▶ 00:00 Inleiding: het Openen van de Vensters voor Jesaja 40 ↑ hoofdstukken

Nou, als we dan zojuist hebben gezongen over het openen van vensters voor het stralend licht, dan stel ik voor dat we dat meteen maar eens waar gaan maken. Inderdaad de daad bij het woord gaan voegen en wel de Bijbel gaan openen, want dat is dat venster en dat is dat stralende licht waar we het over hadden en zongen. Ik wil u meenemen deze zondag en dat zal de volgende ook weer het geval zijn, zo we in de gelegenheid daarvoor zijn, Deo volente. En wellicht die keer daarop ook nog, want je weet maar nooit. Het is nog niet zo heel lang geleden dat we een bijeenkomst hadden rond Zacharia 14. Dat zou er eentje zijn en dat werden er vier. Jesaja 40 is nog aanzienlijk langer. Dus, maar goed, we zien wel waar het schip strandt, om het eens wat negatiever te zeggen.

Maar Jesaja 40, dat is een geweldig Bijbelhoofdstuk. Ik geef toe, dat is een beetje een platgetreden pad als ik het op deze manier benoem, want dat kun je natuurlijk over elk hoofdstuk in de Bijbel zeggen. Maar dit is zo'n hoofdstuk dat, zelfs als je het niet toegelicht krijgt, er meteen in gaat. Dat is zo magistraal alleen al om te lezen en dat kun je niet voor elke Bijbelpassage zeggen. Het geldt zowel voor het eerste deel van dit hoofdstuk waar we ons vanmorgen dan mee bezig zullen houden — in mijn Bijbel staat daarboven 'Sions verlossing komt' — maar ook voor het navolgende: 'Sions Verlosser is de Verhevene en de Machtige'. Zo staat er in de NBG-vertaling boven, over de magistrale godheid van God en hoe dat dan afgezet wordt tegen het pieteputerige van dat gedoe wat wij dan als schepselen allemaal doen en denken, en wat we ons ook verbeelden. Daar gaan we het bij een latere gelegenheid over hebben.

Trouwens, het is pas aan het einde van dit hoofdstuk dat ook dit plaatje, deze eerste dia, zal worden begrepen. Want daar heeft Jesaja het dan over arenden of gieren eventueel. Laat ik het dan even voorlezen, dan weet u dat in ieder geval ook. Daar staat in vers 29: "Hij geeft de moede kracht en de machteloze vermeerdert Hij sterkte. Jongelingen worden moe en mat, zelfs jonge mannen struikelen. Maar wie de HEERE verwachten, putten nieuwe kracht. Zij varen op met vleugelen als arenden" — dat wil zeggen: zo hoog — "en zij lopen maar worden niet moe. Zij wandelen maar worden niet mat." Vandaar dus dit plaatje.

▶ 03:04 De Structuur van Jesaja en het Waarmerk van Gods Profetie ↑ hoofdstukken

Maar laat ik eerst, voordat we hoofdstuk 40 vers voor vers en zinsdeel voor zinsdeel gaan bespreken, een paar dingen in het algemeen over dit boek zeggen. Jesaja was een profeet die optrad gedurende een vrij lange periode, namelijk tijdens het koningschap van diverse koningen. Dat lees je meteen al in het eerste hoofdstuk, in het eerste vers. Laat ik dat meteen even voorlezen, dan ziet u het ook direct voor u. Er staat: "Het gezicht van Jesaja, de zoon van Amoz, dat hij heeft gezien over Juda en Jeruzalem in de dagen van Ussia, Jotam, Achaz en Hizkia, koningen van Juda."

Hij heeft dus een viertal regeerperioden meegemaakt en in die periode is dit boek ook te boek gesteld. Daarmee zeg ik natuurlijk alweer iets heel omstredens, want daar zijn ook heel andere geluiden over. Ik ga het er vanmorgen trouwens helemaal niet over hebben of er sprake is van één Jesaja of van een zogenaamde 'Deutero-Jesaja'. Sommigen zeggen zelfs dat er nog een derde was. Ik houd het er gewoon op dat het er één is, zonder dat nu verder toe te lichten.

Trouwens, als ik zeg dat Jesaja uiteenvalt in twee hoofddelen, dan heeft dat wel een beetje te maken met dat omstreden idee van een latere Jesaja. Dit boek valt namelijk uiteen in twee stukken. Het is een lang boek van 66 hoofdstukken, net zoals onze Bijbel 66 boeken heeft. Nou ja, dat klopt strikt genomen niet helemaal, er zijn er zeventig, maar goed. In die zin moet ik erbij zeggen dat de hoofdstukindeling van Jesaja wel frappant overeenkomt met de gebruikelijke telling van bijbelboeken. Dat wordt nog frappanter, want de 66 bijbelboeken vallen uiteen in 39 boeken in het Oude Testament – in onze telling, zeg ik er nog een keer bij – en 27 boeken in het Nieuwe Testament. Dat is precies ook de indeling van het boek Jesaja. Ik zoek daar verder helemaal niets achter dit keer en ik vind dat niet meer dan toevallig, omdat ik geloof dat deze telling eigenlijk niet deugt, maar het is wel handig om te onthouden. Waarvan akte, voor wat het waard is.

De eerste 39 hoofdstukken vormen het eerste deel, en dan is hoofdstuk 40 het startpunt van een heel nieuw hoofddeel. Dat is het deel waar we ons deze zondagen mee gaan bezighouden. Wat de karakteristieken van dat hele hoofddeel zijn, doet er nu even niet toe; we gaan speciaal inzoomen op de aard van dit specifieke hoofdstuk.

