GoedBericht.nl logo
UltimateGoodNews

hoezo “voor de zonden gestorven”?

27-01-2019 - Geplaatst door Andre Piet
toespraak gehouden op zondag 27 januari 2019 in (Golden Tulip Hotel te) Zoetermeer

De traditionele antwoorden zijn bekend. Zoals: Christus moest sterven omdat God rechtvaardig is en niet zomaar kan vergeven. Of: om onze schuld te betalen. Of: om plaatsvervangend de toorn van God te dragen. Toch zijn geen van deze antwoorden, Bijbelse antwoorden. Wat zegt de Schrift dan wel?

Powered by RedCircle

📝 Samenvatting & Transcriptie van deze lezing

Samenvatting van deze toespraak

De studie behandelt de fundamentele vraag waarom Christus voor de zonden moest sterven. Hierbij wordt de traditionele theologische visie, waarin gesteld wordt dat het kruis een noodzakelijke schuldbetaling aan God was om Zijn toorn te stillen, scherp bekritiseerd. In plaats daarvan wordt betoogd dat het kruis juist het ultieme bewijs is van Gods onvoorwaardelijke liefde voor een vijandige wereld. De kruisdood was geen straf van God, maar een terechtstelling door mensen, waarna God Jezus uit de doden deed opstaan om de mensheid nieuw leven te geven. Christus stierf en stond op als een losprijs om de mensheid te bevrijden van zonde en dood, en zo de wereld tot Zich te verzoenen.

“Het kruis is geen schuldbetaling aan God, maar een losprijs aan degene die gevangen hield.”

Inleiding: Waarom Stierf Christus voor de Zonden? ↑ hoofdstukken

Het onderwerp waar we ons vanmorgen mee gaan bezighouden, is inderdaad wel wat confronterend. Hoewel de vraag op zich heel logisch is – u ziet het hier op de titeldia: hoezo "voor de zonden gestorven"? Als u bekend bent met het Bijbelse vocabulaire, de Bijbelse woordenschat en het christelijk jargon, dan zou u haast zeggen dat dit een open deur intrappen is. Maar vergis u niet, daar is heel wat meer over te zeggen. Bij nader inzien blijkt namelijk dat wat er over het algemeen over verteld wordt, helemaal niet zo logisch is.

We spreken over een heel fundamenteel onderwerp. Neem alleen al de liederen die we zojuist hebben gezongen; ze waren er natuurlijk enigszins op geselecteerd, maar dan nog. Die liederen spreken over het geweldige heilsfeit dat Jezus ooit stierf. En wij weten, zoals dat ook dikwijls in de Bijbel staat, dat het voor de zonden was. Maar hoe zit dat dan precies? Waarom moest dat?

Ik moet het onderwerp eerst even afbakenen. Het gaat vanmorgen niet over de vraag: voor wie stierf Christus? Het antwoord daarop is gemakkelijk en kort te geven en het zal zijdelings nog wel aan de orde komen, maar het gaat nu niet over de reikwijdte. Het gaat over de vraag: waarom stierf Christus? Waarom moest Hij sterven? Of nog specifieker: waarom stierf Christus voor de zonden?

Het antwoord daarop is eigenlijk verrassend eenvoudig, en dat wil ik in de loop van deze ochtend duidelijk maken. Maar ik kies vanmorgen voor de moeilijke weg. Dat wil zeggen: we gaan de confrontatie aan. We gaan eerst eens luisteren naar de antwoorden die doorgaans traditioneel vanuit de kerk en vanuit de christenheid worden gegeven. Dat is nuttig, omdat die antwoorden – die allemaal varianten zijn op hetzelfde thema – zo bekend zijn dat het zelfs moeilijk is om er los van te komen. Laat ik dat aan de hand van de volgende punten gaan bespreken.

De Heidelbergse Catechismus: het Misverstand van de Betaalde Schuld ↑ hoofdstukken

Maar ik begin eens met de Heidelbergse Catechismus. Ik weet echt zeker, als ik zo de zaal rondkijk en voor zover ik u ken, dat er velen zijn die opgegroeid zijn met dit kerkelijk leerboek, een van de formulieren van enigheid. De Heidelbergse Catechismus bestaat uit 52 zondagen en het is de bedoeling dat die gedurende het jaar besproken worden; dat is in de reformatorische kerken het geval. Het is eigenlijk een soort leerboek, een onderwijsboek waarin een vraag gesteld wordt en vervolgens een antwoord wordt gegeven. U moet zich nu maar even niet storen aan het wat oude Nederlands; dat doet er nu even niet toe.

De vraag luidt in zondag 16, vraag 40: "Waarom heeft Christus Zich tot in de dood moeten vernederen?" Waarom was dat? Een hele goede vraag, lijkt mij. Je kunt wel zeggen dat het moest, maar hoe dan precies? Eigenlijk is deze vraag precies de vraag waar wij het vanmorgen over hebben. Wat is dan het antwoord van de opstellers van de catechismus? Het antwoord luidt: "Daarom, dat vanwege de gerechtigheid en waarheid Gods niet anders voor onze zonden kon betaald worden, dan door de dood van de Zoon van God."

Aha, dat is dus de reden. Het moest omdat er voor de zonden betaald moest worden. Dit is een notie die zo gemeengoed is geworden — meer 'gemeen' dan 'goed', moet ik erbij zeggen — maar het is zo bekend. Ik maak me sterk dat als je aan de meeste mensen die enige affiniteit hebben met de christelijke traditie, met de kerk of met de Bijbelse boodschap in het algemeen, de vraag zou stellen waarom Jezus voor de zonden moest sterven, ze zullen antwoorden: "Om voor de zonden te betalen." Dat is precies wat de catechismus hier zegt.

