▶ 00:00 Introductie en Terugblik op de Uitocht ↑ hoofdstukken

We gaan onze speurtocht vanmorgen, beste vrienden, weer voortzetten naar de Bijbelse tijdlijn. Het is een buitengewoon boeiend gegeven. We hebben dat al twee keer eerder gedaan en de laatste keer zijn we uiteindelijk uitgekomen bij Mozes. We stappen immers met zevenmijlslaarzen door de wereldgeschiedenis vanaf Adam. Vandaag gaan we weer verder en we hopen uit te komen – maar daar ben ik tamelijk zeker van – bij Salomo. Daar is weer genoeg bijzonders mee aan de hand.

De vorige keer waren we dus uitgekomen bij Mozes, dat wil zeggen bij dat specifieke jaar waar u hier geen foto, maar wel een afbeelding van ziet. Het lijkt een foto van de doortocht, een artistieke weergave van de doortocht door de Rode Zee, laten we het daarop houden. Het is een van de meest markante momenten in de Bijbelse geschiedenis en hoe vaak wordt daar ook niet aan gerefereerd: dat God met sterke hand Zijn volk heeft uitgeleid.

Om nog even een paar dingen van de vorige keer op een rijtje te zetten: het bleek in het jaar 2500 Anno Hominis te zijn. Dat wil zeggen in 'het jaar van de mens', oftewel gerekend vanaf Adam. Het was in het jaar 2000 dat Noach stierf, maar het was ook het jaar dat Abraham geboren werd. Zeventig jaar later, in 2070 dus, werd Abraham uit Ur geroepen. Nog weer vijf jaar later vertrok hij uit Haran en het was toen Abraham precies honderd jaar oud was – en dus in het jaar 2100 – dat Izaak geboren werd. Precies vierhonderd jaar later trok Israël uit Egypte. Het was ook het jaar van de wetgeving, want het was drie maanden na de uitocht uit Egypte dat God bij de berg Sinaï Zijn wetten aan het volk gaf.

Om het nog even anders neer te zetten als een tijdlijn, met wat Bijbelse 'bonnetjes' erbij: hier zien we de geboorte van Abraham, de geboorte van Izaak honderd jaar later en dan de uitocht vierhonderd jaar daarna. We hebben dat gezien aan de hand van Genesis 15, want daar wordt het exact door God al voorzegd tegen Abram. Abram was toen nog kinderloos en er wordt gezegd dat zijn nageslacht pas na vierhonderd jaar zou terugkeren naar het beloofde land. Daar wordt ook nog een specifieke reden gegeven: eerder zou de maat van de ongerechtigheden van de Amorieten niet vol zijn. Dat wil zeggen dat God in dat grote getal, in die vele generaties, ook geduld oefende. Maar in ieder geval zou deze tijd vierhonderd jaar duren; dat was dus op voorhand al tegen Abraham gezegd. Met dat tijdstip kom je uit in het jaar 2500.

Er was nog een getal dat nogal markant is; in Galaten 3 wordt dat genoemd, maar ook in Exodus 12. In de Septuagint is er sprake van de periode vanaf de belofte aan Abraham – oftewel vanaf de roeping van Abraham – tot aan de wetgeving. Dat heet een periode van 430 jaar te zijn. Paulus zegt dat heel uitdrukkelijk en dat klopt dus ook precies. Die vierhonderd jaar heeft te maken met de tijd vanaf de geboorte van Izaak tot aan de uitocht, en die dertig jaar zijn de jaren tussen het moment dat Abraham geroepen werd en de geboorte van zijn zoon. Want hij werd op 70-jarige leeftijd geroepen, weet u nog? Dus zo zijn wij bij dat jaar 2500 uitgekomen.

▶ 04:37 Paulus in Antiochië en de Verdeling van Kanaän ↑ hoofdstukken

Nou, we gaan nu verder. Ik neem u even mee naar de synagoge van Antiochië, en wel in Handelingen 13, waar Paulus een terugblik geeft op de geschiedenis van Israël. Ik begin te lezen in vers 17 van Handelingen 13. Paulus is daar in de synagoge en dan heeft hij een publiek voor zich waar men zeer goed op de hoogte was van Israëls geschiedenis. Hij gaat ook met grote stappen door die geschiedenis heen. Paulus probeert daarin overigens ook iets aan te tonen; dat doet hij niet zomaar, maar hij heeft daar een speciale opzet voor. Hij vermeldt dan ook allerlei bijzonderheden in verband met de chronologie. Met name om die reden, in verband met de tijdrekening, gaan wij daar vanmorgen wat dieper op in, want we volgen de Bijbelse tijdlijn.

