▶ 00:00 Aanleiding: de Nashville-verklaring en een Tobberig Geloof ↑ hoofdstukken

Ik kreeg zojuist de vraag: "Is je vrouw op de hoogte van waar je het over gaat hebben?" En ja, dat heb ik haar verteld. Ik kan me zomaar voorstellen dat u zo uw ideeën hebt over waar het vanmorgen over zou gaan. Laat ik dat dan maar meteen verklappen: dat is slechts zeer ten dele juist. De aanleiding tot de titel, de naam of het opschrift boven deze toespraak is inderdaad ontleend aan de actualiteit. Als u deze week niet helemaal onder een steen hebt geleefd, zal de commotie u niet zijn ontgaan rondom een verklaring die is uitgegeven: de Nashville-verklaring. Ik hoef daar niet zo heel veel meer aan toe te voegen, want daar is al zoveel over gezegd. Ik ga mijn nek ook niet uitsteken om de onderwerpen die in deze verklaring naar voren gebracht werden nu eens uitgebreid te gaan bespreken. Dat hebben we trouwens bij andere gelegenheden wel eens gedaan. Het onderwerp is vanmorgen dus niet homoseksualiteit en transgenders, want daar ging die verklaring natuurlijk over.

Toch is de aanleiding inderdaad wel die hele kwestie die deze week zo gigantisch speelde. Niet alleen binnen de christelijke wereld; het opvallende was juist dat een puur kerkelijke verklaring — want dat was het feitelijk — zo'n enorme aandacht kreeg in de wereld en in de seculiere pers, en toch niet onverdeeld positief, had ik de indruk. In die verklaring werden hele stevige uitspraken gedaan over het huwelijk. Dat was feitelijk ook de directe aanleiding toen er in Nashville een jaar of wat terug een verklaring werd uitgegeven. Dit was alleen maar een vertaling daarvan met een kleine toevoeging van pastorale aard. Dat ging inderdaad puur over de betekenis van het huwelijk tussen man en vrouw en over seksuele identiteit. Eigenlijk kwam in deze verklaring nauwelijks uit de verf dat de Bijbel maar twee soorten seksuele identiteit kent, en dat is mannelijk en vrouwelijk. Meer niet. De Bijbel definieert onze seksuele identiteit niet naar ons gevoel, onze beleving of wat je zelf vindt; dat doet niet ter zake. Het is wat je vanaf de geboorte bent: je geslacht, je sekse.

Dat stond allemaal in die verklaring. Wat u of jij daarvan vindt, of wat ik daarvan vind, dat doet nu eigenlijk even niet ter zake. Er is nog een reden waarom ik dat verder, behalve dan deze inleidende opmerkingen, niet direct ter sprake wil brengen en zeker niet als leidraad wil gebruiken. Het was echt een orthodox-christelijk document. Wie van u heeft het echt gelezen? Dat is toch een kleine minderheid. Maar dankjewel dat je 'uit de kast komt'. Het was een pamflet, maar het taalgebruik was nou ook niet bepaald plezierig om in je op te nemen. Het was een orthodox-christelijk document zoals dat ooit geformuleerd was in Nashville, en dat gaat uit van — om maar wat te noemen — de leer van de drie-eenheid, al kwam dat in die verklaring niet zozeer naar voren omdat het niet het onderwerp was. Maar ook bijvoorbeeld de leer van de eindeloze helstraf was het uitgangspunt van die Nashville-verklaring. Daarmee bedoel ik ook te zeggen dat het een heel laag Goed Bericht-gehalte had. Het evangelie zoals we dat verstaan vanuit de Schrift kwam eigenlijk maar mondjesmaat uit de verf.

Het was bijvoorbeeld een heel tobberige verklaring. Ik heb hem toevallig ook gelezen; daartoe was ik wel verplicht en ik heb er van de week zelfs nog een blogje aan gewijd. Een van de dingen die worden aanbevolen aan mensen die met deze dingen voor zichzelf worstelen, was dat ze zouden strijden tegen hun zondige verlangens. Toen ik later op de televisie uitzendingen daarover zag — afgelopen maandag of dinsdag, toen meneer Van der Staaij van de SGP uitgenodigd was bij Jinek — kwam dat ook nog even aan de orde: 'de zondige verlangens doden'. Dat lijkt heel bijbels taalgebruik, maar het gekke is dat de Schrift daar helemaal niets over zegt. Het was in die zin ook heel tobberig, zoals dat in allerlei geloofsbelijdenissen naar voren komt: dat een mens tegen zichzelf moet gaan strijden, tegen de zonde strijden. Ons hele leven zou een strijd tegen de zonde zijn, en dat is het tobberige ervan: een strijd waarvan men op voorhand zegt dat je die nooit gaat winnen. Dat is natuurlijk niet erg motiverend. Een strijd ben je bereid te voeren als je weet dat het mogelijk is, dat het kan. Maar op voorhand wordt eigenlijk de bodem voor die triomfantelijke houding al onder de voeten weggeslagen.

Dat idee dat je zou moeten strijden tegen zondige verlangens is dus eigenlijk heel negatief. Strijden tegen verlangens, in plaats van dat je uitgaat van wat je wel bent en daarvanuit leeft. Dat is een heel groot verschil. Het ene is, zoals dat in dit document werd aanbevolen, heel negatief en ook heel erg tobberig; het maakt een mens niet blij. Het andere is dat je uitgaat van het feit: "God heeft mij op een bepaalde wijze gemaakt en ik mag daaruit leven om zo tot mijn bestemming te komen." Dat is een heel positieve levensinstelling. We hebben het daar nog niet zo heel lang geleden veel uitgebreider over gehad toen we Romeinen 6 bespraken. Toen ging het trouwens helemaal niet alleen over homofiele gevoelens of transgendergevoelens, maar in het algemeen over alles wat als ongewenst wordt aangemerkt. Hoe leef je dan? Paulus zegt in Romeinen 6 dat we dood zijn voor de zonde. We negeren dat, we strijden daar niet tegen. We rekenen er niet eens mee; we leven voor God. Kijk, dat is een heel andere houding en een heel andere insteek.

