▶ 00:00 Introductie: Onwetendheid van Gods Gerechtigheid ↑ hoofdstukken

Een hele goede middag ook van mijn kant, vrienden. Het gedeelte wat zojuist is gelezen uit Romeinen 3 door Lubb, dat zal vanmiddag ook nog de revue passeren. Dat kan eigenlijk ook niet missen, omdat dat gaat over de gerechtigheid van God of Gods rechtvaardigheid. Zoals u ziet, daar gaat het vanmiddag over. Dat is trouwens ook een van de thema's bij uitstek van de Romeinenbrief: Gods gerechtigheid, en wat is dat?

Het is helemaal niet zo vanzelfsprekend dat je daar kennis van hebt, want zoals u dat ook al ziet in dit thema verwerkt: onwetend van Gods gerechtigheid. Als je je realiseert dat Paulus dat zo formuleert in Romeinen 10 vers 3, dan heeft hij het over mensen die niet anders doen dan met de Bijbel bezig zijn. En toch bleken ze daarvan onwetend te zijn. Trouwens, dat kan nogal fataal zijn, en dat is ook precies wat ik in dat plaatje wil weergeven. Deze man zit heel relaxed op de spoorlijn een krantje te lezen. Kijk, we zijn allemaal onwetend ter wereld gekomen; we hadden geen enkel benul van wat dan ook. We wisten nog niet eens het verschil, zoals de Bijbel dat zegt, tussen onze linker- en onze rechterhand. Maar onwetendheid of onkunde kan zeer fataal zijn. Daar heeft Paulus het over in de Romeinenbrief en dat is precies wat dit plaatje weergeeft. Deze man zit hier heel relaxed, maar je moest eens weten wat er allemaal kan gebeuren als je op zo'n spoorlijn zit.

Wat we zullen zien is aan de ene kant wat die gerechtigheid van God is, maar ook hoe fataal het is om daarover onwetend te zijn. Als Paulus in Romeinen 9 spreekt – we zullen de draad oppakken in vers 30 – dan heeft hij het vanaf het eerste vers van dat hoofdstuk over Israël en alles wat daarmee samenhangt. Hij heeft het feitelijk over de grote vraag: waarom heeft het volk dat God nota bene heeft uitgekozen, aan wie Hij van oudsher Zijn belofte heeft gegeven, de Messias niet herkend? Ik citeer rechtstreeks vers 4 en 5: 'Zij, Israëlieten, hunner is de aanneming tot zonen, de heerlijkheid, de verbonden — let op het meervoud, niet alleen het oude verbond, ook het nieuwe verbond komt hen toe — de wetgeving, de eredienst, de beloften; hunner zijn de vaderen en uit hen is, wat het vlees betreft, de Christus, die is boven alles, God te prijzen tot in de aionen. Amen.'

Dat weten die Israëlieten; hun zijn die voorrechten om niet ten deel gevallen. Maar hoe kan het dan zo zijn dat uitgerekend dit volk de Messias waar zij naar uitkeken, niet herkende? Dat was toch de grote bekroning van Gods belofte. Als die Messias daar is, dan wordt Hij niet herkend door Zijn eigen volk, door dat volk aan wie al die voorrechten zijn toevertrouwd. Hoe kan dat? Paulus heeft dat aan den lijve ondervonden. Hij refereert daar ook aan: aan het feit dat hij zelf zo iemand was. Hij had het verder gebracht in het jodendom dan vele van zijn tijdgenoten. Dat zegt hij weliswaar in de Galatenbrief, maar juist zijn ijver en het feit dat hij zo doorwrocht was in de joodse traditie, hadden hem de eerste der zondaren gemaakt. Er was geen groter vijand van de Messias, van Christus, dan juist hij. Juist die wet en al die voorrechten die hen ten deel waren gevallen, hadden hem in het verleden — en het volk nog steeds in de tegenwoordige tijd — verblind.

Paulus heeft het over die dingen. Wat hij in het voorgaande allemaal gezegd heeft, doet nu verder niet ter zake, maar dit is in elk geval in een paar grove lijnen de uitgangspositie. Dat is het onderwerp, de vraag waar hij zich over buigt. En dan zegt hij: 'Wat zullen wij dan uitspreken?' Dat is zo'n frase die zo vaak in deze brief terugkeert. Je ziet daarin duidelijk de leraar die een betoog opbouwt en dan zelf ook de denkbeeldige opponent, iemand met wie hij in gesprek is, dingen laat zeggen. Wat zou de conclusie dan zijn?

Overigens zeg ik er nog even bij: de vertaling die u hier ziet, is geen NBG of Statenvertaling. Het is een vertaling die zo dicht mogelijk aansluit bij de interlineair die u hier ziet. Dat is een woord-voor-woordweergave; kortom, het is zo letterlijk mogelijk weergegeven om zo dicht mogelijk bij de Schrift te komen en te blijven. Voor de goede orde: de tekst die u helemaal in de onderste regel cursief in het grijs ziet, is de wijze zoals de NBG-vertaling het heeft weergegeven. Dan kunt u dat vergelijken. Indien nodig kan ik toelichting geven bij sommige symbolen. Laat ik dat meteen even doen: als er bijvoorbeeld zo'n verticaal streepje staat voor 'najagende', dan betekent dit dat het de tegenwoordige tijd is. De handeling is nog steeds onvoltooid, nog steeds gaande. Het najagen gaat dus door; men is aan het najagen. Wat zullen we eruit spreken?