In Handelingen lees je dat Paulus dit in die synagoge naar voren brengt: "De God van dit volk Israël heeft onze vaderen uitverkoren en het volk verhoogd, toen zij bijwoners waren in het land Egypte. En Hij heeft hen met hoge arm daaruit gevoerd." Met hoge arm, en je leest elders ook heel vaak: met sterke hand. Met grote kracht. Zodanig zelfs dat de hele regio van het Midden-Oosten — om niet te zeggen ook daarbuiten, dat weet ik niet — er in ieder geval van wist. De Kanaänieten hadden daar al gauw lucht van gekregen en zij sidderden. We lezen dat ook in de geschiedenis van Rachab. Ze wisten allemaal dat de God van Israël een machtig God was, want er was een enorme sprake van uitgegaan, met name door de wijze waarop Hij dat volk had verlost. Met recht dus met hoge arm en met sterke hand heeft Hij hen daaruit gevoerd.

En dan staat er: "En Hij heeft gedurende een tijd van omstreeks veertig jaren..." Het gaat Paulus hier niet zozeer om de precisie, maar ik moet erbij zeggen dat het wel degelijk echt met precisie veertig jaren waren, zelfs op de maand nauwkeurig. Dat gaat nogal ver. Precies veertig jaren heeft Hij in de woestijn hun eigenaardigheden verdragen. Het is leuk zoals dat dan geformuleerd wordt. We zijn allemaal een beetje raar en bijzonder, en dat gold voor het volk van Israël ook. Gedurende die veertig jaar heeft Hij hen zo verdragen. Dat betekent dus veertig jaar woestijnreis, en dat houdt in dat de aankomst in het beloofde land was in 2540 AH. In 2500 AH werden ze uitgeleid en veertig jaar later kwam men aan. Dat is geen hogere wiskunde.

We lezen even verder. "En," vervolgt Paulus dan, "na zeven volkeren uitgeroeid te hebben in het land Kanaän..." Want ze moesten allemaal verdreven worden; als ze niet verdreven werden, dan kostte hun dat de kop. Na die zeven volkeren uitgeroeid te hebben in het land Kanaän, heeft Hij hun land ten erfdeel gegeven. Ik zei al: het feit dat Israël het land in bezit nam, was ook een gerichtsoefening. Ik refereerde daar zojuist al aan, dat tegen Abram ooit al was gezegd: "Eerder is de maat van de ongerechtigheden van de Amorieten niet vervuld." Dat wil zeggen: daar in het land Kanaän maakte men het zo bont dat God hen daar moest uitdrijven en uitroeien. Dat kon niet anders. Dat heeft trouwens nog andere redenen dan alleen deze; ik verwijs alleen al even naar het feit dat er Enaks-kinderen waren, reuzen, en die hadden een zeer dubieuze oorsprong. Dat zou je eigenlijk ook vanuit de Bijbel moeten weten. Bij deze cryptische uitspraak laat ik het maar even.

Na zeven volkeren uitgeroeid te hebben in het land Kanaän heeft Hij hun land ten erfdeel gegeven. We weten trouwens dat dit niet in één jaar gebeurd is. Dat het uitroeien van die zeven volkeren en het vervolgens geven van het land ten erfdeel enige tijd in beslag neemt, dat begrijpt u; dat doe je niet even op een late namiddag. Je leest in Exodus 23 al dat God tegen hen zei: "Ik zal hen niet in één jaar voor u uitverdrijven, opdat het land geen woestenij wordt en het wild gedierte u niet te veel worden. Langzamerhand zal ik hen voor u uitverdrijven, totdat gij zo vruchtbaar wordt dat gij het land in bezit kunt nemen." Aha, dus we weten hieruit dat dit enige tijd duurde, maar dat is min of meer een open deur intrappen. Hier wordt het echter expliciet zo gezegd en ook met redenen omkleed waarom dit enige jaren in beslag genomen moet hebben.

We gaan nu weer even terug naar Handelingen 13. "En na zeven volken uitgeroeid te hebben in het land, heeft Hij hun land ten erfdeel gegeven." Letterlijk staat er trouwens niet zozeer "ten erfdeel", maar: "Hij verdeelt door loting het land van hen." Zo staat het letterlijk. Het woordje erfdeel is overigens algemeen in de Griekse Bijbel, en trouwens ook in de Hebreeuwse. Als er sprake is van een erfdeel, dan gaat het niet zozeer over iets wat jou door erfenis ten deel valt, maar door loting. Het gemeenschappelijke idee is dat het je ten deel valt. Dat is bij een erfenis zo, en als je het door loting krijgt, dan valt het je ook ten deel zonder dat je er iets voor hoeft te doen of ervoor moet betalen. Hier is echter iets anders aan de hand: het valt je niet zomaar ten deel, maar door loting. Het is je lot dus.