Maar laten we daar eens kritisch op zijn. Het punt is namelijk dat het hele concept van vergeving op deze wijze effectief de nek wordt omgedraaid. Kijk, als de zonden betaald zijn, wat valt er voor God dan nog te vergeven? Ik bedoel, stel u voor: u bent mij honderd euro schuldig. Oké, u heeft niet zoveel geld, maar uw buurman of buurvrouw zegt: "Weet je wat, ik heb genoeg geld, ik betaal het wel voor jou." Als ik die honderd euro van uw buurman krijg, kan ik dan tegen u zeggen: "Laat die honderd euro maar zitten, ik heb het je vergeven"? Nee, toch? Dat is bizar. Er valt helemaal niets meer te vergeven, want ik heb het via een ander alsnog betaald gekregen. Dus als de zonden betaald zijn en de schuld is voldaan, wat valt er dan nog te vergeven? Het antwoord is: niets. Kortom, dit hele idee dat de zonde of de schuld betaald is, staat haaks op en is onverenigbaar met het gegeven dat zonden vergeven worden.

En daar staat trouwens nog iets bij: dat het vanwege de gerechtigheid niet anders kon dan dat de zonden betaald moesten worden. Het idee is dat Gods gerechtigheid dat eist, en dat is ook wat je heel vaak hoort: "Ja, God is wel liefde, maar Hij is ook rechtvaardig." Als je het zo zegt, dan suggereer je alsof daar een tegenstelling in zit. Dan is het idee: Hij is liefdevol, maar Hij is ook rechtvaardig en Hij kan zonden niet zomaar vergeven, want dat zou onrechtvaardig zijn. Maar dat lijkt mij een enorm groot misverstand.

Kijk, als u mij iets schuldig bent, dan kan ik eisen dat u die schuld betaalt. Dat is op zich rechtvaardig. U bent het mij schuldig en dus kan ik het claimen en ervoor zorgen dat het alsnog betaald wordt. Dat is waar, dat is op zich rechtvaardig. Maar het tegendeel is niet logisch. Ik heb namelijk wel degelijk ook het recht — en daar is niets onrechtvaardigs aan — wanneer u mij iets schuldig bent, om te zeggen: "Laat maar zitten, het is vergeven, het is goed, zand erover," of hoe je dat ook maar formuleren wilt. Het is dus rechtvaardig om schuld op te eisen en te laten betalen, dat is waar. Maar het tegendeel wat hier gesuggereerd wordt, is niet logisch. Waarom zou het onrechtvaardig zijn voor God om zonder tegenprestatie zonden te vergeven? Heeft Hij dat recht niet? Ook in menselijke verhoudingen is het volkomen absurd om zoiets te zeggen.

God heeft dus het recht om zonden te vergeven. Trouwens, hoe vaak lees je in de Bijbel niet over vergeving? Ik denk zomaar aan een psalm, Psalm 103: "Die al uw ongerechtigheden vergeeft." Maar hoe verhoudt zich dat dan met die betaling? Dan valt er niets meer te vergeven. En bovendien: het zou onrechtvaardig zijn als er zonder betaling wordt vergeven? Hoezo? Ziet u dat het hele idee — dat de zonden betaald moesten worden omdat God rechtvaardig is en niet anders kon — helemaal niet zo logisch is als gesuggereerd en geleerd wordt?

Het grootste probleem is natuurlijk niet alleen dat het onlogisch is, maar ik ga u nog iets sterker vertellen: het is ook niet wat de Bijbel leert. Uiteindelijk is dat natuurlijk het allerbelangrijkste, maar ik zal u vertellen: de Bijbel is juist ook logisch. Ik zeg niet dat we de Bijbel altijd kunnen begrijpen, het gaat ons verstand vaak te boven, maar het gaat nooit tegen het verstand in. Dat is een belangrijk verschil. Dus, dat is het antwoord van de Heidelbergse Catechismus.

De Visie van Calvijn: Moest Gods Gramschap Gestild Worden? ↑ hoofdstukken

Laten we nog eens wat verder gaan naar een tijdgenoot van ongeveer een paar eeuwen geleden: Johannes Calvijn. Ja, sommigen van u hebben hem kennelijk nog gekend, dat u dat zomaar weet! O ja, daarom wachten we, dat is die man van Calvijn... Johannes Calvijn. Hij is een van de drie grote reformatoren; Luther is de bekendste, maar in ons land, ons calvinistische land, is de bekendste protestantse stroming die van Calvijn. Hij heeft een heel dik boekwerk geschreven, eigenlijk een driedelig boekwerk: de Institutie. Calvijn was trouwens ook een jurist en hij dacht ook heel juridisch. Dat was geheel in lijn met de christelijke traditie, want dat gaat al vele eeuwen terug op andere grote namen uit de kerkgeschiedenis — die doen nu even niet ter zake, want eigenlijk gaat het al helemaal terug naar Augustinus die dat al heeft uitgewerkt.

Maar goed, Calvijn schreef het volgende. En dit is ongeveer de ergste tekst — sorry dat ik me zo uitdruk — die we vanmorgen onder ogen zien, want het wemelt hier, gewoon Bijbels gezien, van de fouten. Laat ik het eerst eens voorlezen. Calvijn zegt in het tweede deel van de Institutie, hoofdstuk 16: "God is de mens een vijand geweest (...) God de Vader is door Christus' offerande voldaan en verzoend. Zijn gramschap is door deze voorbidder gestild." Oei, oei, oei. Ja, ik ken die sprookjes niet zo goed... in die termen ga je dan wel denken. Maar inderdaad, dat idee van voldoening en dat Zijn gramschap gestild is, daarmee kom je zo ongelooflijk ver van het hele Bijbelse getuigenis af.

Laten we het eens even op een rijtje zetten. In de eerste plaats was het inderdaad dit: dat Gods gramschap, Zijn boosheid of Zijn toorn gestild zou zijn. Het idee is dan: God toornt over de zonde, Hij kan niet anders want Hij is rechtvaardig, en die toorn is het bewijs van de liefde — zo wordt dat ook uitgelegd. Het idee is dat die toorn niet ons, de wereld of de gelovigen zou treffen, maar dat het Christus heeft getroffen. Hij fungeert dan als een soort bliksemafleider die de toorn van ons afwendt. Dat is het idee, maar dat staat haaks op de Bijbel. Ik zal u dit vertellen: nergens in de Bijbel wordt Gods toorn of Gods boosheid in verband met het kruis of het sterven van de Heer Jezus genoemd. Echt nooit. Toorn is op zich een Bijbels gegeven, maar in verband met het sterven van de Heer Jezus wordt het nooit genoemd. Terwijl dit nu juist zo'n heel belangrijk element is in het traditioneel christelijk denken over de hele breedte. Over de hele orthodoxe breedte wordt het zo, met name in de westerse kerk, geleerd.