Overigens moet ik er nog wel even bij zeggen dat het 39e hoofdstuk, het slot van het eerste hoofddeel, eindigt met een aankondiging aan Hizkia over de verwoesting van Jeruzalem. Dat zou nog ruim honderd jaar duren. Hizkia krijgt ook al te horen dat dit niet in zijn dagen zal plaatsvinden, en daar was hij erg blij mee. Ik vind het heel typerend zoals dat dan gezegd wordt in het laatste vers van Jesaja 39: "Hizkia zei tot Jesaja: Het woord des Heren dat gij gesproken hebt, dat is goed." Dit zei hij ondanks het feit dat Jesaja zojuist had gezegd dat het Babel zou zijn die Jeruzalem zou innemen en het volk zou deporteren naar dat gebied. Maar er staat: "Het woord des Heren dat gij gesproken hebt, is goed," want hij dacht: "Dan zal het toch gedurende mijn leven bestendig vrede zijn." Dat wil zeggen: het zal niet meer in mijn tijd gaan plaatsvinden. En inderdaad, dat zou nog een geruime tijd op zich laten wachten.

Daar eindigt dat eerste deel dus mee. Dat tweede deel van Jesaja gaat ook over die periode en zelfs over wat daarna plaats zou vinden. Het is zelfs nog sterker, en dat is ook precies de reden waarom men een 'Deutero-Jesaja' heeft uitgevonden. Er wordt namelijk al gezegd dat wanneer Jeruzalem verwoest is en het volk gedeporteerd is naar Babel, het ook weer zal terugkeren. Een latere profeet, Jeremia, zei dat dit na zeventig jaar zou gebeuren. Maar Jesaja zegt hier in dit boek al dat het niemand minder zal zijn dan Kores die het volk zal terugbrengen en Jeruzalem zal doen herbouwen. Kores was toen nog lang niet geboren.

Omdat men dit 'al te gortig' vindt – dat dit zo lang van tevoren wordt voorzegd – beweert men dat het achteraf moet zijn ingevuld. Maar ik vind het juist zo mooi. Een van de kenmerken van Gods spreken, van profetie, is dat God de toekomst kent. Hij die het heden kent, overziet de toekomst en Hij voorzegt de dingen. Dat is een van de zaken die ook in Jesaja naar voren gebracht worden. God heeft het vermogen om te zeggen: "Zo zal het gaan," en dan gebeurt het ook. Hij kan zelfs zeggen dat die en die persoon met die naam dat gaat doen. Waarom zou dat niet mogelijk zijn? Voor een mens is dat onmogelijk, maar God kent de toekomst en Hij spreekt erover. Voorzeggingen, profetie dus, zijn het waarmerk en het kenmerk van de sprake van God. Hij kan dat doen. Dat is juist het geweldige van het Woord van God; daarmee bewijst het Woord van God zichzelf. Hij voorzegt, en dat is een geweldig kenmerk van dat wat uit de mond Gods komt.

▶ 09:47 Troost voor Jeruzalem: een Dubbele Vergoeding Na de Lijdenstijd ↑ hoofdstukken

Laten we maar eens naar Jesaja 40 toe gaan. Dat begint met hele bekende woorden. Ik ben zelf helemaal niet zo muzikaal aangelegd, hoewel ik wel een beetje groot geworden ben met de klassieke muziek, maar hier zijn prachtige muziekwerken over gemaakt. Onlangs heb ik nog geluisterd naar — voor de echte classici onder u die dit wellicht verachtelijk vinden — de 'Young Messiah': 'Comfort ye my people'. Van Händel, de Messiah. Dat zijn deze woorden: "Troost, troost, zegt jullie God", zoals het in de Statenvertaling staat. Zo zit het ook in mijn geheugen.

Na de gerichten die zojuist waren aangekondigd, geeft dit eigenlijk ook wel weer aan dat, hoewel dit een nieuw deel is, het juist aansluit bij het voorgaande. Dus hoezo een andere schrijver? Afijn, na de gerichten die zojuist zijn aangekondigd, zegt God dat dit inderdaad gaat gebeuren. Gods woord en ook de vloeken, de gerichten die zullen plaatsvinden, zijn nooit het einde. Het is altijd God die weer de draad opneemt. Hij laat immers niet varen de werken van Zijn handen; Hij neemt weer de draad op met Zijn volk. En ook al moet dat volk weggevoerd worden naar Babel en al gaan de tempel en Jeruzalem helemaal met de grond gelijk gemaakt worden, dat heeft niet het laatste woord. Het zijn altijd weer heilstijdingen. God zoekt weer op wat voorbijgegaan is, met dank aan Salomo in het boek Prediker.

"Troost, troost, zegt jullie God." En dan staat er vervolgens: "Spreek tot het hart van Jeruzalem." Overigens zeg ik nu weer even ten overvloede — de meesten van u zullen het inmiddels weten — dat ik de moeite doe om de vertaling die u hier ziet zo nauw mogelijk te laten aansluiten bij de woord-voor-woordweergave. Met excuses als het soms wat stijf en strak klinkt, maar het is om zo dicht mogelijk bij het origineel te blijven. Afijn, er wordt gezegd: "Troost, troost mijn volk." Mijn volk? Israël, hè? Je mag je eigen naam er van mij echt wel bij invullen, maar dat is een toepassing. Als er gesproken wordt over "mijn volk", dan gaat het over het volk van Jesaja, het volk van Israël.

