▶ 00:00 Inleiding: Altijd Blij en Onbezorgd?! ↑ hoofdstukken

Een hele goede middag allemaal. Beste Urkers en mensen uit de omstreken. Nou ja, de kern van de toehoorders zit daar zo'n beetje, denk ik. In elk geval mag ik jullie een heel goed 2019 toewensen. Deze toespraak vanmiddag zou je een nieuwjaarstoespraak kunnen noemen, maar dat is niet helemaal waar natuurlijk. Want de verzen die we gaan bespreken, zijn niet naar aanleiding daarvan geschreven.

Neemt niet weg — laten we wel wezen — dat we elkaar de afgelopen dagen, sinds afgelopen woensdag, toch al heel wat keren een gelukkig nieuwjaar hebben toegewenst. Nietwaar? En de vraag is dan altijd, hoe goed het gebruik ook mag zijn: wat is de waarde daarvan? Ik bedoel, het is een mooie zaak dat we elkaar een hart onder de riem steken, maar wat kun je nu van een mens verwachten? De vraag is natuurlijk: wat geeft ons nu eigenlijk een gelukkig nieuwjaar? Wat is daar nu het geheim van? Want ja, dat is juist wat we elkaar dan weer niet vertellen. Als we zeggen: 'Een heel gelukkig 2019', ja, hoe dan wel?

Ik ga met deze titel nogal enthousiast van start, dat ziet u wel: 'Altijd blij en onbezorgd', met zowel een vraagteken als een uitroepteken. Het uitroepteken is waar het eigenlijk om gaat. Maar het vraagteken is daarin gelegen dat je als mens natuurlijk de vraag kunt stellen: is dat wel voor ons haalbaar? Kan een mens dat? Kan een mens altijd blij zijn en ook nog eens altijd onbezorgd?

Je zou natuurlijk de vraag kunnen stellen: is dat waar het vanmiddag om gaat? Is dat een truc of een techniek die je moet leren om in een bepaalde mentale staat te komen? Een meditatie of een ander kunstje waardoor je in zo'n toestand geraakt van blijdschap en onbezorgdheid? Wat ik eigenlijk wil vertellen is: het is geen techniek, het heeft te maken met een wetenschap. Dat wil zeggen: het is niet iets wat de mens doet, maar het is iets wat je moet weten om de vruchten ervan te plukken.

Dat is ook de reden waarom ik u vanmiddag wil meenemen naar Filippi 4. Laten we het eerst eens even lezen. Het gaat om een viertal verzen. Filippi 4, vier verzen — dat suggereert al dat we wat te vieren hebben. Ja, en dat klopt ook; dat gaan we ook uitgebreid uitleggen.

Laat ik eerst die vier verzen voorlezen voordat we daarop gaan inzoomen: "Verheug je in de Heer altijd; wederom zal ik zeggen: verheug je! Laat jullie inschikkelijkheid alle mensen bekend worden. De Heer is nabij. Wees in geen ding bezorgd, maar laat in alles, in gebed en smeking met dankzegging, jullie verzoeken bekend worden naar God toe. En de vrede van de God die superieur is boven elk denken, zal als in een vesting de harten en gedachten van jullie bewaren in Christus Jezus."

Deze vier verzen zijn het onderwerp van de studietoespraak van vanmiddag. Zoals gebruikelijk beginnen we gewoon bij het begin. De route is in die zin heel simpel. We beginnen bij deze mooie woorden: "Verheug je in de Heer altijd." Of zoals de NBG-vertaling zegt: "Verblijdt u in de Here te allen tijde." En dan die herhaling: "Wederom zal ik zeggen: verblijdt u." Ja, dat zijn prachtige woorden. Maar laten we dat eerst eens wat nader bezien.

▶ 05:07 De Definitie en Basis van Ware Vreugde ↑ hoofdstukken

Ik wil ook stilstaan bij het definiëren van de woorden. Wat betekent dat nu eigenlijk: "verheug je", oftewel "verblijt je"? Het lijkt simpel, maar wat houdt het werkelijk in? In de eerste plaats moet je vaststellen dat wanneer er zo'n oproep wordt gedaan om je te verheugen of te verblijden, dit veronderstelt dat er een heuglijk feit is. Je verheugt je immers altijd in iets of om iets. Je kunt niet zomaar iemand het commando geven om zich te verheugen; diegene zou direct vragen: "Waarin dan wel?" of "Waarom dan?" Er moet dus iets zijn dat een reden geeft tot vreugde. Dat is de veronderstelling: er is een heuglijk feit, of zelfs meerdere heuglijke feiten.

De aansporing die hier klinkt, is om dit feit te vieren en het werkelijk als een feest te beleven. Want dat is wat het betekent. Hoe luidt die uitspraak ook alweer? "Het leven is een feest, maar je moet zelf de slingers ophangen." Lang niet iedereen is het daar overigens mee eens, maar in elk geval is er een reden om je te verheugen en vervolgens gaan wij dit vieren. Dat is wat verheugen en verblijden is: je zodanig focussen op dat heuglijke feit dat je je op je paasbest kleedt en de slingers ophangt. Als je een feest gaat vieren, dan tref je immers voorbereidingen om alles inderdaad feestelijk aan te kleden. Wat Paulus hier eigenlijk zegt is: "Verheug je altijd in de Heer; er is een reden om je te verblijden."

In Spreuken 15 vers 15 staat ook zoiets. Wij hadden destijds een Egyptenaar over de vloer – mijn broer Dirk kan dat bevestigen – die probeerde Nederlands te leren. Mijn vader had hem ooit een oude Statenvertaling gegeven. Hij kon heel goed leren en kende hele Bijbelpassages uit zijn hoofd. Op een ochtend kwam hij naar ons toe en zei: "Ik heb wat geleerd." Hij vertelde wat hij gelezen had in Spreuken 15 en noemde die woorden uit vers 15. Ik wist niet precies hoe hij het uit moest spreken, maar ik hoor hem nog zeggen op zijn manier: "Voor de blijmoedige is het altijd vies..." Zoiets zei hij. Voor de blijmoedige is het altijd féést. Dat staat in Spreuken 15 vers 15; dat is een tekst die makkelijk te onthouden is.