Laat ik het u eens vanuit Romeinen 5 aantonen. Het nadeel van deze benadering is iets wat ik ook heb overwogen — misschien even een opmerking tussendoor — dat ik het wat negatief doe. Ik confronteer u in dit geval met de orthodoxe leer. Maar die is zo wanstaltig en zo onjuist, dat ik denk: waarom zou ik u daarmee belasten? Waarom niet gewoon vanuit de Schrift het positieve antwoord geven van: zo zegt de Schrift, en klaar? Toch heb ik ervoor gekozen om het vanmorgen wel op deze manier te doen en de confrontatie te laten zien, juist om het contrast te tonen tussen wat men hierover traditioneel orthodox heeft neergezet en aan de andere kant dat wat de Bijbel daarover zegt. Omdat dit zo verankerd is in ons denken en zozeer gemeengoed is geworden, moet dit ook gewoon aan de kaak gesteld worden. Het is niet voldoende om alleen het positieve te vertellen; het moet ook aangetoond worden waarom het gebruikelijke antwoord gewoon niet naar de Schrift is.

Romeinen 5: het Kruis als het Ultieme Bewijs van Gods Liefde ↑ hoofdstukken

Romeinen 5 vers 7, daar schrijft Paulus dit en het is natuurlijk midden in zijn betoog; het blijkt ook wel uit vers 7, want het begint met "want": "Want nauwelijks zal iemand voor een rechtvaardige sterven." Nu zegt Paulus: misschien durft iemand nog voor een goede te sterven, maar dat doe je niet gauw. Je leven voor een ander geven, dat doet een mens nauwelijks. Ik bedoel, het is de hoogste prijs die je kunt betalen en je doet het ook maar één keer. Maar een mens zou dat kunnen doen voor een goede, voor iemand voor wie je het over hebt, waar je in die ander genoeg goeds ziet; dan ben je bereid om dat te doen.

Oké, nu maakt Paulus de tegenstelling: "God echter bewijst zijn liefde jegens ons, dat toen wij nog zondaars waren" – dus geen goede, nee, toen wij nog zondaars, dat wil zeggen eigenlijk letterlijk doelmissers waren – "Christus voor ons stierf." Niet dat Hij Zijn gramschap aan Hem bewees omdat Hij betaald moest worden of omdat Hij gerechtigheid eiste. Nee, Hij bewees Zijn liefde. Dat is precies tegenovergesteld. God bewijst Zijn liefde; als je wilt weten hoeveel God van deze wereld houdt, van al die armzalige stervelingen, al die miljarden mensen. Of maak het voor mijn part persoonlijk, dat is misschien nog mooier. Want hoe weet ik dat God van mij houdt? Hoe weet ik dat God van deze wereld houdt? Hoe heeft Hij dat bewijs geleverd? Wel, Paulus zegt het hier: Hij heeft dat bewezen doordat Christus voor ons stierf toen wij nog zondaren waren, toen we er helemaal geen aanspraak op konden maken.

Sterker nog – en we zullen dat straks trouwens in een vers later nog zien in Romeinen 5 – toen de wereld haar vijandschap als nooit tevoren bewees door Gods Zoon aan het kruis te nagelen, toen bewees God Zijn liefde. Zoveel. Als je wilt weten hoeveel Hij van deze wereld, hoeveel Hij van jou houdt: kijk naar het kruis. Zo, dat had Hij voor jou over. Hij stierf voor jou. Niet toen je goed was of toen je gelovig was, nee, toen je een zondaar was. Dus toen je er op geen enkele wijze aanspraak op kon maken, toen stierf Hij voor jou. Ja, waarom stierf Hij? In ieder geval is het antwoord hier: om Zijn liefde te bewijzen. Zijn dood is natuurlijk niet het einde, maar daarover straks nog meer. Maar eerst: Hij bewees Zijn liefde jegens ons toen wij nog zondaars waren, doordat Christus voor ons stierf. Dus niet om Zijn gramschap te stillen, maar om Zijn liefde te bewijzen.

En dan dit. Oh, dat is ook zo'n enorm misverstand; laat ik het daar dan maar bij houden. Dat is wat Calvijn schrijft – ik kan het niet op twee schermen aanwijzen, maar laat ik het dan even op de dichtstbijzijnde doen: "God is de mens een vijand geweest. God de Vader is door Christus' offerande voldaan en verzoend." Zal ik u dit vertellen? Nergens in de Schrift lezen we dat.

Het Bijbelse Concept van Verzoening: God Was Nooit Onze Vijand ↑ hoofdstukken

Nergens lezen we dat God de mens een vijand was; het is omgekeerd. De mens was vijandig en staat vervreemd van God – ja, Hem ook vijandig gezind. Feitelijk is het kruis juist een bewijs van die vijandschap. Daar waar de wereld Gods Zoon aan het kruis nagelde, bewees de wereld haar vijandschap ten opzichte van God, of in elk geval haar vervreemding. Maar de gedachte dat God de mens een vijand was en dat God verzoend moest worden... Kijk, het hele idee van verzoenen – dat is trouwens ook nog een problematisch begrip waar we bij andere gelegenheden dieper op zijn ingegaan – betekent in de zin zoals we dat straks zullen zien in Romeinen 5, zoals Paulus daarover spreekt: dat twee partijen die van elkaar vervreemd of vijandig zijn, weer in harmonie komen. Dat vijanden vrienden worden. Dat is verzoenen. Er is oorlog, er is conflict, en als je met elkaar verzoent, dan is dat verzoening. Dat wil zeggen dat de relatie verandert van conflictueus naar harmonieus. Dat is de verandering.