Wat natuurlijk het meest opviel, was het ontbreken van enig zicht op het feit dat God inderdaad niet alleen de Schepper is van heel de wereld en van elke creatuur en van alle mensen, maar dat Hij ook de Redder is. Als dat ontbreekt, dan durf ik echt te zeggen dat het Goed Bericht-gehalte heel laag is. Eigenlijk druk ik me, als ik het zo zeg, misschien nog te positief uit. De commotie die er was rond dit onderwerp raakt slechts zijdelings het onderwerp dat op de titeldia stond beschreven.

▶ 09:12 Een Veilige Omgeving Om Je Gevoelens uit te Spreken ↑ hoofdstukken

Wat bedoelen we eigenlijk met 'uit de kast komen'? Meestal wordt die term gereserveerd voor het uitkomen voor homoseksuele gevoelens, of in ieder geval seksuele gevoelens. Ik trek dat echter veel breder. In het algemeen zou je kunnen zeggen dat 'uit de kast komen' wil zeggen dat je durft te spreken; dat je het lef hebt om naar voren te brengen wat er binnenin je leeft.

Daar gaan we het vanmorgen inderdaad over hebben, maar het is dus veel breder dan alleen gevoelens. Ik moet er trouwens bij zeggen – en misschien is het goed om dat toch nog even te benadrukken – dat het in het algemeen ontzettend belangrijk is dat je ook durft te spreken over je eigen gebreken, je zwakheden en je gevoelens. Ik weet het, dat zijn dikwijls geen dingen die je aan de grote klok hangt. Dat doe je nu eenmaal niet, want het is erg privacygevoelig. Maar dit waren juist thema's die direct verbonden zijn met wat die verklaring van de week losmaakte: het belang dat er thuis een omgeving is die veilig is. Een omgeving waarin je ook kunt spreken over zwakheden, gevoelens en gebreken. In het algemeen, hè?

Het is belangrijk dat je daar niet om veroordeeld wordt. Het hele idee dat je bepaalde gevoelens niet zou mogen hebben – trouwens, in het algemeen – is buitengewoon kwalijk. Een gevoel is een gevoel; dat overkomt je. Het kan heel ongewenst zijn of heel pijnlijk, maar wat is er nu fout aan een gevoel? Hoe kan een gevoel fout zijn? Dat is net als het weer. Het weer overkomt je ook. Het kan ongewenst zijn, zodanig dat je zegt: "Dat had ik niet gehoopt of verwacht." Maar het overkomt je simpelweg.

Zo gaat het met gevoelens ook. Het feit dat wij zo gemakkelijk morele etiketten plakken op een emotie of een gevoel, die insteek is al fout. Het is belangrijk dat je mag zijn wie je bent, inclusief je gevoelens. En dat je daar, met name thuis – want daar begint het – over kunt en durft te spreken. Dat betreft niet alleen de gevoelens, want er komt nog iets aan de orde dat in het verlengde daarvan ligt. Dat geldt met name voor thuissituaties: dat er voor mede-huisgenoten en familieleden, of het nu gaat om ouders, broers of zussen, de ruimte is om de keuzes te maken die je maakt. Ook als je het daar totaal mee oneens bent.

Met name voor ouders is dat heel moeilijk. Ik praat nu niet eens zozeer uit ervaring – ik moet sowieso uitkijken, want al mijn drie kinderen zitten hier – maar je hebt er niet veel fantasie voor nodig. Ik weet zeker dat er hier ouders zijn die herkennen dat het heel erg lastig is als je kind een weg gaat die je tijdens de opvoeding nooit hebt voorgehouden. Je hebt heel andere dingen onderwezen en op een gegeven moment gaat het kind een eigen weg. Het wordt volwassen of gaat het huis uit en slaat een weg in die haaks staat op wat je altijd hebt geloofd en overgedragen. En dan? Ja, dat moet je loslaten. Ik weet dat het verrekte lastig is, ik begrijp dat ook, maar het is van belang om die ruimte te geven. Doe je dat niet, dan krijg je verwijdering. Dat is dan onvermijdelijk.

Dit zijn onderwerpen die je natuurlijk veel breder zou kunnen bespreken, maar ik vond het van belang om dit even gezegd te hebben nu het over 'uit de kast komen' gaat. Ik vind dat ook met wat we nu zeggen. Ik weet niet hoe u dat hebt, misschien heeft het te maken met het type persoonlijkheid dat je bent, maar juist toen die verklaring van de week kwam, had ik het gevoel dat er één groep was voor wie het verdraaid moeilijk was om uit de kast te komen. Dat waren degenen die deze verklaring ondersteunden of ondertekend hadden. Dan moet je echt – sorry dat ik het zo zeg – ballen hebben om aan te schuiven bij een tv-programma, want je wordt helemaal afgemaakt. Als je dan het lef hebt om inderdaad te zeggen: "Nee, zo zie ik dat, zo versta ik dat," en als je dat ook kunt onderbouwen – waaraan het in mijn ogen heel dikwijls ontbrak, maar goed – om daarvan te spreken.

Het lijkt me ook in het algemeen van belang: spreek van datgene wat je weet en aarzel daar niet voor. Nadat ik nog wat heb gezegd over het belang van een veilige omgeving thuis... Nu, voor de rest: eigenlijk gaat het in deze toespraak niet over de omgeving van degenen die uit de kast komen.

▶ 15:57 Niet Spreken over Je Gevoel, maar Uitkomen voor het Evangelie ↑ hoofdstukken

Maar over onszelf. Over mijzelf. Degene die uit de kast komt en dan niet... Laten we wel wezen, dan gaat het niet over gevoelige zwakheden van welke aard dan ook. Daar wil ik het eigenlijk vanmorgen voor de rest niet meer over hebben. Dat is een onderwerp apart, maar dat is vanmorgen niet aan de orde. Het gaat niet over het uit de kast komen — dus uitspreken, naar voren brengen, er openlijk voor uitkomen — voor je gevoelige zwakheden, maar voor het goede bericht. Ik bedoel, voor het Evangelie. Voor de blijde tijding zoals de Bijbel daarover spreekt.