We weten ook daadwerkelijk dat het land verdeeld is door loting. Aan elk van de stammen, en ook weer de onderlinge families in die stammen, werd een specifiek deel toebedeeld, en dat werd door loting zo geregeld. Loten in de Bijbel — een loterij, om het zo te zeggen — is een heilige bezigheid. In feite zeg je bij loting: wij mensen hebben er geen aandeel in, wij kunnen hierin niet kiezen. We geven het over aan God die alles in handen heeft en laten Hem maar beslissen. Zo lees je dat ook ergens in Spreuken: "Het lot wordt in de schoot geworpen, maar elke beslissing daarvan is van de HEERE." Van wie anders? De mens heeft er geen aandeel in of geen zeggenschap in, en dus laat je het over aan de grote God. Dat is dus niet zomaar een spelletje, helemaal niet; het is juist een hele heilige bezigheid. Nou begrijp ik ook een klein beetje de calvinistische afkeer tegen loterijen. Nou, niet alleen calvinistisch trouwens, want ik ben geen calvinist en ik heb er nog steeds een afkeer tegen. Enfin, dat is weer een ander verhaal. Hij heeft het hun dus ten lotsdeel gegeven.

En dan komen we bij het chronologische verhaal: "Omstreeks vierhonderd vijftig jaren lang." Haha, nu lees ik de hele zin nog een keer: "En na zeven volken uitgeroeid te hebben in het land Kanaän heeft Hij hun land ten erfdeel gegeven omstreeks vierhonderd vijftig jaren lang." Met andere woorden: in dat geven ten erfdeel werd er een periode afgesloten van 450 jaren. Ik moet er trouwens even bij zeggen dat als u dit nu meeleest in de Statenvertaling — en dan ga ik iets heel onaardigs zeggen — het daar gewoon fout staat. Dat heeft trouwens niets te maken met de vertaling zelf, maar met de grondtekst, de Textus Receptus. Alle oude, grote handschriften zijn het erover eens dat het er op deze wijze staat: die 450 jaar slaat op de tijd tot aan de verdeling van het land. De versie van de Statenvertaling laat het slaan op de Richteren-periode en dat klopt niet; zo staat het er niet. Ik wil het daar even bij laten, want tekstkritisch is het gewoon onomstreden dat dit de juiste versie is: 450 jaar.

Vijftig jaren lang. Laten we nog eens even kijken, want in 2100 vond de geboorte van Izaak plaats en in 2500 de uittocht uit Egypte. In 2540 vond de intocht in het land plaats, na veertig jaar woestijnreis. Dat betekent dat het land nog weer tien jaar later was veroverd. Het was niet in één jaar gebeurd dat het land veroverd werd en al die volkeren daar verdreven of uitgeroeid werden, waarna het land ten lotsdeel werd gegeven. Dat kun je dus concluderen: het heeft tien jaar geduurd.

Want die hele periode is 450 jaar – die beroemde 400 jaar waar we het al vaker over gehad hebben. In ieder geval is die periode van 2100 tot aan de intocht in het land en het moment dat het land veroverd is, in totaal een periode van 450 jaren geweest. Men is het land ingetrokken en vervolgens heeft het tien jaar geduurd alvorens het hele land hun ten deel viel en het land ook daadwerkelijk verdeeld kon worden.

▶ 16:11 De Instelling van Sabbatsjaren en Jubeljaren ↑ hoofdstukken

Wat we weten is dat na de verovering en de verdeling van het land er iets bijzonders begint, en dat is de telling van de Sabbatsjaren. Het is nu al een paar keer ter sprake geweest in deze serie: de Sabbatsjaren en vooral ook de Jubeljaren. Maar laten we eens met meer precisie naar de tekst kijken waar dat zo onder woorden gebracht wordt, en dat is in Leviticus 25. Daar vinden we de wet op het Jubeljaar. Wat is nou zo'n Jubeljaar en wat zijn Sabbatsjaren? Nou, dat zal ik u vertellen; ik zal het u gewoon voorlezen.

In vers 2 van Leviticus 25 wordt tegen Mozes gezegd: "Spreek tot de Israëlieten en zeg tot hen: wanneer gij in het land komt dat Ik u geef..." – dat was nu de situatie – "...dan zal het land rusten, een Sabbat voor de HEER." Dat wil zeggen: vanaf de tijd dat Ik jullie het land heb gegeven. Dit kan pas in werking treden op het moment dat het land ook daadwerkelijk hun bezit is, veroverd is en verdeeld is. Vanaf dan zal het land ook daadwerkelijk zijn rust moeten genieten. En dan staat er in vers 3: "Zes jaar zult gij uw akker bezaaien en zes jaar zult gij uw wijngaard snoeien en de opbrengst daarvan inzamelen." Gewoon 'business as usual', zal ik maar zeggen.

