▶ 00:00 Inleiding en Structuur van Genesis 17 ↑ hoofdstukken

Een hele goede morgen allemaal, dames en heren. Vrienden, het is goed u hier te mogen treffen. Laten we maar snel van start gaan, want er zijn zojuist elf verzen uit Genesis 17 gelezen, maar ik was eigenlijk van plan — en daar heb ik het aantal dia's ook op ingesteld — om het hele hoofdstuk met u te bespreken: zevenentwintig verzen. Het is nu vijf over half elf, maar ik beloof u dat ik voor twaalven klaar ben, als het een beetje meezit.

Deze geschiedenis heeft pakweg 4000 jaar geleden plaatsgevonden. Abraham leefde ongeveer net zo ver vóór Christus als wij nà Christus leven. Pakweg 2000 jaar voor de geboorte van Christus werd Abraham geboren; ik denk zelfs letterlijk. In die termen moet u dus ongeveer denken.

Laten we bij het bespreken van Genesis 17 eerst eens kijken naar het hoofdstuk in zijn geheel. Het is op een bepaalde wijze opgebouwd en die structuur wil ik graag even tonen. Want als je vers voor vers door zo’n hoofdstuk heen gaat en inzoomt op details, kan het zomaar gebeuren dat het totaalbeeld je ontgaat. Daarom wijs ik daar op voorhand eventjes op.

Het hoofdstuk valt eigenlijk uiteen in twee min of meer gelijke delen. Het breekpunt ligt tussen vers 14 en 15, en je ziet dat beide delen parallel aan elkaar lopen. Dat wil zeggen: het eerste deel, vers 1 en 2, begint met de belofte van zaad aan Abram, terwijl vers 15 en 16 de belofte van zaad aan Sarah bevat. In vers 3 valt Abram op zijn aangezicht, wat ook weer wordt vermeld in vers 17. In de verzen 3 tot 8 spreekt God tot Abraham over zijn zaad, en dat is in de verzen 18 tot 22 ook weer het geval, alleen gaat het dan over Sarah’s zaad. Dat komt natuurlijk direct overeen. In de verzen 9 tot 14 — wat feitelijk centraal staat in dit hoofdstuk en waar het eerste deel mee eindigt — gaat het over de besnijdenis en de opdracht daartoe. Het hoofdstuk wordt vervolgens afgesloten in de verzen 23 tot 27 met wederom de besnijdenis, maar dan de uitvoering daarvan.

Het is altijd prachtig om zulke structuren te zien; het helpt in het algemeen bij het verstaan van de tekst. Laten we de draad nu oppakken bij vers 1. We komen vanzelf wel een keertje bij vers 27 aan. Ik geef nog even deze disclaimer: ik kan natuurlijk niet op alle details ingaan, dus ik zal soms door verzen heen lezen of stukken overslaan. Ik ga mijzelf daartoe disciplineren om over die details dan inderdaad niets te zeggen.

▶ 03:39 God Openbaart Zich als El Shaddai ↑ hoofdstukken

Vers 1. Dan staat er: en toen Abram inmiddels negenennegentig jaar oud was, verscheen JAHWEH aan hem, aan Abram. Abram was zeventig toen hij geroepen werd uit Ur der Galdeeën. Toen is hij vervolgens vertrokken en nog een aantal jaren blijven hangen in Haran. Nog weer een aantal jaren later is hij vader geworden. We kennen de geschiedenis – tenminste daar ga ik dan voor het gemak even van uit – van de geboorte van Ismaël. Toen was Abram zesentachtig. Nu zijn we weer dertien jaar verder. Dat zullen we straks trouwens ook wel zien. En Abram is negenennegentig jaar en als je het zo leest, dan weet je meteen: oh, daar ontbreekt er nog één. En dat klopt, want honderd, zijn honderdste jaar – of eigenlijk toen hij eenmaal honderd was – dat was een mijlpaal in zijn leven. Want toen kreeg hij uiteindelijk de beloofde zoon. Er ontbreekt er nog één. U weet het, we kennen allemaal geschiedenissen waarbij er sprake is van negenennegentig, maar waarbij er nog één gezocht en ook gevonden werd. Dat zie je in deze geschiedenis ook.