Ja, dat is een heel groot verschil. In het eerste geval kan ik me nog voorstellen dat je zegt: dat doe je alleen maar in een heel specifieke context waar het veilig is. Je gaat persoonlijke dingen nu eenmaal niet zomaar aan het publiek naar voren brengen. Dat doe je niet. Die zijn namelijk, zoals dat dan heet, niet voor de straat; die moeten daar ook niet liggen. Die zijn voor de kring van intimi waar bepaalde dingen ook vertrouwd zijn om te vertellen. Maar daar gaat het dus niet over. Het gaat niet om het vertellen van gevoeligheden of persoonlijke kwesties, privézaken, maar het gaat om het uitkomen voor feiten, voor een mededeling. Voor je overtuiging. Dat is een heel groot verschil.

En daarover hoeven we niet voorzichtig te doen. Ook daar moet ik trouwens wel een paar dingen bij zeggen, want ik bedoel bepaald niet te beweren dat we dat te onpas zouden doen. Dat niet. Maar aan de andere kant: ook daar moeten we niet voorzichtig in zijn in die zin dat we over eieren zouden gaan lopen om daarvoor uit te komen. Ik bedoel, het maakt een heel groot verschil om te vertellen dat je last van roos hebt — om nog wat te noemen — of varkensluis, of dat je kaal bent (u hoort het: Kees komt uit de kast). Of dat je zegt dat je last van hoofdluis hebt. Of dat je zegt: "Ik ben gisteren vader of moeder geworden," of "Ik ben geslaagd voor mijn examen."

Ja, dat zijn twee dingen die van een totaal andere orde zijn. In beide gevallen gaat het over iets wat jouzelf direct raakt en waar je misschien mee zit, of wat in ieder geval in je leeft. Maar het ene is iets waarvan je zegt: "Liever niet dat iedereen dat weet," en bij het andere zeg je: "Of mensen het nou leuk vinden of niet, ze krijgen het te horen." Jullie weten waar ik het nu over heb. Van harte gefeliciteerd trouwens nog, opa en oma! Rob en Mimi zijn recentelijk opa en oma geworden.

Nu heb ik het eigenlijk wat afgemaakt. Het is een hele lange inleiding, dat geef ik direct toe. Dat 'uit de kast komen' waarbij er allerlei vragen, weliswaar nog niet systematisch maar wel onvermijdelijk, langskomen. Waarom zou je het niet doen? Daar zijn motieven voor om het niet te doen. Er zijn trouwens ook redenen waarom we het wel zouden doen; met name daar wil ik het over gaan hebben. En wanneer en waar zou je dat dan doen? Een niet onbelangrijke vraag is: hoe doe je dat dan wel? En wat moet je verwachten als je uit de kast komt?

Ik bedoel nu dus even als je inderdaad spreekt van dat wat jouw diepste overtuiging is en waar het werkelijk in het leven om gaat. Als je dat doet, dan is het wel goed om erop bedacht te zijn dat niet iedereen erop zit te wachten en dat het zelfs massieve tegenstand of vijandschap op kan roepen. Vandaar ook, in het verlengde daarmee: wat doe je dan met die afwijzing? Het loutere feit dat deze laatste twee vragen alles te maken hebben met de eerste vraag: waarom zou je het dan niet doen? Nou, precies dat is waar we het over hebben.

▶ 20:45 Discipelen in het Verborgenen: Nicodemus en Jozef van Arimathea ↑ hoofdstukken

Ik neem u mee naar Johannes 12 en degenen die afgelopen donderdag in Bodegraven waren, komt dit bekend voor; ik excuseer me voor degenen die daar toen waren dat we dat wat gaan herhalen, hoewel dit een wat andere insteek is. We zijn in Bodegraven bezig met een hele lange serie over het Johannesevangelie en we hebben daar al een stuk of 43 Bijbelstudieavonden aan gewijd. We zijn nog maar in hoofdstuk 12, want daar staat zo ongelooflijk veel in. Wat daarin naar voren gebracht wordt aan het einde van Jezus' publieke optreden, in de laatste week vlak voorafgaand aan zijn sterven en aan zijn overlevering, dat lees je in vers 42 van Johannes 12. Als ik het zo lees, begrijpt u ook meteen wat dat met 'uit de kast komen' te maken heeft. Daar staat: "Toch geloofden insgelijks ook uit de oversten velen in Hem." Dat wil zeggen: de leiders, degenen die vooropgingen.

Daarvan kennen we een aantal voorbeelden bij name in de Bijbel. Dat vindt u later in ditzelfde evangelie, in Johannes 19. Daar leest u over Jozef van Arimathea, een buitengewoon rijk man. Er staat in Johannes 19 vers 38 bij dat hij een discipel van Jezus was in het verborgene. Hij was namelijk één van die oversten; hij maakte deel uit van het Sanhedrin, de Joodse Raad. Hij was echt een topfiguur binnen het jodendom daar in Jeruzalem, maar hij was een discipel in het verborgene. Een ander iemand die misschien nog wat bekender is in die hoedanigheid, was Nicodemus. Van hem lezen wij in Johannes 19 vers 39, dus in diezelfde context, waarbij wordt gerefereerd aan een gebeurtenis die veel eerder in het evangelie was beschreven. De Heer Jezus zegt tegen hem: "Ben jij dé leraar van Israël en weet jij deze dingen niet?" De Heer Jezus zegt: "Ben jij dé leraar van Israël?" Ik neem dat heel letterlijk en ik ga er dus van uit dat Nicodemus dé leraar van Israël was. Dat wil zeggen dat er niemand was die zozeer vooropging als onderwijzer en leraar in Israël als deze Nicodemus.

Nicodemus maakte, net als Jozef van Arimathea, deel uit van het Sanhedrin. Zeg maar de Tweede Kamer – een wat ongelukkige vergelijking, maar het was niet alleen een politiek orgaan, het was ook en vooral een godsdienstig orgaan. Godsdienst en politiek gingen eigenlijk hand in hand. In elk geval lezen we van Nicodemus dat hij 's nachts naar Jezus toe kwam. Dan krijg je dat bekende gesprek dat in Johannes 3 beschreven wordt. In de nacht. Waarom? Nou, heel simpel: dan ziet niemand je. Dan is het donker en eigenlijk was hij dus in feite, net als Jozef van Arimathea, ook een discipel in het verborgene. Later in ditzelfde Johannesevangelie vind je nog een paar keer dat daaraan gerefereerd wordt, namelijk aan de vrees om daarvoor uit te komen. Dat waren dus eigenlijk mensen die in de kast zaten.