Maar God was geen vijand. De wereld was de vijand. En niet God moest verzoend worden; de wereld moet verzoend worden. Ik kan u dat heel gemakkelijk vanuit de Bijbel aantonen. Sterker nog, elke keer in de brieven van Paulus – want Paulus is de enige die dit woord 'verzoening' gebruikt; bij de andere apostelen zul je dat niet aantreffen – benadrukt hij juist dit gegeven. In Romeinen 5 – ik citeerde zojuist uit de verzen 6, 7 en 8 – lees ik nu een paar verzen verder: "Want indien wij, toen wij vijanden waren, verzoend werden met God door de dood van zijn Zoon, veel meer zullen wij, nu wij verzoend zijn, gered worden in zijn leven." Het gaat me even om dat eerste deel: namelijk dat wij vijanden waren en wij werden verzoend mét God. Niet God werd verzoend. God was nooit een vijand.

Het is ook zo logisch: de wereld is vijandig en God verzoent een vijandige wereld met Zich. Hoe? Door zijn liefde te bewijzen en door hen het leven te geven. Je leest in het boek Spreuken – dat is ook een prachtige tekst – dat indien je vijand honger heeft, je hem te eten moet geven. Indien hij dorst heeft, geef hem te drinken. Er staat bij: want zo zul je gloeiende kolen op zijn hoofd stapelen. In ieder geval moet de vijandschap dan versmelten. Op het moment dat je vijand, je aardsvijand, hongerig is en je geeft hem te eten, hoe kun je je vijandschap dan nog vasthouden? Wel, de wereld was vijandig. En wat heeft God gedaan? God geeft die vijandige wereld het leven. De wereld sloeg zijn Zoon aan het kruis en God zegt: "Ik ga je via die Zoon het leven geven." Drie dagen later deed Hij Hem opstaan uit de doden, en dat leven dat toen aan het licht kwam, gaat Hij aan de wereld geven. Dan kan er geen vijandschap meer bestaan. De wereld is sterfelijk, en waar heeft een sterveling behoefte aan? Aan leven! Wel, dat is wat God de wereld geeft, en dat doet Hij via het kruis.

Daarom staat er ook dat indien wij, toen wij vijanden waren, verzoend werden met God door de dood van zijn Zoon. De dood van zijn Zoon bewijst zijn liefde; zoveel houdt Hij van deze wereld. Hij geeft die vijandige wereld via die dood het leven en zo maakt Hij vijanden tot vrienden, zodat de vijandschap van de wereld verdwijnt. Wat Paulus hier en elders ook naar voren brengt, is dat wij dit vandaag nu al mogen weten: wij zijn nu al verzoend. Laat ik het meteen voorlezen uit Kolosse 1. Daar spreekt Paulus ook over die verzoening, katallasso, een versterkte vorm, maar dat laat ik nu even voor wat het is. Er wordt gezegd: "en door Hem" – dat wil zeggen dat God door Hem, de Zoon – het al, ta panta, het heelal, verzoent. In de eerdere verzen had Paulus geschreven dat God door zijn Zoon het heelal tot aanzijn heeft geroepen: heel de schepping, de hemel en de aarde, de zichtbare en de onzichtbare dingen, alles.

Wat God doet door zijn Zoon is "het al wederzijds tot Zich te verzoenen". 'Het al' is een technische term, maar het betekent gewoon 'alles'. Dat 'wederzijds' heeft te maken met horizontaal en verticaal, maar het gaat om het verzoenen tot Zich. Hij verzoent Zich niet met de wereld – God was nooit een vijand – nee, Hij verzoent de wereld tot Zich. Dat is een wereld van verschil. Er staat bij: "vrede makend door het bloed van zijn kruis". Juist toen de wereld haar vijandschap op een ultieme wijze bewees, bewees God zijn liefde, en juist daardoor verzoent Hij de wereld.

De mooiste illustratie in het Oude Testament is, als u het mij vraagt, de geschiedenis van Jozef. Het waren de broers van Jozef die hun broer in de put wierpen; eigenlijk hebben ze hem vermoord. Hij werd weliswaar weer uit de put gehaald, maar dat wisten zij niet. In ieder geval hebben ze hun broer verworpen. Maar juist daardoor... Dat zegt Jozef later ook: "Jullie zijn het niet geweest die mij hierheen hebben gestuurd, maar God heeft mij eigenlijk voor jullie uit gezonden naar Egypte om jullie in het leven te behouden." Die broers waren zo vijandig ten opzichte van Jozef, ze konden hem niet uitstaan. Maar wat dacht je dat er van hun vijandschap overbleef toen eenmaal bleek dat de man die zij hadden verworpen, hun redder was? Hij hield hen in leven. Ik ga ervan uit dat u de geschiedenis kent: hij gaf hen brood. Zij waren hongerig en hij gaf hun simpelweg brood. Wat kan er dan nog overblijven van vijandschap?

De boeiende parallel met de kruisdood van Jezus is deze: juist doordat hij verworpen werd, werd hij de redder van zijn broers en van heel Egypte – hij werd immers de 'redder der wereld' genoemd. Het is apart: juist door de vijandschap, juist doordat hij verworpen werd en in de praktijk zelfs vermoord – vader Jakob dacht ook dat hij dood was – juist via die weg werd hij hun redder. Dat is precies wat het Bijbelse getuigenis is over Jezus Christus. Daarom staat er ook: "en door Hem het al wederzijds tot Zich te verzoenen, vrede makend door het bloed van zijn kruis, door Hem, hetzij wat op de aarde, hetzij wat in de hemelen is."

Nu heb ik en passant toch wat verteld over de reikwijdte van die verzoening, want hier staat "het al". Die vijandige en vervreemde wereld, dat alles verzoent God door Hem, namelijk door het bloed van zijn kruis, tot Zich. Niet: Hij verzoent Zich met de wereld. Alsjeblieft, nu we hiermee geconfronteerd worden deze ochtend, zeg ik: vergeet dat idee. Want het is, als je erover doordenkt, zelfs zwaar godslastelijk, omdat het Gods liefde compleet in haar tegendeel laat verkeren. Je maakt er een bloeddorstige God van die eerst vergelding nodig heeft. Ik weet het, het is genuanceerd in de traditie, maar dat is wel de indruk die men heeft achtergelaten en wat strikt genomen ook geleerd wordt: namelijk een God die rechtvaardigheid eist en betaling eist omdat Hij anders niet kan vergeven. Zo wordt het ultieme bewijs van Gods liefde, namelijk dat kruishout, gemaakt tot een voorwerp...