"Spreek tot het hart van Jeruzalem." Dat is opmerkelijk, maar je vindt die combinatie van het uitspreken van troost en tegelijkertijd daarmee ook tot het hart spreken wel vaker. Ik zal u op twee van die gelegenheden wijzen. In Genesis 50, het laatste hoofdstuk van het boek Genesis, spreekt Jozef tot zijn broers. Ze zijn dan in het buitenland, in Egypte, en dan zegt hij tegen hen: "Vrees dus niet. Ik, Jozef, zal u onderhouden en ook uw kinderen." En dan staat er: "Zo troostte hij hen en sprak tot hun hart." Hij sprak toen vervolgens ook dat zij, ondanks de verdrukkingen in Egypte, toch weer gevoerd zouden worden naar het land op Gods tijd. En zo is het ook gebeurd.

Een andere gelegenheid vinden we in Ruth 2. Daar zie je dat Ruth, de schoondochter van Naomi, op het land van Boaz terecht is gekomen. Boaz, die vermogende man uit Bethlehem, heeft haar aangesproken en dan zegt zij: "Gij hebt mij vertroost en naar het hart van uw dienstmaagd gesproken." Alles wat er gebeurd was — Naomi die berooid teruggekomen was in het land, de dood en het verderf dat had plaatsgevonden in het land van Moab — dat lag achter haar. En nu ontmoet ze die man uit Bethlehem. Ik hoop dat u dat ook dubbelzinnig beluistert, zoals ik het bedoel. Ze ontmoet die man daar uit Bethlehem en hij vertroost haar en spreekt naar het hart van de dienstmaagd.

Nou, deze woorden die we in Genesis en later in Ruth aantreffen, die vinden we dus ook in het boek Jesaja. Daar begint Jesaja: "Troost, troost mijn volk. Spreek tot het hart van Jeruzalem. Roep tot haar dat haar diensttijd" — of in de NBG-vertaling: haar lijdenstijd, wat in de praktijk wellicht ongeveer hetzelfde is — "vervuld is." Haar diensttijd, haar tijd van strijd, want daar heeft het woord vooral mee te maken, is vervuld. Dat wil zeggen: het is ten einde. Dat is die troost. Er komt een einde aan die strijd waar Israël zo lang in betrokken is geweest en die zo lang over haar gekomen is.

"Roep tot haar dat haar diensttijd is vervuld, dat haar verdorvenheid is aanvaard." Dit is een wat andere weergave dan u in de NBG-vertaling of de Statenvertaling wellicht vindt. Er staat vaak dat haar ongerechtigheid geboet is, maar eigenlijk staat er dat het aanvaardbaar is geworden; dat er genoeg gedaan is en dat het allemaal is vereffend. Dat is de gedachte. Ook Jesaja spreekt erover hoezeer het volk enorm afgeweken was van Gods woord en Zijn wegen. Dat was juist haar verdorvenheid, maar God gaat dat allemaal, ook door de gerichten heen, vereffenen zodat zij weer aanvaardbaar is. Dat het allemaal genoeg gedaan is.

"En dat zij dubbel neemt van de hand van JAHWEH voor haar zonde." Dat is eigenaardig. Daar moet u eens over doordenken. In eerste instantie dacht ik ook: zij heeft dubbel ontvangen uit de hand des Heren voor al haar zonden. Dat zou je in eerste instantie negatief opvatten, in de zin dat ze dubbel en dwars voor haar zonden heeft geboet. Maar let eens op hoe dit elders wordt gebezigd in het boek Jesaja. Dan gaat het niet over een negatieve vergelding, alsof ze dubbel en dwars moeten boeten voor hun zonde. Nee, dat is precies andersom. Ik neem u mee naar Jesaja 61 vers 7. Daar wordt dezelfde gedachte uitgesproken: "In plaats van uw schande van voorheen... gewordt u dubbele vergoeding." In plaats van schande en in plaats van smaad zullen zij jubelen over hun deel. En zo zullen zij dan in hun land een dubbele vergoeding verkrijgen; blijvende vreugde zal hun geworden.

Hier gaat het erover dat het volk een dubbele vergoeding zal krijgen in plaats van de schande. Dus het idee is niet dat die schande en die verdorvenheid en alles wat ze misdaan hebben dubbel vergolden wordt, maar het idee is: voor alles wat ze kwijtgeraakt zijn, krijgen ze het dubbele terug. Ik moet denken aan Job, van wie je ook zoiets leest. In de eerste hoofdstukken raakte hij alles kwijt, maar aan het einde van het boek lees je dat hij een dubbele vergoeding krijgt. Alles krijgt hij weer dubbel terug. Je leest het dan bij het aantal kinderen wat hij krijgt, maar ook bij de bezittingen. Het is allemaal een dubbel deel wat hij krijgt; een dubbele vergoeding. Dus het is niet negatief, maar positief. Ze krijgen dubbel zoveel terug als wat ze ooit verloren zijn. Dat is een geweldige gedachte. Maar we lezen even verder.

▶ 19:54 De Stem van de Roepende in de Woestijn: de Wegbereider ↑ hoofdstukken

En dan horen we een stem, en die kennen we. Want dit woord dat hier genoemd en uitgesproken wordt, wordt vervolgens een heel aantal keren geciteerd in het Nieuwe Testament. Jesaja 40 vers 3: "Een stem van een roepende in de wildernis." Het is opmerkelijk dat dit in alle vier de evangeliën wordt geciteerd. Jesaja profeteerde dit — ik zei het zojuist al even — pakweg 2600 jaar geleden. Waar heeft hij aan gedacht toen hij dit optekende? Waar gaan deze woorden over? Waar Jesaja zelf aan gedacht heeft, is eigenlijk niet eens de eerste vraag. De vraag is: waar gaan die woorden over? Want soms, en dat is eigenaardig, wisten de profeten helemaal niet wat ze zeiden. Ze hebben zelf nagedacht over de inhoud van de woorden die zij gesproken of opgetekend hadden.