Afijn, dan staat er dat JAHWEH tot hem zei: "Ik ben El Shaddai." Ik heb het maar even onvertaald gelaten. "Ik ben El Shaddai, wandel voor mijn aangezicht en wees onberispelijk." Dat is niet alleen maar een opdracht, maar het is denk ik bovenal ook een belofte. El Shaddai wordt in de NBG-vertaling weergegeven als God de Almachtige. Even voor de goede orde: dit is de eerste keer dat God zo genoemd wordt in de Bijbel: de El Shaddai. In de gangbare vertalingen wordt het weergegeven met de Almachtige en daar is veel voor te zeggen. Als je de Concordant Version hebt, of de meer concordante vertalingen, dan geven die dat weer met de Algenoegzame. Degene die namelijk voorziet in alles en daarin ook voldoende biedt. Degene die voorziet in alles... maar als ik het zo zeg, dan heeft dat ook weer te maken met een andere naam van God die Abraham ook erg goed kende, namelijk "JAHWEH zal voorzien": JAHWEH Jireh. Hij voorziet in alles. En er is niets wat Hij wil geven wat Hem weerhoudt omdat Hij daartoe niet in staat zou zijn. Alles wat Hij wil en in Zijn hart heeft, dat kan Hij ook geven. Wat Zijn liefde wil bewerken – zo zegt een lied dat volkomen terecht – dat ontzegt Hem Zijn vermogen niet. Wel, dat is de Almachtige. Dat is maar niet zomaar de God die alles kan, nee. Hij is de Algenoegzame. Dat zie je in dit hoofdstuk ook heel duidelijk gedemonstreerd.

En dan staat er: "En Ik geef mijn verbond tussen Mij en jou en Ik zal jou uitermate, ja uitermate vermeerderen." Dit is een wat letterlijke weergave, dus het komt niet helemaal één op één overeen met de Statenvertaling of de NBG-vertaling. Maar vandaar ook bijvoorbeeld zo'n typisch Hebreeuwse manier van zeggen: "Ik zal jou uitermate, ja uitermate vermeerderen." Deze belofte was al veel eerder ook gegeven aan Abram, al diverse keren zelfs. En dat geldt trouwens ook voor het verbond waarvan hier sprake is. Feitelijk is het niet zo dat hier voor het eerst een verbond met Abram gesloten wordt, maar het wordt bevestigd. God had namelijk reeds – je leest dat in hoofdstuk 15 vers 18 – het verbond gesloten met Abram. Let op: onvoorwaardelijk. Er was niets wat Abram moest doen alvorens dat verbond in werking zou treden. God belooft, ongeacht wat Abram ook zou doen of hoe hij daarop zou reageren; God had Zijn woord en belofte gegeven. En in dit hoofdstuk wordt dat bevestigd, en dan wordt er ook een teken van dat verbond gegeven. Als een bezegeling, en ook als een uitbeelding, een expressie, een embleem daarvan. "Ik geef mijn verbond tussen Mij en jou, en Ik zal je uitermate vermeerderen."

Toen Abram voor de eerste keer in aanraking kwam met El Shaddai, viel hij op zijn aangezicht en God sprak tot hem, zeggende: "Wat Mij aangaat, Ik aanschouw mijn verbond met jou." Eigenlijk zie je daarin al uitgedrukt dat het verbond er al is en dat God dat ziet. Hij bevestigt het opnieuw aan hem: "En je zult een vader van een menigte van natiën worden."

▶ 08:56 De Naamsverandering: de 'hee' van Gods Genade ↑ hoofdstukken

En jouw naam zal niet meer genoemd worden Abram. Dat is ook trouwens de reden waarom ik dat als titel aan deze toespraak heb gegeven: Abram wordt Abraham. En hier vind je die naamsverandering. Jouw naam zal voortaan niet meer genoemd worden zoals tot dusver het geval was, toen hij nog Abram heette. Abram betekent 'verheven vader' in het Hebreeuws. Maar er staat: jouw naam zal zijn Abraham, omdat Ik jou tot vader van een menigte van natiën stel. De vraag is dan: wat zou Abraham betekenen? Nou, dat is niet zo moeilijk natuurlijk. Abraham betekent in het Hebreeuws 'vader van een menigte van natiën'. Dat is de betekenis van de naam.

Maar nu even iets anders nog, en dat is dat er feitelijk één ding gebeurt in het Hebreeuws. De uitspraak wordt iets anders, en wat gebeurt er namelijk? Er wordt een letter aan zijn naam toegevoegd, namelijk een hee. Of de ha, wij zouden zeggen de 'h' is aan zijn naam toegevoegd, maar dat is deze letter dus: de hee. Nu moet ik u daar nog iets bij zeggen. Hebreeuwse letters zijn niet alleen maar letters. Het zijn ook nog eens een keer — denk aan onze Romeinse letters — cijfers. Dus een letter beeldt ook een getal uit en dat is bij een hee heel leuk om te vermelden. Dat is ook in het Nederlands bekend geworden, want wij kennen allemaal een 'heitje'. Nou ja, de meesten van ons wel. Een heitje komt eigenlijk via-via gewoon uit het Hebreeuws. Een heitje was van origine een kwartje. Dat waren dus vijf stuivers of vijfmaal vijf centen. Het gaat om die vijf. Die hee is namelijk de vijfde letter en staat daarmee ook voor het getal vijf.

Dat verschijnsel kennen we bij nog meer letters, want we kennen ook allemaal de joet, en dat is de tien. De jota is namelijk de tiende letter van het Hebreeuwse alfabet, zodat zo'n letter niet alleen maar een letter is, maar ook een cijfer. Ik moet er nog iets bij zeggen, want een letter is namelijk ook nog eens gewoon een woord. In dit geval is de 'h' een venster. De hee is dus eigenlijk de vijf én het is een venster. In beide gevallen is het niet moeilijk om de diepere betekenis daarvan te zien. We zullen dat straks trouwens ook weer bij Saraï aantreffen als haar naam ook veranderd wordt. Feitelijk krijgt Abraham hier dus gewoon de 'vijf' vanuit de hoogte. Dus met recht de high five, als je het goed zegt. Ja, nu weet u meteen wat de echte high five is. Hij krijgt de vijf aan zijn naam toegevoegd en de vijf heeft in de Bijbel altijd te maken met genade. Het is wanneer God zijn helpende hand biedt. Dat is eigenlijk de hand, dat is de vijf. Hij geeft zijn hand: geef me de hand, geef me de vijf.

Nou, dat is wat God hier eigenlijk aan Abraham geeft. En daarmee opent Hij ook een enorm venster, want dat is de betekenis van die hee: een venster in Abrahams leven. Een venster op wat? Nou ja, in ieder geval is dat uitzicht, een venster op de toekomst. Hij krijgt een belofte mee en wat voor één! Het is een venster op God. Hij had Zich zojuist voorgesteld als El Shaddai, de God die in alles voorziet en algenoegzaam is. Dat soort uitzichten kreeg Abraham allemaal gratis en voor niks mee. Want ja, u weet het allemaal: we zeggen van een heitje vooral 'een heitje voor een karweitje'. Je krijgt dus een heitje, een kwartje, maar daar staat wel wat tegenover natuurlijk; daar moet je een karweitje voor doen. Maar dit is een heitje zonder karweitje. Want dit is namelijk iets wat hij zomaar gratis voor niks krijgt. Dus met recht een high five; dat is niet zomaar laag-bij-de-gronds. Wij mensen zeggen dan: voor wat hoort wat. Nee, dat is hier dus niet zo. Het is juist onvoorwaardelijk. Dat is kenmerkend voor dat verbond dat God sluit met Abraham.

Afijn, we lezen verder: Ik zal jou uitermate — en heb je hem weer — ja, uitermate vruchtbaar maken. Dat is eigenlijk misschien wel het meest kenmerkende van deze belofte. Dat aan een verstorven Abram — ik zeg het expres zo, want dat is de wijze zoals de Bijbel dat formuleert — en aan een verstorven echtpaar eigenlijk, een onvruchtbaar echtpaar qua leeftijd... Nou ja, dat was sowieso al jaren het geval; Saraï was onvruchtbaar. Nu wordt Abram inmiddels negenennegentig jaar oud. Zijn vrouw was tien jaar jonger, zij was negenentachtig. Nou, dat is ook niet echt meer de leeftijd om nog kinderen te baren. Maar wat dacht je wat? Nu kun je zeggen: ja maar dat waren andere tijden. Oké, dat is waar, maar dan toch. Het blijft zo: ze waren verstorven. En wat doet God in een toestand van dood? Dat is eigenlijk meteen ook de essentie van de hele Bijbelse boodschap: God is de levende God en Hij verwekt leven uit de dood.

Dat is wat tegen deze Abram en zijn vrouw Sarah gezegd wordt: Ik zal jou uitermate vruchtbaar maken en jou stellen tot natiën. Dus niet alleen maar: jij krijgt een kind. Nee: jij wordt een vader van een menigte natiën. Nou, dat is toch tamelijk lachwekkend, om niet te zeggen belachelijk. Ja, dat zou inderdaad normaal gesproken belachelijk zijn. Dat is ook precies wat mensen dan doen; trouwens, in het algemeen spot men graag met het Woord van God. Ja, totdat je je realiseert wie er tot je spreekt en dat Hij bij machte is te realiseren dat wat Hij belooft ook waargemaakt wordt. Kijk, en dan zeg ik: wie het laatst lacht, die lacht het best.

Ik zal jou stellen tot natiën en bovendien zullen koningen uit jou voortkomen. En Ik richt mijn verbond op tussen Mij en jou en jouw zaad na jou in hun generaties, tot een aeonisch verbond. Dit gaat dus over wereldtijdperken en in het bijzonder over dat toekomende wereldtijdperk, die toekomende aion, wanneer die beloften ook volledig vervuld zullen worden. Om voor jou tot een God te zijn en voor jouw zaad na jou. En Ik geef aan jou en jouw zaad na jou het land van jouw vreemdelingschap. Dat wil zeggen: jij leeft nu in tenten. Hij was eigenlijk gewoon een bedoeïenenkoning, zeg maar. Een steenrijk man, ja, dat was Abraham. Maar hij bezat helemaal niks in dat land. En hij gaf er ook geen stuiver voor, geen heitje voor. Waarom niet? Omdat God het hem beloofd had, gratis voor niks. Zijn tijd kwam wel. Trouwens, een paar hoofdstukken eerder lees je al in Genesis 15 dat God tegen hem gezegd had dat het nog honderden jaren zou duren; sterker nog, vierhonderd jaar.

En dat vind ik nou zo mooi: als God dat zegt, dan is dat ook zo. Precies vierhonderd jaar. Later zegt Mozes in Exodus 12, op de dag nauwkeurig: alsjeblieft! Was het vierhonderd jaar later? Ja, vierhonderddertig jaar na zijn roeping. En toen pas gingen ze naar het land van Israël en kregen ze het land ook ten erfdeel. Ik moet erbij zeggen: nog niet de totale vervulling, want dat wacht nog steeds. Want uiteindelijk is het het hele land van de Nijl tot aan de Eufraat dat aan het nageslacht van Abraham wordt gegeven. Tot een aeonisch grondbezit, een eeuwig grondbezit, en Ik zal hen tot een God zijn.

▶ 18:00 Het Teken van het Verbond: de Besnijdenis en de Achtste Dag ↑ hoofdstukken

En God zei tot Abraham: "Jij zult mijn verbond in acht nemen, jij en jouw zaad na jou in hun generaties." Dat "jij zult" is niet een priemend of belastend "jij moet"; nee, het is: "jij zult". Let op, ik geef het je nu al op een briefje. Ik beloof het jou, ik zeg het jou aan en toe: jij zult mijn verbond in acht nemen. Het is een mooi woord, "in acht nemen", want op dat woord "acht" komen we straks weer terug. Het is een Nederlandse woordspeling, dat geef ik toe, maar houd het maar even vast.

Dit is mijn verbond dat je in acht zult nemen tussen Mij en jullie, en jouw zaad na jou: al wat mannelijk is, zal besneden worden. Ja, tegenwoordig moet je even toelichten wat "mannelijk" is, want dat weten we blijkbaar niet meer, hè? Over de Nashville-verklaring zal ik het verder maar niet hebben, maar in het algemeen is dat tegenwoordig wel zo. Mensen zeggen: "Ja, wat mannelijk is, dat is iets wat tussen je oren zit." Nou nee, daar zit het niet. Het is geen gevoel wat mannelijk is; het is echt gewoon een gegeven vanaf de geboorte. Het is objectief en geen subjectief zoekplaatje waar je maar achter moet zien te komen of je mannelijk bent, of in welke mate je dat bent. Al dat soort duistere praat, wat wij dan "verlichting" noemen, is aan de Bijbel volstrekt vreemd.

Maar wat is mannelijk? In het Hebreeuws is dat het woord zachar. Dat heeft ook een andere betekenis: het is een werkwoord en dat betekent "het gedenken". We kennen trouwens ook iemand die zo heet, namelijk Zachariah, en Zachariah betekent: "Yahweh gedenkt" – bijvoorbeeld dat wat Hij ooit beloofd heeft. Het is ook een gedenkteken, en dat is meteen de link met dat woord "mannelijk". Eigenlijk is mannelijkheid – laat ik het discreet zeggen – het mannelijke geslacht feitelijk een monument. Het is een monument, een herinneringsteken. In dit geval wordt er ook met recht van het mannelijk geslacht een monument gemaakt, een herinneringsteken dat, zodra dat gezien wordt – hoe zeg je dat netjes – meteen herinnert aan de belofte die God heeft gegeven: de belofte van nieuw leven en van opstanding.

Laten we even verder lezen, want het gaat ook nog over wat die besnijdenis precies is. "En jullie zullen besneden worden." Dat is wat vanaf hier gaat gebeuren, want op dezelfde dag nog gaat Abraham dat realiseren in zijn huis. "Jullie zullen besneden worden." Dit teken is zo karakteristiek voor Gods belofte. "Jullie zullen besneden worden in het vlees van jullie voorhuid." Dat betekent dus – zonder dat al te zeer uit te gaan beelden – dat de bedekking wordt weggenomen. De voorhuid is inderdaad een bedekking, en dat speelt vaker een rol in de Bijbel: dat de bedekking wordt weggenomen. De Bijbel spreekt bijvoorbeeld ook over de besnijdenis van het hart, wat suggereert dat er een bedekking op het hart ligt. Dat is de negatieve manier van zeggen: dat er iets weggenomen wordt. Maar je kunt het ook positief zeggen, namelijk: dat wat vervolgens na het wegnemen van de bedekking zichtbaar wordt. En dat is de vrucht van de eik. Dat is wat zichtbaar gemaakt wordt; een vrucht wordt zichtbaar. Het is daarom ook een embleem van vruchtbaarheid.

De vrucht van de eik wordt zichtbaar, en het zou je toch op moeten vallen als je de geschiedenis leest – niet alleen van Abraham, maar ook van zijn zoon Izaäk en kleinzoon Jakob en later nog vele malen meer – dat de eik in de Bijbel een grote rol speelt. In Genesis 12 lees je dat Abraham naar het land ging en zich vestigde bij... hoe staat het er nou? Laat ik het even lezen. In vers 6 staat: "En Abraham trok het land door tot de plek bij Sichem, tot de Terebint van More." Jammer dat het daar zo vertaald wordt, want een terebint is in de Statenvertaling gewoon een eik. More betekent trouwens "onderwijs", dus daar ging ook nog eens onderwijs van uit.

Het punt is dat het woord "eik" direct verwant is aan het woord voor "eed". De grote vraag is waarom die aartsvaders en de Israëlieten – later lees je dat in de geschiedenis van Jozua nog vele malen meer – zich vestigden bij een eik. Of waarom daar rechtspraak plaatsvond, of daar iemand werd begraven. Een eik is een embleem van de eed of de belofte die God gegeven heeft. Het woord voor "eed" is direct verwant aan het woord voor "eik". Een eik herinnert dus aan de eed die God zwoer. Dat doet God niet zo vaak hoor; slechts een paar keer lees je in de Bijbel dat God Zijn belofte bekrachtigt, dat Hij het als het ware verdubbelt of bevestigt. Hij bevestigt Zijn belofte door een eed, namelijk door Zichzelf als de hoogste autoriteit aan te roepen. Dat is die eedzwering, en dat is wat God deed.

Die eik en de vrucht van de eik, de eikel, spelen iedere keer zo'n enorme rol. Het herinnert aan wie God is en wat Hij beloofd heeft, wat Hij bekrachtigd heeft met die eed. Dat zie je vervolgens ook terug in dit teken van de besnijdenis. Dan wordt de voorhuid weggenomen en daarmee wordt de vrucht van de eik zichtbaar gemaakt. Ja, hoezo? Nou ja, om even een tipje van de sluier op te lichten – of neem ik nu de voorhuid weg? "En jullie zullen besneden worden in het vlees van jullie voorhuid en dit zal tot een teken van het verbond zijn tussen Mij en jullie."

"Een zoon van acht dagen zal bij jullie besneden worden." Dat is het tijdstip waarop de besnijdenis plaatsvindt. Ik heb daar wel eens medische verklaringen voor gelezen waarom dat het beste tijdstip is, en dat zal allemaal waar zijn, maar de echte reden is volgens mij een typologische. De "acht" is namelijk altijd een beeld van overvloed en van een nieuw begin. De cyclus is zeven dagen, een week, en dan begint er weer iets nieuws. Dus na de volheid krijg je een nieuw begin. En wat dacht je? Ook de acht staat feitelijk voor de opstanding. De Heer Jezus stond ook op de dag na de sabbat, na de volheid. Dat heeft alles te maken met die acht dagen, met nieuw leven. Het zou ook geen verrassing moeten zijn als je eenmaal weet waarom het mannelijk geslacht besneden moest worden en waarom aan een "verstorven" Abraham dit teken gegeven wordt als hem vruchtbaarheid beloofd wordt: nieuw leven, opstanding.

"En een zoon van acht dagen zal door jullie besneden worden. Al wat mannelijk is in jullie generatie, zowel wie geboren is in het huis als wie gekocht is voor geld als zoon van een vreemdeling die niet jouw zaad is." Je proeft wel dat dit andere tijden zijn dan die wij beleven; je maakt een sprong van 4000 jaar terug in de tijd. Maar één ding is duidelijk: het hele huisgezin van Abraham, met alles erop en eraan, alles wat mannelijk was, zou besneden worden. "Wie in jouw huis geboren is en wie gekocht is met jouw geld zal besneden, ja besneden worden." Weer die accenten. "Mijn verbond zal in jullie vlees zijn." Dus als je wilt weten wat mijn verbond is, dan kijk je gewoon in jullie vlees. Er wordt een directe relatie gelegd tussen dat wat er in het vlees plaatsvindt en wat hier door God wordt ingesteld.

En dat verbond, dat contract als ik het zo mag zeggen, dat God sluit met Abraham, is tot een aeonisch verbond. Dat gaat alle generaties door en tot op de dag van vandaag gebeurt dat onder het nageslacht van Abraham. Dat is ook precies de bedoeling. Het is wat het meest kenmerkend is voor het volk. Neem dat niet van hen af, want daarmee ontneem je hen ook hun identiteit.

Ik lees verder: "En al wat onbesneden mannelijk is, waarvan het vlees van zijn voorhuid dus niet wordt besneden, die ziel zal worden afgesneden." Dat staat in de meeste vertalingen als 'uitgeroeid'. Dat kan best de gedachte zijn, maar er staat letterlijk 'afgesneden'. In principe hoeft dat helemaal niet eens een uitroeiing te zijn, maar in ieder geval afgesneden.

Het is eigenlijk: je wordt of besneden, of afgesneden. Dat is de woordspeling die hier gebruikt wordt. Die ziel zal worden afgesneden uit zijn volksgenoten; hij doet Mijn verbond teniet. Dan hoor je feitelijk ook niet bij dat volk. Dan is het exit, dan hoor je er niet bij. Dit is het meest karakteristieke van het huis van Abraham en alles wat daarbij hoort.

▶ 29:04 Sarai Wordt Sarah: de Belofte van een Zoon ↑ hoofdstukken

En God zei tot Abraham – nee sorry, nu moet ik het wel goed zeggen, want zijn naam was inmiddels veranderd. Hij zei tot Abraham: "Saraï, jouw vrouw, jij zal haar naam niet Saraï noemen (dat betekent vorstelijk of prinses), want Sarah zal haar naam zijn." Nu is dat in het Hebreeuws eigenlijk nauwelijks een verschil, ook qua betekenis. Men zegt dan wel: het ene is 'vorstelijk' en het andere is 'vorstin', maar die betekenissen liggen heel dicht bij elkaar. Wat hier echter aan de orde is, is niet zozeer dat de betekenis van haar naam verandert, als wel dat bij haar naam hetzelfde gebeurt als wat ook gebeurde bij Abrahams naam.

Zij kreeg namelijk ook de 'high five'. Precies, want bij Saraï wordt die joed – dat is die laatste letter – vervangen door een hé. Hoe was het vroeger ook alweer wat je op de radio of de tv hoorde van Veronica: "voor een joetje"? Goed. Nou, bij Saraï dus niet; bij haar werd de joed vervangen door een hé. Hier zie je dus exact hetzelfde fenomeen. Ook zij krijgt dat venster aan haar naam toegevoegd: de vijf van Gods genade en van het uitzicht dat Hij biedt in Zijn belofte.

"En Ik zal haar zegenen, ook geef Ik uit haar aan jou een zoon." Let op, het accent ligt op uit haar. Want Ik had jou al een zoon gegeven, maar Ik geef uit haar aan jou een zoon. "En Ik zegen haar en zij zal tot natiën worden; koningen van volkeren zullen uit haar voortkomen." Dit is weer de bevestiging, maar nu wordt tegen Abraham gezegd dat dit dus via Sarah gaat gebeuren. Let op, ook hier weer de belofte, de voorzegging. Er wordt niet gezegd wat ze zouden moeten doen, maar gewoon wat er gaat gebeuren.

Ik vind dat zo geweldig. Dat is ook precies wat het evangelie tot evangelie maakt en het is een groot verschil met religie, die tegen de mens zegt: "Dit en dat moet jij doen en dan komt het allemaal goed." De Bijbel staat daar volstrekt haaks op; het is gewoon een mededeling, een bericht, een goed bericht. Dit ben jij, zo heet jij, dat is jouw identiteit en zo zal het gaan. No matter what, zo zal het gaan. Je kunt hoog springen, je kunt laag springen, je kunt ertegen zijn of het belachelijk maken; het maakt allemaal niets uit. Zo zal het gaan.

Kijk, dat geeft houvast. Want je zou je houvast maar moeten vinden in de mens, of in wat de wereld zegt, of in wat jij doet. Daar zak je als mens toch doorheen als je daar je vreugde, je vrede en werkelijk je houvast aan zou moeten ontlenen. Nee, God zegt: "Zo gaat het." Dat was tegen Abraham gezegd en tegen Sarah nu net zo.

▶ 32:48 Abraham Lacht: de Aankondiging van Izak (yitzchak) ↑ hoofdstukken

En Abram, wat gebeurt er dan? Hij is daar zo diep van onder de indruk. Wederom viel hij op zijn aangezicht. Hij lachte. En weet je wat hier in het Hebreeuws staat? Yitzchak. Zal ik het eens op zijn Nederlands zeggen? Gewoon Izaäk. In het Hebreeuws staat hier gewoon de naam van Izaäk. Zo zou zijn zoon dus gaan heten, en haar zoon lacht.

Gods Woord is zo uniek. Waarom? Omdat het werkelijk lucht geeft. Het geeft lucht, zodat je lacht. En dat is ook dat venster waardoor ineens licht in de duisternis straalt. Niets wordt van de mens verwacht. Hij geeft de vijf van omhoog, de high five. Het komt van boven naar beneden: top-down, niet van onderaf. En Abraham lacht.

Natuurlijk kun je het op alle mogelijke manieren uitleggen, want in feite was het gewoon lachwekkend voor hem. Misschien zelfs belachelijk. Stel je voor dat Abraham en Sarah bij de gynaecoloog liepen of in het ziekenhuis; die zou ongetwijfeld gezegd hebben: "Ben je wel helemaal goed, Abraham en Sarah?" En geef ze eens ongelijk. Natuurlijk, dat is ook zo. Probeer dat ook niet acceptabel te maken, zo van: "We kunnen dit wetenschappelijk allemaal best verklaren." Nee, in die sfeer ligt het niet. Maar God, dat is in Zijn Woord: de wijsheid van de wereld is voor Hem dwaasheid. Hij trekt gewoon een lange neus.

Hier zien we dat Abraham op zijn aangezicht viel en hij lachte in zijn hart. Daar zie je aan de ene kant de verbijstering. Wij kennen natuurlijk de afloop van het verhaal, maar dan luister je eigenlijk niet meer fris, want je hebt de afloop al in gedachten. Maar je moet je eens voorstellen: deze man is 99 jaar oud, met al zijn ervaring. Hij krijgt nu deze mededeling. Hij zei in zijn hart: "Zal aan een honderdjarige een kind worden geboren? En zou Sarah, een negentigjarige, baren?" Want dat is inmiddels nog een jaar verder. Dat kan toch niet?

Maar er was nog iets: Abraham was een beetje bezorgd. Hij zei tot God: "Och, dat Ismaël leeft voor Uw aangezicht!" Het punt was dat Abraham uit deze mededeling ten onrechte de conclusie had getrokken dat Ismaël kennelijk zou sterven. Hij dacht namelijk nog steeds dat Ismaël de zoon van de belofte zou zijn. Nu wordt er gezegd: "Nee, dat wordt niet Ismaël, dat wordt een zoon uit Sarah." Dus concludeerde Abraham blijkbaar: "O, dan zal Ismaël misschien sterven?" Vandaar dat hij meteen zegt: "Och, dat Ismaël leeft voor Uw aangezicht!"

En God zei: "Nee, maar Sarah, jouw vrouw, zal aan jou een zoon baren." Het gaat er dus niet om dat Ismaël gaat sterven. "Nee, ik zeg tegen jou: jouw vrouw Sarah zal aan jou een zoon baren en jij zult hem Yitzchak (lachen) noemen. En Ik richt Mijn verbond op met hem tot een aeonisch verbond, voor zijn zaad na hem."

Meteen wordt er nog iets rechtgezet wat betreft de zorgen die Abraham had voor zijn zoon Ismaël. "En wat Ismaël betreft: Ik heb je gehoord. Aanschouw, Ik zegen hem ook." Zegen boven zegen, wonder boven wonder. "Aanschouw, Ik zegen hem, Ik maak hem vruchtbaar en vermeerder hem uitermate, ja uitermate. Hij zal twaalf vorsten verwekken."

Leuk trouwens dat niet alleen via Izaäk en Jakob het getal twaalf zo'n grote rol gaat spelen, maar ook via Ismaël. Hij zal twaalf vorsten verwekken; ze worden later ook in hoofdstuk 25 genoemd. Jongens die allemaal ook weer stamvaders worden van volkeren. "En Ik maak hem tot een grote natie, en Mijn verbond zal Ik oprichten met Izaäk." De lijn gaat niet via Ismaël. Dat was natuurlijk een noodgreep van Abraham, die dacht dat hij God een handje moest helpen. Als je dat denkt — en dat denken een heleboel mensen vandaag de dag nog steeds — dan is dat verkeerd. Het heeft heel wat ellende opgeleverd, als je het mij vraagt, dat hele verhaal van Ismaël.

Je zou het hele Midden-Oostenconflict zelfs kunnen terugbrengen tot het conflict tussen Ismaël en Izaäk. Dat is allemaal het gevolg van het feit dat Abraham dacht God een handje te moeten helpen. Laat dit een waarschuwing zijn. "En Mijn verbond zal Ik oprichten met Izaäk, die Sarah aan jou zal baren op deze gezette tijd in het andere jaar." Dat wil zeggen: over precies een jaar gaat dat gebeuren. Dan is Sarah de moeder van een zoon waarvan de naam inmiddels is verteld: Izaäk, Yitzchak, lachen. En Hij eindigde te spreken tot hem en God ging op van Abraham. Dat wil zeggen: Hij steeg op. Dit was het verhaal.

▶ 38:59 De Uitvoering van de Besnijdenis en Gods Veelomvattende Plan ↑ hoofdstukken

En Abraham nam Ismaël, zijn zoon, en allen die in zijn huis geboren waren en allen die voor zijn geld gekocht waren, alle mannelijke stervelingen in Abrahams huis, en besneed het vlees van hun voorhuid op diezelfde dag, zoals God tot hem gesproken had. Dus precies op diezelfde dag realiseert Abraham alles wat gezegd was. En Abraham was – maar dat wisten we al – negenennegentig jaar oud toen het vlees van zijn voorhuid werd besneden. Ismaël, zijn zoon, was dertien jaar oud. Je hoeft geen rekenwonder te zijn om dan te concluderen dat Abraham dus zesentachtig jaar oud was toen Ismaël geboren werd. Dat was dus zestien jaar na zijn roeping in Ur. Zo kun je een hele chronologie maken van het leven van Abraham; dat is niet zo moeilijk.

Ismaël, zijn zoon, was dertien jaar oud toen het vlees van zijn voorhuid werd besneden. Dat is nou zo opvallend, want dit is tot op de dag van vandaag in de islam – en ik hoop dat u het anagram hoort met Is-ma-el – de leeftijd dat jongens binnen die wereld, de Arabische wereld en de islamitische volkeren, besneden worden: als ze dertien zijn. Er zit nog wat meer aan vast, het is na de twaalf, maar in ieder geval is het opmerkelijk. Het is immers niet een exclusief Israëlitisch gebruik; ook onder de Arabische volkeren is het nog steeds gebruikelijk, alleen dan op latere leeftijd. Ismaël was dertien jaar oud toen het vlees van zijn voorhuid werd besneden. Het is niet zo’n vaststaand gegeven, maar dit is de leeftijd waarop een jongen een man wordt, en dan worden ze besneden. Dat was bij Ismaël het geval en nu, duizenden jaren later, is dat nog steeds zo. In diezelfde dag werden Abraham en zijn zoon Ismaël besneden.

En zo zijn we toch nog bij het einde gekomen. Wat je in dit hoofdstuk gedemonstreerd ziet, is dit: God is de El Shaddai. Hij belooft. Houd dit nu even vast. We hebben nu een geschiedenis gelezen, een oude geschiedenis, maar God heeft een plan met deze hele wereld. Vergis u niet: als God Abraham uitkiest en zijn zaad, dan is dat niet omdat de rest van de wereld Hem niet interesseert. Dat is wel het klassieke theologische idee bij uitverkiezing: God kiest jou uit en dat betekent dat de rest naar de hel gaat. Dat is natuurlijk een dramatisch idee dat haaks staat op alles wat in de Bijbel staat. Het is precies tegenovergesteld. God koos Abram uit opdat via hem alle geslachten van de aardbodem gezegend zouden worden. Dat wil zeggen: God denkt globaal. God heeft de hele wereld op het oog en Abram werd uitgekozen. Dat was een voorrecht, maar je zou ook kunnen zeggen dat het een zware belasting was, want het is niet altijd een lolletje om uitverkoren te zijn om via Abraham heel de wereld te gaan zegenen.

Wat God feitelijk doet, is een kanaal uitkiezen via wie Hij de zegen gaat verspreiden. Dat is vandaag de dag nog steeds zo. Als je mag geloven, dan is dat niet alleen omdat jou een voorrecht ten deel valt, maar het is opdat jij een instrument zou zijn; opdat het licht en de zegen – of hoe je het ook maar noemen wilt – en Zijn woord via jou tot de ander zou komen. Dat is het. Dat is een verhoogd voorrecht, dat weet ik, maar het is opdat je gebruikt kunt worden als een instrument in Zijn handen.

En God belooft dat. Hij had Zich bij de aanvang voorgesteld als de El Shaddai, met de absolute garantie dat Hij vervult wat Hij belooft. Door de generaties heen gaat Hij dit ook realiseren. En wat zeg ik eigenlijk? Heeft Hij dit in feite al gerealiseerd? De Zoon van de belofte is gekomen – en ik hoop dat u begrijpt over wie ik het dan heb, met allemaal hoofdletters. De Zoon van Abraham. Zo begint het Nieuwe Testament ook heel triomfantelijk: 'Het geslachtsregister van Jezus Christus, de Zoon van Abraham, de Zoon van David.' In Hem gaat God Zijn belofte vervullen.

Leven uit de dood. Leven dat sterker is dan de dood. Feitelijk die hele besnijdenis en dat embleem... Dat God door een verstorven, een impotente Abraham en een Sarah die niet in staat waren vrucht voort te brengen, zegt: daardoor ga Ik leven tot stand brengen. Zo wordt de dood overwonnen en uiteindelijk volledig tenietgedaan. En zo komt de zegen uiteindelijk bij elk mensenkind, bij elk schepsel terecht. Kijk, dat is nou het goede bericht. Dat is de blijde tijding die God, de El Shaddai, voor ons heeft. Zullen we het daarbij laten voor vanmorgen?