▶ 00:00 Introductie: Vooroordelen en Ons Menselijk Onvermogen ↑ hoofdstukken

Je zou, als je naar deze dia kijkt, zomaar het idee kunnen hebben dat de toespraak die ik nu ga houden een pleidooi is voor oordelen. Dus niet tégen oordelen, maar vóóroordelen. Maar dat zou op zichzelf al een vooroordeel zijn.

In werkelijkheid gaan we het er inderdaad over hebben: over oordelen, over het vellen en het oefenen van een bepaald vonnis en het uitspreken daarvan, maar vooral ook over ons menselijk onvermogen. Het feit dat we eigenlijk niet werkelijk in staat zijn om een oordeel over iets uit te spreken.

En dit is weliswaar geen oudejaarsconference en ook geen oudejaartoespraak, hoewel ik er wel bij moet zeggen dat het gedeelte dat we gaan lezen in 1 Korinthe 4 zich heel erg goed leent om onze overwegingen, wanneer we terugblikken op het afgelopen jaar, in perspectief te plaatsen. We zijn immers gewend, als we zo aan het einde van de decembermaand gekomen zijn, om het jaar een cijfer te geven of om het in ieder geval op enige wijze op waarde te schatten.

Maar hoe doen we dat dan? Aan de hand waarvan? En aan de hand van welke criteria doe je dat? Dat is buitengewoon moeilijk. We zullen ook zien dat Paulus daar destijds, in zijn brief aan de Korinthiërs, ook het zijne over heeft gezegd. In dat licht willen we graag wandelen.

▶ 01:53 Historische Achtergrond: de Planting van de Ecclesia in Korinthe ↑ hoofdstukken

Het lijkt mij heel nuttig om, voordat we 1 Korinthe 4 openslaan, ons eerst even goed te realiseren wat er eigenlijk aan de hand was. Het is goed om wat achtergrondinformatie te hebben over deze brief: waarom schreef Paulus hem, wat was de directe aanleiding en wat was de hele historische zetting? Er zijn zo een paar punten die je even mee moet nemen voordat je 1 Korinthe 4 binnenstapt. Je moet je sowieso realiseren dat voordat daar het vierde hoofdstuk wordt opgetekend, er natuurlijk nog drie hoofdstukken aan vooraf zijn gegaan.

Paulus was rond het jaar 51 van onze jaartelling in Korinthe aangekomen. We vinden dat tamelijk uitgebreid beschreven in Handelingen 18 door Lucas. Door zijn prediking is daar een ekklesia, een gemeente, geplant. Ik zeg het expres zo, omdat dat namelijk ook de eigen woordkeuze van Paulus is als hij later in de Korinthebrief daarop terugblikt. Paulus was daar immers niet bezig om een organisatie op te bouwen. Het hele idee dat hij een kerk heeft gesticht, is wat misleidend taalgebruik. Wat hij gedaan heeft, is het Woord doorgeven. Door dat Woord ontstond daar een groep; er werd een groep uitgeroepen. Dat is eigenlijk ook wat ekklesia betekent. Een verzameling mensen werd door dat Woord geraakt en geroepen, en die groep is de ekklesia zoals die daar is ontstaan.

Paulus heeft in Korinthe tamelijk lang voor zijn doen gearbeid, namelijk anderhalf jaar; we lezen: één jaar en zes maanden. Die tijd was nogal turbulent, want tegenstand kende Paulus maar al te goed, getuige alleen al het boek Handelingen. Hij had daar heel veel tegenstand ontmoet en vertrekt vervolgens weer. Een aantal jaren later, waarschijnlijk zo’n jaar of drie later — we zijn inmiddels in het jaar 54 — schrijft hij vanuit Efeze de Korinthebrief. Dat is heel mooi, want als je dat in het boek Handelingen leest, kun je het schrijven van de brief precies op de tijdlijn van Handelingen 19 plaatsen. In vers 21 van Handelingen 19 lees je dat Paulus in Efeze is onder bepaalde historische omstandigheden, en daaraan refereert hij vervolgens ook in die eerste Korinthebrief. Het kan dus niet missen: toen heeft hij deze brief aan de Korinthiërs geschreven.

In de tussentijd was daar ook iemand anders gekomen, namelijk ene Apollos. Hij was een Jood uit Alexandrië en was via Efeze in aanraking gekomen met een bevriend echtpaar, tevens medewerkers van Paulus: Priscilla en Aquila. Door hen was hij nader op de hoogte gesteld van hoe de vork precies in de steel zat. Apollos was niet alleen een buitengewoon groot redenaar, maar ook een zeer scherpzinnig en belezen man. 'Doorkneed in de Schriften', staat er. Hij is na het vertrek van Paulus in Korinthe aangekomen en heeft de jonge ekklesia begoten. Ook dat is weer taalgebruik dat ik direct ontleen aan Paulus zelf. Paulus heeft de ekklesia geplant — dat is echt een agrarische metafoor — en na zijn vertrek is Apollos in Korinthe gearriveerd en heeft hij de gemeente begoten. Dat wil zeggen dat hij die jonge aanplant heeft bewaterd en zien groeien door hen vertrouwd te maken en te bevestigen in het Woord, waar water trouwens ook een beeld van is.