▶ 07:12 De Natiën en Abraham: Rechtvaardigheid Door Onvoorwaardelijk Vertrouwen ↑ hoofdstukken

Dat de natiën, de heidenen – dus niet-Israël – die geen rechtvaardigheid najoegen, juist rechtvaardigheid grepen. Laten we eerst even stilstaan bij dat eerste: natiën die geen rechtvaardigheid najoegen. We zullen zien, als we terugkijken maar ook wanneer we het volgende vers bekijken, dat vanzelf wel duidelijk wordt waarom Paulus het zo formuleert. Het is namelijk de tegenstelling. Natiën jagen geen rechtvaardigheid na, en hij zegt dat zo omdat Israël dat juist wél doet. Dat ziet u in het volgende vers: "Toch Israël...". Het gaat om de tegenstelling. Natiën hebben zich er nooit om bekommerd om rechtvaardig voor God te zijn; in ieder geval niet zoals Israël daar altijd mee bezig was. Maar hoewel de natiën – de niet-Joden om het voor het gemak zo te zeggen, het niet-Israël – zich daar nooit druk over hebben gemaakt, grepen zij niettemin rechtvaardigheid. Ze hebben zich er nooit om bekommerd, zijn er nooit druk mee doende geweest, hebben dat nooit gepraktiseerd of beoogd, maar ze grepen rechtvaardigheid.

Dat "grepen" heeft hier ook de betekenis van begrepen. In het Nederlands zeggen we dat ook: als je ergens "grip" op hebt of "begrip". Dat zijn beide begrippen die nauw met elkaar verbonden zijn. Eigenlijk is het zo dat als je iets begrijpt, je er in abstracte zin grip op hebt. Zo gebruiken we het ook; het is in het Nederlands heel gemakkelijk uit te leggen. Dus de natiën hebben zich daar weliswaar nooit mee beziggehouden en zijn er nooit druk mee doende geweest, maar niettemin grepen ze de rechtvaardigheid wel. Zij hebben het begrepen. Dat dit inderdaad de betekenis is, ziet u bij dit woord met de stroomcodering. Het komt nog een aantal keren voor en dan blijkt het inderdaad ook met "begrijpen" of iets dergelijks vertaald te worden. "Bevatten" is trouwens ook een mooi woord, want bevatten heeft ook de gedachte van iets vatten, iets grijpen, waardoor je het kunt verstaan. Dat is dan weer een ander beeld, maar in ieder geval heb je er grip op.

Ja, dat wordt ook wel in het boek Jesaja gezegd. Er staat in een andere tekst in Jesaja: "Ik ben gevonden door degenen die Mij niet zochten." Dat is eigenlijk wat hier ook uitgedrukt wordt. De natiën hebben Mij nooit gezocht, nooit de God van Israël gezocht, maar niettemin hebben ze Hem wel gevonden. Dat is trouwens een prachtige demonstratie van wat genade is: niet gezocht, wel gevonden. En Israël, dat daar juist wel zo druk mee doende was, is het juist kwijtgeraakt. Over wat voor rechtvaardigheid heeft Paulus het dan? Wel, rechtvaardigheid echter die vanuit geloof is. Dat "echter" geeft alweer zo'n tegenstelling aan; dat er ook nog zoiets bestaat als een andere rechtvaardigheid, namelijk een rechtvaardigheid die uit wet of uit werken is, waardoor je presteert. Rechtvaardigheid dus die niet bewerkt of verkregen wordt, die niet begrepen wordt door prestatie, maar die vanuit geloof is. Ik had het zojuist over dat begrip "de gerechtigheid van God", maar ook deze "rechtvaardigheid vanuit geloof" is in het algemeen een thema dat in de brieven van Paulus uitgebreid wordt toegelicht, maar juist in de Romeinenbrief op de meest basale wijze. Er wordt daar een bodem neergelegd waarop hij vervolgens in andere brieven weer voortbouwt: rechtvaardigheid echter die vanuit geloof is.

Geloof heeft altijd te maken met vertrouwen. Een ander woord voor geloof is vertrouwen. Ik vind dat een heel goed idee, omdat die woorden in de praktijk ook uitwisselbaar zijn. Wat is geloof? Dat is vertrouwen. Die beide begrippen zijn hetzelfde. Geloof is dus niet zomaar een aantal dogma’s onderschrijven; nee, het is vertrouwen op. Dat is een waarheid die Paulus niet heeft uitgevonden, hoewel Paulus degene is die dat zo uitgebreid uitlegt. Hij laat het echter al zien aan de hand van de geschiedenis: Paulus gaat tweeduizend jaar terug in de tijd voor hem – voor ons dus vierduizend jaar terug – en dan komen we bij Abraham terecht. Abraham moet in de nacht naar buiten kijken en ziet al die sterren, en dan zegt God: "Zo zal jouw nageslacht zijn." Dat wordt tegen een oude Abraham gezegd, terwijl zijn vrouw onvruchtbaar was. Maar zo zou zijn nageslacht zijn. En dan staat er: "En Abraham geloofde God." Hij vertrouwde God. Eigenlijk staat er in het Hebreeuws: hij beaamde God. Hij zei "amen" op wat God sprak, en dan staat erachter: "En het werd hem tot gerechtigheid gerekend." Met andere woorden: Abraham was een rechtvaardige. Waarom was Abraham een rechtvaardige? Omdat hij God vertrouwde. Er werd niets van hem gevraagd; God beloofde alleen maar.

Let op: God beloofde onvoorwaardelijk. Onvoorwaardelijk. God zei niet: "Jouw nageslacht zal zo zijn áls..." Hij stelde geen voorwaarden waaraan voldaan moest worden, al was het er maar één. Het is onvoorwaardelijk. Zo doet God Zijn belofte en Abraham zei "amen" op dat woord, op die belofte. En dat maakte Abraham tot een rechtvaardige. Het was niet zo – zoals ik het in het verleden ook wel heb opgevat en zoals het dikwijls wordt uitgelegd – dat God geloof rekent tot gerechtigheid in de zin dat je in Zijn ogen een rechtvaardige bent wanneer je gelooft, ook al ben je het niet echt maar "rekent" Hij het zo. Nee, dat is wat rechtvaardigheid is: God vertrouwen. Je bent een tzadik, een rechtvaardige, wanneer je Hem vertrouwt. Wanneer Hij belooft, betekent het ook dat de verplichtingen helemaal aan Zijn kant liggen. Je steunt zoals een klein kind dat ook doet. Een klein kind dat nog helemaal niets kan en nog niets weet, maar zijn vader of moeder restloos vertrouwt. Prestaties spelen daarbij totaal geen rol. En dat is de wijze waarop God rekent.