Later schrijft Petrus dat de profeten hebben nagezocht en nagevorst op welke tijd en wijze de Geest van Christus in hen doelde. Dat wil zeggen dat ze zich afvroegen hoe dat zou gebeuren, maar ook wanneer. Die hele breuk tussen de eerste en de tweede komst van Christus — want daar heeft Petrus het over — daar hebben zij zich vragen over gesteld. Later wordt dat dan uitgelegd in het Nieuwe Testament.

Maar goed, even terug naar Jesaja 40 vers 3. Het gaat hier over een stem van Godswege, een stem van een roepende. En waar roept hij? In de wildernis. In Matteüs, Marcus, Lucas en Johannes, in alle vier de evangeliën wordt dit woord aangehaald. De uitleg over op wie dit betrekking heeft, is onmiskenbaar; alle vier de evangelisten zijn daar volstrekt eenduidig in. Dit gaat over Johannes de Doper. "In die dagen," lees je dan in Matteüs 3 vers 1, "trad Johannes de Doper op." Dat was in de Jordaan, in de wildernis, in de woestijn. Hij predikte in de woestijn van Judea en zei: "Keer je om, want het Koninkrijk der hemelen is nabijgekomen." Nu is het op handen. Denk nog even aan wat we in Jesaja lazen: de tijd is vervuld. Wel, dat is wat Johannes de Doper inderdaad aankondigde. De tijd is nu vol. Ook in de letterlijke, chronologische zin van het woord moest het in die dagen gebeuren; God had dat zo voorzegd.

In die dagen trad Johannes de Doper op en hij predikte in de woestijn: "Bekeer je, want het Koninkrijk der hemelen is nabijgekomen." Hij toch is het van wie door de profeet Jesaja gesproken werd toen hij zei: "De stem van één die roept in de woestijn: bereidt de weg des Heren, maakt recht zijn paden." Hier zie je trouwens inderdaad dat dit niet iemand anders was; de profeet Jesaja sprak deze woorden. Het is Johannes de Doper die die stem vertolkt heeft, vandaar dat zijn functie ook algemeen wordt aangeduid als de wegbereider van de Heer. Precies zoals Jesaja dat eeuwen tevoren al had voorzegd: als de Messias komt, als de lijdenstijd van Israël vervuld is, dan zal er iemand komen. Een stem in de wildernis zal vernomen worden.

Bij ons heeft die uitdrukking een specifieke betekenis gekregen. "Een roepende in de woestijn" vindt geen weerklank. En dat klopt natuurlijk ook wel. Als je een roepende in de woestijn bent, dan zeg je wel wat — misschien zelfs iets heel waardevols — maar er is geen hond die daarnaar luistert. In dit geval gaat het over de stem van Godswege, over Gods Woord, maar de betekenis van iemand die spreekt zonder gehoord te worden, is aan die uitdrukking blijven kleven. Hoe dan ook, Johannes is die stem. Hij heeft dat ook uitgebeeld bij de Jordaan door iets heel nieuws te doen. Voor een Jood was dopen op zich niets bijzonders, want zij doopten zichzelf bij talloze gelegenheden. Maar hier kwam iemand die een "Doper" was. Dat kenden ze niet: dat iemand anders jou doopte. Normaal doop je jezelf, maar hier was Johannes, die daarom ook "Johannes de Doper" heette. Dat was een heel nieuw fenomeen. Hij doopte dat volk in de woestijn om de weg te bereiden. De tijd is vervuld, het is nu op handen. Hij gaat komen. Johannes heeft Hem trouwens ook aangewezen. Al jaren voordat de Heer daadwerkelijk zou sterven, zei hij: "Zie het Lam van God, dat de zonde van de wereld opheft en wegneemt."

Even terug naar Jesaja 40. "Een stem van een roepende in de woestijn: maakt vlak de weg van JAHWEH." Het hele idee dat we in dit zinsdeel en in het navolgende vinden, is dat de oorspronkelijke route wordt gerestaureerd en hersteld. De weg wordt geëgaliseerd. "Maakt vlak de weg van JAHWEH, maakt recht in de rotswoestijn een hoofdweg voor onze God." Als de route zozeer is aangetast dat deze niet meer begaanbaar is en men allerlei zijwegen is gaan bewandelen, dan wordt de hoofdweg weer hersteld. De weg wordt rechtgemaakt: een hoofdweg voor onze God.

We hebben in onze Bijbelstudies in Katwijk onlangs het boek Handelingen behandeld en daar hebben we het er onlangs nog over gehad: in het boek Handelingen wordt er voortdurend gesproken over "mensen van de weg". Dat is de standaard aanduiding die Lucas gebruikt voor mensen die geloven in Jezus de Messias. Ze worden zelfs al zo genoemd voordat ze alles weten van Jezus de Messias, wanneer ze alleen nog maar weten van Johannes de Doper. Dat lees je in Handelingen 18 bij Apollos; hij wist alleen nog van de doop van Johannes, maar toch wordt er al gesproken over "de weg". Dat refereert feitelijk aan wat Jesaja al had voorzegd: er komt iemand als de tijd op handen is, er zal een stem klinken en hij zal de weg van de Heer bereiden. Die hele route wordt weer begaanbaar gemaakt, want het volk is zoveel dwaalwegen gegaan. Dé weg wordt gerestaureerd.

Dat is ook een van de grote klachten in het boek Jesaja: dat het volk er zoveel dingen bij bedacht had. Geboden van mensen, eigen bedenksels en eigen constructies. Jesaja wijst weer terug: vraag naar de oude paden. Wat staat er in de Schrift, in het origineel? Die weg moest weer hersteld worden. Johannes de Doper was zo iemand die weer helemaal terugwees, weg van de tradities en weg van alles wat mensen bedacht hebben. Luister naar wat de Schrift zegt! En inderdaad, dan kun je een roepende in de woestijn zijn. Maar wat dan nog? Het moet verteld worden, het moet gezegd worden: "Maak vlak."