Lees maar mee: "Toch geloofden insgelijks ook uit de oversten velen in Hem, maar vanwege de Farizeeën beleden zij het niet." De Farizeeën waren een partij in het Sanhedrin, samen met bijvoorbeeld de Sadduzeeën. Dat waren twee verschillende richtingen, links en rechts, om het even te vergelijken met de verhoudingen die we nu kennen. Er waren verschillende partijen binnen het jodendom en de Farizeeën waren dominant. De Farizeeën waren het meest tegen de leringen van Jezus tijdens zijn hele optreden. Dan staat er: weliswaar geloofden velen in Hem, ook van de oversten, maar vanwege de Farizeeën beleden zij het niet.

In absolute zin kan dit eigenlijk niet. Dat moet ik even toelichten. Als je gelooft in de Bijbelse zin van het woord – een ander woord voor geloven is vertrouwen, maar ook overtuigd zijn of iets beamen – dan kom je daarvoor uit. Het Hebreeuwse woord voor ons woord 'amen' komt eigenlijk uit het Hebreeuws en heeft alles te maken met geloven. Je beaamt iets, je zegt: dat is waar. Dat is geloof. Als je gelooft, dan kom je daar misschien mondjesmaat voor uit, maar je komt er altijd voor uit. Want geloof zit in het hart, en Paulus zegt in Romeinen 10: je gelooft met het hart en je belijdt met de mond. Als iets in het hart zit, dan komt het eruit. Soms moet je even onder druk komen te staan, maar dan komt het naar buiten. Als het er niet uitkomt, dan zit het er niet in; dat kan niet missen. We kennen allemaal de uitdrukking die rechtstreeks uit de Bijbel komt: waar het hart vol van is, daar loopt de mond van over. Misschien is het hart er niet vol van, maar als het in het hart zit, dan komt het er uiteindelijk ook altijd uit.

Dat blijkt ook uit de voorbeelden die ik zojuist gaf van Jozef van Arimathea en Nicodemus. Ze waren weliswaar stiekem in de kast en kwamen niet naar buiten, maar toen puntje bij paaltje kwam en het er echt om ging, hebben ze hun nek uitgestoken. Zij hebben zorggedragen voor de begrafenis van Jezus. Jozef stelde zijn graf beschikbaar en Nicodemus heeft daar ook aan meegedaan met de aankoop van specerijen en balsem. In ieder geval zijn zij er voor uitgekomen. Ik moet trouwens nog even iets ter verdediging van die twee zeggen: het was ook nog een tijd waarin Jezus Zelf tegen zijn discipelen benadrukte: "Mondje dicht nog." Als Petrus in een intieme sfeer belijdt en er voor uitkomt: "U bent de Christus, de Zoon van de levende God," dan zegt de Heer Jezus: "Dat is waar, en vlees en bloed heeft jou dat niet geopenbaard, maar mondje dicht." Hij verbood hen ten strengste, zo staat in Mattheüs 16, om dat te vertellen. Dat was toen nog niet de tijd.

Maar velen in die dagen, en nu hebben we het dus helemaal aan het einde van Jezus' publieke optreden, waren er, zowel in het volk als onder de oversten, die wisten: deze Jezus, Hij is het. Hij is de Beloofde, Hij is de Christus. Pas na de opstanding van Jezus komen ze met recht uit de kast. Dan was het ook de bedoeling dat ze daarvoor uitkwamen en worden ze eropuit gestuurd om te getuigen. Tot die tijd werd dat allemaal toch wat verborgen gehouden. Maar ik wil eigenlijk ermee zeggen: in de absolute zin is het zo dat als je iets gelooft, je daar ook voor uitkomt. Je kunt het dus ook omkeren: als je er niet voor uitkomt, dan geloof je het niet echt. Er waren er velen die het wel wisten – "Ja inderdaad, Hij moet het zijn" – maar ze geloofden het toch niet echt in de zin dat ze hun vertrouwen daarop stelden en het werkelijk beaamden. Eigenlijk is beamen ook al ervoor uitkomen, toch? Dat is namelijk 'amen' zeggen. Dus die tweedeling – geloven met het hart, belijden met de mond – dat zijn twee kanten van dezelfde zaak. Het is de binnenkant en de buitenkant, maar het is één geheel. Want als het erin zit, komt het er ook uit. Dat bedoel ik te zeggen. En nu komen we op het punt: waarom dan wel?

▶ 31:04 Angst voor Mensen: Waarom We Vaak in de Kast Blijven Zitten ↑ hoofdstukken

Waarom blijf je in de kast zitten? Dat is een aardige uitdrukking trouwens, zoals we dat zo zeggen. Het komt eigenlijk uit het Engels; daar zegt men het op een soortgelijke wijze. Het idee is natuurlijk dat als je in de kast zit, het daar donker is. Ook benauwd, dat wel. Je zit er alleen. Maar vooral de gedachte: het is daar donker en benauwd, maar aan de andere kant is het er ook wel weer veilig, want niemand ziet je. Dat is de keerzijde. De reden dat je in die kast blijft – als ik het allemaal even op één noemer gooi – is toch angst.

Dat zie je hier ook bij die oversten, moet je nagaan. Dat zijn mensen die voorop liepen en in welke wijze ook een leidende functie hadden. Trouwens, die oversten hoeven niet per se leden te zijn geweest van het Sanhedrin; dat kunnen ook vooraanstaande mensen geweest zijn in de synagoge of op andere leidinggevende posities. Zij beleden het niet. Ze geloofden het wel, maar ze beleden het niet. Hoort u het verschil? Als je het accent op die manier legt, dan weet je eigenlijk meteen hoe laag het is. Ze geloofden het wel, maar ze kwamen er niet voor uit. Eigenlijk blijkt daar ook in absolute zin uit dat het dus niet echt is. Waarom deden ze dat? Opdat ze niet uit de synagoge gezet zouden worden. Dat is dus angst, want je komt namelijk buiten te staan. Dat is het grote risico.

Dat is precies de reden waarom mensen in de kast blijven. Want anders krijg je te maken met afwijzing en kom je in een isolement. Een sociaal isolement, maar let op: hier is het een godsdienstig isolement. In de synagoge, in het jodendom, verwachtte men de Messias. Nu was Hij er en Hij kwam met zoveel overtuigingskracht – zo overtuigend dat ze er eigenlijk ook niet onderuit kwamen – en toch beleden ze het niet. Waarom niet? Omdat het streed met alles wat men vanuit de traditie altijd gezegd had; het stond daar haaks op. Met andere woorden: er ontstond conflict. En op het moment dat je ervoor uitkomt, dan kom je buiten te staan. En wie wil dat?