Nou, die natiën... u moet zich dat goed voorstellen. Paulus schrijft deze brief aan Rome in de tijd van Handelingen 20. Ik geef momenteel bijbelstudies in Katwijk en we zijn daar juist bij de bespreking van Handelingen 20 gearriveerd. Ik heb daar ook toegelicht dat de brief aan de Romeinen in die tijd door Paulus is geschreven. Paulus was juist heel actief met het doorgeven van het evangelie, van het goede bericht aangaande Jezus Christus, en hij stuitte altijd weer op dat enorme verzet vanuit de synagoge en het Jodendom in het algemeen. Maar de natiën hadden daar oor naar. Paulus predikte geen wet, niet wat de mensen moesten doen; nee, hij vertelde een bericht. Met een bericht kun je niets doen, en met een belofte kun je ook niets doen. Er valt niet te werken. Een bericht kun je alleen maar geloven, daarop vertrouwen. En dat stuitte juist weer op zo gigantisch veel weerstand, want de Joden die zo druk doende waren met de wet en de sabbat en hun werken, vonden dat allemaal maar te makkelijk. De natiën geloofden God, terwijl ze helemaal geen sabbat vierden en al die gebruiken die de Joden hadden, niet deden. Wat bleef er dan nog over van hun voorrechten? Afijn, in die historische zetting moet u het ook zien. Dat wil zeggen: het evangelie ging destijds naar de natiën.

Juist omdat de synagoge of het jodendom hem verwierp, ging het naar de natiën en ja, daar ontmoette het geloof. Los van werken, van wet, ongeacht welke. Dat kan alleen maar door te geloven, of doordat je een bericht hoort. Rechtvaardigheid echter die vanuit geloof is, is namelijk het amen zeggen op het horen van een bericht. Een goed bericht, een mededeling.

Dat is de situatie waar Paulus het over heeft: de natiën, niet najagende rechtvaardigheid, begrepen rechtvaardigheid. Hoezo? Wel, het was een rechtvaardigheid puur vanuit geloof. En dat is nu juist wat van oudsher al zo was, nog voordat God aan Israël de wet had gegeven. Het was Abraham al — of Abram, zoals hij in die dagen nog heette — die voor God een rechtvaardige was, puur omdat hij geloofde. Onvoorwaardelijk. Ik bedoel: geloven, vertrouwen op een onvoorwaardelijke belofte. Zo bedoel ik het. We lezen verder.

▶ 18:45 Israël en de Tora: de Wet als te Geloven Belofte in Plaats van Prestatie ↑ hoofdstukken

Nu zie je de tegenstellingen. Hier in vers 30 heeft Paulus het over de natiën die rechtvaardigheid grepen, namelijk vanuit geloof. Israël echter... zie je het verschil? De natiën en Israël. Israël echter, najagende een wet van rechtvaardigheid... zij deed dat dus wel. Dat lijkt me duidelijk; Paulus zelf sprak hier vanuit een enorme ervaring. Ik gaf dat net al aan: hoe het jodendom altijd bezig is met het rechtvaardig worden voor God, om als een rechtvaardige voor God te leven. Dus altijd maar jagen en pogend te presteren om rechtvaardig te zijn naar de wet, dat wil zeggen: naar de gegeven regels. En dat is heel wat hoor, daar kun je echt je hele leven druk mee zijn. Wel, dat was Israël ook: najagende een wet van rechtvaardigheid. Ze waren drukdoende om door wet — het principe 'wet' — rechtvaardig te worden. Paulus zegt dat Israël daar weliswaar druk mee doende is en dat najaagt, maar tot in de wet niet is gekomen.

Als je het eventjes heel grafisch voorstelt: zij is niet 'tot in de wet' gekomen; in het domein van de wet is zij niet gearriveerd. Ze jaagt het wel na, maar toegekomen is ze niet. Zo heeft de NBG-vertaling het ook weergegeven en ik denk dat dat inderdaad de zin is: ze is aan de wet niet toegekomen. Ze is er weliswaar voortdurend door gepreoccupeerd, er helemaal door in beslag genomen, maar van de wet zelf heeft ze geen enkel benul.

In vers 32 gaat Paulus verder. U ziet hoe hier een betoog wordt opgebouwd, soms met een denkbeeldige opponent. "Wat zullen wij dan zeggen?" vraagt Paulus. En hier stelt hij dan de vraag: hoezo dan? Vanwege wat dan? Waarom is het zo dat Israël, hoewel ze een wet van rechtvaardigheid najaagt, tot in de wet niet is toegekomen? Hoezo is dat zo? Paulus zegt dan dit: "Omdat het niet vanuit geloof gaat, maar als vanuit werken." Daarom.

Hier zie je de tegenstelling. Bij een wet denk je aan 'werken': je krijgt een regel en die ga je doen. Maar bij een bericht gaat het om 'horen'. Christus is gekomen; God is een Redder van deze wereld, van alle mensen. Dat is een mededeling. God gaat een nieuwe wereld maken. Het is zoals wat Abraham te horen kreeg: "Zo zal jouw nageslacht zijn." Dat is een belofte, een bericht, een mededeling. Wat kun je ermee? Je kunt er niets mee, behalve God de eer geven en zeggen: "Als U dat zegt, dan is dat zo. Amen!"

Maar waarom is Israël aan die wet niet toegekomen? Omdat het niet vanuit geloof gaat, maar als vanuit werken. Zij denkt dat ze het moet doen. En dit is heel belangrijk om eens even goed bij stil te staan, want dit betekent namelijk dat de wet... Nu ga ik iets heel vreemds misschien zeggen: de wet zou niet gewerkt worden, maar geloofd. Ik zie sommige mensen nu een beetje vreemd kijken, maar laten we even logisch denken. Israël is tot in de wet niet gekomen. Vanwege wat dan? Omdat het niet vanuit geloof, maar als vanuit werken gaat. Met andere woorden: ze is niet aan die wet toegekomen omdat ze die wet niet gelooft, maar omdat ze die wet 'werkt'. Dat betekent dus dat die wet niet door God gegeven is om gewerkt te worden, maar om geloofd te worden.