Elke ravijn wordt geheven — dat wil zeggen: de laagte wordt opgevuld — en elke berg en heuvel wordt verlaagd. Met andere woorden: het terrein wordt compleet geëgaliseerd en rechtgemaakt, zodat er een begaanbare weg ontstaat. "Het kromme wordt tot rechtheid en de hobbelachtige plaatsen tot een dal." Op allerlei manieren wordt steeds weer dezelfde gedachte uitgedrukt: de weg wordt bereid. Dat was de taak van Johannes de Doper en dat is wat hij liet klinken. Dat is die stem. "Het kromme wordt tot rechtheid." Ik vond het interessant dat hier in het Hebreeuws het woord "Akov" staat. Dat heeft weer te maken met de naam Jakob. Dat heeft allerlei afleidingen, zoals wij dan zeggen: een hielenlichter. Maar het is in ieder geval afgeleid van dit begrip.

▶ 30:15 De Onthulling van Gods Heerlijkheid Achter het Voorhangsel ↑ hoofdstukken

In vers 5 staat: "en de heerlijkheid van Yahweh wordt onthuld." Wanneer de tijd van lijden en van strijd voor het volk voorbij is en er een nieuwe tijd gaat aanbreken, dan is wat er gaat gebeuren dat de heerlijkheid van Yahweh openbaar gemaakt en onthuld wordt. Eigenlijk is dat ook een aankondiging van de Messias zelf, want Hij is immers de heerlijkheid van Yahweh.

We hebben een vorige keer een bijeenkomst gehad die ging over de zeven heerlijkheden van de Zoon in Hebreeën 1. Eén van die heerlijkheden is dat Hij de uitstraling of de afstraling van Gods heerlijkheid is. Waar Gods heerlijkheid zichtbaar wordt, dan is dat Christus. Hij, de onzienlijke God, maakt zich zichtbaar en drukt zich uit; en dat is heerlijkheid. Wat in de dagen van Jesaja al gezegd wordt — dat de heerlijkheid van Yahweh onthuld zal worden — dat is Christus. Ik heb hier een heel aantal verzen van die schriftplaatsen genoemd. Je zou ze allemaal eens even na kunnen lezen, dat gaan we nu niet doen, maar dan zul je zien dat inderdaad de heerlijkheid van Yahweh niks anders is dan Hijzelf.

Mijn oog valt nu even op Johannes 1 vers 14, daar staat dat Johannes zegt: "en wij hebben zijn heerlijkheid aanschouwd, een heerlijkheid als van een Eniggeborene van de Vader." En ook in Johannes 12 vers 41 haalt Johannes iets aan uit het boek Jesaja en zegt erbij dat Jesaja dit zei omdat hij Zijn heerlijkheid zag, de heerlijkheid van de Heer. Lees het maar na; ik heb er hier vier genoemd, maar ik zou het rijtje nog aanzienlijk groter kunnen maken. De heerlijkheid van Yahweh, Zijn glorie, zal zichtbaar worden.

Dit is typisch zo'n gedeelte, zo'n vers waaruit blijkt dat Jesaja dat allemaal als een feit neerzet. De heerlijkheid van Yahweh wordt onthuld; er staat niet eens bij wanneer het precies zal gebeuren, maar het feit wordt gesteld: "en alle vlees tezamen zal het zien." Als de Messias komt, de Heer wiens weg eerst zal worden bereid door de stem die in de woestijn zal klinken, dan zal de tijd vervuld zijn en dan zal Hij komen: de heerlijkheid van Yahweh zelf.

Wij weten inmiddels dat dit feitelijk nog steeds toekomst is, nabije toekomst, dat alle vlees Hem zal zien. Dat geldt trouwens zelfs voor het volk. Want als je nu de vraag stelt: "Waar is die heerlijkheid van Yahweh dan?", dan moeten we vaststellen dat de Messias weliswaar is gekomen en onder ons heeft gewoond — Johannes zegt immers dat wij Zijn heerlijkheid hebben aanschouwd — maar waar is Hij dan nu?

Ja, dan moeten we zeggen: achter het voorhangsel. Ik zie Gerard lachen en laat ik meteen even van de gelegenheid gebruik maken. Over twee weken, op zaterdag 8 oktober, hebben we in Wildenberg — dat klinkt heel erg complotachtig en verborgen, en daarom hebben we het natuurlijk ook in Wildenberg gepland — in Bilderberg hebben we dan een Goed Bericht conferentiestudiedag onder het thema "Achter het voorhangsel". Daar gaat een heel Bijbelboek over, de hele Hebreeënbrief gaat erover dat we vandaag te maken hebben met de heerlijkheid van Yahweh en waar die is. Waar is de Koning? Waar is de Priester? Alles wat van waarde is en wat God te bieden heeft, bevindt zich achter het voorhangsel. Daar is trouwens niks van te zien; wel te horen, maar niks te zien. Daar is heel veel over te melden en u kunt zich trouwens nog opgeven. Sterker nog, als u wilt komen, geeft u zich dan eventjes van tevoren op via een mailtje naar goedbericht.nl. Dan noteren we uw naam, want het Bilderberg hotel stelt daar erg prijs op zodat ze weten hoeveel mensen er ongeveer komen. Het is overigens gratis, dat wel.

Maar waar is die heerlijkheid nu dan? Inderdaad verborgen. Wij weten echter ook dat die Koning-Priester straks uit het heiligdom komt. Hij is nu achter het voorhangsel volstrekt onttrokken aan het oog, en zo hoort het ook, maar Hij komt straks naar buiten. En dan zullen zij — en dan gaat het over het volk van Israël dat hier getroost wordt — Hem zien. Dan zullen ze zien wie zij doorstoken hebben en elk oog zal Hem zien. Dat is de grote dag die dan zal aanbreken, de grote Sabbatdag, het Messiaanse Rijk. Alle vlees zal dat dan zien. Dat is zo'n ongehoord tijdperk dat dan gaat aanbreken, en alle vlees tezamen zal zien dat de mond van Yahweh heeft gesproken. Dan zullen ze het zien.

Ziet u trouwens hierin ook dat er een verborgenheid in zit? Want op welke tijd heeft dit nu precies betrekking? Jesaja heeft dat niet geweten; hij heeft zelf in zijn eigen woorden gezocht en nagevorst. Je moet het Nieuwe Testament kennen om het antwoord op die vraag te weten: dat daar een breuk in is tussen de eerste en de tweede komst. Wat er vervolgens in die tussentijd allemaal gebeurt, dat zijn geweldige geheimenissen, zo wordt dat ook genoemd. Alles wat God vandaag doet is geheim en verborgen — heel Bilderberg-achtig, zal ik maar zeggen.

Alle vlees zal het straks tezamen zien. Wat zullen ze dan zien? Ze zullen zien dat de mond van Yahweh heeft gesproken. Het is niet zomaar een mens die wat gebrabbeld heeft, nee, de mond van Yahweh heeft gesproken. Met andere woorden: het is werkelijk waar. Dat wat is aangekondigd en voorzegd, wordt inderdaad vervuld. Dat is precies wat we mogen verwachten van Degene die de toekomst kent. Hij heeft Zijn woord ooit gesproken en dan zal het vervuld worden, en dan zal alle vlees het gewoon met eigen ogen zien. Dan is het geen kwestie van geloven meer, dan ziet iedereen het. Nu is het geloven. Mensen zeggen: "Je moet maar geloven." Ja, je moet inderdaad geloven en erop blijven vertrouwen. Straks duurt het niet lang meer en dan is het helemaal geen kwestie van geloven meer, dan zien ze het zelf. Of, u weet het: gelukkig is degenene die niets ziet en niettemin gelooft; die nu al de waarde van dat woord van Yahweh kent. Alle vlees zal het straks tezamen zien, want de mond van Yahweh heeft gesproken.

▶ 38:47 Wat Zal Ik Roepen? de Rotsvaste Waarde van Gods Spreken ↑ hoofdstukken

Een stem zegt... Heb je hem weer? Weer een stem. Een stem zegt: "Roept!" En hij zegt... Dat "hij zegt", dat is weggevallen, maar als je hem in de Septuagint leest – dat wil zeggen in de Griekse vertaling van dit gedeelte – dan wordt er niet gezegd "hij zegt", maar "ik zeg". En dan is de gedachte dat het over Jesaja gaat. Dat wil zeggen: er wordt tot Jesaja gezegd, Jesaja hoort de stem van God en Gods stem zegt: "Roept!" Ja, wat zou een profeet anders doen? Roepen! Roept u maar. Ja, wat? En dan zegt Jesaja: "Wat zal ik..." Dus als de lezing inderdaad is – wat mij logischer lijkt, zoals de Septuagint dat ook weergeeft: "En ik zeg: wat zal ik roepen?"

Er wordt zoveel geroepen, getoeterd. Je kunt er heel ver mee schoppen in de wereld door zomaar wat te roepen. We weten helemaal niks. Je kunt het heel ver schoppen in de politiek bijvoorbeeld, en er zijn nog wel andere terreinen waar je het ook heel ver kunt brengen door gewoon maar wat te roepen. Als je het op een heel welsprekende manier vertelt, attractief, met toeters en bellen, dan vind je gehoor. Maar woorden die waar zijn, woorden die waarde hebben, woorden waar je echt houvast aan hebt, woorden die echt licht geven in de duisternis... Woorden waar je op kunt staan. Woorden die niet meegeven. Woorden die gewoon solide zijn. Kijk, dat is wat er echt toe doet.

En al luistert er niemand... Al ben je een stem die roept in de woestijn, dat verandert de waarde van dat woord niet. Het feit dat er geen gehoor aan gegeven wordt, zegt niks over dat woord. Dat zegt iets over die wereld die in duisternis leeft, die geen idee heeft. We moeten de dingen wel goed onderscheiden. Het feit dat niemand of bijna niemand gehoor geeft aan dat woord – ik zeg het nog een keer – zegt dus niks over de waarde van dat woord.

Kijk, wij zijn westerlingen, wij denken democratisch. De dingen worden bepaald door de meerderheid. Als de meerderheid het zegt, dan zou het waar zijn. Dat is natuurlijk geleuter, dat slaat helemaal nergens op. Wij beoordelen dingen vaak zo: als iedereen het zegt, dan zal het wel zo zijn. Als de meerderheid van die mening is... ja goh, wie ben ik dan om daar anders over te denken? Maar dat zijn heel rare manieren om dingen naar hun waarde te schatten. Er zijn heel andere, vaste criteria voor die niets te maken hebben met meerderheden. Trouwens, dat moet sowieso al duidelijk zijn, want die meerderheden verschuiven toch altijd. Dus dat geeft mee, daar kun je helemaal niet van op aan. Want de massa zegt nu "Hosanna" en volgende week roepen ze "Kruisig hem!", u kent het. Dat is volksgunst, dat is populariteit, dat zegt allemaal helemaal niks.