Je leest in Johannes 9 – en het is opmerkelijk dat dit thema in de voorbereiding heel dikwijls naar voren kwam – dat dit juist in het Johannesevangelie heel breed aan de orde komt, op allerlei manieren. Eerder lees je in Johannes 9 de geschiedenis van de man die blind geboren was. Een heel hoofdstuk wordt daaraan gewijd. Eerst komt de vraag waarom hij blind geboren is, waar de Heer zo’n geweldig antwoord op geeft. De man krijgt slijk op zijn ogen, moet naar het badwater van Siloam, komt terug en hij is genezen. Die man heeft zijn hele leven nooit kunnen zien en nu kon hij kijken.

Dan lees je verderop in de geschiedenis dat de leidslieden – en ik moet erbij zeggen dat dit op een sabbat was – Jezus’ daad van genezing aanmerkten als werk op de sabbat. Dat gaf gigantisch veel voeten in de aarde. De Farizeeën komen dan bij de ouders van de blindgeborene en vragen hen: "Is dit jullie zoon, van wie jullie zeggen dat hij blind werd geboren? Hoe ziet hij dan op dit moment?" Let op hoe ze daar afstand van nemen: "van wie júllie zeggen dat hij blind werd geboren." Ze proberen hen uit de tent te lokken.

Zijn ouders antwoordden dan en zeiden: "Ja, wij weten dat dit onze zoon is en dat hij blind werd geboren." Dat was gewoon een evident feit. "Maar," zeggen ze, "hoe hij nu ziet, hoe dat kan, dat weten we niet. Of wie zijn ogen opende, wij weten het niet." Dat is de uitvlucht. Ze zeggen: "Vraag het hem, hij heeft de leeftijd, hij zal voor zichzelf spreken." Er wordt dan bij gezegd: "Deze dingen zeiden zijn ouders, omdat zij de Joden vreesden." Want de Joden waren reeds overeengekomen – dat was nog in een eerder stadium – dat in het geval dat iemand Hem zou belijden als Christus, hij uit de synagoge zou worden gezet. Daarom zeiden zijn ouders: "Hij heeft de leeftijd, vraag het aan hem."

Met andere woorden: wij blijven erbuiten. Want op het moment dat wij hiervoor uitkomen... Zij wisten het wel. Misschien waren ze op dat moment nog niet volledig geïnformeerd, maar het loutere feit dat ze het zo uitspreken, toont aan: het was angst. Ook hier weer, net als in het gedeelte uit Johannes 12 over de oversten. Zij waren bang. Vergis je niet, als je een positie van eer hebt en vooraanstaand bent, dan is het nog veel moeilijker. Dan heb je veel meer te verliezen. Maar dat gold ook voor deze mensen. Op het moment dat zij zouden belijden dat deze Man niet anders dan de Christus kan zijn – iemand die in staat is een volwassen kerel die vanaf zijn geboorte blind is, te genezen – dan moeten we de claim van Degene die dat heeft gedaan toch uiterst serieus nemen. Hoe duidelijk wil je het hebben?

Maar zij zeiden dit uit angst; dat is de reden dat zij in de kast blijven. In Johannes 12 staat dan: "Toch geloofden insgelijks ook uit de oversten velen in Hem, maar vanwege de Farizeeën beleden zij het niet, opdat ze niet uit de synagoge gezet zouden worden." Want, en nu komt de reden waarom die oversten dat niet deden: "Zij hadden de heerlijkheid van mensen meer lief dan de heerlijkheid van God." Die heerlijkheid van mensen, wat is dat? Het is eigenlijk de eer van mensen. Dat wat jou glorie geeft, dat is jouw eer. En wat die heerlijkheid is, lijkt me nogal duidelijk: als je een overste bent, dan is dat jouw eer. Je bent vooraanstaand. Wat je dan allemaal te verliezen hebt? Nou, heel wat. Al was het maar bijvoorbeeld invloed of macht, want dat is wat je daadwerkelijk hebt. Hand in hand daarmee gaan ook geld – het is niet alleen je levensonderhoud, maar het is ook een goedbetaalde baan – en je status.

Kortom: alles wat de natuurlijke mens nu eenmaal van belang acht en waar we, laten we wel wezen, altijd voor in de weer zijn. De mens in het algemeen is in de weer om vooral deze dingen te verkrijgen. En als je het dan eenmaal hebt, dan ben je daar zuinig op en wil je dat niet kwijtraken. Op het moment dat je uitkomt voor iets waarvan je weet dat het waar is – want daar hebben we het over; ik heb het niet over uitkomen voor gevoelens of zelfs voor je mening, hoewel ik die allebei als buitengewoon belangrijk beschouw. We hadden het er al even over: het spreken over je gevoelens en daarvoor durven uitkomen is buitengewoon belangrijk voor je persoonlijke vorming. En dat geldt trouwens ook voor het uitkomen voor wat je denkt.

We leven in een land waar dat als een groot goed geacht wordt, hoewel, als ik dat de afgelopen weken eens zo beluisterde... Dan denk je: dat land dat zo gekenmerkt wordt door tolerantie, waar je alles mag zeggen wat je denkt... Behalve... Vond u dat ook niet opvallend deze week? Behalve op het moment dat je zegt: er zijn maar twee seksuele identiteiten, mannelijk en vrouwelijk. Dan gaat je kop eraf. Echt.

Nou, je wordt in ieder geval monddood gemaakt, of belachelijk gemaakt. Maar kijk, dat bedoel ik nou. Als je met zo’n massieve afwijzing te maken hebt, wat denk je dan? Laten we er niet al te onbegrijpelijk over doen, het is ook logisch: je denkt wel twee of drie keer na om ergens voor uit te komen als je te maken krijgt met zoveel tegenstand. Dat is logisch.

Maar als je weet dat het de waarheid is en er wordt naar gevraagd – let op, dat is ook belangrijk – dan telt het. Het gaat er niet om dat je iemand ongevraagd trakteert, want dat moet je niet doen. Dat lijkt mij over het algemeen niet wijs, om ongevraagd iets te vertellen; dat is te onpas. Mensen vragen weleens: wanneer spreek je nou eigenlijk over het Goede Bericht? Nou, gewoon wanneer het ter sprake komt en wanneer er naar gevraagd wordt.