Nu komen we bij de echte essentie: de wet, de Tora — wat trouwens 'onderwijzing' betekent en niet 'wet' — is een onderwijzing van God die ook een verwijzing is naar de toekomst; zij is profetisch. Vandaar ook dat de Heer Jezus in Mattheüs 5 zegt: "Ik ben niet gekomen om de wet te ontbinden, maar om de wet en de profeten te vervullen." Dat betekent dat, zoals een profetie vervuld wordt, zo ook de wet vervuld zou worden. De wet is gewoon ook profetie. Een profetie krijgt inhoud doordat hetgeen wordt aangekondigd, vervuld wordt. Met de wet is het niet anders; de wet is profetisch en wijst vooruit. In het oude verbond heeft men het altijd opgevat als iets wat 'gewerkt' moet worden. Maar in de diepste zin van het woord — en zo zal het in het nieuwe verbond ook voor Israël gaan werken — wordt die wet een belofte.

Ik blijf dit prachtig vinden: als er in de wet staat — ik noem maar één voorbeeld — "gij zult de Heer uw God liefhebben", of "gij zult de naam van de Heer uw God niet ijdel gebruiken", dan is dat strikt genomen geen gebiedende wijs in de zin van 'jij moet dat doen'. Het is een aankondiging. "Gij zult rust vinden voor uw zielen." Of zoals tegen Abraham werd gezegd: "Gij zult een vader van vele volken worden." Dat betekent niet: "jij moet een vader van vele volken worden." Nee, je zúlt het worden. Of: "Gij zult kracht ontvangen vanuit de hoogte" en "gij zult mijn getuigen zijn". Met wat voor oren luister je? Luister je met oren van 'werken'? Dan denk je: nu moet ik aan de slag. "Gij zult de Heer uw God liefhebben" — en dan ben je de hele dag bezig om de Heer je God lief te hebben. De focus ligt dan volledig op jou en op jouw activiteiten. En de grote ellende is: je komt altijd tekort. Dat is de ellende.

Als de onderwijzing daarentegen geloofd wordt als een bericht, een mededeling en een belofte, dan word je blij. "Gij zult de Heer uw God liefhebben" wordt er tegen je gezegd. De vraag is dan eigenlijk: "Wanneer dan wel? En hoe gaat U dat dan aan mij doen?" Dan ligt het werk — áls er al gewerkt wordt — volledig bij Hem. Want Hij zegt: "Gij zult." Dan is het aan Hém om dat te vervullen. Het is een belofte, begrijpt u? De natiën hebben het begrepen. Als Paulus komt en vertelt over Jezus Christus en over de God van Israël, en spreekt over de profeten, dan predikt hij helemaal geen wet. Hij predikt een bericht, een heel goed bericht: een evangelie, een blij bericht. En dat is wat een goed bericht doet: het maakt blij. Maar Israël was maar bezig met werken om zo rechtvaardig voor God te worden.

Dit is Paulus' analyse waarom Israël niet aan de wet is toegekomen, hoewel ze die voortdurend najoeg: ze heeft het niet begrepen, ze is er niet aan toegekomen. Paulus zegt dat dit komt doordat ze niet gedreven werd door geloof, maar door werken. Waren ze dan niet drukdoende? Jawel, maar dat was juist het probleem. Het is hetzelfde probleem dat je op zoveel plaatsen ziet; het is eigenlijk het 'Marta-probleem', om het zo maar te zeggen. Maria zat daar maar op haar krent, zouden wij zeggen, maar ze had het goede deel gekozen: ze luisterde. Er zijn zoveel voorbeelden van, ik kom daar straks nog wel even op terug. "Vanwege wat dan?" zegt Paulus.

▶ 29:17 De Steen Des Aanstoots: een Rots Om op te Rusten of over te Struikelen ↑ hoofdstukken

Omdat het niet vanuit geloof gaat, maar als vanuit werken, daarom stoten zij zich aan de steen des aanstoots. Zo staat het er letterlijk: de steen des aanstoots. Daarbij is 'aanstoot' meer dan alleen iets waar je je aan stoot; het is een struikelblok. Dat is eigenlijk het woord dat hier wordt gebezigd. Het is dus niet zoals wij dat woord vaak gebruiken wanneer iets 'aanstotelijk' is. Zojuist kwam het nog voorbij in een heel ander verband, maar dan gebruiken we het in de zin van een irritatie: "Ik stoot me eraan" of "Ik irriteer me eraan". Dat is echter niet wat een aanstoot hier is. Het is een struikelblok. Omdat Israël niet geloofde in de wet, maar meende die door werken te moeten volbrengen, daarom struikelden zij over de steen des aanstoots, dat wil zeggen: het struikelblok.

Wat die steen is, lijkt me niet zo moeilijk, maar laat ik niet voor de muziek uitlopen. We lezen gewoon even verder in vers 33, want Paulus gaat nu citeren uit Jesaja, zoals geschreven staat. Je ziet dat Paulus aan het betogen is. Hij zegt: ze hebben zich gestoten aan de steen des aanstoots vanwege het feit dat ze met werken bezig zijn in plaats van te geloven; in plaats van gewoon te aanvaarden wat God belooft, bericht en mededeelt. Paulus zegt: dat verzin ik niet zelf, dat staat al in onze eigen Schriften. Hij citeert hier uit een boek dat destijds al pakweg zes eeuwen oud was, namelijk Jesaja. Hij citeert heel letterlijk uit Jesaja 28 vanuit de Griekse vertaling daarvan, de Septuagint. Eigenlijk zou je Jesaja 8 vers 14 en 15 er ook bij moeten lezen, en ook Psalm 118 zou u er nog even bij moeten nemen. Kent u die psalm? Over de steen die door de tempelbouwers is afgekeurd, maar die niettemin van Godswege tot een hoeksteen is gemaakt. Van de Heer is dit geschied, het is wonderlijk — een verborgenheid — in onze ogen. Dat is Psalm 118.