Een Cruciaal Verschil: de Slachting aan het Kruis Versus het Offer ↑ hoofdstukken

En ook dat is een belangrijk punt: namelijk dat hier iets gezegd wordt wat een wijdverbreid misverstand is, namelijk dat het kruis het offer zou zijn. Ik kan me voorstellen dat wanneer u niet zo vertrouwd bent met deze Bijbelstudies, u zich afvraagt: maar is dat dan niet zo? Het antwoord is nee. Nergens in de Bijbel is het kruis de offerhande. Het heeft er wel mee te maken, maar laat ik eerst het antwoord hierover toelichten.

Het kruis is niet de offerhande, het is niet het offer. Wat is het kruis dan wel? Dat is de slachting die aan de offerhande voorafging. Om bij dit plaatje uit de tempel of de tabernakel te blijven: u ziet een altaar en iemand die een offerdier brengt. Vervolgens werd dat dier — een stier, een bok of een lammetje — geslacht. Was dat het offer? Nee, dat was noodzakelijk om het offer te kunnen brengen. Eerst werd dat dier geslacht, vervolgens werd het verhoogd op het altaar en steeg het op; het verrees — ik hoop dat u de woordspeling opmerkt — tot God en ging omhoog. Dat was het offer. Het is zo logisch, maar algemeen wordt er gezegd dat Jezus' offer het kruis is. Nee, het kruis was de slachting die aan het offer voorafging.

Hij werd geslacht, Hij werd inderdaad vermoord. Een dier dat als offerdier gold, moest volmaakt en gaaf zijn; er mocht niets op aan te merken zijn. Het mocht geen ziek of stervend dier zijn, maar een jong, vitaal, sterk en gaaf dier. Je zou dus kunnen zeggen dat het feitelijk een daad van onrecht is als je zo’n gaaf dier de keel doorsnijdt. Dat is onrecht, toch? Maar zo had God het bepaald; zo moest het gebeuren. Maar dat was niet het offer. Het offer vond plaats na de slachting, wanneer het dier vervolgens verrees.

Dat is een beeld. In de Hebreeënbrief wordt gezegd dat het een schaduw was van de dingen die zouden komen en van het grote offer van Hem die ooit geslacht werd. Hij was een volmaakt Lam, geslacht door mensen, maar vervolgens steeg Hij op de derde dag op en verrees Hij Gode tot een lievelijke reuk. De lievelijke reuk was niet aan het kruis; dat was niet de voldoening. Dat laatste is de gedachte die er traditioneel achter zit: dat God voldoening kreeg doordat daar de schuld betaald werd, datgene wat de wereld Hem schuldig was, waarbij de plaatsvervanger betaalde. Zou dat de voldoening zijn? Nee!

Hij moest geslacht worden om vervolgens te verrijzen. Dat is ook de reden waarom de Heer Jezus stierf: Hij stierf om op te kunnen staan uit de doden. Eigenlijk is het antwoord zo voor de hand liggend. Als Hij niet eerst gestorven was, hoe zou Hij dan ooit de dood kunnen overwinnen? Hij zou de dood overwinnen en daarmee dus ook een einde aan de dood maken. De dood ligt dan achter Hem. Hij brengt nieuw leven aan het licht en dat is voor God de lievelijke reuk. Het leven dat Hij als eersteling aan het licht bracht, is een heel nieuw leven waarin de zonde en de dood achter je liggen. Dus Hij stierf inderdaad voor de zonde, namelijk om ons van de zonde te bevrijden en ons nieuw leven te geven. In dat nieuwe leven, in dat offer — in het feit dat Hij opsteeg tot God — daarin is de lievelijke reuk voor God gelegen. Want in dat onvergankelijke leven dat toen aan het licht gebracht werd, is de toekomst van deze wereld besloten.

Dat leven dat Jezus Christus tweeduizend jaar geleden aan het licht bracht, gaat Hij geven aan deze wereld; een wereld van zondaren en een wereld die gekenmerkt wordt door vijandschap. Maar wat kan er overblijven van die vijandschap als de wereld dat eenmaal gaat zien? Er staat in Hebreeën 13 vers 20 — laat ik die tekst nog even noemen, hoewel het een onderwerp is dat ik nu eigenlijk even apart aansneed om de diverse punten die met elkaar te maken hebben in het licht te stellen: "De God nu van de vrede, Die omhoog bracht vanuit de doden..." Ik heb er als aantekening bij gezet dat 'omhoog gebracht' een werkwoord is dat we elders ook tegenkomen. Het is heel letterlijk omhoog gebracht, zoals het ook gebruikt wordt in Handelingen 7 vers 41, waar het gaat over een offerande. Een offerande wordt omhoog gebracht in dubbele zin: het wordt op het altaar gebracht, maar vervolgens stijgt het ook op. Het woord 'brandoffer' in het Hebreeuws betekent zelfs niets anders dan 'opstijgen'. Dat is wat een offer is: het dier dat geslacht is, stijgt daarna op en verrijst.

"De God nu van de vrede, Die omhoog bracht vanuit de doden, de grote Herder van de schapen, in bloed van een aeonisch verbond, de Heer van ons, Jezus." Het gaat me even om die woorden, hoewel ook hier de link wordt gelegd met dat bloed. Hij gaf Zichzelf, Hij stierf. Dat bloed is eigenlijk een embleem van het offer. Hij werd geslacht, maar je kunt het eigenlijk niet in tweeën knippen: Hij stierf om op te staan. Zijn dood hoort bij Zijn opstanding, want Hij moest sterven om te kunnen opstaan. Net zo goed als Hij moest worden geslacht om te kunnen verrijzen en als offerande te kunnen opstijgen. Die twee horen bij elkaar; het een verklaart het ander. Het was noodzakelijk dat de slachting daaraan vooraf zou gaan.