Een stem zegt dus: "Roept!" En ik zeg – Jesaja dan: "Wat zal ik roepen?" Eerder in het boek, in Jesaja 6, lees je ook dat Jesaja geroepen wordt. Hij wordt geroepen en dan zegt Jesaja: "Wie ben ik? Een man met onreine lippen, net zoals de rest van het volk." Dan wordt hij aangeraakt, staat er, dat is een prachtig visioen. Dan wordt hij aangeraakt met een kool van Gods altaar; zijn lippen worden aangeraakt. Als dat gebeurt, als de kool van Gods altaar zijn lippen aanraakt, dan ineens heeft Jesaja wat te zeggen. En inderdaad, het is een geweldige profeet met geweldige woorden die hij mag doorgeven. Laten we even weer teruggaan naar Jesaja 40 vers 6. Een stem zegt: "Roept!" En ik zeg: "Jesaja, wat zal ik roepen?"

▶ 43:07 Alle Vlees Is Gras: de Vluchtigheid van het Menselijk Bestaan ↑ hoofdstukken

Laten we hiermee beginnen. Ik vind het een mooie tekst: "Al het vlees is als gras." Eigenlijk staat er nog letterlijker: "Alle vlees is gras." Er staat niet eens "als". Natuurlijk is dit beeldspraak, zoals de Bijbel zoveel beeldspraak heeft. Om meteen even iets te zeggen wat in de kerkelijke wereld omstreden is: als de Heer in de nacht voor zijn sterven, voordat Hij wordt overgeleverd, een brood neemt en zegt: "Dit is mijn lichaam", dan is dat beeldspraak. Uiteraard. Dat wil zeggen dat het brood zijn lichaam representeert. Wat dat dan precies betekent, daarvoor moet je bij Paulus wezen over het lichaam van Christus. Maar goed, Hij zegt: "Dit brood is mijn lichaam." Zo is het hier ook: "Alle vlees is gras."

Ik zeg dit er even bij over deze beeldspraak. Eigenlijk voelen we dat op onze klompen natuurlijk al aan; dit hoef ik niet eens uit te leggen. Maar het blijkt soms toch wel heel knap lastig te wezen. Je komt het zo vaak tegen in de Bijbel: gras dat het vlees representeert, een beeld of een type is van u en ik. Dat wat je hier op het podium ziet en wat ik hier voor mij zie. Het is allemaal vlees en dat is als gras. Het is een beeld van de vergankelijkheid, want dat is wat vervolgens in het navolgende zal blijken.

Laat ik u eerst nog even iets anders zeggen. Die vergankelijkheid van de mens, van ons vlees, wordt in de Bijbel op allerlei manieren beschreven. In Psalm 144 lees je dat het wordt vergeleken met een ademtocht. Dat wil zeggen: je ademt in, je wordt geboren, en even later blaas je weer uit en ben je dood. En wat zit ertussen? Nog een paar jaar, een paar decennia, maar wat is dat nou helemaal? Als je jong bent, denk je dat het heel veel is. Maar ik heb inmiddels zoveel gesprekken gehad met oudere mensen – en ik begin inmiddels ook in die categorie terecht te komen – en juist afgelopen weekend zei mijn vader van 85 het nog: "Het is echt helemaal niks als je erop terugkijkt." Dat is wat je alle oudere mensen hoort zeggen: het is niks. Je denkt dat het heel lang is, maar op het moment dat je terugkijkt, denk je: was dat nou alles? Een ademtocht, en weg ben je.

Het wordt ook vergeleken met een schaduw. Ongrijpbaar; zo is hij er en zo is hij weer verdwenen. In hetzelfde vers worden deze twee beelden gebruikt, en allebei demonstreren en illustreren ze de vergankelijkheid van de mens. In Job wordt het vergeleken met een weverspoel. Dat is voor ons natuurlijk een wat onbekender beeld, want ik zie zo'n ding niet dagelijks, maar ik heb het wel eens gezien. Zo'n weverspoel gaat razendsnel heen en weer; je kunt het nauwelijks met je oog volgen en dan is hij alweer terug in de oorspronkelijke positie. Feitelijk is dat wat er gebeurt: je komt en je gaat. Je verschijnt en je verdwijnt. Je kunt het heel poëtisch maken of in proza, maar dat is het: je bent er even. In de tussentijd verbeelden we ons van alles, maar we hebben niet in de gaten dat we gewoon voorbijgangers zijn.

Ik las nog niet zo lang geleden een interview met Joep van 't Hek. U kent de naam Joep wel, de cabaretier, en hoe je ook over hem denkt, hem werd de vraag gesteld waarom hij conferences doet, waarom hij dat zo mooi vindt en wat de boodschap is. Nou, hij is niet zo van een boodschap, en dat verbaast me niks, maar hij zei: "Mijn boodschap is: we gaan dood, we gaan dood." Als dat het gegeven is, zegt hij: "Ik weet helemaal niks, het enige wat ik zeg is dat ik doodga. Laten we dan voordat we doodgaan in ieder geval eten, drinken en vrolijk zijn." De ellende is natuurlijk dat als dat je boodschap is, je eigenlijk geen reden meer hebt om vrolijk te zijn. Als je zegt: "We gaan dood, laten we daarom vrolijk zijn", dan heb ik toch een heel ander en veel beter motief. Ik weet ook: we gaan dood. Natuurlijk. Maar wij kennen de God die de doden levend maakt en die voorzegt. Hij zegt: dit is inderdaad nog maar een preview, een voorproefje van wat we nu zien. Het beste moet nog komen.