Maar goed, Paulus citeert: "Neem waar!" Dat is een aanvoegende wijze: neem waar. En dan zegt God Zelf: "Ik plaats in Sion een steen van aanstoot." Let eerst even op dat 'Ik': dat is Yahweh, God Zelf. Hij plaatst, en waar plaatst Hij dan? In Sion. En wat plaatst Hij? Een steen. Waarop zou dat betrekking hebben? Eigenlijk heb ik het antwoord al gegeven, of liever: Paulus heeft het antwoord al gegeven door te spreken over die steen waarover men gestruikeld is. In de evangeliën zegt de Heer tegen de Joodse leidslieden al dat Hijzelf die steen is. De steen die door de bouwlieden is afgekeurd, wordt door God gemaakt tot een hoeksteen van een nieuw heiligdom. Yahweh plaatst die steen in Sion. Dat is heel geografisch bepaald: in Jeruzalem gaat God een steen neerleggen. Een grondslag, een rots die ook als een valstrik werkt, maar Hij plaatst daar een steen waarop men zou bouwen en waarop men zou vertrouwen. Dat kun je rustig doen. Als God een steen legt, dan ligt die er ook echt en dan staat het ook vast. In dit geval is het een prachtige beeldspraak, want het is een opgerichte steen.

Als de steen Christus is en die steen is door God geplaatst in Sion, dan gaat het over de opgewekte Christus. Hij wekte Christus op; dat is de steen. Petrus zegt in 1 Petrus 2 dat dit de levende steen is. Het gaat over de opgewekte Christus, en dat is de basis, de rotsgrond van heel dat Godsgebouw. De hele nieuwe schepping is op die steen, op die rots gefundeerd, namelijk op de Eersteling uit de doden. Daar in Sion heeft God die steen neergelegd. Het is een steen des aanstoots — men struikelt daarover — en een rots van een valstrik. In Jesaja 8 vers 14 en 15 staat er nog iets bij wat voor sommige mensen wellicht interessant is om te bedenken: een steen des aanstoots en een rots van ergernis voor de beide huizen van Israël. Daar staat het: voor de beide huizen. Dus niet alleen voor de twee stammen, maar ook voor de tien stammen.

Het is een steen en het is een rots. Als het inderdaad de opgewekte Christus is, dan denken we in de meest letterlijke zin natuurlijk sowieso al aan een steen, namelijk de steen voor Jezus' graf. Dat was ook een enorme ergernis; die steen was immers ook nog eens verzegeld door de Joodse autoriteiten. Ik denk ook aan een andere steen die in dit verband heel veelzeggend is: de steen waarop Jakob ooit zijn hoofd neerlegde. Dat is een prachtige geschiedenis. Waarom vind ik die zo mooi? Omdat de naam Jakob zelf model staat voor het ongelovige Israël. Jakob was altijd maar aan het jagen. De geschiedenis waar ik nu aan refereer, Jakob in Bethel, was juist de situatie waarin Jakob op de vlucht was. Hij had geprobeerd het eerstgeboorterecht zelf te verwerven; hij was er zelf mee bezig geweest. God had het hem weliswaar beloofd, maar hij dacht het zelf te moeten bewerkstelligen, met alle gevolgen en alle ellende van dien. Jakob werkte, terwijl God hem Zijn belofte had gegeven.

Het is zo prachtig: hij komt daar op een plaats die tot die tijd gewoon Lus heette, en daar legt hij zijn hoofd op een steen. Dan droomt hij. Je zou denken dat hij nu reprimandes van God te horen krijgt, maar weet u wat God doet in die droom, in dat visioen? God herhaalt alleen maar de beloften die Hij eerder aan Abraham en later aan Isaak gedaan heeft. Alleen maar beloften: "Dit land waarop jij ligt, Jakob, dat zal Ik aan jou geven en aan je nageslacht. En nu ben je wel op de vlucht, maar Ik zal jou weer veilig terugbrengen." Gewoon op voorhand. Twintig jaar zou hij nog bij zijn oom in het buitenland vertoeven, maar hij zou weer veilig terugkomen. Dat was de belofte van God. Waarom? Hij had zijn hoofd gelegd op een steen. Prachtig toch?

Als je weet waar die steen een beeld van is, dan weet je ook wat er gaat gebeuren. In Babel waren de mensen bezig geweest om een toren te bouwen die tot de hemel reikte; de mens probeerde de hemel te bestormen. U weet hoe dat gegaan is. Maar wat men in Babel zelf probeerde te doen, liet God aan Jakob zien: dat Hij dat Zelf doet. Hij brengt die verbinding tussen hemel en aarde aan. Jakob hoefde maar één ding te doen: zijn ogen te sluiten. Het was pikdonker en hij was met al dat gedoe bezig geweest dat hij zich had kunnen besparen, maar God geeft hem Zijn belofte. Hij herhaalt die belofte. En wat gebeurt er dan? Dat moet ik er ook nog bij zeggen. Wanneer Jakob wakker wordt, richt hij die steen op. Die steen lag daar, en hij laat die steen als het ware opstaan. Waar zou dat toch van spreken? Hij doet nog iets: hij zalft de steen. Hij maakt die steen tot de gezalfde; op z’n Hebreeuws gezegd maakt hij die steen tot de Mashiach.

En als ik het op zijn Grieks zeg: dan maakte hij de steen tot een Christus. Dat is toch schitterend? Jakob... najagen, jagen... de waarheid is: men zou zijn hoofd gewoon op die steen leggen en daarop rusten.

Trouwens, ja, nou, dat gaan we maar niet doen: al die geschiedenissen doornemen waarin stenen zoal een rol spelen. Of de rots; daar zou je een hele week voor moeten uittrekken als je daar eens echt kennis van wilt nemen. Van al die typologieën; dat is zo schitterend. De rots waarop Mozes sloeg, waar levend water uit voortkwam, waar hij trouwens eerst ook al in beschermd was, weet u nog? En dat hij Yahweh van achteren zag.

De steen in de hand van David, waardoor de vijand, de grote reus, werd verslagen; dat is de vijfde, voor de goede orde. De steen die zonder toedoen van mensenhanden werd afgehouwen, was trouwens eigenlijk ook de vijfde. In ieder geval kwam die steen na vier wereldrijken; dat is feitelijk ook een vijfde. En die verpulverde dat reusachtige beeld. Dat is feitelijk hetzelfde als wat er in de hand van David gebeurde: die reus werd verpulverd door dat steentje.