Jesaja 53 en de Eo: Droeg Jezus de Straf van God of van de Mens? ↑ hoofdstukken

U ziet, ik heb wat geciteerd uit de Heidelbergse Catechismus en zojuist van Johannes Calvijn. Nu gaan we naar iets anders. Ik heb weer iets, dat is al langere tijd terug, toen heb ik eens iets gelezen op de website van de Evangelische Omroep. Maar ik had honderden andere voorbeelden kunnen geven. Ik wil u alleen maar even laten zien hoezeer deze hele gedachte waar we het vanmorgen over hebben, de hele christenheid doortrokken heeft. Ja, het is ook de wijze waarop het kruis verklaard en uitgelegd wordt.

Nou, hier nog een voorbeeld ervan: "Omdat Hij," en dan gaat het over Jezus, "geen straf voor zonde verdiende, kon Hij die straf in plaats van anderen vrijwillig op zich nemen. In Zijn dood aan het kruis heeft Hij dus plaatsvervangend onze straf gedragen. Dat betekent dat de straf voor onze zonde al is betaald." Dat is eigenlijk weer het antwoord dat we zojuist ook al tussen de regels door, expliciet of impliciet, zagen. Nu trouwens nog iets anders, want daar zit een element van waarheid in, namelijk dat Jezus de straf droeg. Maar dan moet ik meteen wel goed zeggen: de kruisdood was niet Gods straf, maar de straf die mensen aan Jezus voltrokken. Dus Hij droeg de straf, jawel, maar het was de doodstraf die mensen Hem oplegden.

In de Bijbel lees je in Jesaja 53, daar wordt ook over die straf gesproken. Maar het wordt algemeen ook uitgelegd in de termen van de orthodoxe leer, zoals we die hebben bijgebracht gekregen. Zeg ik het goed? Oké, er staat in Jesaja 53 – u weet, Jesaja 53 is het hoofdstuk bij uitstek, of één van dé hoofdstukken bij uitstek waarin de knecht van Yahweh voorzegd wordt, de Messias wie Hij zou zijn. En uiteindelijk is Jesaja 53 ook de belijdenis die Israël ooit zal uitspreken over wat zij gedaan hebben met hun Messias. Het is ongeveer vergelijkbaar met waar ik het zojuist over had, dat de broers van Jozef uiteindelijk ook zullen hebben uitgesproken naar Jozef toe. Ze hadden hem miskend, ze hebben hem verworpen, maar uiteindelijk zullen ze alsnog tot erkenning komen van wie Hij is.

Nou, Jesaja 53 is ook zo'n hoofdstuk. Dat zijn woorden op de lippen of op de tong van Israël. Dat "ons" en de "wij", dat is het volk Israël. Natuurlijk kun je zeggen: wij mogen dat toch ook op onze lippen nemen? Prima, maar realiseer je als je het uitlegt, kijk maar naar het hele verband: het gaat over Israël. "Nochtans, onze ziekte," ik lees voor uit Jesaja 53 vers 4, "nochtans, onze ziekte heeft Hij op zich genomen." Dit wordt trouwens ook geciteerd in Matthäus 8. Toen Jezus in Israël rondging en goeddeed en inderdaad hun ziekten wegnam. Hij nam ze op zich en Hij genas hen. "En onze smarten gedragen. Wij echter hielden Hem," bij Israël, "voor een geplaagde, een door God geslagene en verdrukte."

Hé, wat Israël dacht, dat is zelfs de officiële leer geworden in de kerk, gewoon in de christenheid. Namelijk dat men zegt: toen Jezus stierf, toen was dat omdat Hij geplaagd werd en door God geslagen en verdrukt, namelijk plaatsvervangend. Maar Israël zal juist terugkomen daarop. En ze zullen zeggen: "Wij echter hielden Hem voor een geplaagde, een door God geslagene en verdrukte." Maar dat was een misverstand, of nou, dat lijkt me te zacht uitgedrukt: dat was zo'n fatale fout in hun denken. En dan zullen ze tot de erkenning komen: "Maar om onze overtredingen werd Hij doorboord, om onze ongerechtigheden verbrijzeld. De straf die ons de vrede aanbrengt, was op Hem."

Kijk, hier wordt inderdaad gesproken over die straf. Maar door wie? Kijk, wie hebben Hem doorboord? Wie hebben Hem verbrijzeld? Wie hebben Hem gestraft? Israël, het Joodse volk. Oké, je zou kunnen zeggen: ze hebben Hem overgeleverd aan de Romeinen, daar gaat het nu even niet om. Maar in ieder geval: men heeft Hem doorboord, men heeft Hem verbrijzeld. Dit is precies een beschrijving van wat kruisiging is, namelijk dat doorboren en wat er vervolgens allemaal gebeurd is, en het verbrijzelen en het voltrekken van de doodstraf. Want in feite was de kruisdood niets anders dan het voltrekken van de executie, de straf die men Hem heeft opgelegd.

Dat is wat in Jesaja 53 naar voren gebracht wordt, namelijk: Israël heeft Hem doorboord, verbrijzeld en gestraft. Ja, maar juist daardoor gaat God hen zegenen. Want Goddank – trouwens, er wordt ook een paar verzen later gezegd: "Als Hij Zijn ziel gesteld zal hebben tot een schuldoffer, dan zal Hij zaad zien." Dat wil zeggen: Hij zal alsnog leven voortbrengen, velen rechtvaardigen, enzovoort. Maar dat gaat over wat er gebeurt na het kruis. Hier wordt gesproken over het feit dat het lam... ja trouwens, dat staat hier ook: "Hij ging als een lam ter slachting." Dat is wat hier beschreven wordt. Maar vervolgens werd Hij geofferd. Dat was de derde dag, en daar zal Israël straks ook achter komen, zoals de hele wereld daar eens achter zal komen. En dan zal men ook de betekenis zien van Zijn sterven. Hij stierf om ons, de wereld, het leven te geven. Een leven namelijk dat de zonde en de dood achter zich heeft. Daarom stierf Hij.

De Losprijs Verklaard: Ware Vergeving in Plaats van Schuldbetaling ↑ hoofdstukken

Er is nog een misverstand, ik geloof in de EO-gids of op de website van de EO, maar daar hebben we het eigenlijk al over gehad. De zonden werden niet betaald, zoals daar wordt gesuggereerd. Er wordt gesteld dat de straf voor onze zonde al is betaald. Nee, de zonden werden niet betaald, maar ze werden vergeven en niet toegerekend.