Maar nu volgt er iets bijzonders: "In het zevende jaar zal het land een volkomen Sabbat hebben, een Sabbat voor de HEER. Uw akker zult gij niet bezaaien en uw wijngaard niet snoeien." Gewoon, het land wordt braakgelegd; er gebeurt niets mee. "Wat vanzelf opkomt van uw oogst, dat zult gij niet inoogsten en de druiven van uw ongesnoeide wijnstok zult gij niet inzamelen. Het zal een jaar van rust voor het land zijn." Dat is dus een Sabbatsjaar. Zoals je de gewone Sabbat hebt als een cyclus van dagen – na zes dagen is er een zevende dag dat er gerust wordt – zo heb je hier een Sabbatsjaar. Dat wil zeggen: na zes jaar arbeid, oogsten en zaaien is er een zevende jaar dat het land rust geniet. Een jaar van rust voor het land.

"Voorts zult gij u zeven jaarsabbatten tellen." Houd die term trouwens even in gedachte, niet eens zozeer voor nu, maar daar gaan we het over een paar weken ook nog over hebben: over dat hele idee van jaarsabbatten of jaarweken. Want dat komen we later in de profetie nog weer tegen. U kent dat misschien wel uit het boek Daniël, de profetie over de jaarweken. Dat heeft alles te maken met deze instelling: jaarsabbatten. "Voorts zult gij u zeven jaarsabbatten tellen", dat wil zeggen 7 x 7 jaren. Ieder zevende jaar was een Sabbatsjaar, waarna vervolgens weer zes jaar wordt gearbeid en van het land wordt geoogst. Dan volgt weer een Sabbatsjaar. Na zeven van zulke cycli, 7 x 7 jaren, zijn de dagen van de zeven jaarsabbatten negenenveertig jaren. Niet zo moeilijk, hè? Zeven van die cycli van jaarsabbatten is in totaal dus zeven maal zeven is negenenveertig jaar.

Nou, en dan heb je dus weer een Sabbatsjaar, dat is het zevende Sabbatsjaar. "Dan zult gij bazuingeschal doen rondgaan in de zevende maand op de tiende van de maand. Op de Verzoendag zult gij de bazuin doen rondgaan door uw ganse land." Officieel begint het jaar altijd op de eerste van de zevende maand, maar hier wordt er gezegd: op de tiende van die zevende maand. Dat is Yom Kippur, de dag van de grote Verzoendag. Dan zou er iets bijzonders gebeuren: men zou met bazuingeschal het hele land rondgaan en daarmee zou een bijzonder jaar gaan starten. Dat blijkt in vers 10: "Gij zult het vijftigste jaar heiligen."

Aha, dus nu krijg je, nadat je dat zevende Sabbatsjaar hebt gehad – dat negenenveertigste jaar – vervolgens een extra ingelast jaar: een vijftigste jaar. "Gij zult het vijftigste jaar heiligen." Dat wil zeggen: apart stellen. Dat vijftigste jaar is een bijzonder jaar, een heel apart gesteld jaar. En wat zou daar dan in gebeuren? Wel, er staat: "...vrijheid in het land afkondigen voor al zijn bewoners. Een jubeljaar zal het voor u zijn en dan zal ieder van u tot zijn bezitting en tot zijn geslacht terugkeren." Het hele basisidee van dat Jubeljaar was dat als allerlei bezittingen of landgoederen door verarming bijvoorbeeld verkocht waren en niet langer in de familie waren, dat in dat vijftigste jaar allemaal weer terugkwam in de familie. Zo was dat geregeld. Dat is echt een hele aparte, bijzondere instelling.

God gaf dat geslacht of die stam het land ten erfdeel. Het kon in de loop van die vijftig jaar verloren gaan en men moest het misschien verkopen, maar in het vijftigste jaar kwam het dan toch weer terug. Alles keerde weer terug naar de oorspronkelijke eigenaar. Daar zit natuurlijk veel meer achter, maar de geweldige Bijbelse gedachte is: alles keert weer terug naar de oorspronkelijke eigenaar, hoe dan ook. En als het door schuld zodanig verarmd is, dan is dat allemaal bij deze vereffend.

U begrijpt trouwens ook dat naarmate dat Jubeljaar nadert, zo'n landgoed ook steeds minder waard werd. Je kon dat dan weliswaar kopen, maar als het Jubeljaar naderde, kon je er nog maar heel kort van genieten, dus had het niet al te veel waarde. Dat heeft enorme economische implicaties, om het eventjes deftig te zeggen. Dat heeft nogal wat consequenties. Ik moet er trouwens ook bij zeggen: de wetgeving is daar volstrekt helder in over die Sabbatsjaren en Jubeljaren, maar we kunnen in Israëls geschiedenis geen enkele vermelding vinden dat men zich er ooit aan gehouden heeft. Nooit.