In Daniël ziet hij... nee, Daniël zag het niet, maar in ieder geval had Nebukadnezar die droom gezien. Ook een reusachtig beeld, en dat wordt ook gewoon zo neergezabeld door een steen die er kwam zonder toedoen van mensenhanden. Mooi hè? Zonder toedoen van mensenhanden, van bovenaf dus, van Godswege. En die reus is wat de mens heeft opgebouwd. Al die wereldrijken, zo achtereenvolgend, worden allemaal weggeblazen. Zo staat het er echt, want als stoppels werden ze door de wind weer weggevoerd. Zoiets.

Allemaal stenen. Al die stenen spreken van dé levende steen: de hoeksteen. Maar het is ook een steen van aanstoot en een rots van een valstrik, namelijk voor degene die denkt dat het eigen werk is. Dat is de grootste valstrik. Maar er staat bij: "en die vertrouwt op Hem". Zo staat het er eigenlijk niet precies; er staat "gelovende op Hem". Je gelooft normaal gesproken niet "op", maar "vertrouwen op" zeggen we wel. En dat is precies wat hier ook gebezigd wordt: dat voorzetsel "op" Hem. Zoals Jakob zijn hoofd op die steen legde. Dat is echt vertrouwen.

Degene die vertrouwt op Hem, zal niet beschaamd worden. Als je trouwens in Jesaja 28 terugleest in de Hebreeuwse versie, dan staat daar dat zij die geloven, zich niet haasten. Dan hoef je niet weg te jakkeren of weg te haasten. Dan is er rust. Daar kom je nooit beschaamd mee uit; wie op Hem vertrouwt, die zal niet beschaamd worden. Ik lees even verder, want we moeten nog steeds bij die gerechtigheid van God uitkomen natuurlijk.

▶ 43:16 Paulus' Hartzeer: Grote Ijver voor God, maar Zonder Geestelijk Besef ↑ hoofdstukken

"Broeders, inderdaad het welbehagen van het hart van mij." Zo zegt Paulus dat letterlijk in Romeinen 10. Hij spreekt hier over de relatie die hij heeft met het volk Israël. Hij begon het voorgaande hoofdstuk al met de woorden: "Broeders, ik heb een grote smart en een voortdurend hartzeer vanwege mijn broeders naar het vlees." En hier zegt hij: "Inderdaad, het welbehagen van het hart voor mij en de smeekbede naar God toe ten behoeve van hen is tot in redding." Dat wil zeggen dat hij een smeekbede heeft voor dat volk; hij heeft een voortdurend hartzeer. Het was voor Paulus geen kille constatering, zo van: "Nou ja, dat volk belieft het niet – mooi woord trouwens: belieft het niet, gelooft het niet – dus dan gaan we maar naar de natiën." Nee, hij had een voortdurend hartzeer.

Dat kwam ook omdat hij wist wat het was; het was zijn eigen verleden. Wat Israël en het jodendom nog steeds najaagden, dat was zijn eigen leven destijds. Het waren zijn broeders en ze waren er zo intensief mee bezig, maar hij realiseerde zich dat dit volk verloren gaat. Natuurlijk wist hij ook wel dat God hun Redder is. Laten we dat vooropstellen, want dat is juist het Evangelie: de boodschap dat God hen gaat redden. Punt. Of een uitroepteken, zo u wilt. Onvoorwaardelijk. Hun redding is gegarandeerd; daar zit geen onzekerheid bij. Maar het gaat erom: hoe redt God? Wel, dat is altijd het principe van dat voorzetsel: door geloven. Niet op grond van geloof. Ik hoor heel vaak dat redding op grond van geloof zou zijn, maar dat kunt u wel vergeten. Redding is niet op grond van ons geloof; redding is op grond van Gods belofte. God redt door geloof. Dat wil zeggen dat geloof de wijze is waarop het tot een mens komt. Een andere weg is er niet: door 'amen' te zeggen, door daarop te vertrouwen. Dat is universeel.

Als we geloven wat de Schrift zegt, namelijk dat God een Redder is van alle mensen, dan betekent dat maar één ding: dat er een moment komt dat alle mensen ook daadwerkelijk zullen geloven. Ze zullen het erkennen en van harte, met de tong, belijden: "Hij is Heer." Dat gebeurt door geloof; dat is het middel waardoor het komt. Maar het is gebaseerd op Gods belofte en Gods trouw, niet op grond van ons geloof.

Paulus gaat in vers 2 nader toelichten waarom dat volk hem zo ter harte gaat. Hij zegt: "Want ik geef getuigenis aan hen dat zij geestdrift voor God hebben." Of ijveraars: ze hebben ijver voor God, geestdrift van God. Zo staat het er letterlijk. Ook daarvan wist Paulus maar al te goed wat het was, maar hij zag het bij hen. Kunt u het zich voorstellen? Die mensen waren altijd bezig met de Bijbel. Ze waren Bijbelgetrouw, ze gingen naar de synagoge, ze reciteerden de Schrift; ze waren er altijd mee bezig. Ze hadden die geestdrift van God, maar vanwaar dan dat hartzeer? Omdat Paulus zegt: "Ja, maar het punt is dat dit volk verloren gaat." Waarom? Wel, het is niet overeenkomstig besef. Ze hebben geen idee waar ze mee bezig zijn.

Dit verklaart nou typisch dat plaatje op de titeldia van die man die daar zo zit: hoe fataal onbegrip en onkunde kunnen zijn. Ze hebben geestdrift van God, maar het is niet overeenkomstig besef. Hun besef houdt geen gelijke tred met hun ijver. Wij zouden zeggen: ze hebben zoveel ijver voor God, maar hun besef is omgekeerd evenredig. Hoe meer ijver ze voor God hebben, hoe minder besef ze hebben van wie Hij werkelijk is. Het doet mij denken aan een spreuk die vroeger in huize Piet nog eens voorbijkwam, uit Spreuken 19 vers 2. In de NBG-weergave staat daar: "Zonder verstand deugt zelfs ijver niet." Dat weten we allemaal: je kunt verschrikkelijk druk doende zijn met een bepaalde klus, maar als je niet nadenkt en niet weet waar je mee bezig bent, kom je bedrogen uit. "Wie haastig is met zijn voeten, begaat een misstap." Je zegt: "Ja, maar ik ben zo druk bezig", maar het is zonder verstand.

Dat is nogal wat, wat Paulus hier zegt over zijn eigen volksgenoten, hijzelf als ex-orthodoxe Jood. Hij zegt: ze hebben geen besef. Ze zijn altijd bezig met de Schrift, maar ze kennen de Schrift niet. Ze kennen het Evangelie niet. En nu komen we bij vers 3.

▶ 49:32 De Kern van het Evangelie: Gods Rechtvaardigheid Is Onvoorwaardelijke Redding ↑ hoofdstukken

Uiteindelijk is het laatste vers van het gedeelte dat ik vanmiddag wil bespreken de kern van waar het eigenlijk om gaat. Wat we tot nu toe hebben gehad, was de aanloop. Paulus spreekt hier over "onwetend zijnde". Hier staat het woordje dat we allemaal wel kennen: agnoeo. Dat is ons woord agnost; dat is iemand die het niet weet, die zegt ergens geen idee van te hebben. Dat is het woord dat Paulus hier gebruikt. Ze zijn onwetend omtrent de rechtvaardigheid van God. Dat is het punt. Ze hebben geen besef van wat dan? Wel, ze zijn onwetend van de rechtvaardigheid van God. Dat God rechtvaardig is, betekent gewoon dat God recht doet. Gods liefde betekent dat God liefheeft en Gods gerechtigheid betekent dat Hij recht doet. Waarna de volgende vraag is: waaraan doet Hij recht? Wel, het antwoord is dat God recht doet aan Zijn belofte, namelijk de belofte van redding. Zoals aan Abraham: "Zo zal jouw nageslacht zijn." Als God die belofte vervult, is dat de openbaring van Zijn gerechtigheid. Ik weet dat men in de traditioneel christelijke theologie in het algemeen heel anders over Gods gerechtigheid denkt. Dan heeft men het altijd over het recht dat God eist. Maar Gods gerechtigheid is niet het recht dat Hij eist; Gods gerechtigheid is dat Hij recht doet. Daar zou je alleen al de Hebreeuwse Bijbel op na moeten slaan: dat Gods gerechtigheid altijd te maken heeft met Zijn belofte die Hij vervult. Ik ga daar nu even aan voorbij.

Onwetend zijnde van de rechtvaardigheid van God... Ik wil een paar schriftplaatsen laten zien en even terugbladeren in de Romeinenbrief. Dan gaan we eerst naar Romeinen 1. Daar zegt Paulus dit, en dit is weer even een letterlijke weergave: "Want het evangelie, het goede bericht, beschaamt mij niet." Ik schaam mij het evangelie niet, maar het beschaamt mij ook niet. Hoezo? Want het is Gods vermogen. Het Griekse woord is dynamis, Gods vermogen. Ons woord dynamiet is daarvan afgeleid. Dat evangelie, dat goede bericht, beschaamt niet, want het is Gods vermogen tot in redding voor eenieder die gelooft, voor eenieder die beaamt. Dat is geen beperking. Ik zei het net al: geloof is niet de beperking. Geloof is de wijze waarop dat evangelie tot een mens komt. Het evangelie is de boodschap dat God Redder is, namelijk om niet. En hoe word je gered? Hoe doet God dat? Wel, door geloof in dat evangelie. Eerst voor een Jood, maar ook voor een Griek. En dan komen we bij vers 17: "Want rechtvaardigheid van God wordt daarin onthuld." Waarin is dat dan? Wel, in dat goede bericht natuurlijk. Rechtvaardigheid van God wordt daarin onthuld. Wij hebben misschien de neiging om te denken: wat is het evangelie? Dat is het goede bericht, de boodschap waarin Gods liefde onthuld wordt. Dat is zo, maar hier zegt Paulus het anders. Hij zegt dat daarin Gods rechtvaardigheid onthuld wordt: dat God recht doet. Gods belofte — we zijn nu toch in de decembermaand — Gods belofte wordt heerlijk vervuld. Vanuit Zijn geloof tot in geloof van de mens.

Ik lees even verder, want ik zie dat ik nu echt door moet gaan naar Romeinen 3 vers 21. Dat is het gedeelte dat zojuist is voorgelezen. "Nu echter!" Lees gewoon goed met me mee. Het is zo'n... We hadden het over dynamiet, maar dit is zo'n explosieve passage. "Nu echter!" Paulus gaat nu de tegenstelling aanleggen sinds de komst van Christus. Nu echter, los van wet, is rechtvaardigheid van God openbaar gemaakt, waarvan getuigenis gegeven wordt onder de wet en de profeten. Dat wil zeggen dat er tevoren in de wet en in de profeten al over was gesproken, maar die rechtvaardigheid van God staat los van de wet. Het is namelijk niet iets wat de mens doet, maar het is iets wat Hij doet. "Echter," staat er dan, "rechtvaardigheid van God" — weer diezelfde uitdrukking — "echte rechtvaardigheid van God door geloof." Zojuist is het volkomen correct voorgelezen: door geloof van Jezus Christus. Jezus Christus zelf was die Man die in geloof, in vertrouwen de weg ging, tot in allen die geloven, want er is geen onderscheid. Geloof wat? Laten we even verder lezen, want vers 23 is een nadere toelichting op het voorgaande: "Want allen zondigden en hebben tekort van de heerlijkheid van de God." Allen zondigden, allen hebben tekort van wat? Van de heerlijkheid van God. En ze worden om niet gerechtvaardigd in de genade van Hem, door de verlossing die in Christus Jezus is.

Wat is nu Gods rechtvaardigheid? Dat is de boodschap dat God om niet allen rechtvaardigt. Gods rechtvaardigheid is dat Hij recht doet, maar Hij gaat ook alles recht maken en allen rechtvaardigen. Hoe Hij dat doet? Door geloof. Maar Hij gaat allen rechtvaardig maken, dat wil zeggen: allen tot geloof brengen in Hem. Dat is de belofte. Om niet. Ziet u dat Gods rechtvaardigheid dus volledig haaks staat op wet en op werken? Want het is namelijk Zijn belofte die universeel is. Zoals allen zondigen en alle mensen tekortkomen van de heerlijkheid van God, zo worden ook allen om niet gerechtvaardigd. Waarom? Het is genade van Hem. En het is de verlossing; dat heeft te maken met de losprijs, de vrijkoping die in Christus Jezus is. Ziet u hoe universeel die waarheid is?

En dan gaan we weer even terug. Want onwetend zijnde omtrent de rechtvaardigheid van God... Paulus heeft het hier over Israël. Hij zegt dat ze geen idee hebben. Ze hebben ijver voor God, dat wel, maar ze kennen Gods gerechtigheid niet. Ze zijn onwetend van de rechtvaardigheid van God en zoeken hun eigen rechtvaardigheid te doen staan. Ja, want dit laatste betekent gewoon dat ze veel doen om zelf rechtvaardig te worden. Maar als je zelf bezig bent rechtvaardig te worden, dan ben je dus blind voor het feit dat Hij dat om niet belooft en geeft. Want het is het een of het ander. Als je met het één bezig bent... Kijk, als God zegt — en nu gaan we het eventjes dicht bij huis brengen. We hebben het nu over Israël; dit zegt Paulus over zijn eigen volksgenoten. Kunt u zich voorstellen hoe pijnlijk dat voor hem is geweest en wat een hartzeer hij had om zijn eigen volk? Dat volk dat zo orthodox is, zo Bijbelgetrouw, zo'n ijver aan de dag legt. Om dan te zeggen: ze kennen Gods gerechtigheid niet. Ze zijn wel heel druk bezig, maar het evangelie kennen ze niet. Denkt u dat het met een andere religie waar wij nu zo dichtbij staan anders is?

Deze dingen waar we het vanmiddag over hebben, Gods rechtvaardigheid, dat Hij recht doet en dat Hij allen rechtvaardigt om niet, die zijn net zo onbekend en worden net zo vijandig bejegend. Want weet u wat het punt is? Op het moment dat je zegt: "God, dat is het evangelie; het evangelie is: God is jouw Redder," en niet: "God kan jouw Redder worden áls jij kiest voor Hem," dan heb je weer een voorwaarde. Of die voorwaarde nu is dat je zegt dat je de sabbat moet houden of dat je besneden moet worden, of dat die voorwaarde is dat je bij de kerk moet komen, of dat je moet kiezen voor Jezus, of dat je gedoopt moet worden, whatever. Op het moment dat je een voorwaarde inbouwt, is het niet meer gratis. Hij is jouw Redder en de boodschap is: geloof dat. Maar weet u wat men heeft omgekeerd? Men zegt: "Als jij gelooft, wordt God jouw Redder." En dan ben je weer bezig je eigen rechtvaardigheid te zoeken en te doen staan. En weet je waarom daar zoveel vijandschap is tegen het evangelie? Omdat het betekent dat alles waar ze mee bezig zijn eigenlijk gewoon allemaal voor noppers is. En dat is een hard gelag.

Als dat waar is wat jij zegt – ik citeer nu uit heel wat gesprekken trouwens, als ik ze zo allemaal in de loop der jaren verzamel – als dat waar is, dan was ik nooit tot bekering gekomen. Als God mijn Redder toch al is, waarom doe ik dan al die moeite om naar de kerk te gaan en om christelijk te leven? Ik kom er toch wel. Voor mij betekent iemand die zoiets zegt: je kent Hem nog steeds niet. Je kent Hem nog steeds niet. Hij is jouw Redder. Als je Hem kent, als je het evangelie hoort dat Hij jouw Redder is, dan valt er helemaal niets mee te verdienen. Maar het is zo'n geweldige tijding!

En dat is het evangelie, dat goede bericht waar Paulus over gepredikt heeft. Het is inderdaad dynamiet; het is killing voor alles wat met religie te maken heeft. Want religie bouwt voorwaarden in. En inderdaad, dan krijg je zulke reacties, zo'n vijandschap. Maar dat was in de dagen van Paulus in het jodendom niet anders. Hij zegt: 'En omdat ze hun eigen rechtvaardigheid zoeken te doen staan, werden zij aan de rechtvaardigheid van God niet onderschikt.' Let op: werden zij niet onderschikt. Het overkwam hen zo.

Want het is namelijk het een of het ander. Kijk, het is óf iets doen om rechtvaardig te worden, óf geloven dat God rechtvaardigt om niet. Als je dit gelooft, dan is dat 'doen' dus volkomen overbodig geworden. Maar omgekeerd, als je met die eigen rechtvaardigheid bezig bent, dan haat je deze boodschap, want dan ben je namelijk helemaal voor niets doende. Het is namelijk het een of het ander; het is heel zwart-wit.

Dus die boodschap dat God een Redder is van de hele wereld, dat is het eeuwig heden. God is jouw Redder. Dat is universeel en zo groots. Maar waar vind je geloof? Gewoon in dit evangelie. Dat is wat zeldzaam. En dat was Paulus' hartzeer. Hij had een volk om zich heen dat zo bezig was met de Schriften, zo Bijbelgetrouw en zo orthodox. Hij zegt: ze kennen het evangelie niet, en daardoor werden ze niet aan de rechtvaardigheid van God onderschikt.

Maar ziet u, als je zo'n boodschap of zo'n Bijbelwoord, zoals in dit geval in Romeinen 9 en 10, leest en tot je neemt, dan zie je hoe daarmee ook een hele periode van tweeduizend jaar wordt overbrugd. Vandaag is de boodschap niet anders. Het is zo scherp. Zo heerlijk, maar het is ook zo scherp, zoals Paulus dat in zijn dagen al heeft opgetekend. Ik hoop dat ik daarmee ook vanmiddag iets heb duidelijk gemaakt. En zoals gezegd, ik stel voor dat we nu inderdaad een lied gaan zingen.