Daar moet ik nog iets bij zeggen dat ik buitengewoon belangrijk vind. Ik had het misschien zelfs als eerste inleidende opmerking moeten maken: de kracht van deze woorden is ook gelegen in het feit dat ze zijn opgetekend door Paulus. Hij schreef deze brief aan de Filippiërs in de streek bij Thessaloniki in Macedonië, maar hij schreef hem vanuit de gevangenis. Diverse keren maakt hij daar in deze brief melding van. Juist het feit dat hij in de gevangenis zat en niettemin zoveel vreugde had, is veelzeggend. Dit is bovendien niet de eerste keer dat hij dit schreef; in hoofdstuk 3 lees je ook al dat hij deze aansporing deed, waar ik straks nog even op zal wijzen. Er is geen brief in het hele Nieuwe Testament te vinden die zo sterk het accent legt op vreugde, blijdschap en het je verheugen. En dat is dus geschreven door iemand die gevangen zat en ontzettend veel had meegemaakt.

Het feit dat juist híj anderen aanspoort om verblijd te zijn, geeft aan dat dit niet zomaar uit de lucht is komen vallen van iemand die geen idee had hoe zwaar en moeilijk het leven kon zijn. Nee, dat wist hij juist donders goed. Juist in die omstandigheden schreef hij deze dingen. Dat geeft ons des te meer reden om onze oren te spitsen; die man moet werkelijk wat te melden hebben. En dat is ook zo. Vervolgens: "verheug je". Dat is natuurlijk het grote geheim van wat hier staat. Het is niet zomaar een oppervlakkig "Be happy" of de bekende song "Don't worry, be happy". Want ja, hoe dan wel? Waarin verheug je je dan en waarin moet je dan zo happy zijn? Hoezo zou je je geen zorgen maken? In deze woorden...

▶ 10:47 Het Geheim van de Vreugde: Hij Is Kurios (heer over Alles) ↑ hoofdstukken

Verheug je in de Heer, in het feit dat er iemand is die Heer is. Dat is de reden waarom je je altijd kunt en mag verheugen. Ik moet daar wel iets bij zeggen, want ik heb dit altijd wat vreemd gevonden. De gangbare voorstelling van dat begrip 'Heer' is namelijk niet bepaald een goede reden om deze oproep van Paulus te begrijpen.

Kijk naar de gangbare voorstelling; aan de ene kant zegt men dan – zo heb ik het in het verleden vaak genoeg gehoord: "God is in Jezus Christus Redder." Dat is dan een reden om je te verblijden. Maar, zo zegt men, Hij is niet alleen Redder, Hij is ook Heer. En dat zou dan wijzen op onze verantwoordelijkheid. Verantwoordelijkheid geeft aan dat wij niet alleen maar mooie dingen krijgen, maar dat wij ook plichten hebben. Het ene wordt gezien als een verlichting – gelukkig, Hij is het die jou redt – maar de andere kant, het feit dat Hij Heer is, wordt geacht een belasting te zijn. "Hij is jouw Heer, jij moet doen wat Hij zegt", dat is dan de gedachte. Dat zou dan wijzen op onze verantwoordelijkheid en dan is het een last die op je wordt gelegd.

Maar dat maakt deze zin compleet onbegrijpelijk. Want als dat waar zou zijn, namelijk dat Hij Redder is maar ook je Heer en dat dit betekent dat jij wat moet doen, hoe kan Paulus dan schrijven: "Verheug je in de Heer"? Dat geeft direct aan dat het feit dat Hij Heer is, juist een reden is om je te verblijden. Het gangbare verhaal van: "Het is niet alleen maar mooi, het is niet alleen maar genade, het is ook wet; het is niet alleen maar een voorrecht, het is ook nog eens een keer een plicht en jouw verantwoordelijkheid", dat kan niet waar zijn. Dan zou het namelijk geen bron van vreugde zijn, terwijl het dat nu juist wel is.

Ik zeg u: het feit dat Hij Heer is, is net zo goed verlichting. In de dubbele zin van het woord trouwens. Niet alleen verlichting in de zin van dat het een last van je afneemt, maar ook verlichting in de zin van: het doet het duister opklaren. Het maakt je denken en alles in je hart en om je heen licht.

Het feit dat Hij Heer is, wil zeggen – het Griekse woord daar is Kurios – dat Hij alles beheerst of onder controle heeft. Dat is wat Heer betekent: Hij is Kurios. Als ik het zo zeg, dan begrijp je ook meteen waarom het een bron van vreugde is. Er is iemand die alles beheerst, die alles beschikt, die alles in Zijn hand heeft en alles onder controle heeft. Als je dat beseft, dan is dat een reden om je te verblijden, of niet soms?

Ik zal u nog een aantal voorbeelden geven hoe inderdaad dat gegeven dat Hij Kurios is, een bron van vreugde is. In 1 Korinthiërs 1 vers 31 staat: "Opdat het zij, gelijk geschreven staat: Wie roemt, roeme in de Here." Oftewel: het feit dat Hij Kurios is, is een reden om te roemen. Nog een vers – en dit moet Romeinen 10 zijn: "Eén en dezelfde is Heer van allen, rijk voor allen, die Hem aanroepen." (Rom.10:12).