Ik neem u even mee naar 2 Korinthe 5. Ik moet snel zijn, want ik zie dat de tijd voortschrijdt. Paulus schrijft: "Echter, alles is uit God, die ons tot Zichzelf verzoende door Christus." Hoort u het? Hij verzoende ons tot Zichzelf — inmiddels verleden tijd. Want 'ons', dat zijn hier degenen die inmiddels tot die erkenning gekomen zijn; degenen die niet langer vervreemd en vijandig zijn, maar in een relatie van harmonie met God staan. Hij verzoende ons tot Zichzelf door Christus en geeft aan ons de bediening van de verzoening. Die bediening houdt in dat wij ervan mogen spreken: over God die de wereld met Zich verzoent, hoe vijandig de wereld ook is en hoe ze zich ook opstelt tegenover Hem. Al slaan ze Zijn Zoon aan het kruis, God zegt: "Ik hou van deze wereld en Ik laat haar nooit gaan. Als je wilt weten hoeveel Ik van deze wereld hou, kijk dan naar dat kruis. Door dat kruis ga Ik deze wereld het leven geven." Dat is de bediening van de verzoening.

In vers 19 staat hoe God in Christus de wereld met Zich verzoenende was. En wat deed Hij toen Christus in de wereld was? Hij verzoende de wereld toen met Zich. Hoe deed Hij dat? Hen de misstappen niet toerekenend. Hier ziet u weer het contrast met de traditionele leer. Die stelt dat God, toen Christus aan het kruis hing, de zonden van de mensheid of van de kerk aan Christus heeft toegerekend. Nee, zegt Paulus: God heeft de misstappen juist niet toegerekend. Zelfs toen ze Hem aan het kruis nagelden, heeft Hij hen dat niet toegerekend. De kerk zegt dan soms: "Jammer, dat is onrechtvaardig, want God kan niet zomaar iets door de vingers zien of zomaar vergeven." Hoezo niet? Dat is namelijk juist het woord van de verzoening: dat God de misstappen van de wereld niet toerekende. De gedachte is: al slaan jullie Hem aan het kruis, dan nog blijft Mijn liefde onveranderd. Zo plaatst Hij ook in ons het woord van de verzoening. Ziet u hoe dit alles te maken heeft met de boodschap die we uitdragen? Het evangelie is het woord van de verzoening; het is de boodschap over de God die de wereld met Zich verzoent. Dat heeft alles te maken met liefde. Het is niet de boodschap van een God die betaling eist.

Het kruis is geen schuldbetaling aan God, maar een losprijs aan degene die gevangen hield. Dat moet ik er ook nog even bij zeggen. Want het idee dat het kruis een betaling is, of dat daar een prijs betaald werd, is op zichzelf Bijbels. Ik maak het misschien nu wat ingewikkeld, maar het valt mee. Het is een Bijbels idee dat het kruis een prijs was die betaald werd. Maar — en nu komt het grote punt — dat was geen schuldbetaling aan God. Daar hebben we het net over gehad. Het was een losprijs, en weet u wat het grote verschil is? Een losprijs betaal je aan degene die de ander gevangen houdt.

Neem bijvoorbeeld een slaaf; in de dagen dat de Bijbel werd opgetekend, was dat een bekend fenomeen. Een slaaf kon worden vrijgekocht. Dan moest er een losprijs worden betaald. Dat wil zeggen dat de eigenaar een prijs kreeg voor die slaaf, en dan was de slaaf vrij. De prijs wordt dus betaald aan degene die gevangen houdt. Maar God hield niet gevangen! Dus de waarheid van die losprijs die betaald wordt — en die in zoveel teksten genoemd wordt — is een totaal ander concept dan schulden die betaald worden aan God. Dat eerste, die schuldbetaling aan God, is volstrekt onbijbels. Er werd geen schuld betaald aan God.

Wat er aan het kruis betaald werd, was een losprijs. Natuurlijk was het kruis een prijs; dat lijkt me nogal duidelijk. Hij betaalde daar met de prijs van Zijn leven; Hij gaf Zichzelf daar. Waarom? Opdat wij verlost zouden worden, vrijgekocht zouden worden. Waarvan? Van datgene wat ons gevangen hield. Aan de hand van de Romeinenbrief zou ik dat heel gemakkelijk kunnen illustreren: de zonde en de dood hielden ons vast. Daarvan worden we vrijgekocht. Je zou kunnen zeggen: hij die de macht heeft over de dood en de zonde, hield ons gevangen en hij kreeg de prijs. Maar daardoor zijn wij vervolgens vrij. Doordat Hij de prijs betaalde, zijn wij bevrijd en krijgen we leven waarin de zonde en de dood volstrekt verleden tijd zijn. Dus nogmaals: er werd een prijs betaald, maar geen schuldbetaling aan God. Het was een losprijs aan degene of aan datgene wat ons gevangen hield.

Eén tekst wil ik in dat verband noemen: Efeze 1. Daar staat: "In wie wij de vrijkoping hebben door Zijn bloed, de invrijheidstelling van de misstappen, naar de rijkdom van Zijn genade." Hier wordt inderdaad vaak gesproken over vergeving, maar vergeving is veel meer dan alleen het niet toerekenen van de schuld. Je wordt in vrijheid gesteld; je ontvangt een heel nieuw leven waarin datgene waar je aan vastzat totaal geen rol meer speelt. Kijk, dat is echte vergeving. Ik zou daarom bijna liever niet spreken over 'vergeving', maar over 'in vrijheid gesteld worden'. Dat is wat ik hierover wilde zeggen.

