het heeft de fase bereikt van volwassenheid; daarvóór was het kinderlijk en onmondig, maar daarna is het een volwassen man. Het is in allerlei opzichten heel opmerkelijk dat hij hier spreekt over een man. Het lichaam van Christus is mannelijk; Hij heeft ook een mannelijke roeping, geroepen tot heerschappij. Maar het gaat mij nu even om dat woord ‘volwassen’, want dat wordt vervolgens ook duidelijk gemaakt in andere termen die wat moeilijker zijn, maar in feite een toelichting vormen op dit punt.

Dat wij allen de eenheid en het besef van de Zoon van God zouden bereiken; dat wij allen tot volwassenheid zijn gekomen en een volwassen man zijn geworden, tot in een maat van wasdom van de volheid van de Christus. Die volwassen man heeft een maat van wasdom bereikt, een statuur, een fase waarin het tot volle wasdom is gekomen: de wasdom van de volheid van de Christus. Ik realiseer me, terwijl ik deze dingen zo doorgeef, dat het wel een hele mondvol is. Dat moet u mij niet kwalijk nemen, want Paulus heeft dit zo opgetekend. Maar ik vertel gewoon wat hier staat en ik wil dat zo duidelijk mogelijk overbrengen. De volheid van de Christus, heeft dat ook niet alles te maken met het besef van de Zoon van God? Daar waar Hij vol van is, dat wat Hij heeft, dat wenst Hij mede te delen. Dat wat Hij beseft, wel, dat heeft Hij inmiddels allemaal verteld; Hij heeft het doorgegeven.

De bedieningen waar vers 11 over spreekt, dat waren destijds mensen in levende lijve die die dingen allemaal doorgaven: apostelen, profeten, evangelisten, herders en leraars. Ze liepen allemaal rond en het waren mensen met gezag. Het was nog de tijd van de onmondigheid; de gemeente moest nog allerlei dingen leren. De gaven waar we het over hadden in Efeze 4 vers 11, dat waren ook gaven die met gezag spraken. Die leraars vertelden niet zomaar: "Ik heb dit gevonden en u doet er maar mee." Nee, dat waren woorden Gods, met gezag gesproken. En alles wat die gaven destijds allemaal mondeling hebben doorgegeven, hebben zij ook op schrift gesteld aan het einde van die generatie. Want Christus heeft die gaven gegeven. Als die generatie wegvalt, dan zou je zeggen: "Wat moeten we daarna doen? Dan zijn die gaven weg en wat moet die gemeente dan?" Wel, die gaven heeft Hij gegeven juist met het oog op de nakomende generaties.

De tijd van die gaven was de tijd van de onmondigheid. Als die gaven eenmaal wegvallen, dan is de gemeente daarentegen volwassen geworden. Waarom? Omdat ze nog steeds profiteert van de woorden die destijds gesproken zijn. Godzijdank is het namelijk allemaal vastgelegd en ook bij elkaar gebracht. Niet meer fragmentarisch, hier een brief en daar een boekje, nee, het is allemaal bij elkaar gebracht: woorden Gods, het fundament van de apostelen en profeten die werk deden als evangelisten, het goede bericht doorgaven, en als herders die pastoraal en herderlijk weidden, maar ook onderwijs gaven, ook met gezag. Ze hebben dat allemaal achtergelaten en de Schriften is wat wij nu hebben. Dat is ook het grote verschil met die eerste generatie. Toen had je de apostelen, profeten, evangelisten, herders en leraars die met gezag spraken. Die hebben we nu niet meer. Sommige mensen zeggen: "Oh, wat jammer dat we ze nu niet meer hebben." Maar die tijd van die gaven was onmondigheid, en wat daar sindsdien voor in de plaats is gekomen, is volwassenheid.

Die gemeente is volwassen, want wij profiteren nu van het geheel; van alles wat zij toen hebben verteld, maar ook hebben geboekstraafd, gewoon zwart op wit hebben vastgelegd en godzijdank bij elkaar hebben gebracht. Daar hebben we het bij een andere gelegenheid wel eens over gehad: hoe de apostelen aan het einde van hun leven hun best hebben gedaan om al die geschriften bij elkaar te brengen. Ze hebben dat niet zomaar overgelaten aan een kerkelijk concilie, zoals u altijd wordt verteld; dat hebben zij natuurlijk zelf gedaan. Dat was juist hun taak om het Woord van God te completeren. Maar u ziet: gaven heeft Hij gegeven. Dat was toen Paulus dit opschreef, en hij zei toen al dat dit was "totdat". Dat heeft inderdaad te maken met een fase die hier op aarde vervolgens aanbreekt.