En ik moet u zeggen, ik begrijp het ook nog wel. Stel ik me eventjes aan de zijde van de ongelovigen – na de mens gesproken – dan zeg je: "Tja, maar dit is economisch niet slim." U begrijpt dat als je in je portemonnee getroffen wordt, je probeert eronderuit te komen. Als Israëliet zou je in je portemonnee getroffen worden. Tegenwoordig zijn er ook allerlei foefjes voor; ook in het huidige Israël zijn er van die trucjes voor. Men noemt dat dan 'Joodse trucjes', dat ze dat Sabbatsjaar bijvoorbeeld even verkopen of verhuren aan hun niet-Joodse buurman, en dan is het hun zaak verder even niet en kunnen zij gewoon hun gang gaan. Men probeert daar gewoon onderuit te komen. In ieder geval laat ik het beperken tot de vaststelling: nergens in de Bijbel lezen we dat men zich hier ooit aan gehouden heeft. Dat is een conclusie op basis van het ontbreken van gegevens daarover, maar de instelling is volstrekt helder.

Nog een keer: "...de ongesnoeide wijnstok niet aflezen." Met andere woorden, feitelijk zijn het dus twee jaren achter elkaar waarin niet geoogst wordt. Want het negenenveertigste jaar was een Sabbatsjaar, en dan dat vijftigste jaar... dat was dus eigenlijk een extra ingelast of toegevoegd jaar aan het einde van die zeven jaarsabbatten. Het is dus niet – ik zeg dat er eventjes bij omdat er ook interpretaties zijn die zeggen dat het vijftigste jaar eigenlijk gewoon het eerste jaar van een hele nieuwe Sabbatsjarencyclus was – maar dat is niet zo. Er wordt juist in dat jaar niet gezaaid en niet geoogst. Het is echt een extra toegevoegd jaar, het vijftigste jaar. Dat betekent dus feitelijk dat zo'n hele cyclus van zeven jaarsabbatten inclusief het Jubeljaar vijftig jaar duurde. Zeven Sabbatsjaren is negenenveertig jaar, en het vijftigste is het Jubeljaar.

Maar dat vijftigste jaar hoort erbij, dan krijg je een extra jaar en dan is het jubeljaar. En na dat jubeljaar krijg je weer een nieuwe reeks. Ja toch? Dus: het vijftigste jaar.

Ik lees nog eventjes verder: "En het land zal zijn vrucht geven, zodat gij tot verzadiging eet en daarin veilig woont." En wanneer je dan zegt: "Wat zullen wij in het zevende jaar eten?" – gewoon even in het algemeen over die sabbatsjaren – "Wat zullen wij in het zevende jaar eten? Zie, we mogen niet zaaien, noch onze oogst inhalen."

Dan zegt God: "Dan zal Ik mijn zegen in het zesde jaar over u gebieden, zodat het u een opbrengst geeft voor drie jaren. In het achtste jaar zult gij zaaien, maar van de vorige oogst eten tot het negende jaar; totdat de oogst daarvan binnenkomt, zult gij van de vorige eten."

Met andere woorden: maak je nou helemaal geen zorgen. Kijk, en dat is geloof. Want dat is heel tricky natuurlijk: in het zevende jaar hebben we helemaal niks te doen. Ja, wat doen we? Zo meteen valt het tegen. Nee, God zegt: "Als jullie gewoon naar Mij luisteren, zal Ik mijn zegen gebieden en ervoor zorgen dat in dat zesde jaar het land een opbrengst krijgt voor drie jaar." Alsjeblieft. Don't worry, Ik zorg voor je. Doe gewoon maar wat Ik zeg.

▶ 28:28 De Richterenperiode Na de Dood van Jozua ↑ hoofdstukken

Nou, dan gaan we weer even terug naar de synagoge van Antiochië, want daar waren we. Dit was even een inlast, het ging eventjes over het feit dat God het land ten erfdeel heeft gegeven aan het volk en dat daarmee een hele periode van 450 jaar voorbij was gegaan. En daarna gaf Hij hun richters, tot op de profeet Samuel. Zoals ik al zei: wat Paulus hier doet in de synagoge, is terugblikken op de geschiedenis van Israël. Hij had het over de aartsvaders, over hun verblijf in Egypte, over het feit dat God hen uit Egypte geleid heeft, hen in de woestijn bracht, vervolgens in het land bracht, het land veroverd heeft en het ten erfdeel heeft gegeven. En dan staat er dat daarmee de periode van 450 jaar voorbij was.

En daarna gaf Hij hun richters. Ik moet er trouwens bij zeggen: dat wil zeggen na de dood van Jozua. Want feitelijk is dat de richterenperiode. U weet, Mozes heeft het beloofde land niet meer gezien. Nou ja, wel gezien, maar vanuit de verte. Vanaf de berg Nebo, precies. Kijk, gelukkig, ze zijn er nog: Bijbelkenners. Ja, vanaf de berg Nebo heeft hij het land kunnen zien, maar meer niet. Het is Jozua die hen het land heeft binnengebracht. Na Mozes krijg je Jozua. Dat is typologisch natuurlijk ook zo: Mozes staat voor de wet en daarna krijg je Jehoshua. Ik zal u vertellen dat dit in het Hebreeuws dezelfde naam is als Jezus. En hij heeft hen daadwerkelijk op de derde dag via de Jordaan in het beloofde land gebracht. Vervolgens is hij nog tientallen jaren hun leider geweest. Ik weet even niet hoe ik het moet zeggen, hoe dat dan genoemd moet worden, maar in ieder geval gaat hij hen voor. Zoals Mozes hen leidde in de woestijn, zo leidde Jozua hen in het beloofde land. Maar dat heeft nog een hele tijd geduurd.