Als we de boel nog wat nader reconstrueren hoe het allemaal gegaan moet zijn, zien we dat er nadien nog andere predikers zijn gekomen waar Paulus wat minder enthousiast over is. Dat lees je met name in de volgende brief, de tweede Korinthebrief, waarin we daar veel uitgebreider over horen. Maar ook in deze eerste brief vind je al diverse hints dat er andere predikers waren die Paulus verdacht maakten en vraagtekens zetten bij zijn bediening. Wat daarin vooral meespeelt, is dat zij grote waarde toekenden aan filosofie, aan wijsbegeerte, maar ook aan aanzien in de wereld en godsdienstig aanzien. Kortom: zij tapten uit een heel ander vaatje dan Paulus. In de voorgaande hoofdstukken — 1 Korinthe 1, 2 en 3 — zie je heel duidelijk dat er mensen waren die, nadat Paulus het fundament had gelegd (dat is weer een ander beeld), daarop waren gaan bouwen. Maar zij bouwden niet met goud, zilver en edelgesteente, maar met hout, hooi en stro. Dat zijn allemaal zaken die erg vatbaar zijn voor vlammen en het vuur dus niet kunnen doorstaan. Paulus schrijft daar in die hoofdstukken uitgebreid over en het is tegen die achtergrond dat je deze brief kunt verstaan. Met deze aanzetten in gedachte gaan wij vervolgens naar het vierde hoofdstuk.

▶ 08:44 Korinthe 4: Assistenten en Beheerders van Gods Geheimen ↑ hoofdstukken

Zoals u van mij gewend bent, ziet u hier ook weer de interlineair: een woord-voor-woordweergave en ook een vertaling die daar erg nauw op aansluit. Dan zegt hij dit: "Laat men zó met ons rekenen: als assistenten van Christus." Andere vertalingen zeggen dan "als dienaren", maar dat is eigenlijk weer een iets ander woord. Als assistenten van Christus. Die "ons", dat zijn hier in ieder geval ook Apollos en, naar ik denk, met name Paulus zelf. Want als je nog even verder leest in vers 6, dan wordt dat ook zo genoemd. Trouwens, in de voorgaande hoofdstukken was dat ook al zo; vandaar dat meervoud.

Ik zei er al even iets over: Paulus was degene geweest die daar in Korinthe was gekomen. Door zijn woord was de gemeente, de ekklesia, ontstaan; zij was geplant. Vervolgens was Apollos gekomen en die had haar begoten. Daarin waren Paulus en Apollos natuurlijk van belang, maar uiteindelijk moet je dat ook weer niet overdrijven, want ze waren slechts assistenten. Dat wil zeggen: het was de Heer die de wasdom gaf. Ook dat was iets wat Paulus nogal benadrukt heeft. Hij zegt: "Ja goed, ik heb zo mijn werk gedaan, natuurlijk." Maar het echte werk waar het om draait, dat kan een mens niet. Je kunt als boer of als tuinder wel een plantje in de aarde zetten en je kunt er wat water op gieten, en je kunt er misschien nog wat meer dingen aan doen, maar er is er slechts Één die de groei geeft, de wasdom. Die zorgt dat het werkelijk ook kan leven en dat het kan groeien, en dat het vervolgens ook vrucht gaat dragen. Dat is geen mensenwerk. Dus wat Paulus ook zegt: je moet het niet overdrijven wat zij doen, maar je moet het daarin ook niet aan de andere kant onderwaarderen. Zij waren betrokken in het werk van Hém. Het was Zijn werk, het werk van de Heer.

Paulus zegt dat later ook in dezezelfde brief: dat we overvloedig zouden zijn in het werk van de Heer. Dat zegt hij eigenlijk tegen al die Korinthiërs. Niet het werk vóór de Heer, maar het werk ván de Heer. Het is Zijn werk waarin Hij ons kan en wil gebruiken. Dáár gaat het om, en niet om onze eigen besognes en bedoelingen. Zo zou men ons moeten rekenen: als assistenten van Christus en als beheerders van Gods geheimen. Dat is een mooie, want dat woord 'beheerder' is een woord dat juist in de brieven van Paulus een grote rol speelt. Eigenlijk staat er zoiets als 'huishouden'. In het Grieks staat hier het woord voor huis en huishouding. Paulus is de huishouder; dat wil zeggen dat hij geen eigenaar van het huis is, maar hem is een beheer gegeven om het huis te regelen en de administratie ervan bij te houden. Kortom: wat wij inderdaad benoemen als een beheerder.

En een beheerder van wat? Wel, van Gods geheimen. Beide begrippen — zowel dat woord beheer of huishouding, als geheimen of Godsgeheimen — spelen een hele grote rol. Het zijn eigenlijk twee rode draden in de brieven van Paulus. Want God doet vandaag een heel bijzonder werk; een werk wat verborgen was in het Oude Testament, in de Hebreeuwse Bijbel. Wat daarin voorzegd was, was dat de Messias zou komen en Zijn koninkrijk zou vestigen in Jeruzalem. En vanuit Jeruzalem zou Hij regeren over heel Israël en over de hele volkerenwereld. Maar wat Paulus in zijn brieven naar voren brengt, is dat God vandaag een werk doet dat verborgen was in het Oude Testament. Met terugwerkende kracht zie je al allerlei aanzetten ervan in de Hebreeuwse Bijbel, maar het was verborgen. Nu wordt de bedekking weggenomen. Dat is wat Paulus doet: hij laat het allemaal zien. Geheimen die aan hem waren toevertrouwd.

Vergis u niet: toen Paulus geroepen werd — toen nog Saulus — is hij linea recta niet naar Jeruzalem gegaan om bevestigd te worden door het twaalftal of om erkenning te vinden. Helemaal niet. Hij ging zijn eigen weg, of eigenlijk een heel andere weg: onafhankelijk. Paulus was geroepen naar Arabië en daar heeft de Heer hem nog veel meer verteld. Hij was geroepen op de weg naar Damaskus, maar daarna had God hem nog veel meer te vertellen in Arabië, de plaats waar Israël en Mozes ooit de openbaring van God kregen. Daar is Paulus naartoe gegaan en daar is hij door de Heer onderwezen. Daar heeft hij die geheimen gehoord en zijn hem dingen duidelijk gemaakt. Hij, die al zo'n groot kenner was van het Oude Testament, hem is duidelijk gemaakt wat daarin allemaal verborgen is en wat er onder de oppervlakte ligt besloten. Paulus is daarvan op de hoogte gebracht; hij mocht dat beheren en vervolgens dus ook uitdelen om het onder de natiën bekend te maken.

Wij leven vandaag in een hele bijzondere tijd. Niet de tijd waarvan de profeten hadden gesproken, namelijk dat als de Messias zou komen, het heil via Israël naar heel de volkerenwereld zou gaan. Nee, nu staat Israël aan de zijlijn en is als 'gevallen'. En nu is er, ondanks die val of juist dankzij die val, heil naar de natiën gegaan. Dat is een heel andere situatie. Dat heeft allemaal te maken met dat geheime werk, die verborgenheid die God vandaag aan het uitwerken is. Eigenlijk is het zo dat alles wat God vandaag doet, op een verborgen wijze is. Zo publiek als het Koninkrijk straks zal zijn, zo verborgen is het vandaag. Er is niets te zien; het is niet in de kranten aan te wijzen. Nee, het is allemaal heel 'ondergronds', om het zo te zeggen. En dat is ook precies de bedoeling.

Niet alleen Paulus wist hiervan — aan hem is het weliswaar geopenbaard — maar ook Apollos is daarvan op de hoogte gesteld. Vandaar ook dat hij hier in het meervoud staat. Ook Apollos werd, zoals u in Handelingen 18 kunt nalezen, via Priscilla en Aquila de weg Gods nader uitgelegd. Zo werd ook Apollos vertrouwd gemaakt met het onderwijs van de apostel Paulus. Afijn, het is juist Paulus die een beheerder werd van Gods huis in deze tijd. Ik denk dat we ons heel goed bewust moeten zijn van die bediening die de apostel Paulus was toevertrouwd. Hij zegt ook dat hij gesteld is om het evangelie aan de natiën bekend te maken. Als je wilt weten wat God vandaag doet, dan moet je inderdaad eerst bij hem wezen, en via hem kom je bij de rest van de Schrift uit.

Belangrijk: laat men zo met ons rekenen. Inderdaad, Paulus was een assistent van Christus, maar ook een beheerder van Gods geheimen. De grote geheimen mag hij in zijn brieven etaleren, duidelijk maken en uitleggen. Dat zijn geweldig kostbare dingen. We zijn daar ook het afgelopen jaar heel dikwijls mee bezig geweest. Het is heel bijzonder eigenlijk als je daarover doordenkt. We hebben bijvoorbeeld een hele tijd stilgestaan bij de geschiedenissen en de verhalen van Gideon. Dat is een Oudtestamentische geschiedenis, maar wat is daar allemaal niet in verborgen? Het spreekt onder de oppervlakte van Gods werk, ook in deze tijd. We hebben daar een heel aantal zondagen aan gewijd. En zo is het met heel de Schrift: allemaal van die geheimenissen en verborgenheden die je op het spoor komt via Paulus. Geweldig. Maar laten we even verder lezen.

▶ 18:47 De Belangrijkste Kwalificatie: Betrouwbaarheid Zonder Sluwheid ↑ hoofdstukken

Dan staat er hier overigens — en met 'hier' bedoelt hij hier op aarde — wordt in de beheerders gezocht dat men betrouwbaar bevonden wordt. Het klinkt misschien wat stroef weergegeven, maar zo formuleert Paulus het. Hier overigens wordt in de beheerders gezocht dat men betrouwbaar bevonden wordt. Wat wordt er nou in het algemeen hier op aarde van een beheerder gevraagd, wat wordt er vereist? Wel, één ding en voor alles: dat iemand betrouwbaar is. Dat geldt in het algemeen; dit is niet alleen maar een waarheid in verband met Paulus, maar Paulus zegt eigenlijk dat dit in het algemeen de vereiste is van een beheerder. Iemand die iets bezit en dat wil overdragen, die het in het beheer van een ander wil geven, die wil dat die club, die organisatie, dat bedrijf of die persoon betrouwbaar is. Trouwens, het geldt voor alles.

Het is eigenlijk de belangrijkste kwalificatie. Dat geldt ook in de gewone menselijke verhoudingen van het huwelijk en van het gezin, en in het zakendoen op de werkvloer. Je wilt dat iemand betrouwbaar is, dat je ervan op aan kunt en dat hij eerlijk is. Waarheid is ongeveer het allerbelangrijkste daarin. Als u een bepaald product wilt hebben en u gaat naar een winkel toe, wat wilt u dan? Dan wilt u eerst op de hoogte gesteld worden. Als u van iets helemaal niets af weet — en zo gaat het mij meestal — dan moet je wel iets huishoudelijks hebben, terwijl ik dat helemaal niet ben. Vertel eens een keertje, meestal laat ik dat dan ook over aan mijn 'chef' thuis. Maar als je iets wilt kopen, wat is dan de allerbelangrijkste vereiste? Dat degene die mij voorlicht betrouwbaar is. Niet eens in de eerste plaats deskundig, hoewel dat ook van belang is, maar vooral betrouwbaar. Dat hij vertelt hoe het werkelijk is.

Dat is iets waar Paulus in zijn brieven heel dikwijls op hamert. Trouwens, niet alleen Paulus, maar we hebben het hier over hem. Hij formuleert dat op een prachtige wijze in hoofdstuk 4 van de volgende brief. We zijn nu in 1 Korinthe 4, maar we maken even een uitstapje naar 2 Korinthe 4, ook vers 2, opmerkelijk genoeg. Daar zegt hij: "Wij versmaden de verborgenheden van de schande." Oké, dat klinkt niet echt als modern Nederlands, maar het wil zeggen: dat wat in het geniep gebeurt en het daglicht niet kan velen. Dat is altijd wat er met schandalige dingen gebeurt: dat moet allemaal toegedekt en verborgen gehouden worden. Paulus had daar niets mee op. Hij zegt: we versmaden dat.

En dan zegt hij erbij: "niet wandelend in sluwheid." Ook aan sluwheid had Paulus een broertje dood. Dat is die geslepenheid en doortraptheid om mensen via slinkse wijze te vangen. Hij spreekt er trouwens ook al in de eerste Korinthebrief over. Overredende taal en bepaalde overtuigingstechnieken zijn er plenty, hoor. Het zijn allemaal technieken om mensen op een bepaald spoor te zetten, om mensen gewoon te overrulen — noem het hypnose of in ieder geval technieken om mensen te vangen. Als je daar heel goed in bent, dan heb je bijvoorbeeld een veelbelovend leven in de politiek. Er zijn heel veel beroepen die erop gebaseerd zijn dat je succes afhankelijk is van je vermogen om andere mensen te overtuigen.

Paulus was ook bezig om mensen dingen duidelijk te maken, maar niet in sluwheid, niet doortrapt en niet door dingen achter te houden. Nee, hij zegt er nog iets bij: "noch frauderend met het woord van God." Weet u wat frauderen is? Als u twee hoofdstukken terug zou lezen in 2 Korinthe 2, dan gebruikt hij daar een woord dat 'marchanderen' betekent: het Woord van God als koopwaar zien. Je moet het verkopen, en dat gaat eigenlijk al hand in hand met frauderen. Het woord wat hier gebruikt wordt, duidt bijvoorbeeld op water bij de wijn doen. Dat is frauderen en het dan als wijn verkopen. Dat is natuurlijk heel handig voor de verkoper, want je verkoopt iets als wijn terwijl er een heleboel water bij zit, wat betekent dat jouw inkomsten groter zijn. Maar dat is dus sluw en fraudeleus.

Paulus hield daar niet van. Hij zei: ik fraudeer niet met het Woord van God. Ik vertel het zoals het er staat. En dat was in elk geval volledig zijn oogmerk: betrouwbaar te zijn. Gewoon klare wijn schenken en niks erbij. Hij vervolgt met: "maar in de openbaarmaking van de waarheid onszelf aanbevelend." Waarin bestond de aanbeveling van de apostel Paulus? Niet doordat hij zei: je moet bij mij wezen. Nee, de aanbeveling bestond daaruit dat hij de waarheid openbaar maakte. Hij wilde laten zien: kijk, dit staat er geschreven, ik wil je vertellen hoe het is. De waarheid en de feiten aan het licht brengen.

Het ging er dus ook niet om mensen ergens proberen te krijgen; daar ging het niet om. Dat is in feite ook weer het manipuleren van mensen. Vertel gewoon de waarheid, en ik geloof ook dat dit het enige is wat werkelijk ter zake doet voor ieder die het Woord van God doorgeeft. Zeker als je dat aan het publiek mag doen, maar ook in het algemeen. Op het moment dat je het Woord van God kent en je hebt een mond, dan kun je dus over het Woord spreken. Waar gaat het dan om? Om die ander in te winnen? Nee, dat is jouw zaak niet. Het gaat er niet om dat jij een ander kunt winnen; daar geloof ik sowieso niet in dat je dat met blijvend succes zou kunnen doen. Dat is geen mensenwerk, dat doet God.

Vertel gewoon de waarheid, getuig daarvan en spreek van wat je weet. Door de openbaarmaking van de waarheid, door gewoon de feiten te vertellen, beveel je jezelf aan. In dit geval: de Schriften zeggen dit, en daar komt van alles uit voort. Dit zeggen de Schriften, dit zijn de feiten, zo ligt het. Dat is de aanbeveling voor een prediker. Niet dat hij erop uit is om een organisatie te maken, veel mensen te trekken of hoge kijkcijfers te halen. Dat zijn dingen waar de wereld — niet alleen de commerciële wereld of de wereld van het amusement en de politiek, maar de godsdienst net zo goed — op uit is. Men is feitelijk uit op macht, op invloed, op kijkcijfers of op het pleasen van de achterban. Maar dat zijn allemaal dingen die in de sfeer liggen van sluwheid, schande en frauderen.

Het één staat daar precies tegenover: het openbaar maken van de waarheid. Vertel gewoon wat er staat geschreven. Een prediker zou eigenlijk helemaal niet fantasierijk moeten zijn. Wat dacht u daarvan? Om een doorgeefluik te zijn is geen creatief beroep of een creatieve bezigheid. Nee, je hebt maar één ding te doen en dat is dat wat je ontvangen hebt, dat wat er staat geschreven, doorgeven. Je bent een dienaar van het Woord. Niet een dienaar van mensen, je bent een dienaar van het Woord. En door dat openbaar te maken — en ik zal u dit vertellen — als het Woord inderdaad is wat het claimt te zijn, namelijk kracht als van een leeuw, dan zal het vanzelf zijn kracht bewijzen. Dat hoeft een mens niet te doen. Het Woord is levend en krachtig en scherper dan een tweesnijdend zwaard. Vertel het dus gewoon en het zal zijn kracht bewijzen. Dat Woord hoef je niet te verdedigen. Het Woord is een zwaard, en een zwaard verdedig je niet; met een zwaard verdedig je. Dat is heel wat anders. Het gaat er niet om dat we dat Woord van God moeten verkopen, maar we hoeven het ook helemaal niet te verdedigen. Dat Woord is krachtig genoeg. Laat het klinken en breng het aan het licht.

▶ 30:13 Het Minste Oordeel: de Menselijke Dag en het Eigen Geweten ↑ hoofdstukken

En dan zegt hij in vers 3: "Voor mij nu is het het minste dat ik beoordeeld word onder jullie." In gewoon Nederlands komt dat erop neer dat hij zegt: het maakt me eigenlijk niets uit wat jullie van mij zeggen of vinden. Daaruit blijkt natuurlijk al tussen de regels door dat hij ervan op de hoogte gesteld was dat er van alles van en over hem gevonden werd. Er waren oordelen, meningen en opinies over Paulus. Maar Paulus zegt: het is goed; voor mij is het het minste dat ik beoordeeld word onder jullie.

Ik heb een dia waarbij je dat eens na zou moeten kijken: in Galaten 1 vers 10 lees je ook dat Paulus zegt dat hij er niet is om mensen te pleasen. Hij zegt daar: "Als ik nog mensen trachtte te behagen, dan was ik geen slaaf van Christus." Als ik een slaaf van Hem ben en ik wordt geacht Zijn woord door te geven – hij wist dat hij daartoe was uitgekozen, van de moederschoot aan was hij daartoe uitverkoren – dan is dat wat ik moet doen. Wat mensen daarvan vinden, dat zou mijn zorg niet moeten zijn.

En dan kun je zeggen: interesseerde het hem dan helemaal niet? Is het niet pijnlijk om onrecht aangedaan te krijgen? Juist voor de samenkomst hadden we het er nog over. Ja, natuurlijk is dat pijnlijk. Maar als je je bewust bent van je missie, namelijk wat je geacht wordt te doen – Zijn woord doorgeven – dan is er maar één ding ter zake: kan ik dat wat ik van Hem heb ontvangen recht in de ogen zien? Heer, dat geef ik door. Op het moment dat je dus mensen probeert te pleasen of mensen probeert te winnen, dan ben je geen slaaf meer van Hem. Dat is heel zwart-wit, maar dat is wel waar het om gaat.

Ik ben ervan overtuigd dat er menigeen is, ook in de hele christelijke wereld, die feitelijk voortdurend tobt met de vraag: hoe kan ik mezelf neerzetten zodanig dat ik ook overtuigend ben? Hoe kan ik andere mensen pleasen en hoe kan ik acceptabel wezen? Dat zijn stuk voor stuk vragen die totaal niet ter zake doen. In zekere zin maakt dat het ook veel makkelijker. Niet alleen in zekere zin, het maakt het veel makkelijker. Want je zal er toch maar op uit moeten wezen om mensen te pleasen. Ik schrijf deze verzekering en ik heb genoeg ervaringsverhalen daar inmiddels ook over gehoord: als je daarop uit bent, doe je het never nooit goed. Want als je de ene pleast, dan trap je de ander tegen de schenen. Maar daar gaat het helemaal niet om. Paulus zegt: "Het is voor mij het minste dat ik beoordeeld word onder jullie."

Nu komt er een wat moeilijke zin, tenminste als je hem letterlijk leest: "of onder een menselijke dag". Want zo zegt hij dat letterlijk: een dag van mensen, een menselijke dag. In bijna geen enkele vertaling staat dat zo, er staat meestal "of onder een menselijk gericht". Dat is eigenlijk ook meteen de verklaring, want een 'dag' heeft in de Bijbel ook de betekenis van een gericht. Zo gek is dat niet, dat blijkt al een beetje uit ons eigen taalgebruik. Ons woord 'dagvaarding' heeft de betekenis van een rechtbank of een tribunaal. Wij spreken er ook over om iemand voor het gericht te 'dagen'. Dat woord 'dagen' heeft dus de betekenis van iemand voor de rechter plaatsen. Er is een bepaalde dag gefixeerd en dan moet je verschijnen. Dat heet dagen. Dat is in het Grieks ook het geval. Hier staat het over een menselijke dag, wat staat tegenover de 'Dag van de Heer'.

Kijk, het idee is dit: er waren allerlei particuliere meningen over Paulus, zowel binnen de ekklesia als daarbuiten. Paulus zegt nu dat het hem het minste is wat men van hem zegt. Met "of onder een menselijke dag" bedoelt hij te zeggen: of ik nu voor het gericht moet komen, voor een tribunaal of een rechtbank. Ik kan u vertellen, lees het maar na in de brieven en in het boek Handelingen: daar is Paulus heel wat keren voor verschenen hoor. Dat was hem in Korinthe ook overkomen en in Efeze, waar hij vanuit schrijft, was het hem ook overkomen. Waar was het hem eigenlijk niet overkomen? Hij werd zo vaak gedaagd.

Dat is van een wat hogere orde, zou je zeggen, want in het eerste geval had hij het nog over particuliere ideeën en meningen, maar in dit geval heb je het over een officieel gericht. Maar Paulus zegt: ach, de overeenkomst is dat het allemaal mensen zijn. Wat men zegt, zelfs al is het een rechter, voor mij is dat het minste. Je zou nog kunnen zeggen dat het er iets toe doet, maar meer dan een stofje op de weegschaal is het niet in het licht van de missie die hij had en in het licht van het beheer dat hem was toevertrouwd.

Het gaat nog verder, eigenlijk is dit de uiterste consequentie: want als een menselijk gericht in feite helemaal niet ter zake doet, dan doet het er dus ook niet toe wat ik van mezelf vind. Dat geldt dus niet alleen voor de opinies van officiële instanties of voor de meningen van anderen, maar het geldt ook voor hoe ik mezelf beoordeel. Paulus zegt: "Zelfs mezelf beoordeel ik niet." Hij zegt niet: ik beoordeel mezelf gering. Mensen denken vaak dat dit een bewijs is van bescheidenheid, maar ik zou zeggen: het is valse bescheidenheid als je jezelf laag beoordeelt. Hij zegt simpelweg: ik beoordeel mezelf niet. Ware bescheidenheid is niet weinig over jezelf praten of slecht over jezelf praten – je hebt mensen die dat graag doen, maar dat kan verkapte hoogmoed wezen. Nee, ware bescheidenheid is dat je niet over jezelf praat.

Ineens moet ik eraan denken – en dat zeg ik nu niet ter verdediging hoor – maar het was nog niet zo heel lang geleden dat ik te horen kreeg, en het werd eigenlijk min of meer als een verwijt gezegd: "Als jij op het podium staat, dan spreek je zo weinig over jezelf." Misschien heeft het met karakter te maken, ik weet het niet. Maar ik heb ooit eens een keertje in een kroeg op een tegeltje een tekst gelezen. "Praat niet over jezelf, dat doen wij wel als je weg bent." Ik heb dat wel een mooie gevonden. Want ja, wat kan een mens nou van zichzelf zeggen? Dat is per definitie natuurlijk al gekleurd.

Paulus licht dat zelf ook toe. Hij zegt: "Want ik ben mij van niets bewust." Hij is zich niets kwalijks bewust in zijn taak als beheerder. Hij had een volkomen zuiver geweten. Dat zegt hij ook elders: "een volkomen zuiver geweten". Ik weet dat ik daarvoor ga, voor wat God mij gegeven heeft, en wat men ook zegt, dat boeit mij dan niet. Maar hij zegt daarbij ook dat het feit dat je een zuiver geweten hebt, op zich natuurlijk ook niet alles zegt. Of nog sterker: niks. Dat zegt hij hier ook: "Ik ben me van niets bewust, al ben ik daardoor niet gerechtvaardigd."

U kent toch de uitspraak dat sommige mensen hun goede geweten danken aan hun slechte geheugen? Ja, want er zijn blinde vlekken. Dat kan een blinde vlek zijn. Vooral als je het hebt over jezelf zijn er allerlei blinde vlekken; dingen die een ander wel ziet en meteen opmerkt, maar die je zelf niet ziet. Dat zijn hele eigenaardige dingen. Je zou zeggen: wie is er beter op de hoogte van mijzelf dan ik? Ik ken mijn dossier, om het even juridisch uit te drukken, als geen ander. Ja, maar je bent niet in staat om dat objectief te beoordelen, want je kunt namelijk geen afstand nemen. Je staat te dicht bij jezelf. Je bent ook selectief in je verontwaardiging en bepaalde dingen vergeet je liever.

Men spreekt dan ook over belangenverstrengeling. Je hebt altijd de neiging om jezelf wat gunstiger voor te stellen. Noem het kwalijk. Er zijn mensen waarvan ik weleens denk: wat knap en wat goed dat je zo in staat bent jezelf onder handen te hebben en ook heel kritisch te bezien. Maar wat Paulus zegt is: "Ik ben mij van niets bewust." Dat wil zeggen: ik heb een zuiver geweten. Hij zegt: maar dat is niet wat mij rechtvaardigt.

Die mij beoordeelt, en nu komt eigenlijk zijn echte punt, dat zijn geen mensen of particuliere meningen. Ook niet de officiële instanties die hem dagen, en zelfs zijn eigen oordeel doet niet werkelijk wezenlijk ter zake. Hij zegt: "Die mij oordeelt, dat is de Heer." Ja, dat lijkt me nogal duidelijk. Er is er maar één in staat die alles overziet, maar ook de dingen eerlijk kan beoordelen.

▶ 41:55 Oordeel Niet voor de Tijd: Gods Onvoltooide Werk en het Grote Geheel ↑ hoofdstukken

En dan vervolgt hij als conclusie... Als er maar één is... Laten we wel... Denk daar eens over na. Als er maar één is die in staat is om alles op zijn merites te schatten, objectief, en alle factoren die ter zake doen erbij te betrekken. Als er maar één is die dat werkelijk kan, dan is Hij dat. Nou, zegt Paulus, wacht dan op Zijn oordeel. Elk oordeel wat je eerder geeft, is dus feitelijk een vooroordeel. Hebben we er zo wel eens tegen aangekeken? Een vooroordeel is eigenlijk een oordeel uitspreken voor de tijd, voor de gelegenheid dat de Heer zou komen. Daarom zegt Paulus, en nu komt zijn conclusie: daarom oordeel niet iets voor de gelegenheid totdat de Heer zou komen.

Voor de gelegenheid. Hier staat eigenlijk het Griekse woord kairos. Dat is niet zozeer de tijd, punt, sec. Nee, het is niet kwantitatief maar kwalitatief. Het gaat hier niet over één specifiek moment, maar over de gelegenheid dat de Heer zal komen. Wel ja, dan wordt alles anders, want dat blijkt ook uit het vervolg: dan gaat alles aan het licht komen. Maar tot die tijd: spaar je oordeel. Oké, we hebben allemaal onze ideeën, we hebben allemaal onze opinies, we hebben allemaal onze conclusies. Maar: mondje dicht. Wees buitengewoon voorzichtig. Oordeel niet iets voor de gelegenheid totdat de Heer zou komen. Waarom? Wel, Hij zal ook de verborgen dingen van de duisternis aan het licht brengen.

Laten we wel wezen, eigenlijk zo goed als alles wat werkelijk ter zake doet om de dingen te kennen en te beoordelen, om ze op hun merites te schatten, die zijn ons onbekend. Dat is duister, dat weten we niet. En als Hij zal komen bij die gelegenheid, pas als Hij gaat komen en Zijn licht laat schijnen, ja, dan zal dat wat verborgen was allemaal bekendgemaakt worden. Oftewel, dat wat voor ons duister was, zal aan het licht komen. Laten we wel wezen: wat kunnen wij nu beoordelen? Ons gezichtsveld is, als je het puur ruimtelijk ziet, beperkt. Gewoon, je hebt een bepaald terrein dat je kent. Je kent een bepaalde categorie mensen en situaties, maar verreweg het merendeel ligt daarbuiten. Nou, alles wat daarbuiten ligt dus, daar weet je niets van. Maar dat kon wel eens van heel groot belang zijn om de dingen te kunnen inschatten.

En trouwens, voor zover dat wel binnen ons gezichtsveld valt, is er ook nog eens een keertje heel veel onbekend. Ik bedoel, er zijn mensen die je kent en waarvan je zegt: "Ja, die ken ik toch?" Ja, o ja? Ken je ze? Nou, niet echt hoor. Sterker nog, dat wat wij menen te weten, zelfs dat kan nog gekleurd zijn of op onwaarheid berusten. Sowieso de motieven van mensen, de gedachtegangen, maar ook allerlei verborgen feiten die we niet kennen, maar die juist heel belangrijk en belangwekkend kunnen zijn. Hoe vaak gebeurt het niet als het gaat om rechtszaken? Rechters zijn geroepen om een uitspraak te doen, die moeten inderdaad een oordeel vellen. Dat kunnen ze doen, maar het is altijd natuurlijk zo ontzettend beperkt. Alles wat relevant is moeten ze meewegen, maar ze zullen toch zo eerlijk moeten zijn — daarom is het natuurlijk zo'n verrekte moeilijk beroep — om een zuiver oordeel te geven. En hoe vaak blijkt niet dat een zaak gesloten is, maar dat de zaak na jaren alsnog weer geopend wordt omdat er één enkel feit aan het licht is gekomen waar men nooit mee gerekend had? De hele boel kantelt en het blijkt ineens totaal anders te zijn. Als er iets is wat het menselijke, het principiële onvermogen van de mens om echt een zuiver oordeel te geven demonstreert, dan is het dat wel.

Ik zei net: we zijn beperkt in de ruimte. Ons gezichtsveld is beperkt en daarvan zien we het grootste gedeelte ook niet. We zijn trouwens ook nog heel beperkt in de tijd. Dat wil zeggen: het verleden kennen we niet, zo goed als niets van het verleden. En de toekomst sowieso al niet, want dat is niet aan mensen, tenzij God het natuurlijk openbaart. Maar in principe kent een mens de toekomst niet. Met andere woorden: wat is ons oordeel? Wij zien het grote plaatje niet. Het grote geheel ontgaat ons. Alles is zo'n beetje onbekend en een paar puntjes liggen daar dan tussen als uitzondering die we dan wel enigszins kennen. Zo is het eigenlijk. En dat zou dan de basis moeten zijn voor onze oordelen? Paulus zegt: "Doe dat nou niet, joh. Doe dat nou niet." Vel geen oordeel voor de gelegenheid dat de Heer zou komen, die ook aan het licht zal brengen de verborgen dingen van de duisternis.

Dit geldt ook nog voor iets anders. Ik heb het hierbij geschreven als opmerking, als reminder: ook Gods werk is nog niet af. Mensen geven namelijk ook zo gemakkelijk hun religieuze oordeel over God, over het feit dat God het niet goed doet. Hoe vaak horen we het niet dat God gedaagd wordt en dat Zijn werk nooit goed kan zijn? Maar aan dat oordeel kleven exact dezelfde beperkingen en eigenlijk in nog veel grotere mate. Want ja, dan trek je toch echt hele grote schoenen aan hoor, als je je een oordeel aanmatigt over God. Wie ben jij? Een klein, nietig geschepseltje dat niets weet, met uitzondering van een paar dingetjes die je dan een klein beetje misschien wel kent. Hoort u de slagen om de arm? Wie ben jij om het grote geheel te beoordelen?

En daar komt bij: Gods werk is inderdaad nog niet af. Mensen vragen dan: "Hoe kan God...?" — het grote verwijt natuurlijk. Sinds mensenheugenis is dat het grote verwijt aan God: hoe kan God goed zijn als Hij het kwaad laat plaatsvinden? Eenmaal zal blijken, tenminste dat zegt de Schrift, dat het precies omgekeerd is. Juist omdat God goed is, heeft Hij het kwaad een plaats gegeven, juist opdat we het goede zouden leren kennen. Een totale omkering. Maar we zijn niet in staat om dat te beoordelen. Een boek beoordeel je toch niet als je één bladzijde gelezen hebt? Of een schilderij: daarvan zeg je toch niet of het goed is als de schilder net begonnen is en nog maar een paar kwasten of een paar vegen op het doek heeft gezet? En bij elk oordeel dat je geeft, weet je wat de Schilder dan zegt? Als Hij al de moeite neemt om te reageren: "Mondje dicht. Mijn werk is nog niet af. Kom daar later nog eens op terug."

Eén ding — en dat is het geweldige natuurlijk van de Bijbelse boodschap — dat is precies ook waarom het evangelie een goed bericht is: God is iets grandioos aan het maken. Waarom? Hij is de Schepper. Hij is God en Hij gaat alles goedmaken. Het kwaad is in goede handen en daar gaat Hij iets perfects van maken. We zullen straks allemaal echt... Hoe staat dat geschreven in Jesaja 45? Ja, dat vind ik zo prachtig: dat we beschaamd zullen staan, allen die tegen Hem gesproken hebben. We zullen verbaasd zijn en we zullen echt met open mond kijken. Hoe is het mogelijk dat God zoiets geweldigs heeft gemaakt? Alle knieën gaan buigen en alle tongen gaan belijden: "U bent God, U bent Vader!" En inderdaad: Jezus, Hij is Heer! Alles zal tot die hartelijke erkenning komen. Dat kwaad heeft een plaats gekregen juist omdat Hij de goede God is. Kijk, als je dat nu al mag weten of daarop mag vertrouwen, als het je gegeven is om dat licht te zien — hoort u wat ik zeg? — als het je gegeven is om dat nu al te mogen zien, dan ben je echt gefeliciteerd hoor. Er zitten hier heel wat mensen in de zaal die ik zo kan feliciteren. Geweldig dat we zo'n God hebben! Ja, het komt allemaal straks in het licht. En eigenlijk is een gelovige iemand die er nu al op vertrouwt...

...dat het zo straks zal gaan. Maar het is vertrouwen, we weten dat niet in die zin dat het geen waarnemingsgegeven is. Of ik moet al zeggen: ik neem het waar in de Schriften. Ja, en daarom weten wij ook dingen. Maar dan zal Hij die aan het licht brengen, de verborgen dingen van de duisternis en ook openbaar maken de bedoelingen van de harten, de motieven.

Het is dat grote terrein wat ons eigenlijk volkomen ontgaat. Want nu zitten we hier bij elkaar, maar weet u wat er in het hart omgaat van uw buurman of buurvrouw? Soms hebben we daar een lichtelijk vermoeden van, maar meer dan dat is het niet.

En zelfs je eigen hart, daar had Paulus het al over hè, is soms verdraaid lastig om te beoordelen en zelfs in te schatten. Dat kunnen we niet. De bedoelingen van de harten, dat is allemaal verborgen. En dat zal allemaal in het licht komen; die dag gaat komen.

▶ 53:40 De Lof van God: Blijvend Werk van de Heer Door Ons Heen ↑ hoofdstukken

Ja, en dan staat er — zo eindigt dan het vijfde vers: "En dan zal voor ieder de lof van God komen." Kijk, en dat is lof die het applaus is, zeggen sommige vertalingen. Dat is het oordeel dat werkelijk ter zake doet. Niet wat mensen nu zeggen, maar wat God zegt en wat straks ook zal klinken en aan het licht zal komen. En weet u waar die lof over zal klinken? Niet over wat mensen hebben gefabriceerd, maar over wat Hij heeft gedaan in en door ons. Het gaat er dus om dat die lof van God zal komen over wat Hij heeft kunnen doen.

Dat geldt ook voor ons eigen leven. Wat is nu werkelijk van waarde in ons leven? Paulus had juist in het voorgaande hoofdstuk, in 1 Korinthe 3, daarover gesproken. Ik refereerde er zojuist al even aan: over hout, hooi en stro. Dat zijn menselijke materialen. Het kan heel veel volume hebben en het lijkt heel wat. Het kan ook nog mooi lijken, maar de foosheid blijkt op het moment dat je er even een vuurtje onder steekt. Dan verdwijnt het allemaal. Zo gaat het met mensenwerk; het is allemaal de waan van de dag. Het lijkt heel wat, maar straks als het licht gaat schijnen en het vuur van God gaat branden, dan zal een heleboel in vlammen opgaan. Er blijft niks van over, want dat is mensenwerk.

Wat overblijft, dat is dat wat Hij heeft gegeven en wat Hij doet: goud, zilver en edelgesteente. Dat heeft allemaal te maken met edelmetalen en materialen die zich niet verbinden met zuurstof; het roest niet. Dat kun je ook niet zomaar laten verdwijnen. Je kunt er zuur overheen gooien, maar het blijft gewoon bestaan. Kijk, dat is edel. Dat is wat God geeft. Goud heeft te maken met Gods heerlijkheid. En zilver heeft trouwens, als je het nog wat dieper bekijkt, met de losprijs te maken. Zilver is een betaalmiddel, en als je het hebt over het zilver van God, dan is dat de losprijs — die ene losprijs die betaald is. Er is immers één God en één middelaar tussen God en mensen, de mens Christus Jezus, die Zichzelf gegeven heeft als een losprijs voor allen. Kijk, dat is zilver. Als je daarmee bouwt, op die losprijs, dan blijft dat staan.

En als je wijst op Gods heerlijkheid, dan is dat goud. God en goud; dat is een woordspeling die alleen in het Nederlands opgaat, maar als je wijst op wie God is, die alles plaatst — uit Wie, door Wie en tot Wie alle dingen zijn — dan is dat goud. Dat vergaat nooit. Het is geweldig als je daarmee ook als Ekklesia gebouwd wordt, gewoon door het Woord, waarbij gewezen wordt op wie Hij is en op de prijs die Hij betaald heeft. En de wijsheid, het veelkleurige kostbare gesteente dat Hij allemaal laat schijnen. Ik excuseer me even voor degenen die niet helemaal begrijpen waar ik het nu over heb, maar dat goud, zilver en edelgesteente tegenover hout, hooi en stro wordt allemaal in 1 Korinthe 3 beschreven. Kijk het maar eens na als u dat interesseert.

In ieder geval: straks. Toen we hierheen op weg waren, hoorden we een lied op de radio genaamd 'The Final Countdown'. Welnu, straks bij 'the final countdown' zal echt blijken wat van waarde is en wat blijft. Dan gaat het ook niet meer over ons werk voor Hem, maar over Zijn werk door ons. Dat houdt waarde. Het is ook niet zoals in een lied van Johan de Heer staat: "al wat gedaan werd uit liefde voor Jezus". Ik vind die woordkeuze niet zo gelukkig. Het is niet "al wat gedaan werd uit liefde voor Jezus", maar "al wat gedaan werd uit de liefde van Jezus Christus". Paulus zegt dat trouwens ook in 2 Korinthe: "De liefde van Christus dringt ons". Het is Zijn liefde die ons dringt. Het is niet mijn liefde voor Hem; daar heb ik geen hoge pet van op. Echte liefde, dat is Zijn liefde. Als ik overtuigd ben van Zijn liefde voor heel de schepping, voor elk creatuur, dan is het Zijn liefde. En als ik daaruit leef, dan is het ook Zijn werk dat door ons heen gedaan wordt. Dat houdt zijn waarde en dat zal blijven bestaan. Zullen we zo 2019 ingaan?