Laten we even verder lezen in vers 14: "Opdat wij niet meer onmondigen zullen zijn, op en neer golvende en rondgedragen worden in elke wind van onderwijzing, elke wind van leer." De bewering dat dit "totdat" zou slaan op de tijd dat we eenmaal in de hemel zouden zijn gearriveerd, wordt hier volkomen ondermijnd; daar blijft niets van over. Het gaat juist over een volwassenheid die aanbrekt zodat wij niet langer meer hier op aarde heen en weer geslingerd worden door allerlei wind van leer. Daar hebben we straks echt geen last meer van. Nee, het gaat juist over de situatie hier op aarde. Het gaat over een fase van onmondigheid die dan voorbij zal zijn. De onmondigheid bestond in de dagen van die gaven. Als die gaven wegvallen, wat blijft er dan over? Volwassenheid. Zo staat het er.

En als die volwassenheid eenmaal is ingetreden, als de gemeente als totaal volwassen is geworden en Christus alles wat Hij te melden heeft en wat Hij weet en beseft — dat waar Hij vol van is — heeft doorgegeven via die door Hemzelf gevolmachtigden of geautoriseerden, wel, dan is de gemeente als totaal volwassen. Die fase van volwassenheid is dus al ingetreden na het wegvallen van die gaven, toen de eerste generatie van die afgevaardigden die met autoriteit spraken, stierf. Toen brak de volwassenheid aan. De woorden Gods werden gecompleteerd en samengebracht; het complete Woord lieten zij achter. Daardoor staat ons allemaal die kennis ter beschikking, al die dingen die we moeten weten.

Paulus zegt in 2 Timotheüs 3 — en ik vind dat zo schitterend, dat Paulus dat tegen Timotheüs zegt in wat je een geestelijk testament kunt noemen: "Je kent de Schrift al, Timotheüs, van kind af aan ben je al met die Tenach groot geworden." Maar hij zegt dat elke Schrift, dat wil zeggen ook alles wat daar sindsdien in onze dagen bijgekomen is, van God gegeven en nuttig is om te onderwijzen, te onderrichten en om in opgebouwd te worden. En dan zegt hij erbij: "Opdat de mens Gods volkomen zou zijn, tot elk goed werk volkomen geschikt." Kijk, dat is precies wat die Schriften doen. Daarin hebben we alles wat we nodig hebben. Alles! Tot elk goed werk is daarmee de mens Gods geschikt gemaakt. Vandaar ook dat er helemaal niet meer zoiets bestaat als mensen die het voor het zeggen hebben en andere mensen die het niet voor het zeggen hebben. Realiseert u zich wat uw positie daarin is? We zijn in een stadium van volwassenheid, ik zou zeggen: allang en breed. Sinds het wegvallen van de apostelen en de profeten in die eerste generatie is de gemeente niet meer onvolwassen en niet meer onmondig. Sindsdien zijn we mondig.

De gelovigen werden onmondig gemaakt; ze moesten luisteren naar autoriteiten. En als u het mij vraagt – en ik ben redelijk op de hoogte, al zeg ik het zelf, van wat er allemaal zoal in de kerkelijke wereld gebeurt en in de christelijke wereld in het algemeen – het is haantjesgedrag. Dat is een meer psychologische benadering, maar het gaat allemaal om macht, om gezag en om autoriteit, en om de één die de ander uitsluit. Waar is die mondigheid van elke gelovige?

En ook als je dan inderdaad, zoals ik, hier nu... nou ja, ik sta niet op het podium, ik sta achter het podium in dit geval... je doet het Woord open, ook als je dat spreekt: ik ben niet meer dan u die daar zit. Ik mag toevallig wat, ik heb dit voorbereid, en ik weet wel dat er in de praktijk verschillen zijn, maar het gaat me om het principe. Principieel bent u net zo mondig als al die andere gelovigen, en niemand staat boven de ander. Op het moment dat je dat verhaal krijgt van autoriteit – 'ik ben door God geroepen' – dan word je daarmee onmondig gemaakt.

Ik denk dat dit zo belangrijk is voor het verstaan van de volwassenheid: dat we zelf gewoon heel persoonlijk en zelfstandig wandelen bij het licht van de Schrift. En weet u, we hebben gewoon echt alles. Ik denk dat we nauwelijks een benul hebben van de enorme waarde van de gecompleteerde Schriften. Bij dat licht mogen we wandelen. Christus heeft gaven gegeven en alles wat Hij te melden had, heeft Hij gegeven. En het ligt zwart-op-wit. Het is samengebracht, zodat we met elkaar gewoon daarmee volwassen zijn.

Oké, natuurlijk heb ik het nu over dat wat we met elkaar als totaliteit zijn en beleven. Dan zijn we volwassen. Natuurlijk groeien gelovigen individueel nog; de een is hier en de ander is daar. Sommige mensen zijn nog maar net gelovig geworden en die hebben nauwelijks nog benul van dingen. Maar dat is individueel. Het gaat me nu even over de positie die we als gelovigen tezamen hebben. En zelfs degene die vandaag tot geloof komt, is al in die positie van mondigheid. De woorden Gods staan hem compleet ter beschikking, zodat die hem ook bekwaam en geschikt kunnen maken tot elk goed werk.

Om te evangeliseren? Om pastoraal of herderlijk werk te doen? Of om te onderwijzen? Natuurlijk is de een daar meer geschikt voor dan de ander, maar het gaat om het principe: ieder heeft die bekwaamheid van de Schriften, dat wat daarvoor nodig is, ter beschikking. Ik weet niet hoe ik het duidelijker moet maken.

▶ 43:46 Geestelijke Mondigheid: Niet Meer Heen en Weer Geslingerd Door Wind van Leer ↑ hoofdstukken

Opdat wij niet meer onmondigen zullen zijn. Onmondigen, dat is iemand die minderjarig is, die niet zelfstandig is. Dat was dus de tijd van die gaven. Toen was de Ecclesia in een fase waarin men wellicht dacht: "Oh, wat waren zij bevoorrecht dat zij die mensen nog in levenden lijve hadden." Paulus benadert het echter precies omgekeerd. Hij zegt dat dit de tijd van de onmondigheid was. Wanneer die gaven wegvallen, dan is de Ecclesia volwassen en zijn al die gelovigen zelfstandig. Waarom? Omdat alles wat ze weten moeten hen ter beschikking staat.

Wij zullen niet meer onmondigen zijn, op en neer golvende en rondgedragen wordende. De metafoor die hier wordt opgeroepen, is natuurlijk die van de golfslag. Je ziet het op de zee: er drijft een balletje rond en dat wordt heen en weer geslagen, dan hier en dan daar. Kortom, zonder enige vastheid. Jakobus vergelijkt het ook met iemand die twijfelt; die is als een golvende baar op de zee die alle kanten op gaat. Wij gebruiken ook wel het beeld dat in dezelfde lijn ligt van een windvaantje: "Zoals de wind waait, waait mijn jasje." Zo was het: je wordt op en neer gegolfd en rondgedragen, heen en weer geslingerd. "Op en neer en heen en weer geslingerd," zegt de vertaling. Dat is precies wat er bedoeld is.

Dit gebeurt in elke wind van onderwijzing, in elke wind van de leer. Er wordt van alles onderwezen, maar word je daardoor heen en weer geslingerd? Dat hangt ervan af. Als je het werk kent van de gaven die Christus heeft gegeven – en die gaven heeft Hij gegeven en die hebben hun werk ook gedaan, ze hebben het gecompleteerd – dan hebben we het allemaal zwart op wit ter beschikking. Als je dat kent, dan heb je onderwijs. Christus heeft leraren gegeven en dat onderwijs staat zwart op wit, waardoor we de dingen kunnen checken, zodat je niet heen en weer geslingerd wordt. Juist dat is het belang: dat is precies ook wat geestelijke groei is, dat we zelf gaan putten uit dat Woord. Zelfstandig leren denken, dat is immers wat volwassenheid is: dat je zelfstandig wordt.