Josh Mcdowell en de Mythe van de Uitgestorte Toorn ↑ hoofdstukken

Ik wil nog één citaat noemen uit een boek van Josh McDowell, overigens een geweldig boek: Meer dan een timmerman. Het is ook in het Nederlands verschenen. Daarin legt hij het zo uit, en hier zien we weer datzelfde idee: "Toen Hij naar het kruis ging, Jezus dus, bijna 2000 jaar geleden, stortte een heilige, rechtvaardige God zijn toorn uit over zijn Zoon. En toen Jezus zei: 'Het is volbracht', was Gods rechtvaardige aard tevredengesteld." En dan verder: "Je zou kunnen zeggen," zegt Josh McDowell dan, "dat God op dat moment verlof kreeg om de mensheid met liefde te behandelen, zonder een zondig mens te hoeven verdelgen."

En als u nu zegt: "Ja, maar dat zegt Josh McDowell maar," dan is het antwoord: nee, dit is de algemene kerkelijke, christelijke, traditioneel orthodoxe leer. Dit is gewoon het hele idee waarom men zegt dat Jezus stierf, of de uitleg waarom Jezus móést sterven. Maar het is precies tegenovergesteld. Nergens in de Schrift lezen we dat God zijn toorn uitstort over zijn Zoon. Het is toch onvoorstelbaar dat zo'n kernpunt – we hebben het hier over de vraag waarom Jezus moest sterven – wordt uitgelegd door de toevlucht te nemen tot een verklaring die nergens in de Bijbel staat?

Ik had het liefst een tekst genoemd waar men zich dan op had gebaseerd, zodat ik had kunnen zeggen: "Nee, dat betekent iets anders." Maar in dit geval kan ik dat niet eens. Ik kan niet eens verwijzen naar de tekst waar men zich op beroept, want die heeft men niet eens. Dus er valt hier niets recht te zetten; ik kan alleen maar aan de kaak stellen dat het er gewoon nergens staat. Ik daag u bij dezen ook gewoon uit: er staat nergens in de Schrift dat God zijn toorn uitstortte over zijn Zoon, of iets dergelijks. Nooit! En met die mededeling moet ik het gewoon laten. Dat lijkt me ook wel ontdekkend en duidelijk genoeg.

In de kruisdood ontving God geen rechtvaardige voldoening. Nee, het is precies omgekeerd: ondanks het kruis doet Hij recht aan al zijn beloften. Dus niet dankzij dat kruis, maar ondanks het kruis. Ik zal een voorbeeld geven uit Handelingen 2. Daar lees je dat Petrus op de pinksterdag over Jezus spreekt. Er staat over de Heer Jezus: "Deze, in de bepaalde raad en voorkennis van God uitgeleverd, hebben jullie door de handen van wettelozen vastgenageld en uit de weg geruimd." Dat zegt Petrus op het tempelplein tegen zijn volksgenoten: "Júllie ruimden Hem uit de weg!"

Nu zegt hij er wel bij dat het naar de bepaalde raad van God was. Het móést ook zo, dat is waar. God wist het en, sterker nog, het was al voorzegd dat de Christus moest lijden. Heel de offerdienst – eerst de slachting, daarna het offer – was daar eigenlijk al een symbolische weergave van. Het moest gebeuren naar de bepaalde raad en voorkennis, maar het was onrecht: júllie ruimden Hem uit de weg. Dat zijn de striemende woorden die Petrus hier uithaal op het tempelplein.

En dan staat er: "Jullie ruimden Hem uit de weg, maar God deed Hem opstaan." Dat wil zeggen: jullie doodden Hem, maar God deed Hem opstaan en maakte de barensweeën van de dood los, omdat het niet mogelijk was dat Hij door de dood werd vastgehouden. Eigenlijk wordt de dood hier vergeleken met een baarmoeder: God gaat door die dood nieuw leven geven.

Israël, of zo u wilt de wereld, doodde Hem. Dat is wat de mens deed. Maar God deed Hem opstaan en geeft juist via Hem die jullie hebben vermoord aan jullie het leven. Alsjeblieft, dat is mijn liefde. Ziet u dat er niets is wat zijn liefde ongedaan kan maken? Dat het werkelijk zo is dat je nooit uit zijn hand kunt vallen? Als zelfs de moord op zijn Zoon zijn liefde onverminderd laat gelden en zelfs op het hoogst bewijst, dan is dat allesovertreffend. En ten slotte, daar moet ik het echt bij laten.

Conclusie uit 1 Korinthe 15: Gestorven Om te Kunnen Opstaan ↑ hoofdstukken

In 1 Korinthe 15 zegt Paulus: "Ik leverde aan jullie in de eerste plaats over, hetgeen ik ook ontving." Dat zegt hij dus aan de Korinthiërs, en hij ontving dat trouwens van Christus Zelf. Namelijk dat Christus stierf voor onze zonden — dat is waar — naar de Schriften. Dat wil zeggen dat er een overeenstemming was met wat er in de Schriften stond. En dat Hij werd begraven en werd opgewekt op de derde dag, eveneens naar de Schriften. Het was allemaal precies zoals het voorzegd was.

Hij stierf voor onze zonden, en ik hoop dat dit inmiddels duidelijk is geworden. Hij stierf voor onze zonden, maar waarom? Om ons daarvan te bevrijden. En sinds wanneer zijn we daarvan bevrijd? In Zijn opstanding. Hij stierf om te kunnen opstaan en om ons nieuw leven te geven, waarin zonde en dood voorbij zijn.

Als je dan even doorleest in vers 17, dan zegt Paulus: "Indien Christus echter niet zou zijn opgewekt, dan is jullie geloof zinloos." En dan voegt hij eraan toe: "en dan zijn jullie nog in je zonden." Zie je? Het heeft alles te maken met dat nieuwe leven dat Hij aan het licht bracht. In dat nieuwe leven zijn de zonden voorbij en ligt de dood werkelijk achter ons. Juist om die reden stierf Hij voor onze zonden.

Ik hoop dat op deze manier in dit uur duidelijk te hebben gemaakt. We hebben het er bij andere gelegenheden al vaker over gehad, maar er werd mij specifiek gevraagd — dat had ik eigenlijk in de inleiding al moeten zeggen —: "André, hoe zat dat nou ook alweer? Zou je dat nog eens een keertje willen bespreken?" Dat heb ik bij dezen gedaan en ik hoop dat het duidelijk genoeg was.

🎧 hoezo “voor de zonden gestorven”?
Delen: