▶ 00:01 De Vraag Naar de Samenstelling van het Nieuwe Testament ↑ hoofdstukken

Waar gaan we het vanmorgen over hebben? Wie stelden het Nieuwe Testament samen? Let wel: niet wie schréven het Nieuwe Testament, maar wie stelde het Nieuwe Testament samen. Dat is een wezenlijk verschil. U moet weten dat het Nieuwe Testament geen boek is, maar een bibliotheek. Het is een verzameling van zevenentwintig boeken, zevenentwintig geschriften, zevenentwintig brieven – kortom, zevenentwintig documenten. De vraag is: wie hebben die geschriften bij elkaar gebracht?

Het antwoord dat doorgaans gegeven wordt, is dat daar in de loop van de eerste eeuwen nogal over gesteggeld is en dat er veel vragen over zijn gerezen. Uiteindelijk zouden er dan in de tweede helft van de vierde eeuw concilies bij elkaar zijn gekomen, kerkelijke vergaderingen in Hippo en Carthago. Zij hebben toen het besluit genomen over wat de canon van het Nieuwe Testament wordt genoemd. Dat heeft overigens niets met fotografie te maken, maar de canon is de lijst van boeken die een plaats behoren te hebben in de Schriften; de lijst van goddelijk gezaghebbende boeken die inderdaad behoren tot de Heilige Schrift.

Dat antwoord wordt meestal gegeven, maar het roept natuurlijk meteen een enorme vraag op: hoe kan een kerkelijke vergadering nu gaan over haar eigen fundament? Heeft zo'n kerkelijke vergadering wel dat gezag? En daar zou je nog een vraag aan moeten toevoegen: waarom hebben de apostelen als gevolmachtigden niet de eindredactie gevoerd? Want dat is precies wat een apostel immers is: een afgevaardigde, iemand die volmacht heeft ontvangen. In dit geval zijn dat mensen die volmacht hebben ontvangen van Christus Jezus Zelf.

Waarom hebben zij niet alleen maar het Nieuwe Testament geschreven? Want inderdaad, het zijn ooggetuigen geweest die het Nieuwe Testament op schrift hebben gesteld en hebben geboekstaafd. Maar waarom hebben ze het werk dan ook niet afgemaakt? Waarom hebben ze de boeken niet bij elkaar gebracht? Waarom hebben de apostelen, als gevolmachtigden van Christus, niet de eindredactie gevoerd over het Nieuwe Testament? Is dat een goede vraag of niet?

Over die goede vraag willen we vanmorgen eens wat nadenken. Ik ga vier stellingen neerzetten en ik zal ze alvast aan u voorlezen. De eerste is: apostelen vormen het fundament, niet de gemeente. De tweede: het Nieuwe Testament is geschreven voor het jaar 70 AD (Anno Domini). Het jaar 70 markeert daarbij het jaartal dat Jeruzalem in vlammen is opgegaan en de tempel is verwoest. Het derde punt waar we het over zullen hebben, is dat Petrus actief is geweest als redacteur van het Nieuwe Testament. En tenslotte het vierde punt: Paulus was de eindredacteur van het Nieuwe Testament. Al die punten wil ik in dit komende uur puntsgewijs gaan bespreken, en we beginnen – wat dacht u wat – met het eerste punt.

▶ 03:58 Stelling 1: Apostelen en Profeten Vormen het Fundament, Niet de Gemeente ↑ hoofdstukken

Apostelen vormen het fundament, en dat wil zeggen: zij vormen het fundament en niet de gemeente zelf. Daarvoor ga ik naar Efeze 2 vers 20. In dat bewuste vers lees je dat de gemeente – want daar gaat het over – gebouwd is op het fundament van de apostelen en profeten, terwijl Christus Jezus zelf de hoeksteen is. Dat wil zeggen: de sluitsteen. Dat is trouwens niet de steen van het fundament, maar Hij is degene die het gebouw compleet maakt. Als je het in de taal van een piramide zou zeggen, dan is Hij de top van de piramide. Het is niet de basis, maar Hij is de sluitsteen, de uiterste hoeksteen.

Op dat laatste punt, wat ook een heel boeiend punt zou zijn, gaan we het nu even niet hebben. Het gaat erom dat de apostelen en de profeten – dat wil zeggen de profeten van het Nieuwe Testament – het fundament van de gemeente vormen. Kijk, dit is een bouwwerk en daar heb je een fundament, en dat fundament zijn de apostelen en de profeten. Op dat fundament is de gemeente gebouwd.

Het is dus ondenkbaar dat de gemeente zelf haar fundament vormt. Het is omgekeerd: eerst is daar het fundament. En wie zijn dat fundament? Wel, dat zijn de apostelen en de profeten. Apostelen wil zeggen dat zij gevolmachtigd zijn door Christus Jezus zelf, hoogstpersoonlijk door Hem aangewezen en volmacht van Hem ontvangen. Bovendien zijn de profeten degenen die godspraak hebben ontvangen. Dat zijn de mensen die vanuit de nabije kring van de apostelen ook de woorden hebben opgetekend. Denk aan mannen als Lucas, die niet behoorde tot de kring van de apostelen, maar wel degelijk een profeet was; dat wil zeggen dat hij profetische geschriften heeft achtergelaten.

De gemeente is gebouwd op dat fundament en die apostelen vormen dat fundament. Als het fundament gevormd wordt, dan is dat het werk van apostelen en profeten, en niet van concilies. Wat ik u in de loop van deze ochtend ook wil laten zien, is dat er in de vierde eeuw weliswaar officieel bekrachtigd en besloten is – en hoe belangwekkend dat allemaal is, daar wil ik niks aan afdoen – maar toen is officieel bekrachtigd en erkend wat de canon was. De canon is toen echter niet gevormd; die canon was er al heel lang.

Namelijk die canon – dat wil zeggen die boeken, die lijst van boeken, die verzameling van geschriften die wij het Nieuwe Testament noemen (waar ook nog wel wat op af te dingen valt, want het is niet een term die je direct in de Bijbel tegenkomt, maar goed, wij noemen dat zo) – zij hebben die boeken niet alleen geschreven, zij vormden het fundament. Het fundamentele werk is niet verricht door de gemeente en ook niet door een kerkelijke vergadering. Die laatste kan alleen maar erkennen wat al lang bepaald was en wat al het fundament vormde.

▶ 07:43 Stelling 2: het Complete Nieuwe Testament Is Geschreven voor 70 Ad ↑ hoofdstukken

Het Nieuwe Testament is geschreven voor het jaar 70 van onze jaartelling. Dat durf ik rustig zo te zeggen. Ik weet niet in hoeverre u op de hoogte bent van andersluidende beweringen, maar als u in een encyclopedie kijkt, leest u meestal dat een heel groot gedeelte van het Nieuwe Testament pas na het jaar 70 is geschreven. Dat zou dan met name gaan over de geschriften van Johannes, die van veel latere datum zouden zijn. Heel dikwijls wordt zelfs betwijfeld of Johannes überhaupt de schrijver is geweest van de boeken die aan hem worden toegekend. Dat zou eigenlijk betekenen dat het valse geschriften zijn, waarbij ten onrechte een naam wordt opgegeven. Dan praten we dus werkelijk over een vals geschrift.

Maar het Nieuwe Testament is geschreven voor het jaar 70 en daar kan ik iets over vertellen. In de jaren zestig van de vorige eeuw was daar John A.T. Robinson, een liberaal theoloog. Hij heeft een heel bekend werk geschreven, 'Honest to God' (Eerlijk voor God), wat wereldwijd een bestseller is geworden. Maar hij schreef als gerenommeerd theoloog ook een ander boek: 'Redating the New Testament' (Het opnieuw dateren van het Nieuwe Testament). Hoewel hij een liberaal theoloog was die zich niets gelegen liet liggen aan het gezag van de Schrift en zijn eigen gedachten vormde, kwam hij onder één ding niet uit. Dat was zijn centrale stelling: alle geschriften van het Nieuwe Testament zijn geschreven voor het jaar 70. Dat wil zeggen: geschreven voor de verwoesting van de stad Jeruzalem, gewoon in de eerste generatie.

Als u zich realiseert dat de Heer Jezus is gekruisigd, gestorven, begraven en opgestaan rond het jaar 30 — voor mij mag dat ook het jaar 31 of 32 geweest zijn — dan vindt veertig jaar later de verwoesting van de stad Jeruzalem plaats. Dat is een enorm belangwekkende gebeurtenis. U kunt zich voorstellen dat, aangezien het Nieuwe Testament net als het Oude Testament een Joods document is, dit van groot belang is. Paulus vraagt in Romeinen 3: "Wat is het voorrecht van de Jood?" Dan zegt hij: "Nou, in de eerste plaats dit, dat hun de woorden Gods zijn toevertrouwd." De woorden van God zijn toevertrouwd aan de Joden. Dat geldt niet alleen voor het Oude Testament, maar ook voor het Nieuwe Testament. Heel het Nieuwe Testament is geschreven door Joden. U zegt misschien: "Ja, maar Lukas dan?" Dan zeg ik: Lukas ook. Maar daar gaan we het nu verder even niet over hebben, want dat is weer een ander onderwerp. Al de woorden Gods zijn inderdaad toevertrouwd aan de Joden, en via hen zijn die woorden ook bij de heidenen terechtgekomen.

Het punt is: als die woorden Gods toevertrouwd zijn aan de Joden, dan zou je verwachten dat wanneer de verwoesting van Jeruzalem plaatsvindt, daar melding van wordt gemaakt. De tempel gaat in vlammen op, geen steen blijft op de andere; bij zo’n enorme gebeurtenis zou daar melding van gemaakt moeten worden in het Nieuwe Testament, nietwaar? Maar het punt is dat we daar niets van vinden. De belangrijkste reden die Robinson opgeeft waarom het Nieuwe Testament voor het jaar 70 gedateerd moet worden, is dit: nergens in het Nieuwe Testament wordt melding gemaakt van de verwoesting van Jeruzalem alsof het al plaatsgevonden heeft. Er wordt wel over de verwoesting gesproken, maar dan in profetische zin. In de Evangeliën wijst de Heer Jezus op de Olijfberg er bijvoorbeeld al op dat de stad in vlammen op zou gaan, dat de stad verwoest zou worden en de tempel met de grond gelijk gemaakt zou worden. Ook in de brief aan de Hebreeën wordt daarop gezinspeeld, en in de brief van Judas en 2 Petrus wordt gerefereerd aan de verwoesting van de stad in de nabije toekomst. De brieven van Judas, 2 Petrus en de Hebreeënbrief zijn vlak voor de verwoesting van de stad geschreven.

Het feit dat er nergens melding wordt gemaakt van de verwoesting als een voldongen feit, is een krachtige reden om ervan uit te gaan dat het Nieuwe Testament is geschreven voordat de stad verwoest werd. En dan zal ik u nog eens wat vertellen: dat geldt ook voor het Johannes-evangelie. Meestal wordt gezegd dat dit pas in het jaar 90 is geschreven en dat Johannes heel oud geworden moet zijn. Daar zijn wel buitenbijbelse redenen voor om dat aan te nemen, maar men beweert dus dat de brieven en het evangelie van Johannes pas rond het jaar 90 of 95 zijn opgetekend. Ik zal u een hele interessante reden geven waarom dat niet het geval kan zijn. Dat vinden we in het evangelie zelf; de Bijbel geeft zelf de antwoorden.

In Johannes 5 vers 2 staat, bij de geschiedenis van de genezing van de man in Betesda: "Nu is er te Jeruzalem bij de Schaapspoort een bad, dat in het Hebreeuws de bijnaam Betesda draagt, met vijf zuilengangen." Let even op dit woord: "is". Stel je voor dat het waar is wat men altijd zegt, namelijk dat Jeruzalem al in het jaar 70 was verwoest en Johannes zijn evangelie pas dertig of veertig jaar later heeft opgetekend. Dan had hij dit nooit zo geschreven. De stad was immers helemaal verwoest en geen steen was op de andere gebleven. Hij had dan gezegd: "Nu was er te Jeruzalem bij de Schaapspoort een bad." Die stad lag al lang in puin, er was helemaal geen Schaapspoort meer en dat bad Betesda was er ook al tientallen jaren niet meer; dat was inmiddels verleden tijd. Maar hij schrijft: "Nu is er te Jeruzalem..." waarmee hij de tegenwoordige tijd gebruikt. Die stad was dus nog niet verwoest.

Als u het niet erg vindt, maak ik dit even af. Na de presentatie kunnen we er nog verder over doorgaan. Ik heb een heleboel dia's die ik graag wil laten zien, een vijftigtal, en we zijn nu pas bij nummer zestien. We komen nu bij het derde punt. We hebben dus vastgesteld dat de apostelen en profeten het fundament vormen, en niet de gemeente. Dat is het eerste. Het tweede punt was dat het Nieuwe Testament is geschreven voor de val van de stad Jeruzalem. En nu het derde.

▶ 16:04 Stelling 3: Petrus Was Actief als Redacteur en Verzamelaar van Schriften ↑ hoofdstukken

Petrus was actief als redacteur van het Nieuwe Testament. Daarvoor gaan we naar zijn tweede brief, het geestelijke testament van Petrus. Dat blijkt eenvoudigweg uit de woorden die hij optekent. In 2 Petrus 1 vers 15 — ik zie dat ik mij zojuist versprak door hoofdstuk 3 te noemen, maar het is hoofdstuk 1 — daar schrijft Petrus: "Maar ik zal mij beijveren, dat gij ook na mijn heengaan telkens weer aan deze dingen kunt denken."

Dat wil zeggen dat Petrus nog het een en ander te doen had. Hij wist dat zijn heengaan, zijn sterven, nabij was. Hij had niet lang meer te leven; Petrus is overigens ook de marteldood gestorven. Maar je leest hier dat hij zegt: "Ik zal mij nog, als ik deze brief, mijn laatste brief, heb voltooid, beijveren dat gij ook na mijn heengaan telkens weer aan deze dingen kunt denken." Waar denkt hij dan aan? Hij denkt aan boeken, zodat mensen dat wat hij te melden heeft weer kunnen lezen en tot zich kunnen nemen. Zodat ze het kunnen onderzoeken en telkens weer aan deze dingen zullen kunnen denken.

Even later schrijft hij: "Want wij zijn geen vernuftig gevonden verdichtsels nagevolgd, toen wij u de kracht en de komst van onze Here Jezus Christus hebben verkondigd, maar wij zijn ooggetuigen geweest van zijn majesteit." Kijk, dat is wat het Nieuwe Testament als verzameling van documenten zo uniek maakt: het is een ooggetuigenverslag. Het is geschreven door mensen die deze dingen zelf hebben gezien. Petrus zegt dat ze het niet knap bedacht hebben. Het is geen verzameling filosofieën of een idee over hoe de wereld in elkaar steekt. Nee, het is een verslag, een hele verzameling verslagen van mensen die het met eigen ogen hebben gezien. Of zoals Johannes dat zegt in de aanhef van zijn eerste brief: "Wat onze ogen hebben gezien en wat onze handen hebben getast en wat onze oren hebben gehoord, dat schrijven wij u en dat hebben wij u verkondigd." Het Nieuwe Testament is geschreven door ooggetuigen; mensen die dat zelf allemaal hebben gezien.

Hij zegt: "Wij zijn ooggetuigen." Let trouwens even op dat woordje 'wij'. "Wij zijn geen vernuftig gevonden verdichtsels nagevolgd toen wij u de kracht en de komst van onze Here Jezus Christus hebben verkondigd, maar wij zijn ooggetuigen geweest van zijn majesteit." Het Nieuwe Testament gaat niet over religie of filosofie en het zijn geen bespiegelingen over het leven. Nee, het is een ooggetuigenverslag. Het meldt wat er gebeurd is, waarbij je de datum kunt noemen en de plaats kunt aanwijzen. Je kunt zeggen: dat is gebeurd.

In vers 19 van 2 Petrus 1 vervolgt hij: "En wij hebben het profetische woord daarom des te vaster; en gij doet wel, er acht op te geven als op een lamp, die schijnt in een duistere plaats." Wie zijn die 'wij'? Dat zijn die ooggetuigen waarover hij zojuist schreef. Let op: Petrus zegt hier dat wij, de ooggetuigen die dit hebben verteld en op schrift hebben gesteld, het profetische woord hebben. Wij zijn in het bezit van Gods woord, want dat is wat 'profetisch' betekent: het doorgeven van het woord van God. Hij zegt: wij hebben dat profetische woord. Wij hebben dat niet alleen gesproken, maar wij beheren dat. Wij ooggetuigen beheren dat profetische woord dat des te vaster is. Hoezo des te vaster? Omdat het in het bezit is van mensen die het zelf hebben gezien. Dat maakt het zo vast.

Als we nu twee hoofdstukken verder bladeren, komen we terecht in 2 Petrus 3. Dit is ongeveer het laatste deel van zijn brief, de laatste verzen, en daar schrijft hij in vers 15: "En houdt de lankmoedigheid van onze Here voor zaligheid." Hij spreekt hier over de lankmoedigheid, het geduld van de Heer, voor redding. En dan vervolgt hij: "Zoals ook onze geliefde broeder Paulus naar de hem gegeven wijsheid u geschreven heeft." Het is mooi zoals Petrus daarover spreekt: "onze geliefde broeder Paulus". Hij had het namelijk al weleens met hem aan de stok gehad; dat lees je in Galaten 2, waar ze tegenover elkaar hebben gestaan. Ze hadden ook een verschillende bediening. Aan de één was het evangelie van de besnijdenis toevertrouwd en aan Paulus het evangelie van de voorhuid, van de heidenen.

In elk geval spreekt Petrus hier aan het einde van zijn leven over de lankmoedigheid van de Heer. Daarmee bedoelt hij het uitblijven van de terugkomst van de Heer. In het tweede hoofdstuk van deze brief spreekt hij al over wat er gaat gebeuren met het Joodse volk, over de verwoesting van de stad en de opstand die zou plaatsvinden aan het einde van de zestiger jaren. De zestiger jaren van de vorige eeuw waren woelig, maar de zestiger jaren van die eerste eeuw onder het Joodse volk waren pas echt revolutionair. Petrus wijst daarop en zegt dat de komst van de Heer veel langer zal duren dan hij ooit gedacht zou hebben. Maar, zegt hij dan: "Dit ene mag u niet ontgaan, geliefde, bij de Here is één dag als duizend jaar en duizend jaar als één dag."

Hij zegt: als je er meer over wilt weten, dan moet je bij onze geliefde broeder Paulus wezen. Want hij heeft heel veel te melden over die lankmoedigheid en over die onderbreking tussen de beide komsten van de Heer. Petrus verwijst naar hem: "zoals ook onze geliefde broeder Paulus naar de hem gegeven wijsheid u geschreven heeft." Ik denk dat hij hier doelt op de Hebreeënbrief. En dan vers 16: "evenals in alle brieven, wanneer hij over deze dingen spreekt." Dat is heel interessant. Petrus spreekt hier over alle brieven van Paulus. Kennelijk veronderstelt hij dat die brieven ook bekend zijn bij zijn lezers, de Joodse lezers van de besnijdenis tot wie Petrus zich richt.

Petrus merkt op dat Paulus soms moeilijk te verstaan is. Paulus heeft van God wijsheid ontvangen waarin hij spreekt over de tijd en over wat God doet voorafgaand aan de terugkeer van de Heer; de tijd van Zijn geduld en lankmoedigheid. Hij heeft daar zoveel over te melden. En Petrus zegt: daar spreekt hij over in al zijn brieven. Kennelijk circuleerden die brieven dus en bestonden er al bundels van, zodat mensen op de hoogte waren van wat Paulus heeft geschreven. De verzameling van geschriften is niet pas na de dood van de apostelen begonnen; dat vond al plaats in de dagen van de apostelen. Toen waren er al bundels, in dit geval van de brieven van Paulus, die de ronde deden en bekend waren bij de Joodse lezers.

In vers 16 van 2 Petrus 3 zegt hij vervolgens: "Daarin is een en ander moeilijk te verstaan, wat de onkundige en onstandvastige lieden tot hun eigen verderf verdraaien, evenals trouwens de overige schriften." Petrus kon daar zelf ook niet altijd wijs uit worden. Hij stelt vast dat men de brieven van Paulus verdraait, zoals men dat ook doet met de overige Schriften.

Maar dat doen ze ook met de rest van de Schriften. Maar let op de wijze waarop hij het formuleert. Hij stelt hiermee de Schriften — de brieven van Paulus, die dus kennelijk gebundeld waren en die bekend waren bij de Joodse lezers tot wie Petrus zich richt — op één lijn. Hij zegt: die brieven hebben dezelfde status als de overige Schriften. Hij stelt ze op één lijn.

Wat ze met de Schriften in het algemeen doen, dat doen ze ook met de brieven van Paulus. Hij noemt ze in één adem. De brieven van Paulus, die kennelijk al gebundeld waren en bekend waren bij zijn lezers, stelt hij op één lijn met de overige Schriften.

Laat ik dat nog even samenvattend over dat derde punt zeggen. Petrus is dus degene die aan het einde van zijn leven zich heeft beijverd. Waarom heeft hij zich beijverd? Wel, opdat zij ook na zijn heengaan zouden kunnen nadenken over de dingen die hij allemaal te melden heeft. Hij heeft geschriften verzameld. Wat kon hij nog doen? Hij heeft het niet over het schrijven van de brieven; nee, hij heeft het over het bij elkaar brengen van de geschriften.

▶ 26:38 Stelling 4: Paulus als Eindredacteur met de Taak het Woord te Completeren ↑ hoofdstukken

Dan komen we bij punt 4. Paulus is uiteindelijk de eindredacteur van het Nieuwe Testament en ik begin te lezen bij Kolosse 1 vers 25. Paulus schrijft daar over de gemeente: "Waarvan ik, Paulus dus, een dienaar werd, volgens het beheer van God dat mij gegeven is om onder u, heidenen, het Woord van God te vervullen." Paulus zegt hier dat hem een beheer van Gods wegen gegeven is. Een dienst, een bediening, zo wordt het in de Nieuwe Vertaling weergegeven, maar letterlijk staat er een beheer, de huishouding, de bedeling. Het beheer van God is hem gegeven om onder de heidenen het Woord van God te vervullen. Daar wordt een woord gebruikt dat betekent: completeren. Vervullen is dit: het glas helemaal vol maken. Dat is wat vervullen betekent: helemaal vol maken. Het Woord van God was dus nog niet vol, nog niet compleet, maar Paulus zou het uiteindelijk completeren, vervullen. Dat was ook het beheer dat hem was toevertrouwd.

En dan lees ik verder in vers 26: "Namelijk het Geheimenis, de verborgenheid die aionen en geslachten lang verborgen is geweest, maar nu geopenbaard is aan zijn heiligen." U weet, en daar hebben we het in onze kring ook vaak genoeg over gehad, dat aan Paulus een hele unieke bediening is gegeven, namelijk om het Woord van God te completeren. Dat wil zeggen om het te voleindigen, om dat laatste, dat Geheimenis, bekend te maken dat de aionen en alle voorgaande generaties nooit bekend was. Het was verborgen, en hij zegt dat het nu geopenbaard wordt. Paulus was dat beheer gegeven om dat Woord van God compleet te maken. Hoe dan? Wel, door de verborgenheid op te tekenen, door het bekend te maken en door het te verkondigen. Maar let op: hem was dus dat beheer gegeven om het Woord van God compleet te maken.

Nu gaan we naar zijn laatste brief, naar de tweede Timotheüsbrief. U ziet op de dia tralies; waarom heb ik dat plaatje erbij gekozen? Omdat Paulus inderdaad in de gevangenis zat, zo weten we. Hij was geboeid, zo schrijft hij in deze brief. De tweede Timotheüsbrief is de laatste brief die Paulus heeft geschreven. Hij zegt ook dat het moment van zijn verscheiden voor de deur staat; ik zal het straks nog voorlezen. Daarom zeggen ze ook: dit is zijn geestelijk testament. Hij schrijft dit aan Timotheüs, die hij ook zijn zoon noemt — zijn erfgenaam feitelijk, want dat is wat een zoon eigenlijk is. Hij schrijft in zijn geestelijk testament zulke belangwekkende dingen, maar wat zo opvalt, is dat hij voortdurend wijst naar het Woord van God.

In 2 Timotheüs 4 zegt hij: "Want wat mij aangaat, reeds word ik als een plengoffer geofferd en het tijdstip van mijn verscheiden staat voor de deur." Het zou niet lang meer duren voordat hij inderdaad het aardse toneel zou verlaten. Dan schrijft hij nog een paar verzen later: "Alleen Lucas is nog bij mij." Lucas, de schrijver van het evangelie naar Lucas en ook van het boek Handelingen, de geliefde geneesheer, zoals hij hem elders noemt. En dan zegt hij: "Haal Marcus af en breng hem mee, want hij is mij van veel nut voor de dienst." Dat is heel interessant, want van Marcus lezen we dat hij de geestelijke zoon, de erfgenaam van Petrus was. Petrus noemt hem in 1 Petrus 5 vers 13: "Mijn zoon Marcus." We hebben zojuist al even overwogen en gezien dat Petrus zich na het schrijven van zijn laatste brief nog zou beijveren voor de Schriften, zodat de gelovigen ook na zijn heengaan aan de dingen van het Woord zouden kunnen blijven denken. Petrus heeft zich dus ingezet voor het Woord van God; hij heeft gebundeld en dingen bij elkaar gebracht. Aan wie zou hij dat anders toevertrouwd hebben dan aan zijn zoon? Dat was dus zijn erfgenaam.

En dan lees je later, als Paulus in de gevangenis zit: "Haal Marcus af", die medewerker van Petrus dus, de schrijver van het evangelie naar Marcus, maar die dus ook de geschriften van Petrus had. "Haal Marcus af en breng hem mede, want hij is mij van veel nut voor de dienst." Welke dienst, vraag je je dan af? Laten we nog even verder lezen: "En als gij komt, breng dan de mantel mee die ik te Troas bij Karpus liet liggen." Het kan heel goed hoor, dat Paulus het hier over een mantel heeft, maar het woord dat hij gebruikt is neutraler. Het is eigenlijk gewoon een omslag. Dat zou een omslag kunnen zijn voor je kleding, en dan praten we over de mantel, maar het verband wijst toch in een heel andere richting. Hij heeft het namelijk over boeken en over perkamenten; ik zal dat in het volgende vers ook laten zien. Het is gewoon een omslag. Ik denk niet zozeer dat we moeten denken aan een mantel, maar gewoon aan een tas, aan een omslag, aan een map waar dingen in gedaan kunnen worden. Wat dan wel?

Hij zegt dus in vers 13: "Als jij dan komt, breng dan die omslag mede die ik te Troas bij Karpus liet liggen, en ook de boeken, vooral de perkamenten." Weet u wat er in het Grieks trouwens staat? "Ta biblia". Ons woordje Bijbel komt van biblia, maar het betekent eigenlijk gewoon 'boeken', of eigenlijk nog wat anders: het betekent de rollen, de boekrollen. En de perkamenten, dat zijn de oudere rollen die geschreven waren op leer. De rollen waarvan hier sprake is, zijn rollen die gemaakt zijn van papyrus, en die perkamenten waren alweer van oudere datum, gemaakt van leer. Wat Paulus hier dus schrijft aan Timotheüs, is dat hij de boeken zou meenemen, en vooral die rollen, en vooral de perkamenten, de oudste. Wat Paulus hier dus doet aan het einde van zijn leven — het moment van zijn verscheiden stond voor de deur — is zich bezighouden met het verzamelen van een bibliotheek. Waarom zou hij dat doen? Waarom zorgt Paulus voor een bibliotheek als hij bijna zal sterven? Wat is daar de zin van?

Wel, het antwoord is: Paulus completeerde het Woord van God. Paulus zou wat nalaten aan Timotheüs, en wat anders dan de Schriften? De boeken, de perkamenten... die geschriften van het Nieuwe Testament waren inderdaad inmiddels geschreven en wat er nog moest gebeuren, was dat de laatste hand moest worden gelegd aan de verzameling. Paulus zou aan zijn erfgenaam Timotheüs de Schriften overgeven. En dan moet u eens opletten wat er een hoofdstuk eerder nog vermeld wordt. In 2 Timotheüs 3 vers 15 schrijft Paulus aan Timotheüs: "Dat gij van kindsbeen af de heilige Schriften kent, die u wijs kunnen maken tot redding door het geloof in Christus Jezus." Timotheüs was van jongs af aan al grootgebracht met de heilige Schriften: de Tenach, de Hebreeuwse Bijbel. Timotheüs was van Joodse origine, hij had een Joodse moeder, en hij kende die heilige Schriften. Zijn moeder en zijn grootmoeder hebben hem daar van jongs af aan mee grootgebracht en Paulus wijst daarop. Dan gaat hij verder: "Elke Schrift die van God ingegeven is, is ook nuttig om te onderrichten, te weerleggen, te verbeteren, op te voeden in gerechtigheid." Alle Schriften, niet alleen maar de geschriften die de Joden al sinds lange tijd hadden (de Tenach: de Wet, de Profeten en de Geschriften), nee: elke Schrift, ook de nieuwste geschriften die nu geschreven waren, zoals de brieven van Paulus zelf.

En dat wat Marcus heeft geboekstaafd en dat wat Petrus heeft geboekstaafd en dat wat Lukas heeft opgetekend: elke Schrift, van God ingegeven, is nuttig om te onderrichten, te weerleggen, te verbeteren, op te voeden in de gerechtigheid. En dan staat er nog achter: opdat de mens Gods volkomen zij, tot alle goed werk volkomen toegerust.

Heeft hij het daarbij alleen maar over de Hebreeuwse Bijbel? Over de Tenach, wat wij dan het Oude Testament noemen? Nee, hij heeft het over elke Schrift die van God gegeven is. Ook die nieuwste geschriften, ook over de schriften die inmiddels zojuist verschenen waren, die opgetekend waren. Paulus heeft het over de geschriften die hij heeft mogen optekenen, maar ook die van Petrus en van Marcus en van alles wat wij nu hebben in ons Nieuwe Testament.

En ik zal u nog iets vertellen. Paulus' hand is ook herkenbaar in het Nieuwe Testament dat wij hebben, in die verzameling van boeken die wij het Nieuwe Testament noemen. Daarvoor gaan we naar Galaten 2. Dan lees je: "en toen zij de genade die mij geschonken was opmerkten, reikten Jacobus — dat is één — Kefas — dat is Petrus, dat is twee — en drie: Johannes, die voor steunpilaren golden, mij en Barnabas de broederhand." Nou, het verband waarin dit staat doet nu even niet zozeer ter zake. Het gaat me even om dit punt: dat die namen die hier genoemd worden, en ook de volgorde van de namen die hier genoemd worden, precies de volgorde is van de boeken zoals wij ze tegenkomen in ons Nieuwe Testament. Toch? Eerst de geschriften van Jacobus, dan krijg je de geschriften van Petrus, dan krijg je de geschriften van Johannes. Is dat toeval?

Als Paulus ze zo noemt, in deze volgorde ook, en wij hebben de geschriften ook in deze volgorde in ons Nieuwe Testament, dan is daar de hand van Paulus ook nog in herkenbaar. Ik lees het nog even verder in Galaten 2 vers 9: "Wij" — dat is Paulus dus — "zouden naar de heidenen gaan en zij" — Jacobus, Petrus en Johannes — "zij zouden naar de besnijdenis gaan." Heel grappig trouwens dat er over Jacobus, Petrus en Johannes altijd wordt gezegd dat zij de 'algemene brieven' hebben geschreven. Maar ik geloof dat dat absoluut geen Bijbelse benaming is. Jacobus, Petrus en Johannes richtten zich tot de besnijdenis. Zij schreven... Dat staat hier hè? Zij zouden naar de besnijdenis gaan. De geschriften die zij hebben achtergelaten zijn besnijdenisgeschriften.

En dat is ook heel belangrijk om die geschriften in samenhang te kunnen lezen en te begrijpen. Als die adressering je niet duidelijk is, dan maak je fouten in het begrijpen. Nee, laat ik het anders zeggen: dan zul je het niet begrijpen en dan maak je fouten in de uitleg. Dan moet ik er nog iets bij vertellen, want de volgorde van boeken die wij in het Nieuwe Testament hebben, wijkt af van de oorspronkelijke volgorde zoals die in de oude handschriften en de oude codices... nee, dat zeg ik niet goed: codici is het meervoud. Ja, codici. De volgorde die in de oude codici aangetroffen wordt, is een andere.

Weet u hoe die volgorde dan is? Kijk, de volgorde van ons Nieuwe Testament is gebaseerd op de Vulgata, dat is een Latijnse Bijbelvertaling. Maar de oorspronkelijke volgorde van de brieven van het Nieuwe Testament is zo: wij hebben eerst de brieven van Paulus en na de brieven van Paulus krijg je de brieven van Jacobus, Petrus en Johannes. In de oorspronkelijke codici, de oude manuscripten, is de volgorde precies omgekeerd. Daar krijg je eerst de brieven van Jacobus, Petrus en Johannes — de brief van Judas laat ik nog eventjes terzijde — en daarna krijg je de brieven van Paulus.

En die oorspronkelijke volgorde — het is jammer dat we dat in ons Nieuwe Testament niet meer hebben — die oorspronkelijke volgorde is zoveelzeggend. Weet u waarom? Omdat dat namelijk ook het Bijbelse principe zichtbaar maakt: eerst de Jood en ook de Griek. Let daarbij trouwens ook eventjes op het aantal, want dit zijn in totaal zeven brieven. En de brieven van Paulus, dat zijn tweemaal zeven brieven. Zeven is ook weer zo'n typisch goddelijk getal; ik kom daar straks nog even op terug.

Dus het oorspronkelijke Nieuwe Testament... Het zou mooi zijn als wij diezelfde volgorde zouden hebben. Maar het is in ieder geval belangwekkend om te weten dat in het Nieuwe Testament zoals wij dat hebben, de volgorde van de boeken is veranderd naar hoe de Rooms-Katholieken, de Vulgata, de Latijnse Bijbelvertaling dat heeft. Maar de oorspronkelijke volgorde was een andere. Daar zie je nog echt het Bijbelse principe, zoals Paulus dat ook neerlegt, gehandhaafd en gedemonstreerd: eerst de Jood en ook de Griek.

Let daarbij ook op de aantallen en de wijze waarop het geordend is, namelijk Jacobus, Petrus en Johannes aan de ene kant en dan vervolgens Paulus. Dat alles verraadt de hand van Paulus, die inderdaad de eindredactie gevoerd heeft over het Nieuwe Testament. Hij heeft aan het einde van zijn leven de geschriften die er waren bij elkaar gebracht. Hij heeft het Woord van God inderdaad gecompleteerd. Kijk.

▶ 43:36 De Oorspronkelijke Volgorde en de Volheid van 49 Boeken ↑ hoofdstukken

De Tenach. Wij noemen dat altijd het Oude Testament, maar de Joden spreken over de Tenach. De naam Tenach betekent dat de T staat voor de Torah, de N voor de Nebieem — de Profeten — en de Ch voor de Ketubim, de Geschriften. De Tenach bestaat dus uit de Wet, de Profeten en de Geschriften. Ik merkte al iets op over de volgorde van de boeken in het Nieuwe Testament zoals wij die kennen; die wijkt helaas af van het origineel. Maar dat geldt voor het Oude Testament nog veel sterker. Want zoals wij ons Oude Testament hebben — of laat ik het anders zeggen: de indeling van het Oude Testament is in de Hebreeuwse Bijbel voor de Joden een heel andere. Zij hebben het echt ingedeeld volgens de oorspronkelijke volgorde: eerst de Torah, dan de Profeten en tenslotte de Geschriften.

Daarbij is niet alleen de indeling anders, maar ook de telling. De Joden tellen van origine 22 boeken. Ons Oude Testament telt 39 boeken, maar de telling is gewoon anders. De twaalf kleine profeten worden in de Hebreeuwse Bijbel bijvoorbeeld geteld als één boek, als één bundel. Zo telt het 22 boeken en dat is prachtig, want het Hebreeuwse alfabet telt namelijk ook 22 letters. Dat was dus de Hebreeuwse Bijbel, de Tenach van 22 boeken. Vervolgens werd het Woord van God in de eerste eeuw aangevuld. Vóór het jaar 70, voordat Paulus zou sterven, heeft hij de geschriften bij elkaar gebracht. Hij deed dit met medewerking van Petrus, die aan het einde van zijn leven eveneens grote ijver heeft getoond om de boeken bij elkaar te brengen.

Zo is het Woord van God vervuld; het is aangevuld met nog eens 27 boeken. Dan krijg je een heel mooi effect, want door die aanvulling is het inderdaad vol. Met alleen de Hebreeuwse Bijbel was het Woord van God nog niet vol. Het Woord van God is pas vervuld en compleet als die 27 boeken van het Nieuwe Testament daaraan zijn toegevoegd. En dat blijkt ook wel, want wat krijg je dan? Je hebt de 22 boeken van de Hebreeuwse Bijbel — het Hebreeuws telt 22 letters, daar is nog veel meer over te vertellen, maar daar laat ik het nu even bij — en daar worden 27 boeken aan toegevoegd en aangevuld. Het Woord van God wordt gecompleteerd en dat geeft een totaal van 49 boeken. En dat is 7 x 7, oftewel zeven in het kwadraat.

Zeven is een getal dat we in de hele Bijbel en trouwens ook in de schepping overal tegenkomen. Je hoeft maar naar de regenboog te kijken of naar de week die is ingedeeld in zeven dagen; alles telt zeventallen. Er zijn zoveel voorbeelden van, maar waar het mij nu om gaat is dat je ook in de Bijbel dat principe van zeven ziet. Zeven is namelijk het getal van volheid. In het Hebreeuws is dat heel interessant, want het woord voor zeven betekent ook verzadigen. Zo wordt het ook vertaald: met verzadigen, wat wil zeggen: vol zijn of compleet zijn. Zeven is, zoals algemeen bekend, het getal van volheid, en zeven in het kwadraat is dus volheid in het kwadraat.

Dat principe van 7 x 7 vind je in de Bijbel ook terug. Niet alleen het getal zeven komt iedere keer terug, maar ook zeven in het kwadraat: zeven maal zeven. Denk aan Leviticus 23, waar Israël zeven keer zeven dagen moest tellen. Als ze tot 49 dagen hadden geteld, brak daarna de vijftigste dag aan, de Pinksterdag. Die dag was gebaseerd op een telling van 7 x 7 dagen. Hetzelfde geldt op het niveau van jaren, want dan krijg je 7 x 7 jaren. Israël moest de jaren tellen: zeven sabbatsjaren. Na het zevende sabbatsjaar, het 49e jaar, kreeg je vervolgens het jubeljaar. Na zeven maal zeven jaar kwam het jubeljaar. Dit principe geldt zelfs op een nog hoger niveau van decennia, want je krijgt zeven maal zeven decennia — zeven maal zeventallen van jaren — en dat is 49 decennia, oftewel 490 jaar. Dat is natuurlijk een boeiend onderwerp, want dan komen we bij Daniël 9 terecht over de zeventig jaarweken, wat 70 x 7 is.

U denkt daarbij natuurlijk ook aan iets anders: dat wij elkaar tot 70 maal 7 maal zouden vergeven. Daar heb je die zeven in het kwadraat weer. Iemand heeft eens gezegd, en dat is volkomen terecht, dat dit eigenlijk Gods handtekening is. Zeven is sowieso Gods handtekening, maar zeven in het kwadraat is Gods signatuur. God demonstreert juist door dat getal dat het van Hem is, dat het af is, afgerond en compleet. Dat is het Woord van God. Toen Petrus en Paulus aan het einde van hun leven stonden, wisten zij inmiddels — Petrus heeft het later moeten leren — dat de komst van de Heer nog een lange tijd zou uitblijven. Hij spreekt over twee keer een dag en twee keer over duizend jaar; het zou nog een hele tijd duren. Daarom was het van belang dat de mensen ook na hun heengaan aan het Woord van God konden blijven denken.

Het was van belang om niet alleen hun boeken en geschriften te hebben, maar ook om te weten wat die boeken precies waren; welke boeken wel en welke boeken niet. Daarom hebben zij zich beijverd om die boeken bij elkaar te brengen en te bundelen. Daarom was Paulus aan het einde van zijn leven zo druk bezig met het vormen van een bibliotheek; dat was zijn nalatenschap die hij Timotheüs zou achterlaten. Hij zegt tegen Timotheüs: "Jij kent al die heilige schriften van kindsbeen aan," maar hij geeft ook aan dat hem het beheer is gegeven om het Woord van God compleet te maken. Hij zegt dat elke Schrift, door God ingegeven, nuttig is, opdat de mens Gods volkomen zij. Al die geschriften bij elkaar maken ons inderdaad bekwaam en volkomen toegerust. Met alleen de Hebreeuwse Bijbel zouden we er niet komen; we hebben die geschriften nodig die Paulus en Petrus aan het einde van hun leven bij elkaar hebben gebracht. Nu is het Woord van God compleet, en het getal dat dit oplevert, markeert die volkomenheid.

▶ 51:47 Afsluiting: het Zevenvoudig Gelouterde Woord van God ↑ hoofdstukken

Het is precies zoals het staat in Psalm 12 vers 7, en dat zeg ik dan ook ter afsluiting: "De woorden des HEREN zijn zuivere woorden, gedegen zilver, in een smeltoven in de aarde zevenvoudig gelouterd." Het Woord van God is gelouterd, en dat wil zeggen dat het puur en zuiver is. Het wordt vergeleken met zilver en met goud; edelmetalen die niet roesten en niet vergankelijk zijn. Het is onvergankelijk en bovendien gelouterd. Wat zeg ik? Het is zevenvoudig gelouterd. Wat zeg ik? Het is zevenmaalzevenvoudig gelouterd.

Nu zeg ik het misschien niet helemaal correct, want er staat inderdaad "zevenvoudig gelouterd", maar het Woord van God wordt gekenmerkt door zeven in het kwadraat zelfs. Het Woord van God is volkomen en ik vind het zo prachtig. En dat is eigenlijk ook de conclusie van deze bijeenkomst. Ik hoop dat het u ook wat duidelijker is geworden dat de apostelen aan het einde van hun leven inderdaad zich beijverd hebben om de schriften te voltooien, juist omdat zij volmacht hadden ontvangen van Christus. Zij waren gevolmachtigd, zij waren afgevaardigd.

Zij hebben aan het einde van hun leven daarom de geschriften bij elkaar gebracht, gebundeld en overgegeven als een testament aan Timotheüs. Ze hebben ze ons nagelaten, zodat wij nu, aan het einde van die bijna tweeduizend jaar, nog steeds die verzameling hebben. Dit alles is ons nagelaten opdat de mens Gods volkomen zou zijn, toegerust met dat zevenvoudig gelouterde Woord van God.