In ieder geval heb ik mensen die dat trouwens nog veel makkelijker doen, en ook daar heb ik groot respect voor. Zij spreken er gewoon over, zelfs als er niet naar gevraagd wordt. Maar goed, je loopt dan het risico dat je wat irritant wordt. Dan ga je naar een verjaardag en zeggen mensen: "O, ik ga daar niet naast zitten, want als ik daarnaast zit, word ik geheid getrakteerd op dat onderwerp." Ken je dat? Misschien hoor ik daar zelf wel bij, bij hen die vermeden worden. "O jee, André Piet komt eraan, nou alsjeblieft zeg, dat zal ongetwijfeld daar weer over gaan." Maar daar gaat het nu niet over.

Het gaat dus niet over uitkomen voor je gevoelens, ook niet voor je zwakheden of zelfs voor je mening, maar over iets waarvan je weet: dit is zo. Dit is waar ik op sta. En als daar bovendien naar gevraagd wordt en je houdt het dan onder, dan houd je met recht de waarheid ten onder terwijl er naar gevraagd wordt. Daarmee doe je trouwens niet alleen de waarheid onrecht aan, maar ik geloof ook jezelf. En dat vind ik niet eens het allerbelangrijkste. Want het is niet goed voor een mens om altijd maar over eieren te lopen.

Ik ken ze ook onder voorgangers bijvoorbeeld. Om het dan toch even over de oversten te hebben: hier gaat het over oversten die in de synagoge een plaats van aanzien hebben. En om dan met dank aan Al Gore voor een 'inconvenient truth' uit te komen... ja, dat is niet leuk. Het woord zegt het al: dat zijn van die ongemakkelijke waarheden. Het is wel zo, maar het ligt niet lekker. Op het moment dat ik erover ga spreken, kun je er geheid op rekenen dat je afgemaakt wordt, uitgescholden, et cetera.

En dan? Ga je dan weer terug in de kast of zeg ik met dank aan Maarten Luther: "Hier sta ik en ik kan niet anders"? Ik moet dit gewoon vertellen. Daar had ik het dus over. Er is menig voorganger – ik ken ze, maar ik noem geen namen, want dat willen ze zelf ook niet – die weet van bepaalde dingen. Ze weten: het staat in de Bijbel. Ze zijn er ook heel erg blij mee en ervan overtuigd, maar ze spreken er niet over. Want ja, dat zou schoppen tegen schenen zijn. Wat ik trouwens onzin vind. Waarom zou uitkomen voor dat waarvan je weet dat het waar is, schoppen tegen schenen zijn? Dat andere mensen dat confronterend vinden, is wat anders, maar dat is geen schoppen tegen schenen. Dat is van een heel andere orde. Het is angst. En ik moet zeggen: waarom zou je het jezelf überhaupt aandoen?

Waarom over eieren lopen? Altijd maar die voorzichtigheid. Weet u wat ik zo grappig vind? Ik ken mensen die weten dat iets waar is – om het maar meteen bij name te noemen, want dat is de waarheid van het Evangelie bij uitstek: Hij is de Redder van allen, van de hele wereld. Het is waar, maar ja, het is zo onorthodox. Het staat zo haaks op het gedachtegoed waar we van eeuwenher al mee geïndoctrineerd zijn. "Als ik dat ga vertellen, dan lig ik eruit." Ja, en? Dat is dan ook wel weer een voordeel als je eruit ligt, want ineens ben je vrij. Dan maak je geen deel meer uit van het systeem. Dat is waar, daar heb je geen erkenning meer van en ze zullen je niet meer zo gauw uitnodigen. Ik ken mensen die... ik kijk niemand aan hoor, maar so what? Dat zijn dingen die je mag en kunt verwachten, en die ook inderdaad zullen uitkomen.

Wat dan vaak blijkt, is dat mensen op het moment dat ze niet meer zo'n groot risico lopen – dat is heel grappig – bijvoorbeeld als ze eenmaal als voorganger met pensioen zijn, dan zijn ze in zekere zin uitgerangeerd en gaan ze ineens hun mond opentrekken. Dan durven ze ineens wel voor dingen uit te komen. Dan is het kostje gekocht en durven ze uit de kast te komen. Maar dat vind ik knap laat als je dat pas doet als je gepensioneerd bent. Waarom? Het is veel krachtiger, maar ook veel riskanter om het juist te doen wanneer je op het podium staat. Juist dan zou je erover spreken.

Nou ja, afijn. Zij, die oversten, hadden de heerlijkheid van mensen meer lief. Wat die heerlijkheid van mensen is, daar hadden we het zojuist over. Meer lief dan wat? Nou, dan de heerlijkheid van God. Wat is die heerlijkheid van God? Dat is alles wat Hij is en wat Hij doet en wat Hij spreekt. Gewoon Zijn waarheid.

▶ 48:35 Het Voorbeeld van Mozes: de Smaad van Christus Verkiezen ↑ hoofdstukken

Je leest in Hebreeën 11, misschien kunnen we er even naartoe gaan. Van Mozes... ja, die kwam ook uit de kast. Weet u dat? Ja, u zegt: hij kwam toch uit een kistje? Ja, maar veertig jaar later kwam hij uit de kast. Want in Hebreeën 11 wordt die geschiedenis zo kortweg verhaald. De geschiedenis vinden we vermeld natuurlijk in Exodus 2, maar dan staat er: door het geloof. Dat wil zeggen: Mozes vertrouwde op het Woord. Hij beaamde dat Woord. Wat hij van oudsher al wist, wat God met het volk zou gaan doen... God had Zijn Woord gegeven, ooit al aan de voorvaderen, generaties eerder, over het moment dat God het volk uit Egypte zou bevrijden. Mozes wist dat. Dat is een onderwerp apart, maar geweldig: wat Mozes allemaal wist.

Door het geloof heeft Mozes, volwassen geworden – want we weten uit Exodus, maar ook uit Handelingen, dat hij inmiddels veertig jaar was – geweigerd nog langer door te gaan voor een zoon van Farao’s dochter. Formeel was hij dat, dat weten we allemaal; hij was geadopteerd. Maar hij heeft geweigerd door te gaan voor een zoon van Farao’s dochter. Ja, dat is trouwens nog een apart dingetje. Want als je dat in Exodus 2 leest, zouden we misschien de indruk kunnen hebben dat Mozes eigenlijk uit angst op een gegeven ogenblik vlucht uit Egypte. U kent die geschiedenis wel: hij gaat naar buiten en ziet een Egyptenaar die een Hebraïer in elkaar slaat. Dat ziet hij dan. En dan lees je dat hij om zich heen keek en toen hij niemand zag, toen greep hij in. Dat wordt vaak zo gelezen – daarom maak ik deze opmerking er even bij – meestal wordt het zo gelezen: Mozes was bang en hij hoopte dat niemand hem zou zien en toen versloeg hij die Egyptenaar. Maar het was geen angst. Hij keek om zich heen of er niet een andere helper was. Of er niet iemand anders was om op te treden. En toen er niemand was die optrad, toen deed hij het.

En toen kwam hij uit de kast. Want toen heeft hij die Egyptenaar gedood. Dat betekent dat hij het opnam voor het onderdrukte volk, het volk dat onderdrukt werd door Farao’s huis, de omgeving waarin hij geadopteerd was. Maar hij weigerde – en hier staat: 'door geloof' – om door te gaan voor een zoon van Farao’s dochter. Er staat: hij heeft liever met het volk van God kwaad verdragen. Hij stelde zich solidair met zijn volk en met zijn roots. Daar ging hij naar terug, en met dat volk heeft hij kwaad verdragen. En dat deed hij liever. Vergis je niet wat dat voor Mozes betekende. Hij had de status van een prins in Farao’s huis. Hij was opgeleid in al de wijsheid van de Egyptenaren; hij was een zeer onderlegd man met een geweldige status. En nu verklaarde hij zich solidair met een slavenvolk dat zwaar onderdrukt werd. Daar hoorde hij bij en daar heeft hij kwaad mee verdragen. Dat heeft hem alles gekost. Want van een prins in het paleis, aan het hof van Farao, werd hij ineens een vluchteling. Hij werd veertig jaar lang een schaapherder, helemaal incognito. Dat was de prijs. Hij kwam uit de kast.

Maar dat deed hij liever dan tijdelijk van de zonde te genieten. Dat 'genieten van de zonde' betekende hier simpelweg: doorgaan voor een zoon van Farao’s dochter. Dat zou zonde zijn geweest. Dat bedoel ik niet zozeer moreel, maar het zou zonde zijn in de zin dat het niet het doel was. Want waarom praten wij nu over Mozes? Omdat hij ooit inderdaad uit de kast kwam. En ja, u zegt: 'God gaat Zijn weg toch wel', dat weet ik wel, maar Mozes heeft gekozen voor zijn volk. Zo kon hij jaren later het volk uitleiden uit Egypte, voorop gaan en hen naar het beloofde land brengen. Hij heeft dat alles verdragen en hij deed dat liever dan tijdelijk van de zonde te genieten, dus van de status die hij daar aan het paleis als prins aan Farao’s hof had.

Hij heeft de smaad van Christus – want feitelijk zit dat erachter: de Christus die jaren later uit dat volk zou voortkomen – grotere rijkdom geacht dan de schatten van Egypte. Hij was feitelijk een erfgenaam van die schatten; hij had er recht op en genoot er al van. Maar hij heeft het allemaal veracht en heeft liever met het volk van God kwaad verdragen. Want dan ga je anders rekenen. Mozes wist: ik kan natuurlijk nu gewoon aan het hof van Farao blijven en in die positie genieten en de vruchten daarvan plukken. Dat is mooi, dat is tijdelijk genieten. Maar Mozes wist ook: als ik dat doe, trek ik uiteindelijk aan het kortste eind. Want uiteindelijk gaat God toch Zijn weg. Mozes rekende: op de lange termijn is dit niet slim. Dat klinkt misschien wat berekenend, maar zo wordt het hier ook gezegd: hij heeft de smaad van Christus grotere rijkdom geacht dan de schatten van Egypte, want hij hield de blik gericht op de vergelding. Dat wil zeggen: hij rekende met de toekomst. Hij wist: zó gaat het gebeuren. Koste wat het kost is hij inderdaad uit de kast gekomen en heeft hij zich geassocieerd met het volk van God en daar ook het kwaad mee verdragen.

Kijk, dit is een voorbeeld van uit de kast komen. Je weet dan wat je te verwachten hebt, namelijk kwaad, en je weet wat je allemaal misloopt. Maar het is maar net hoe je rekent: wat weegt zwaarder? Wat telt er uiteindelijk echt? Dat is waar het om gaat. Ik neem u ten slotte nog even mee naar Handelingen 4.

▶ 56:32 Parrhesia: de Onweerstaanbare Vrijmoedigheid in Handelingen ↑ hoofdstukken

Laten we eens kijken naar de geschiedenis. In Handelingen 4 bevinden we ons weer in het Sanhedrin. U kunt het maar eens nakijken: daar leest u dat Johannes en Petrus gevangen zijn genomen. Ze hadden in het openbaar gesproken over de Christus die inmiddels was opgestaan uit de doden. Dat had daar in Jeruzalem allemaal nog maar een paar maanden daarvoor plaatsgevonden en zij spraken daar openlijk over. Er gebeurden machtige dingen en het Sanhedrin, de leidslieden, wisten eigenlijk niet wat ze ermee aan moesten, want ze konden het niet onderdrukken.

Toen zij nu — en die 'zij', dat zijn de leden van het Sanhedrin, de Joodse leiders en officiële vertegenwoordigers van het volk — de vrijmoedigheid aanschouwden van Petrus en Johannes... Het is een mooi woord, want voor 'uit de kast komen' is er eigenlijk een specifiek woord in het Nieuwe Testament, in het Grieks. Dat is hier het woord parrhesia. Het leuke van dat woord is dat de elementen precies aangeven wat het is. Het eerste woorddeel heeft te maken met 'alles' en het andere deel heeft te maken met 'stromen' en 'spreken'. Uitkomen voor wat? Ja, het uitspreken. Als je het woord vrijmoedigheid in het Grieks bekijkt, dan zie je eigenlijk: je spreekt alles. Alles wat in je is en wat je te melden hebt, dat spreek je uit. Dat is vrijmoedigheid. Vandaar ook dat het op andere plaatsen idiomatisch wordt weergegeven met 'vrijuit spreken'. Dat is precies het tegenovergestelde van waar we het zojuist over hadden: op eieren lopen. Dat deden ze dus niet.

Toen zij nu de vrijmoedigheid aanschouwden van Petrus en Johannes, dat wil zeggen: ze kwamen er openlijk voor uit en spraken vrijuit. Petrus en Johannes wisten immers: dit is waar. Dit is zo'n wereldveranderende, revolutionaire boodschap; dit is geweldig en allesovertreffend. Als je daarvan overtuigd bent, dan laat je je door niets en niemand tegenhouden. En wat zou het dat ze je afwijzen? Daar hadden ze echt maling aan. Sterker nog, ze waren er blij om. Leest u zelf maar in datzelfde Handelingen 4 dat er een dankstond georganiseerd wordt waarin wordt uitgesproken dat ze verwaardigd waren — dat wil zeggen: de eer hadden gekregen — om smaad te lijden voor de naam van Christus. Daar waren ze blij mee en dat beschouwden ze als een geweldige eer. Over 'omdenken' gesproken: dat is een totaal andere benadering. Het is een eer.

Toen zij nu de vrijmoedigheid aanschouwden van Petrus en Johannes en begrepen dat zij ongeletterde en gewone mensen waren... De troost die ik daarin zie is dat je voor vrijmoedigheid dus niet geleerd hoeft te hebben. Soms denk ik wel eens — laat ik het zo zeggen — dat het zelfs een voordeel is. Deze mensen hadden geen opleiding en die mannen in het Sanhedrin hadden dat natuurlijk wel in de gaten. Het waren vissers en ze spraken waarschijnlijk gewoon in het dialect van het noorden van Israël; aan hun spraak hoorden ze dat al. Bovendien waren het geen academische mensen, maar ongeletterde, gewone mensen. Ze verwonderden zich echter over de vrijmoedigheid en de kracht, maar ook over de moed en het lef om gewoon uit te spreken wat ze te melden hadden.

Vergis u niet, want er staat hier dat ze ongeletterde en gewone mensen waren, maar men verwonderden zich over de enorme overtuigingskracht. Ze konden niet monddood gemaakt en ook niet weerlegd worden. Later lees je dat van Stefanus ook: ze konden hem niet weerleggen. Dat is zo'n enorme kracht. De leiders merkten: we moeten niets van dit getuigenis hebben en we willen het afwijzen, maar we hebben er geen enkel argument tegen. Ze konden het niet weerstaan; het was zo evident. Ze verwonderden zich over Petrus en Johannes, want die waren bekwaam gemaakt. Ze hadden niet alleen een jarenlange opleiding gehad van Jezus, ze waren ook bekwaam in de Schriften. Ze kenden de Schriften en wisten waar ze het over hadden. Bovendien getuigden ze; ze spraken over de dingen die ze zelf gezien en gehoord hadden. Kortom, ze waren ervaringsdeskundigen. Men kon het niet weerleggen en men herkende hen bovendien nog van al eerder, dat ze samen met Jezus waren.

Dat is vrijmoedigheid. Je zou dat woord eens een keertje moeten onderzoeken. Pak een concordantie of een bijbelprogramma en dan zie je hoe die vrijmoedigheid in het boek Handelingen iedere keer weer terugkomt. Het is het gewoon spreken van dat wat er werkelijk toe doet. Er is bovendien nog een aspect waar we het misschien nog niet eens over gehad hebben: je doet het niet alleen voor jezelf. Hoe zouden andere mensen dat geweldige kunnen vernemen als jij, die het weet, je mond houdt? Zo simpel is het. Paulus zegt in Romeinen 10: "Hoe zouden zij kunnen geloven zonder het eerst te horen?" Dat is volgens mij dé reden waarom u mag geloven. Het feit dat God u heeft uitgekozen en het feit dat u het nu mag weten... Waarom? Omdat Hij u dan kan gebruiken om het aan andere mensen te vertellen. Zo simpel is het. En ik eindig met dat woord: uitspreken.

▶ 01:03:29 Vrees voor Mensen Spant een Strik: Onaantastbaar in Vertrouwen ↑ hoofdstukken

Mijn schoonmoeder weet welke tekst dit is. Bij de begrafenis van mijn schoonvader, André Heemskerk, hebben we deze tekst nog gememoreerd, want mijn schoonvader zei dit zo vaak. Ik haal de tekst maar aan uit de NBG-vertaling. Hij had van die teksten die hij heel dikwijls citeerde, maar één daarvan is deze tekst uit Spreuken 29. En nou ja, dat is eigenlijk precies waar het bij 'uit de kast komen' om gaat.

Vrees. Zo luidt de tekst: "Vrees voor mensen spant een strik." Dat wil zeggen: het doet je struikelen. Je gaat ermee de mist in als je bang bent voor mensen. Maar wie op de Here vertrouwt, is onaantastbaar. Daar kan je niets gebeuren. Hoe zeg je dat? Ja, daar kan je niets gebeuren, maar het kan ook niet weerlegd worden. Dat is zo'n enorme kracht; dan ben je werkelijk onaantastbaar.

En als er één motief is om inderdaad te spreken van dat wat je weet, dan is het wel dit. Angst voor mensen, dat geldt in het algemeen al. Niet alleen als het gaat om het evangelie, maar in het algemeen: als je je laat leiden door angst, dan is het altijd een valstrik. En zeker als je je laat leiden door angst voor mensen. Zeker als je je laat leiden door angst voor mensen die in een bepaalde positie zitten, of als je uit het systeem gegooid wordt. Nou en? Oké, dat zoek je niet, maar als dat de prijs is: prima.

Vrees voor mensen spant een strik, maar wie op de Here vertrouwt is onaantastbaar. En dat is ook de grootste beloning die je maar kunt denken. Want het geweldige en het mooie is: dan deel je echt de rijkdom. En dat bepaalt je ook bij de dingen die echt waarde hebben en ertoe doen. Kortom, en dat is wat ik gezegd wil hebben: kom uit de kast. En ik stel voor dat we nu een lied gaan zingen.