Heer van allen. Let op: "Heer van allen" betekent dus niet wat er ten onrechte in de NBG-vertaling staat: "Heer over allen". Nee, Heer van allen. Dat is een heel groot verschil. Heer van allen wil gewoon zeggen dat Hij de Heer van mij is, de Heer van jou is en de Heer van al die miljarden mensen. Hij is hun Heer; Hij is hun eigenaar. Ik begrijp best dat men daar ook aan gemoddeld heeft, aan dat gegeven. Want ja, hoe was het ook alweer in bijvoorbeeld de Heidelberger Catechismus? "Wat is uw enige troost in leven en sterven? Dat ik het eigendom ben van Jezus Christus." Dat wordt dan als een exclusief gegeven gepresenteerd: Hij is de Heer van gelovigen.

Nee, Hij is de Heer van allen. Gelovigen erkennen dat, maar Hij is de Heer van allen. Hij is eigenaar van iedereen. Oftewel: elk mens is Zijn eigendom. Dat is het Evangelie. Dat is de enige troost. Maar niet alleen voor een exclusief groepje; het is de waarheid voor elk mens. Nou, me dunkt! Een reden om je te verblijden, om tegen iedereen te vertellen: Hij is jouw Redder, Hij is jouw Heer, want je bent van Hem. Je bent namelijk gekocht en betaald. Ja, dat geldt voor elk mens. En het bijzondere van de gelovigen is dat je dat mag erkennen, maar de waarheid is onverminderd van toepassing op elk creatuur, op elk mensenkind.

1 Korinthiërs 15: "Te allen tijde overvloedig in het werk des Heren, wetende, dat uw arbeid niet vergeefs is in de Here." (1Kor. 15:58). Heb je het ook weer: het is arbeid die in Hem, vanuit Hem geschiedt en die niet vergeefs is. Waarom? Omdat Hij Heer is. Dat is toch een reden om je te verblijden? Dat wat je doet niet tevergeefs is, niet voor niks is. Het is dus een reden om te roemen. Het is iets wat je bemoedigt, omdat niets wat je mag doen tevergeefs is.

Hij is de Heer van iedereen. Paulus zegt in 2 Korinthiërs 2: "Toen ik nu te Troas was gekomen en mij een deur geopend was in de Here..." (2Kor.2:12). Ja, kijk, als de Heer alles onder controle heeft, dan is Hij dus ook bij machte om deuren te openen en te sluiten als Hij dat goed acht. Oftewel: Hij heeft alles onder controle. Ook dat is dus altijd weer een bron van vreugde. Dat is eigenlijk wat ik ermee wil benadrukken.

En ook een bron van kracht, want dat staat verderop in Efeze 6: "Weest krachtig in de Here en in de sterkte zijner macht." (Efeze 6:10). Ook hier weer: in die Kurios. Juist daarin vind je alle kracht die je ook maar nodig hebt. Zie je? Je hebt zoveel reden om juist daarom omhoog te kijken naar Hem die het allemaal onder controle heeft, die dus met recht Kurios is. En aangezien dat zo is, altijd zo is, heb je dus ook altijd die bron van vreugde.

Kijk, het leven heeft talloze variabelen. Eigenlijk is de enige constante in het leven wel dat het voortdurend verandert: de wisselingen van het lot, de omstandigheden privé of in je werk. Wat dacht u trouwens van gevoelsmatige wisselingen? Je kunt door van alles worden belast en beladen; kortom, dat is allemaal aan variatie en wisselingen onderhevig. We zeggen dan: het leven heeft zijn vreugde en zijn verdriet, een lach en een traan.

Maar er is in al die variatie één constante en dat is: er is één Heer! Namelijk Hij die alles beschikt, die alles in handen heeft en bij wie het allemaal in goede handen is. Nou, neem me niet kwalijk, dat is toch een geweldige bron van vreugde? En een bron van vreugde die er dus ook altijd is. Want de omstandigheden in mijn leven – of pak het nog breder: in uw omgeving of voor mijn part de hele wereld – mogen voortdurend veranderen en soms heel belastend zijn, en ik doe daar niets aan af. Maar er is één constante: er is één Heer en Hij heeft alles op een geweldige, goddelijke wijze in de hand. En dus, aangezien dat zo is, hebben we ook altijd die bron ter beschikking om ons te verheugen. Dat heuglijke feit is er altijd.

Ik zou zeggen: gefeliciteerd, lieve mensen. Dit is echt een gelukswens. Dat dit de waarheid is, dat moet je weten en je moet het beseffen. Paulus zegt: "Wederom zal ik zeggen". Zoals ik al zei: deze brief borrelt van vreugde en Paulus wordt niet moe dat te herhalen. Het was heel grappig deze week, ik had eventjes een app-wisseling met iemand; toen kwamen eigenlijk ook deze dingen ter sprake en ik kreeg een bericht van iemand die een beetje bedroefd was.

Iemand vroeg mij: "André, word je nou nooit moe om dat te herhalen?" Toen moest ik denken aan deze woorden. Nee, natuurlijk word je dat niet moe. Ik word toch ook niet moe om elke dag te eten en te drinken? Dat zijn dingen die je voortdurend, elke dag weer, nodig hebt. En dat geldt ook voor zulke geestelijke, mentale vitaminen; die heb je iedere keer weer nodig.

Paulus schrijft in hoofdstuk 3 vers 1 – het is leuk zoals hij dat dan formuleert. Hij zegt: "Voor het overige, mijn broeders, verheug je in de Heer." Ziet u? Onze tekst is hoofdstuk 4 vers 4, maar dit is 3 vers 1: "Verheug je in de Heer." Hij zegt: "Dezelfde dingen aan jullie te schrijven is voor mij inderdaad niet vervelend en voor jullie echter zekerheid." Paulus zegt: ik vind het niet vervelend en niet bezwaarlijk om dat te doen, want het bepaalt je er meteen weer even bij. Het zet je denken meteen weer scherp en je focus ook. Aha, dat is waar het om gaat.

Want met al die wisselingen van het lot is het zo gemakkelijk dat je weer afgeleid wordt en dat je afgetrokken wordt van de dingen waar het werkelijk om gaat. Dat gaat dan altijd weer ten koste van de vreugde. Daarom is het zo belangrijk om daar iedere keer weer bij bepaald te worden. Paulus zegt: voor mij is het om telkens dezelfde dingen te schrijven niet vervelend en voor jullie is het zekerheid. Dat wil zeggen: het bevestigt jullie alleen maar in precies datgene waar een mens vastheid in moet krijgen, wil je ook werkelijk in de praktijk de vreugde beleven.

Kijk, je kunt natuurlijk gaan theoretiseren over een blij leven. Maar dit zijn nou typisch van die onderwerpen waar je het niet alleen over moet hebben; het is juist de bedoeling dat je daaruit lééft. We praten niet over blijdschap, we praten vanuit blijdschap. Anders is het slechts theorie. Het gaat erom dat je je gewoon altijd mág verblijden. Niet móét verblijden, maar mág verblijden. Er is ook altijd een reden om je te verblijden. Ik geloof dus niet in dat verhaal dat je je moet verblijden. Ik kom er straks nog even op terug in verband met bezorgdheid. Nu ga ik even verder met vers 5.

▶ 24:12 Inschikkelijkheid: Zich Welwillend Schikken in de Omstandigheden ↑ hoofdstukken

Paulus schrijft: "Laat jullie inschikkelijkheid alle mensen bekend worden." Dat is een wat lastig verhaal, want het hangt namelijk af van de vertaling die u voor u heeft hoe u dit leest. In de oude Statenvertaling staat hier 'bescheidenheid'. Het kan zijn dat de nieuwere versies van de Statenvertaling dat weer anders hebben; dat weet ik eigenlijk niet. Ah, dat is grappig, want dat hoor ik nu net uit de zaal: welwillendheid. Dat is dan waarschijnlijk de Herziene Statenvertaling. Maar goed, in de oude Statenvertaling staat bescheidenheid. Dat is echter net niet helemaal de gedachte, want dat is eigenlijk een ander Grieks woord dat meestal wordt weergegeven met zachtmoedigheid. De NBG-vertaling zegt: "Uw vriendelijkheid zij alle mensen bekend." Maar vriendelijkheid zit er wel tegenaan, maar is toch net weer even anders. Ook dat is namelijk weer een ander Grieks woord. Gastvrijheid? Staat dat daar? Welke vertaling is dat? Ik weet niet uit welke vertaling u dat heeft, ik heb al vier of vijf vertalingen genoemd, maar die van gastvrijheid ben ik niet tegengekomen. Dat is weer een heel ander woord. Er wordt wel over gastvrijheid gesproken, maar in dit vers wordt dat niet zo vertaald.

Als u de website Geschriften.nl bekijkt – waar ik met veel waardering over spreek – dan ziet u dat zij, net als de Herziene Statenvertaling, 'welwillendheid' gebruiken. Ik denk dat dat inderdaad de gedachte is. Of 'inschikkelijkheid'; dat is de Telos-vertaling, de voormalige Voorhoeven-vertaling. Ik zeg niet dat deze begrippen totaal verschillend zijn; ik denk dat er voor een groot gedeelte ook overlap is. Maar toch is inschikkelijkheid of welwillendheid wat anders dan puur vriendelijkheid. Het Griekse woord is epieikes. Dat woord heeft de betekenis van 'zich schikken in de omstandigheden'. Dat is dus inderdaad inschikkelijkheid, maar eigenlijk ook welwillendheid. Het is niet alleen maar naar mensen toe gericht, want dat is vriendelijkheid. Je bent vriendelijk naar andere mensen toe, maar inschikkelijkheid is een houding die te maken heeft met de omstandigheden die zich voordoen en het vermogen om je daarin en daarnaar te schikken.

Er zijn zoveel dingen in het leven die je nu eenmaal niet kunt sturen, waar je als mens helemaal geen hand in of invloed op hebt. Dan komt het erop aan dat je dat welwillend accepteert. Dat is nog wat anders dan een houding van: "Nou ja, het is niet anders." Daar kan zelfs nog wrok in zitten: "Ik kan er toch niets aan doen." Dat is geen inschikkelijkheid. Ik vind het mooi dat het woordje 'schikken' erin zit, want 'schik' heeft ook te maken met het feit dat je het met plezier doet. Er zit vreugde in: het vermogen je aan te passen. In hoofdstuk 2 van deze brief had Paulus al gesproken over het feit dat we alles zonder morren zouden doen, als lichtende sterren. Dat is het: zonder morren je aanpassen.

We kennen de Engelse spreuk die in het Nederlands meestal verkeerd wordt weergegeven: the survival of the fittest. Vaak wordt dit vertaald als 'de overleving van de sterkste'. Maar als u goed luistert: the fittest betekent eigenlijk niet de sterkste, maar juist degene die zich het best aanpast. Degene die 'fit' is, is degene die zich aanpast aan de omstandigheden. En die overleeft. Het is dus niet de sterkste. Feitelijk is die vertaling 'de sterkste overleeft' zelfs een pleonasme, want degene die overleeft is sowieso de sterkste, anders zou hij niet overleven. Maar wie overleeft er nu echt? Dat is degene die in staat is zich aan te passen aan de omstandigheden en aan de wisselingen van het lot, en zich daar welwillend in schikt.

Paulus zegt hier – om een lang verhaal kort te maken na al die verschillende vertalingen – dat alle mensen zouden moeten weten hoe u in staat bent u te schikken. Ook dit heeft alles te maken met wat Paulus in het voorgaande vers zei. Wanneer u zich verblijdt in het feit dat er één Heer is die alles in handen heeft, dan betekent dit dat Hij ook alle omstandigheden stuurt, leidt en in de hand heeft. Hij gaat daarin Zijn weg. Die weg heeft niet alleen de beste uitkomst, maar ook het traject dat Hij bewandelt en de route die Hij kiest, is de beste. Zijn weg is altijd de beste. Als u dat weet, dan is dat een wetenschap die als vrucht heeft dat u zich niet alleen verblijdt, maar die u ook de kracht en het vermogen geeft om u te schikken. De logica is dat u dus niet mort. In tegendeel: u accepteert de dingen welwillend en voegt u daarin. Dat bescheidenheid en vriendelijkheid daar een gevolg van zijn, is allemaal tot uw dienst, maar die welwillendheid, die inschikkelijkheid, dat is het wezenlijke element.

Ik benadruk dit omdat het gaat om het feit dat Hij Heer is. Ik hoef niet eens terug te verwijzen, want Paulus zegt het hier opnieuw: "Laat jullie inschikkelijkheid alle mensen bekend worden." Hoezo? "De Heer is nabij." Die Heer in wie u zich altijd kunt verblijden, omdat Hij altijd alles in de hand heeft. Alles is in goede handen. Welnu, die Heer is nabij. Dat is de bron en de basis om u te schikken, zodat mensen het opmerken. Ik vind het prachtig zoals het hier geformuleerd wordt. Het maakt inderdaad dat u zich schikt en dat u daar zelfs een reputatie door krijgt. Het suggereert bovendien dat alle mensen om u heen niet zo inschikkelijk zijn; daarom valt het juist op als u het wel bent.

Sla de kranten maar eens op, kijk naar het journaal of luister naar interviews. Of luister eens wat er in de kantine bij de koffie wordt gezegd. Mensen doen niet anders dan morren en klagen. Is het niet over de politiek, dan is het wel over het weer. Mensen hebben altijd wat te klagen. Als er dan iets onderscheidend is, dan is het juist welwillende inschikkelijkheid. Het is die welwillende gezindheid in het leven, een mentaliteit die uitstraalt: "Ze kunnen allemaal zeggen wat ze willen, en morren en mopperen wat ze doen, maar ik weet dat alles in goede handen is." Ik kijk daarom omhoog. Jullie kunnen me wat, want het is in goede handen. Je wijst omhoog en daarom is het goed. Het is goed, begrijpt u?

Ik hoop dat ik hiermee duidelijk maak dat dit niet dat ongemotiveerde en oppervlakkige 'don't worry, be happy' is. Dat is op zichzelf oppervlakkig, omdat het het geheim niet vertelt. Ik vertel u het geheim dat Paulus aangeeft: er is een Heer. Als je dat werkelijk begrijpt... Mensen, ook in de christelijke wereld, begrijpen dat vaak niet hoor. Dat klinkt misschien niet zo aardig, maar het is echt zo. "In de Heer" is vaak zelfs een beetje een spotterm geworden; mensen zeggen: "Die is in de Heer", omdat het eigenlijk nietszeggend is geworden. Christenen kunnen vaak al niet eens meer uitleggen wat dat werkelijk betekent.

Waarom het een bron van vreugde is? Want ze zeggen: het is iets wat belastend is. Ze weten niet dat alles echt in goede handen is. Ze weten ook niet dat Hij de Heer van allen is. Kortom, zij missen die werkelijke vreugde.

Als Paulus hierop wijst, dan wijst hij op een ongelimiteerde bron van vreugde. En Paulus, die vanuit de gevangenis bepaald wist waar hij het over had, die zegt tegen de Filippiërs: "Daar moet je wezen." En Paulus ging daar gewoon in voor. Het was dus maar niet zo dat hij dat andere schreef terwijl hij het zelf niet had. Nee, hij zegt: "Ik wil graag dat jullie delen in dat wat ik zelf mag kennen." Wat die Filippiërs trouwens ook kenden, maar hij herinnert hen eraan. Dat is waarlijk wat hij doet.

▶ 35:07 De Heer Is Nabij: Wij Leven, Bewegen en Zijn in Hem ↑ hoofdstukken

De Heer is nabij. We zeggen vaak: Hij is er altijd. Het gaat er hier niet zozeer om dat de komst van de Heer nabij is, hoewel we dat natuurlijk nu ook wel kunnen zeggen, maar het gaat niet om die komst of de parousia. De Heer zelf is altijd dichtbij. In Handelingen 17 is Paulus in Athene en op de Areopagus aan het woord. Hij spreekt daar over de God die hemel en aarde gemaakt heeft en hij zegt over Hem: "Hoewel Hij niet ver weg is van een ieder van ons." Hoezo? Nou, want in Hem leven wij, bewegen wij en zijn wij. Daarom.

Hij is niet ver weg; Hij is onze leefomgeving, want Hij omvat de hele schepping. In Hem leven wij en waar je ook heen gaat, je komt nooit buiten Hem. Dat zegt David ook in Psalm 139: "Stijg ik op naar de hemel, U bent daar; en maak ik het dodenrijk tot mijn rustplaats, U bent daar net zo goed." Waarheen kan ik vluchten voor Uw aangezicht? Dat kan helemaal niet. Hij omgeeft mij van achteren en van voren; ik kan nooit voor Hem vluchten. Hij is altijd nabij, waar ik ook ga en in welke omstandigheden ik ook ben en in welke gevoelens ik mij ook bevind: Hij is er altijd.

Oké, je rekent daar niet altijd mee. Je beseft het niet altijd en de meeste mensen weten het domweg ook niet. Wil je hieruit kunnen putten, dan moet je natuurlijk eerst weten dat die bron er is; dat lijkt me nogal duidelijk. En dat is precies wat we eigenlijk doen op het moment dat je het evangelie vertelt. Je vertelt een goed bericht, zodat mensen op de hoogte zijn en het weten. Je kunt je immers alleen maar verheugen als je een goed bericht hoort, en op het moment dat je het weet, dan kun je er ook uit gaan leven.

Ik zei al: de omstandigheden in het leven zijn zo wisselend dat we hier voortdurend, dagelijks weer aan herinnerd moeten worden. Dit zijn woorden waar je echt geen genoeg van kunt krijgen. Elke dag weer opnieuw bepaald worden; je wordt wakker en denkt meteen aan Filippenzen 4: Hij is er! Dat is waar het om gaat. Dan maak je een goede start en dan stap je ook met het goede been uit bed. Gewoon in deze waarheid staan, dan kan het ook niet meer misgaan. De Heer is nabij.

▶ 38:10 Wees in Geen Ding Bezorgd: de Ontzorgende Waarheid ↑ hoofdstukken

Vers 6: wees in geen ding bezorgd. Ik refereerde er zojuist al even aan. Er staat dus ook niet: je mág niet bezorgd zijn. Als je het pedagogisch bekijkt, is dat natuurlijk een bizar commando. Je zegt tegen iemand die bezorgd is: "Jij mag niet bezorgd zijn." Maar wat je dan feitelijk doet, is in de zorgen die die ander al heeft, nog eens een hele grote zorg bijleggen. Want diegene was al bezorgd en nu ga je hem ook nog eens vertellen dat het niet mag. Dat doe je niet voor je lol natuurlijk. Je moet geattendeerd worden op bepaalde dingen die je misschien vergeten bent, maar je bent niet voor je plezier bezorgd. Je ligt 's nachts niet voor je lol wakker.

Er zijn zoveel redenen om bezorgd te zijn, en dan krijg je ook nog eens te horen — ik noem dat evangelisch wetticisme — "je mag niet bezorgd zijn" of "je moet je verblijden". Dat zijn lasten die een mens niet kan dragen. Je kunt niet op commando blij zijn. Je kunt niet op commando zeggen: "Ik krijg nu te horen dat ik niet bezorgd mag zijn, dus ik stop er nu mee." Zo werkt dat niet, dat weten we allemaal.

Maar dat zegt Paulus ook niet. Het gaat er niet om dat je niet bezorgd mág zijn. Wat hij zegt, is dat er een Heer is. En dus wordt er voor je gezorgd. Weet je wat de grote kracht daarvan is? Dan wordt er niet verteld wat jij moet doen. Dan wordt er geen techniek voorgehouden. Nee, laat ik het anders zeggen: je wordt ontzorgd. Op het moment dat je realiseert dat er voor mij en voor deze wereld gezorgd wordt, want er is één Heer, dan betekent dat dat ik met recht ontzorgd word. Dat is het grote geheim waar Lub trouwens ook uit las in verband met Matthäus 6. Die verzen zeggen exact dezelfde dingen: je hemelse Vader weet wat je nodig hebt. Dacht je dat Hij jou vergeten was?

Het is één ding dat dit de waarheid is, maar het gaat erom dat je erbij bepaald wordt. Er zijn zoveel redenen waarom mensen zich zorgen maken. We hadden het net al even over allerlei dompers op de vreugde die ervoor zorgen dat je je niet verblijdt. Hetzelfde kun je natuurlijk zeggen over de redenen die mensen hebben om zich zorgen te maken: over hun huwelijk, over hun gezin, over de kinderen, over hun gezondheid of over hun werk. Andere mensen pakken het wat breder en die maken zich zorgen over het klimaat of over de politiek.

Maar wat een enorm verschil maakt het als je weet: er is een Heer. Er is één God die werkelijk God is en de dingen beschikt. Er wordt dus voor mij gezorgd. Op het moment dat dat licht hier straalt, dan verdwijnen de zorgen. Waarom? Niet omdat de omstandigheden anders worden, maar ineens ben ik me ervan bewust dat waar ik onder gebukt ga, mijn zaak niet is. Ik realiseer me: wacht even, dit ligt niet op mijn bordje, dit is Zijn zaak. Ik kan die wereld niet dragen. Dat is heel vermoeiend. Dat deed Atlas toch, die de hele wereld op zijn rug nam?

Er zijn zoveel dingen waar wij ons zorgen over maken, maar nooit heeft dat een rendement. Ooit hoorde ik een mooie oneliner: "Zorgen moet je doen, niet maken." Kijk, je zorgt voor je kinderen, je zorgt voor je konijn... Sorry dat ik die twee nu zo even in één adem noem, maar ik bedoel dat je daar iets voor doet. Daar heeft de ander wat aan. Maar zorgen maken heeft geen enkel rendement. Ik heb nog nooit gehoord van iemand die zei: "Ik heb gelukkig de hele nacht wakker gelegen van de zorgen, daar heb ik wel wat aan gehad." Sterker nog, het heeft een negatief rendement, want je hebt ook nog eens je nachtrust verspeeld. Kortom, het levert helemaal niets op voor degene waar je bezorgd om bent.

Het feit dat je je geen zorgen maakt, is dus niet oppervlakkig. Het is juist, als je tenminste het geheim kent, echte ernst. Je neemt de waarheid namelijk ernstig: de waarheid dat er een God is en dat dit je ontzorgt. Dat verlicht je. Dat wil zeggen dat alle lasten dan ineens van je worden afgenomen. Dat is een geweldige wetenschap.

▶ 43:56 Bidden en Smeken met bij Voorbaat Dankzegging ↑ hoofdstukken

"Weest in geen ding bezorgd, maar laat in alles in gebed en smeking met dankzegging, jullie verzoeken bekend worden naar God toe." Mooi hierin vind ik het feit dat Paulus hier ook weer dat "alles" zegt. Eerst was het in vers 4 "altijd" en nu "in alles". In alle omstandigheden dus. Dan zijn er dingen waarover je verzoeken hebt in gebed en smeking, waar je zo ernstig naar verlangt dat het op een bepaalde wijze zou worden opgelost. Je hebt een gebed, een beden, een verzoek en je smeekt God dat het zo zou gaan. En Paulus zegt: doe het maar gerust. Mensen zeggen wel eens: "Mag ik daarvoor bidden?" Ik zou niet weten waar je niet voor zou mogen bidden. Nee, als dit iets is wat op jouw hart drukt: bid ervoor. Paulus zegt: in alles, door gebed en smeking.

Maar waar het om gaat, is wat ik hier ook onderstreept heb. En dat is een combinatie die misschien niet direct voor de hand ligt, want mensen bidden wel, maar als je weet dat er één Heer is, dan ga je dat doen met dankzegging. Het is dus eigenlijk: bij voorbaat dank. Ik bedoel daarmee niet – ik noem maar wat – je bent ziek en je bidt de Heer voor genezing. Dat kan. Waarom niet? Waarom zou je de Heer niet mogen bidden om te genezen? Hij kan je toch genezen? Ja, natuurlijk. Dan staat er een heel leger mensen klaar die zeggen: "Nee, maar de Heer gaat dat ook doen." Nou, dat heb ik niet gelezen. Tenminste, niet in verband met deze tijd. Maar het is wel zo dat wat de Heer ook doet, het altijd goed is.

Hij... kijk, het was iemand die ooit zei: "Als wij om zilver vragen, dan geeft God goud." Dan heb ik een leuke theologische vraag: als wij om zilver vragen en God geeft goud, heeft Hij jouw gebed dan verhoord, ja of nee? Die is moeilijk hè? Ik bedoel, ja, hij is moeilijk, maar eigenlijk is hij heel eenvoudig. Want God geeft namelijk het beste. Je weet namelijk nooit wat je vraagt. Je vraagt natuurlijk dingen die je vurig hoopt, maar of het het beste is, dat weet je niet. Dat weet je niet. Waarom niet? Ja, omdat je als mens slechts een heel beperkt gezichtsveld hebt. Je weet helemaal niet wat het beste voor jou is.

Maar je weet één ding wel, en dat is dat God die jouw leven en de hele schepping in Zijn hand heeft en die alle dingen leidt naar Zijn voornemen. En die ook – hoe zegt hij dat in Romeinen 8? – die alles doet meewerken ten goede. Alles! Kijk, dat betekent dat je bij al onze gebeden en smeken, waarin we vurig verzoeken en onze vragen neerleggen, altijd bij voorbaat kunt danken. Omdat je weet dat wat Hij ook doet, Zijn weg altijd de beste is. Dat is toch geweldig? Weer een reden om Hem te danken, inderdaad met dankzegging zo onze verzoeken bekend maken naar God toe.

Aan de ene kant dus: alle mensen zijn bekend met het feit dat je inschikkelijk bent. Als je weet dat er een Heer is en God is bekend met al jouw gebeden en je smekingen die je met dankzegging bij Hem brengt... weet je wat geweldig is? Op het moment dat je dat met dankzegging doet, nou ineens word je erbij bepaald: er is een Heer die als een Vader voor mij zorgt en voor wie niets onmogelijk is. En vandaar ook dat dan vervolgens vers 7...

▶ 48:32 De Superieure Vrede van God als Vesting ↑ hoofdstukken

Het vervolgt, en dat is zo'n schitterende afsluiting van deze perikoop, want daar zegt hij: "en de vrede van de God, die superieur is boven elk denken, die zal als in de vesting de harten en gedachten van jullie bewaren in Christus Jezus." Laten we eens wat nader naar dit vers kijken. In de eerste plaats staat hier: de vrede van God. Dat is belangrijk. Er staat niet: de vrede met God. Elders spreekt Paulus, in Romeinen 5 bijvoorbeeld, over het feit dat wij vrede hebben met God, maar dat is iets heel anders. Vrede met God wil zeggen dat er eerst sprake was van vijandschap. Ik was van Hem vervreemd, maar nu ik Hem mag kennen als Vader, is er vrede naar Hem toe. Dat zegt dus iets over de relatie tussen mij en Hem. Dan is het de vrede met God. Je kunt Hem recht in de ogen kijken en de verhouding tussen Hem en mij is er een van vrede en harmonie, waarbij de vijandschap en de vervreemding totaal verdwenen zijn.

Maar de vrede van God, neem die term gewoon heel letterlijk: de vrede van God is de vrede die God Zelf heeft. God heeft vrede. Waarom? Wel, God weet: alles gaat naar Zijn plan. Er gaat bij Hem niets mis. Waarom hebben wij geen vrede? Waarom zijn wij bezorgd en waarom hebben we geen vreugde? Omdat wij denken dat er van alles misgaat. Daarom ben je bezorgd. Maar denkt u nou werkelijk dat met alle vragen en moeite die wij hebben, Zijn troon wankelt? Denkt u dat het daarboven wankelt omdat het allemaal zo moeilijk gaat op aarde, in Urk of in Rijnsburg, en dat Hij denkt: "Oh joh, wat moet Ik nu zeggen?" Nee, het geweldige is dat er een God is die de Schepper is van hemel en aarde en die alles overziet. Hij kent alles, en alles gaat naar de raad, naar de bedoeling van Zijn wil.

Ik zeg wel eens een keertje: Hij is nog steeds op plan A. Maar eigenlijk moet ik niet eens in die termen praten. Er is geen plan A, want er is maar één plan. Plan A suggereert nog dat er een plan B zou zijn. Nee, er is helemaal geen plan B, en dus ook geen plan A. Er is Zijn plan, Hij heeft een plan van de aionen (Aione), en dat gaat minutieus, tot in het kleinste detail, volledig goed. In alle opzichten. Dat is een onvoorstelbare wetenschap waar wij ook niets van begrijpen. Daarom staat er ook bij: de vrede van de God. Ik hou van dit woord, de God. Die ene Heer namelijk. Wel, die vrede die Hij heeft is superieur; dat wil zeggen dat het elk denken te boven gaat. "Alle verstand", zegt de NBG-vertaling. Maar die vrede die God heeft, is superieur boven elk denken. Geen mens begrijpt dat. Wat begrijpen wij nou? Dat kunnen we ook helemaal niet begrijpen, omdat ons verstand een emmertje is en God en de schepping die Hij in handen heeft de hele oceaan vormen. Die oceaan krijg je niet in een emmertje, en dat is ook helemaal niet de bedoeling.

Sommige mensen denken dat je alleen maar die vrede kunt hebben als je ook gaat begrijpen waarom de dingen zijn zoals ze zijn. Zo van: "Ik begrijp nu waarom God dat doet." Alsof je dan pas vrede hebt. Daar geloof ik niks van. Waarom zou ik moeten begrijpen waarom de dingen gaan zoals ze gaan? Weet u wat meer dan genoeg is? Om Hem te vertrouwen. Dat Hij begrijpt waarom de dingen gaan zoals ze gaan. En omdat ik Hem vertrouw, heb ik vrede. De vrede die Hij Zelf heeft. Als Hij nou vrede heeft en Hij weet dat er helemaal niets misgaat... Hoe staat het geschreven? "Een sterke hand die nooit heeft misgetast." En de psalmen spreken over het vast gebouw van Zijn gunstbewijzen, dat naar Zijn gemaakt bestek in eeuwigheid zal reizen. Zo hoor ik dat nu weer ineens in mijn hoofd zingen. Maar in ieder geval, het gaat mij om dat "naar Zijn gemaakt bestek". Ja, Hij heeft een plan als een architect en daarin is alles tot in detail en in fasen opgetekend, en het gaat perfect. Dat is de vrede van God. Ik begrijp er niets van en ik hoef het ook helemaal niet te begrijpen. Hij heeft alles in handen.

En die vrede van de God die superieur is boven elk denken — het transcendeert, het gaat elk begrip te boven — de vrede van de God die superieur is boven elk denken, zal als in een vesting de harten en gedachten van jullie bewaren. Die omschrijving vind je meestal niet zo in de vertalingen, maar het woord dat hier gebruikt wordt, is bewaken zoals in een burcht bewaakt wordt, namelijk met wachters. Het Griekse woord dat hier gebruikt wordt, heeft te maken met schildwachten en met een burcht waarin de dingen bewaakt worden. De vrede van de God die superieur is boven elk denken, zal als in een vesting bewaren. Wat? Nou, de harten en gedachten van jullie.

Op het moment dat je dat ziet, die harten en gedachten... dat wil zeggen ons innerlijk. De harten, dat is ons centrum, dat wat erin zit aan de binnenkant. En de gedachten, dat zijn al die mentale processen die voortdurend in de weer zijn. Maar die zijn meestal zo ineffectief in de weer doordat ze zich zorgen maken. Zorgen maken is ineffectief, want dan ga je iedere keer hetzelfde rondje draaien en je komt geen stap verder. Maar weet je wat? Als je je gedachten effectief wilt gebruiken — het klinkt misschien wat vreemd zoals ik het nu zeg, heel rationeel — dan is het echt het geheim dat je de vrede van God kent. Dan vallen er namelijk een heleboel dingen waar ik me naar de mens gesproken zorgen over zou maken, ineens van me af. En dan kun je ineens je denken effectief gebruiken waar je denkvermogen ook voor gegeven is. Er staat hier: als in een vesting worden de harten en gedachten van jullie bewaakt. Gevoelens en gedachten worden beschermd. Hoe? Wel, door die vrede van God die superieur is boven elk denken. En dat betekent dus dat die vrede van God alle innerlijke processen die hier gaande zijn in je gedachten en in je hart aan de binnenkant, bewaakt. Ze worden beschermd als door een dikke muur. Hoe? Door die vrede die God Zelf heeft. De vrede van God.

En daar staat bij ter afsluiting: "in Christus Jezus". Want ja, daar is onze positie. Maar daar had Paulus in deze brief al eerder over geschreven. Eigenlijk is dat het uitgangspunt. Hij schrijft aan gelovigen, mensen die weten: ik ben verbonden met Christus Jezus. Met Hem gestorven, met Hem in nieuw leven. God rekent mij als één met Hem en Zijn toekomst is mijn toekomst. Welnu, in Christus Jezus zijn wij, en in dat besef dagdagelijks mogen leven is het grootste wat er is. En zie je, die vreugde en die vrede en dat leven zonder die belasting van zorgen maken, dat is niet alleen iets wat weggelegd is voor de toekomst. Dat is nu al gewoon beschikbaar, nabij. Je moet het weten, en je moet er iedere keer weer aan herinnerd worden. Je moet eerst weten, zoals ik al zei: begrijp dat het betekent dat er één Heer is en dat alles in goede handen is.

▶ 58:13 Conclusie: Gods Plan Faalt Nooit ↑ hoofdstukken

Dat zijn van die hindernissen die het je echt onmogelijk maken om die vrede werkelijk te kennen, omdat er gedachten en leerstellingen zijn die je ervan weerhouden. Dat is het laatste wat ik er eigenlijk over wil zeggen. Als je bijvoorbeeld denkt dat het ooit in het verleden mis is gegaan, dan heb je in feite geen God; dan heeft Hij immers niet alles onder controle. Maar dat is wel wat de theologie ons natuurlijk heeft willen wijsmaken, en nog steeds: dat het ooit is misgegaan en dat God nu aan het redden is. Dat is eigenlijk alweer een plan B. Maar dan heb je geen Heer, want dan is het niet onder controle. Dat is een drama.

Je zou kunnen zeggen dat dit alleen maar een leer is, maar nee, het heeft direct gevolgen voor je hele denken, voor je hart en voor je gedachten. Het zet je op een dwaalspoor. Als je eenmaal in dat stramien denkt dat het ooit misgegaan is, dan is de volgende stap natuurlijk dat het ook nooit meer goed komt.

Maar wij weten – en dat is de essentie van het goede bericht – dat alles in Zijn hand is. Er gaat nooit iets mis. Hij brengt alles tot het aller-, allerbeste einde voor heel de schepping, voor heel de mensheid, voor iedereen. Nou, dat is geluk en dat is vrede. En daarom: gefeliciteerd met 2019. Zo gaan we het nieuwe jaar in.