Ik moet er trouwens bij zeggen dat er dingen zijn die zich direct aandienen, maar er zijn ook getallen waaruit je door vergelijking je conclusies moet trekken. Doe even zo'n exercitie met mij mee, zo'n oefening. Jozua was als verspieder al twintig jaar oud. Dat weten we. Ik geef hier de getalletjes bij; ik ga dat nu niet allemaal noemen. Hij was twintig jaar oud, dat was trouwens in het tweede jaar na de uittocht, dus dat was in 2501. Nou, als hij in 2501 twintig jaar oud was, dan is hij dus geboren in 2482. Aangezien hij 110 jaar oud werd — dat weten we uit Jozua 24 — betekent dit dus dat hij stierf in 2592. Ga het maar na, ik heb hier de teksten erbij staan. Er waren trouwens maar twee mensen die de uittocht uit Egypte hebben meegemaakt en ook de intocht in het beloofde land: Jozua hoorde samen met Kaleb bij die groep. Verder helemaal niemand, zelfs Mozes niet, want Mozes is het land niet meer ingegaan. Ze worden bij diverse gelegenheden in de Bijbel ook bij name genoemd. Alleen Kaleb was trouwens twintig jaar ouder dan Jozua; die was veertig jaar oud toen hij verspieder was. Maar Jozua was dus de helft jonger dan Kaleb. In ieder geval heeft Jozua dus als negentienjarige jongen de uittocht uit Egypte meegemaakt. Dat is nog een jonge knul en we lezen trouwens al in een heel vroeg stadium dat zijn naam genoemd wordt. U kent hem nog van de slag tegen Amalek, waarbij Mozes zijn armen moest opheffen en ondersteuning kreeg van onder andere Jozua.

Die Jozua is 110 jaar oud geworden. Dat betekent dus dat hij nog een hele tijd... want in 2550 werd het land verdeeld. Overigens, en ik zeg er meteen bij — dat ben ik nog helemaal vergeten te vermelden en het staat ook verder niet in de PowerPoint: 2550, toen het land verdeeld was, was dus ook weer een sabbatjaar. Ben ik nog helemaal vergeten te zeggen, terwijl het een bijzonder gegeven is. Zei ik een sabbatjaar trouwens? Een jubeljaar natuurlijk, ja. Want elke vijftig jaar is een jubeljaar. Het jaar 2500 was weer een jubeljaar. Dus op het jaar dat het hele gebruik van de sabbatsjaren en de jubeljaren in werking trad, was het zelf weer een jubeljaar, gerekend vanaf Adam. Dankjewel voor deze correctie. Kijk, wat bedoel ik nou: Jozua voerde het leger aan en Hur en Aäron hielden de armen van Mozes omhoog. En over de zoon van die Hur is ook een hoop over te vertellen, maar dat was Ben-Hur. Dankjewel Hans. We zijn natuurlijk best wel met getalletjes bezig; dit is precisiewerk.

Wat je dus ziet, is dat Jozua — en ik houd hem even vast, want ik kom er straks nog op terug — de richterenperiode eigenlijk begint na zijn dood. Kijk het maar na in het boek Richteren; daar staat: "Na de dood van Jozua". Gedurende de hele tijd dat Jozua leiding gaf aan het volk, en dat is nog enige decennia het geval geweest — of om precies te zijn: 42 jaren na de verdeling van het land — heeft hij leiding gegeven en toen is het goed gegaan met het volk. Het was pas toen Jozua zijn hoofd neerlegde en begraven werd daar in Hebron, dat het volk is afgeweken. En dan krijg je eigenlijk de tragische periode van de richters. Enfin, daarna gaf Hij hun richters. Ik zei al: Jozua overleed en Hij gaf hun richters. Twaalf stuks worden er genoemd in het hele boek. Het is een heel speciaal boek dat daarover gaat, het boek van de rechters of van de richters. Zij die het volk leiding gaven, waren geen koningen maar richters. De eerste was Othniël, daarna Ehud, Samgar — van sommigen worden slechts de namen genoemd, maar een man als Ehud wordt vrij uitgebreid beschreven, prachtige geschiedenissen. Wat dacht u van Deborah, de richteres? En dan komen Barak, Gideon — een heel aantal hoofdstukken kennen we van hem — Tola, Jaïr, Jefta. We hebben ons daar vorig jaar nog uitgebreid mee beziggehouden in een drie- of viertal samenkomsten hier. Verder Ibsan, Elon, Abdon en de laatste die genoemd wordt, is Simson.

Van hen wordt trouwens ook gezegd hoe lang zij het volk richtten. Maar ik moet er meteen bij zeggen: men heeft daar wel eens een optelsom van gemaakt, maar dat gaat niet op omdat die richters elkaar niet zomaar iedere keer opvolgden. Het kwam ook voor dat zij gelijktijdig leiding hebben gegeven. Een man als Simson heeft bijvoorbeeld niet aan het hele volk leiding gegeven, maar aan een deel. Dat lezen we trouwens ook van Jefta, die alleen aan het Overjordaanse leiding gaf. Je kunt dus niet zomaar al die perioden bij elkaar optellen; daar kom je ook niet uit. Dat wordt ook niet zo gedaan. Er is een veel eenvoudigere manier en daar kom ik straks op. Na de richterenperiode krijg je dus Samuel, want dat zegt Paulus ook in Handelingen 13: "Daarna gaf Hij hun richters tot op de profeet Samuel." Samuel was de profeet. U weet, Samuel is ook degene geweest die koning Saul heeft gezalfd. Het volk vroeg om een koning en toen kregen ze ook een koning, namelijk een koning naar hun eigen hart. Deze heeft veertig jaar geregeerd. Daarna kreeg je koning David en na koning David kreeg je Salomo. Nou, ik noem die namen zo even om wat zicht te krijgen door alleen al die namen te zien, zodat u weet waar u dat moet plaatsen.

▶ 38:39 Salomo's Tempelbouw en het Jaar 3000 ↑ hoofdstukken

We krijgen nu een hele belangrijke mededeling in 1 Koningen 6. Waarom is dat belangrijk? Omdat we bezig zijn met de Bijbelse tijdlijn. Hoe lang heeft die periode geduurd? Ik zei al dat het misschien jammer is dat je in het boek Richteren niet alle perioden van de richters en de dagen van vreemde heerschappij bij elkaar kunt optellen. Die rekensom gaat niet op. Maar wat dan wel? We zitten eigenlijk met een lacune, een gebrek aan informatie over hoe lang die periode heeft geduurd. De Bijbel voorziet echter in deze informatie, en dat is heel bijzonder. De Bijbel geeft alle informatie die nodig is om de tijdlijn van Adam tot Christus te maken. Alle informatie. Je hebt dus geen buitenbijbelse bronnen nodig om dat vervolgens in te vullen. De Schrift voorziet in alle informatie die nodig is; dat vind ik heel bijzonder en logisch, en ik ben er buitengewoon blij mee.

Ik neem u mee naar 1 Koningen 6. Daar staat: "In het vierhonderdtachtigste jaar na de uittocht van de Israëlieten uit het land Egypte, in het vierde jaar van Salomo's regering over Israël, in de maand Ziw – dat is de tweede maand – bouwde hij het huis voor Yahweh." Dit is bijzonder, want wat we in het boek Richteren niet aantreffen – namelijk de volledige lengte van die tijd – vinden we hier. Er wordt gezegd dat toen Salomo begon met de bouw van de tempel, in zijn vierde regeringsjaar, het op de kop af het vierhonderdtachtigste jaar na de uittocht van de Israëlieten was. Zelfs de maand wordt erbij vermeld.

We kunnen de lijn nu doortrekken. Het was in het jaar 2500 dat Israël uittrok uit Egypte. Als je 480 jaren verder gaat, kom je uit bij de start van de bouw van de tempel in het jaar 2980. Dat is duidelijk. Je kunt trouwens nog even terugrekenen: als in 2980 de bouw van de tempel startte en dat zijn vierde regeringsjaar was, dan werd hij in 2977 koning. Dat is logisch. Salomo werd koning nadat David gestorven was. David is ook veertig jaar koning geweest, zo weten wij uit onder andere 2 Samuël 4. Als je dat terugrekent, kom je in 2937; toen werd David koning. Niet alleen David was veertig jaar koning, ook Saul heeft veertig jaar geregeerd, zoals we weten uit Handelingen 13. Dat betekent dat je ook Sauls eerste regeringsjaar kunt invullen, en dat was in 2897.

Ik kan trouwens nog iets doen. De hele richterenperiode – en ik begin dan te rekenen vanaf de dood van Jozua, een getal dat we al eerder hebben genoteerd – tot aan het eerste jaar dat Saul koning werd in 2897, is een periode van 305 jaar geweest. Dik driehonderd jaar heeft die periode van de richters dus geduurd. Kijk, zo werkt Bijbelse tijdrekening.

Ik lees nog even verder. In het vierde jaar – het vierhonderdtachtigste jaar na de uittocht uit Egypte – werd het huis des Heren gegrondvest in de maand Ziw. Dat wil zeggen: toen begon de bouw van de tempel. In het elfde jaar, in de maand Bul, dat is de achtste maand, was het huis in al zijn onderdelen en geheel volgens bestek voltooid. Salomo bouwde er dus zeven jaar aan. Maar er staat ook dat Salomo dertien jaar aan zijn eigen huis bouwde; toen had hij zijn hele huis voltooid. In 2 Kronieken 8 lees je vervolgens dat na afloop van de twintig jaren waarin Salomo het huis des Heren en zijn eigen huis had gebouwd, hij de steden versterkte.

Kortom, we kunnen dit nu invullen, en u voelt het al aankomen: in het vierhonderdtachtigste jaar na de uittocht begint de bouw van de tempel, en twintig jaar later zijn zowel de tempel als het paleis van koning Salomo gereed. Dat betekent dat we met precisie zijn uitgekomen in het jaar 3000. Ziet u? Dat is opnieuw een jubeljaar. Waar de uittocht het vijftigste jubeljaar was, is dit het zestigste jubeljaar.

Om een idee te krijgen in relatie tot onze tijdrekening: Salomo leefde ongeveer duizend jaar voor Christus. We praten hier dus over ongeveer drieduizend jaar geleden. Dat was in ieder geval het jaar 3000 vanaf Adam. Eigenlijk is dit dus ongeveer halverwege de menselijke geschiedenis. Als de hele menselijke geschiedenis vanaf Adam zes millennia beslaat – ik loop nu een beetje voor de fanfare uit, maar goed – dan is dit dus het midden. Dat betekent dat in het jaar 2000 Abraham geboren werd en 500 jaar later de uittocht uit Egypte plaatsvond. Nog eens 50 jaar later was het land verdeeld. In het jaar 3000 was Jeruzalem de hoofdstad van Israël, en ik moet erbij zeggen: de priesterlijke en koninklijke hoofdstad. Officieel was de tempel gereed, evenals het paleis van de koning, want Jeruzalem is de stad van de Grote Koning. Toen was zowel de woonplaats voor de Priester als de woonplaats van de koning gereed. Jeruzalem was vanaf dat moment de hoofdstad, en dat was dus precies 500 jaar na de uittocht uit Egypte. De Schrift zegt het heel expliciet.

▶ 46:42 Gods Volmaakte Timing in de Wereldgeschiedenis ↑ hoofdstukken

En dit zijn natuurlijk getallen die zich opdringen of aan je voordoen wanneer je de Schrift onderzoekt. Er staat nergens dat het in het jaar 3000 was; dat mogen wij zo uitvolgen, maar het kan niet missen. De getallen worden door de Schrift zelf aangedragen. Wat je ontwaart door al die geschiedenissen heen, ook van de hele chaotische perioden — we hebben het nu vooral over de richterentijd gehad, en hoe chaotisch is die tijd niet geweest — is dat God door al die jaren heen met vaste hand de tijden inderdaad beschikt. "Mijn tijden", zeggen we dan, "zijn in Uw hand." Ja, maar ook de wereldtijden. Hij beschikt de dingen en Hij timet met precisie en met perfectie. Dat is onze God.

En dat bepaalt ons bij het feit dat God werkelijk de God van de geschiedenis is. Het is niet een of ander wazig wezen over wie je filosofische bespiegelingen kunt uitspreken en waar dikke boeken over kunnen zijn. Nee, God zet Zijn voetstappen in de geschiedenis. God is de God van de geschiedenis, de God van de jaren. God is de God die de dingen beschikt en met precisie timet. Right place, right time. Altijd. God werkt met precisie.

Wat we daaruit leren, lieve mensen, is veel meer dan alleen maar dat je op deze wijze zicht krijgt op de Bijbelse geschiedenis. Wat je ontwaart, is een God die Zich werkelijk laat kennen, die betrouwbaar is, die de dingen timet en beschikt, die weet waar Hij het over heeft en die ook de dingen al voorziet in de toekomst. Want dat zijn ook van die dingen: God heeft deze dingen voorzegd. Kijk, dat is de God van de Schrift; daarop hebben we ons vertrouwen gesteld. En wat een enorm voorrecht in een tijd waarin alles wankelt, dat je dit licht mag kennen, deze oriëntatie, dit vaste punt. Daarop kun je werkelijk blind varen.

Dan gaan we de volgende keer verder, over twee weken, zo de Heere wil. Dan gaan we weer vijfhonderd jaar in de geschiedenis vervolgen. Weer met precisie, kan ik u nu al vertellen, maar dat ga ik dan dus aantonen. We vertrekken van Salomo en daar komen we uiteindelijk uit bij koning Kores. Ook dat is weer een heel bijzonder verhaal, maar ik stel voor dat we het daar nu even bij laten.