Natuurlijk is de een daarin weer anders dan de ander, en om dat soort individuele verschillen gaat het me nu even niet. Het gaat me om het punt dat we inmiddels al lang en breed in die volwassenheid zijn beland, zodat we ook niet heen en weer geslingerd hoeven te worden. En zal ik u nog wat anders vertellen? Juist wanneer je het gezag ziet dat mensen zich toe-eigenen en claimen door te zeggen: "Ik ben een leraar," "ik ben een evangelist" of "ik ben de voorganger," kijk dan uit. Want dan weet je dat je in een positie van onmondigheid gebracht wordt.

Het gezag van iemand die de Bijbel opent en het Woord tot u richt, zoals ik in dit geval tot u, dat gezag is niet groter dan de bonnetjes die hij erbij legt. Als ik die dingen laat zien en zeg: "Ja, het staat er gewoon, het is duidelijk," dan is dat het gezag. Het is niet omdat André Piet het zegt, want dat is volstrekt oninteressant. Als André Piet zegt: "Dat moet u geloven, want ik ben een leraar van God gegeven" of "ik ben een voorganger," dan moet u maken dat u wegkomt. Daarom deel ik de dingen – en dat meen ik echt – maar ik kan er natuurlijk naast zitten. Een mens is immers feilbaar; dat bent u en dat ben ik ook. Ik hoef me niets te verbeelden. Als ik meen dat ik bepaalde dingen versta en begrijp, dan deel ik dat met u, maar het is volkomen aan u om dat te beoordelen.

Daarom vind ik het ook zo belangrijk dat mensen gewezen worden op de Schriften. Ik ga geen preek houden waarbij mijn woorden u opbouwen. Nee, ik geloof dat er maar één ding is dat werkelijk opbouwt, en dat is als ik als een gids wijs naar de tekst. Niet met een autoriteit van: "Dat moet u geloven," maar door te zeggen: "Kijk, hier staat dat." Hier staat onderwijzing, dat is de leer. Ik neem u gewoon mee in de Schriften, zodat u het zelf ziet. De Schriften, dat was waar het die gaven allemaal om te doen was. Of eigenlijk: daar was het Christus om te doen toen Hij die gaven gaf, juist om de Ecclesia in die volwassenheid te brengen.

Dit is nodig zodat ze niet meer rondgedragen worden en op en neer golvend zijn door elke wind van onderwijzing in de willekeur van de mensen. Willekeur wil zeggen: het kan alle kanten opwaaien. Hypes heten dat tegenwoordig. Dat was er toen ook al hoor, de waan van de dag. Het is willekeur van de mensen, maar ook sluwheid. Dat wil zeggen: raffinement waarbij je eigenlijk ongemerkt in een bepaald spoor gebracht wordt naar de methodiek van de dwaling. In de grondtekst staat daar een woord waar ons woord 'methode' of 'methodiek' vanaf is geleid: methodia. Het gaat om strategie of dingen systematiseren.

Je kunt de methodiek van de dwaling zien als het op een spoor zetten van mensen zodat ze de weg kwijtraken. Dat kun je methodiseren, dan krijg je een methode: de methodiek van de dwaling. Dat werkt heel erg effectief. Het is één ding om mensen te doen dwalen, maar er is een hele wetenschap of techniek om mensen daarin methodisch te doen dwalen. Weloverwogen, methodisch en systematisch. Ik heb er tussen haakjes "dogmatiek" bij gezet. Waarom zeg ik dat? Omdat dogmatiek eigenlijk ook een systematisering van de geloofsleer is. Op het moment dat je dat wat je gelooft gaat systematiseren, wees daarop bedacht. Als je dat allemaal in een systeem hebt gebracht en er eigen etiketten aan hebt gegeven... de hele dogmatiek is vergeven van woorden van menselijke wijsheid. Ik geef toe, het is misschien wijsheid, maar ik zeg erbij: het is menselijke wijsheid. En daarmee is het dus tevens veroordeeld, want daarmee zijn wij niet gediend.

Als je volwassen denkt, dan zeg je: "Ik wil een Woord horen." Als we bij elkaar komen, dan wil ik geen praatjes horen en ook geen gesystematiseerde leringen van mensen die daar heel goed over na hebben gedacht, die daar academisch in gevormd zijn en die misschien titels hebben verkregen. Titels van wie, denk ik dan? Van een theologische opleiding? Welk gezag heeft dat? Mensen, er is geen instituut, geen mens, geen ambt, geen kerkenraad of broederraad die enig gezag kan claimen. Er is maar één gezag in geestelijke dingen en dat is het Woord van God. Dat is het enige. En zo testen we de dingen ook.

▶ 52:56 'waarheiden': Vasthouden aan het Gecompleteerde Woord als Enige Autoriteit ↑ hoofdstukken

Maar zegt Paulus er dan bij — ik moet nu eventjes opschieten zie ik op mijn klokje — "maar waarachtig zijnde". Dat was een beetje een lastig woord, want hier wordt in het Grieks een woord gebruikt dat wij niet kennen: waarheid als werkwoord. Je zou eigenlijk moeten zeggen: "waarheidende". U zegt: wat is dat nu weer voor een woord? Nee, dat is ook geen woord in het Nederlands, maar in het Grieks wel. Daar kun je de waarheid doen of "waarheiden". Nou ja, als we nu ons best gaan doen, dan kunnen we het woord in het Nederlands misschien ook gaan introduceren: waarheiden.

Dat kan de gedachte hebben van de waarheid sprekende. In de NBG-vertaling staat "de waarheid vasthoudende". Welk werkwoord je er ook aan koppelt, het staat hier eigenlijk allemaal niet letterlijk zo; het is gewoon de waarheid doen, zijn of spreken — eventueel dus ook waarachtig zijnde. We kennen de waarheid, daar gaat het over. De waarheid is compleet, zij staat vast en zij staat zwart op wit. Vandaar ook dat je vastheid hebt en vandaar dat je niet heen en weer geslingerd moet worden. Dat is een voorrecht, mensen. Dan zeggen we: wat staat er vandaag nog vast? Nou, niets. Ja, dít: de Schrift. Zwart op wit, dat staat vast. En als je daarop staat en dat leert verstaan, dan ben je inderdaad mondig. Dan ben je zelfstandig, volwassen, en daar gaat het allemaal om.

Dan ken je de waarheid en ben je met elkaar aan het "waarheidende", de waarheid sprekende of aan de waarheid vasthoudende in liefde. Ja, wat dacht u wat? Het is die waarheid die namelijk ook één maakt. Die brengt bijeen. Er staat in 1 Johannes 1 vers 7 een prachtig vers: "Indien wij in het licht wandelen" — het opstandingslicht gaat het daar over — "zo hebben wij gemeenschap met elkaar." Hoe vind je die gemeenschap bij elkaar? Is dat door een organisatie op te richten? Leiderschap, u weet het wel, dat zijn van die populaire begrippen; leiderschap van mensen die het dan voor het zeggen hebben. We zijn dan keurig allemaal bij elkaar gebracht in een organisatie met statuten en een lidmaatschap, maar dat is geen gemeenschap.

Onderlinge gemeenschap, dat wil zeggen werkelijke liefde en het beleven van de eenheid, dat vindt gewoon plaats rond de waarheid. Het is niet iemand die zegt: "Dit moet je geloven." Nee, het is dat we luisteren naar wat Hij te melden heeft en dat we zien op dat wat er staat geschreven. Daarin, in die waarheid, vinden we ook elkaar en hoeven we ook niet te gaan vechten en bekvechten over elkaars gelijk dan wel ongelijk. We vinden elkaar juist in die waarheid. En dat is trouwens ook wat liefde is: waarheid maakt één.

Er is trouwens ook maar één waarheid. Nu wordt het een beetje filosofisch: er is maar één waarheid, dus is het logisch dat die waarheid ook één maakt. Er is er maar één. Van leugens zijn er vele, sterker nog: oneindig veel. Als ik zeg dat drie maal drie een uitkomst heeft, dan is er maar één goed antwoord. Maar ik kan oneindig veel foute antwoorden bedenken. Oneindig. Leugens zijn er genoeg, vele zelfs; ze jongen heel gemakkelijk aan. Maar van de waarheid is er maar één en die maakt ook één. Maar "waarheidende", ik blijf het maar even zeggen...

▶ 56:49 Contact en Assimilatie: Samen in Liefde Opgroeien Naar het Hoofd (christus) ↑ hoofdstukken

In liefde zouden wij in het al groeien, maar hier gaat het dus over het persoonlijke. Als geheel zijn we volwassen, maar individueel groeien wij nog steeds. Zouden wij in "het al", dat wil zeggen in alle opzichten, groeien tot in Hem die het Hoofd is. Want Hij regisseert dat. Hij heeft ooit die gaven gegeven en Hij heeft dat met een doel gedaan. En nu de Ecclesia er is, nu die gelovigen er zijn, regisseert Hij. Hij brengt ze ook inderdaad waar Hij ze hebben wil. Dat is een Hoofd. De bedoeling is inderdaad dat we Hem leren kennen, dat we komen tot het volle besef van de Zoon van God.

Ik lees hier nu misschien wat sneller doorheen – eigenlijk kan dat niet, want over dit vers is nog heel wat meer te vertellen – maar ik wil het er toch even bij betrekken: "dan zouden wij in het al groeien". Als je eenmaal die onmondigheid voorbij bent en je bent zelfstandig in het Woord dat Hij gegeven heeft, dan groei je in alle opzichten tot Hem die het Hoofd is, Christus. Vanuit wie? Dat wil zeggen: vanuit Christus. Hij is het Hoofd en wie gaat er over het lichaam? Mijn lichaam wordt bestuurd door mijn hoofd. Mijn hoofd is geen dictator over het lichaam, maar het lichaam wordt daar wel door geleid. Alle zenuwen, alle hints, alle instructies komen allemaal vanuit het hoofd. Dat vind ik een geweldig besef: er is Eén die dat lichaam leidt, het Hoofd. Don’t worry.

Samen verbonden en verenigd worden – wie doet dat? Wel, Hij brengt samen, Hij verenigt ook. En dan staat er: "door elk contact van de versterking". Het is een hele mond vol en het is misschien wat vreemd taalgebruik, maar hier staat een interessant woord waar ik even op wil wijzen. Hier staat het woordje "contact" of "assimilatie", vertaald van het Griekse woord haptomai. Herkent u dat? Daar is ook haptonomie van afgeleid. Maar het betekent letterlijk aanraking. En dat vind ik zo mooi; dat is dus eigenlijk contact.

Dat lichaam wordt samen verbonden en verenigd. Hoe beleven we dat ook? Wel, door elk contact van de versterking. Je komt bij elkaar, we horen bij elkaar en we zoeken elkaar dus ook op. Waarom? Om elkaar door contact, door assimilatie – dat is een mooi woord – te versterken. Door contact, door aanraking zijn we bij elkaar en versterken we elkaar ook. We bemoedigen elkaar, we moedigen elkaar aan en we wijzen op de rijkdom van de Schrift. Kijk, dat is het: "door elk contact van de versterking naar inwerking in maat van een ieders deel".

Inwerking. Energie. Dat contact is maar niet uitwendig, zo van: je geeft elkaar de hand en dat is het dan fysiek. Nee, dat wat erin zit, delen we met elkaar. En dat heeft kracht. Ieder heeft daarin ook inderdaad zijn deel, zodat de groei van het lichaam wordt gedaan tot in opbouw van zichzelf. Dat wil zeggen dat al die leden juist groeien door dat onderlinge contact, zodat ze samen daarin verenigd en verbonden zijn. Zo bouwt dat lichaam zichzelf ook op, allemaal vanuit het Hoofd, in liefde.

De liefde van God uiteraard. Want als er iets is wat in dat lichaam centraal staat – en waarvoor die woorden van God en die gaven van apostelen, profeten, evangelisten, herders en leraars zijn gegeven – dan is het toch wel het onderwijs van de liefde van God. Hoe Hij een geweldig plan aan het uitwerken is en hoe Hij het geheel, dat wil zeggen "het al", daarin gaat samenbrengen. Dat is allemaal de liefde van God. Dat is waar dat onderwijs allemaal om draait: om de liefde van God en om daarin ook verenigd te worden.

Ik realiseer me, beste mensen, dat dit een hele mond vol is. Ik heb een heleboel verteld. Ik hoop van harte dat u zich daardoor des te meer bewust wordt van de positie die we van Godswege hebben ontvangen: zelfstandig, volwassen en mondig.