Kijk, als je echt een reden wilt hebben om te bestaan en een reden om blij te zijn, om met opgeheven hoofd in het leven te staan, dan is dat juist de wetenschap dat het beste nog komt. Dit is hier allemaal maar een beetje gepruttel en gedoe. Maar als je weet dat het beste nog gaat komen, dan besef je dat het leven eigenlijk nog moet beginnen. En niet bij de veertig; het echte leven moet nog beginnen. Juist als ik die hoop en die verwachting heb, kan ik nú leven. U weet het: hoop doet leven. Als ik geen hoop heb, kan ik eigenlijk ook niet echt leven. Dan kun je misschien lol hebben en lachen, dan kun je een avond een prachtige conference beleven, maar leven doe je niet. Je hebt geen hoop, geen verwachting. Daar heb je God voor nodig. Als je Hem niet kent, heb je helemaal niks.

Alle vlees is gras. De mens is als een weverspoel, en Jacobus geeft er nog een illustratie bij. Ik weet niet helemaal zeker of mijn lijstje van Bijbelse illustraties over de vergankelijkheid van de mens compleet is, maar in Jacobus wordt het vergeleken met een damp. Het komt op, je kijkt nog een keertje, en weg is die damp. Dat is het. Dat is de mens, dat is vlees.

We gaan nu weer even terug naar het beeld zoals Jesaja het neerzet: "Alle vlees is gras en alle vriendelijkheid van hem..." Hier wordt een woord gebruikt in het Hebreeuws dat meestal betrekking heeft op God Zelf: Zijn goedertierenheid of Zijn liefde. De Septuagint zegt: "Zijn heerlijkheid". Alle vlees is gras en al zijn vriendelijkheid, al de liefde van gras. Zeker als het niet alleen om de grasmat gaat, maar om de grassoorten die er in overvloed zijn en die ook bloempjes geven. Hier staat: "Alle vriendelijkheid van hem als bloesem van het veld." Dat is mooi. Zo begint het ook allemaal: groen en fris. Dat is ook zo als je naar vlees kijkt. Jeugdig vlees is mooi, maar hoe ouder het wordt... ja, sorry mensen, zo is het nu eenmaal. Het wordt steeds meer behelpen, sowieso voor jezelf, maar ook om naar te kijken wordt de aantrekkelijkheid minder. Nou ja, er zijn uitzonderingen... dank u. Ja, soms moet je het zelf maar zeggen, want niemand zegt het tegen me. Dat is het voordeel van zo af en toe op het podium staan. Over ijdelheid gesproken trouwens.

"Alle vriendelijkheid van hem als een bloesem van het veld. Gras verdroogt of verdort, de bloesem verwelkt weer." Dat is trouwens ook allemaal zo gebeurd als de adem van Yahweh, de wind, daarover gaat. Een droge voorjaarswind is ook adem van Yahweh. Adem, wind, geest. Als de Geest van Yahweh zich daartegen keert... "Voorwaar", zegt Jesaja – hij herhaalt het nog eens – "het volk is gras." Gewoon hier het volk Israël, maar uiteindelijk geldt dat natuurlijk voor alle vlees: het is gras. Maar nu komt het, in vers 8...

▶ 52:17 Maar Gods Woord Houdt Eeuwig Stand ↑ hoofdstukken

Gras verdroogt, dat is waar. Bloesem verwelkt. We kennen de Nederlandse variant ook, hè? Rozen verwelken, schepen vergaan, koop dus geen bloemen en vlieg voortaan. Dat was weer een andere variant. Gras verdroogt, bloesem verwelkt. Maar nu komt het: 'Maar Gods Woord houdt eeuwig stand.' Het houdt stand tot le-olam. Eventueel kun je het bijvoeglijk opvangen als 'voor eeuwen'. Het trotseert de aeonen. Ook deze boze aeon; alles in deze boze aeon wat het tegenspreekt en alles wat verdraaid is. Door die zijwegen zie je de weg soms niet meer. Nee, maar Gods Woord staat tegenover de mens in al zijn vergankelijkheid. Met al zijn glorie, en het lijkt heel wat. En ook alles wat de mens pretendeert en claimt... wel, het stelt helemaal niks voor. Want wacht even een paar jaar of eventueel een paar decennia en het is gewoon weer over en uit. Weet je wat blijft? Het Woord. De Schrift. Dat is het enige wat blijft. Dat wat Hij te melden heeft, wat Hij gesproken heeft.

Daar begonnen we: alle dingen zijn door het Woord geworden en zonder dat is geen ding geworden dat geworden is. Daar ligt onze oorsprong. Daar ligt de oorsprong van alles. Kijk om u heen, alles is geworden door het Woord. God sprak en de dingen waren er. Dat is Gods Woord. Daar ligt onze oorsprong, daar ligt ook onze bestemming. Hij is begin en Hij is einde. Wat is van belang in het leven? Dat is van belang in het leven: dit. Je bent natuurlijk een roepende in de woestijn, maar het enige wat telt in het leven is het Woord. En dan komt er even een hele tijd niks, en dan punt 72. Ik kende iemand in Aalsmeer die dat altijd zei als hij wilde aangeven dat iets onbelangrijk was: 'Ah, dat is punt 72.' Nou, al het andere in het leven is gewoon punt 72. Woord. Woord alleen. En dat maakt een mens ook blij. Dat geeft een reden van bestaan en daarom leven we.

Gras verdroogt, bloesem verwelkt. En je kunt erom treuren. Maar ja, dat is mooi hè? Als je het Woord van God kent, dan maak je dat natuurlijk ook mee, maar wel met een opgeheven hoofd. Niet als degenen die geen hoop hebben. We kijken daar gewoon totaal anders tegenaan dan de wereld. Als je Gods Woord niet kent, ja, dan weet je dus eigenlijk helemaal niks. Dan tast je in het duister en kun je wel dingen roepen, maar je weet niks. Je weet alleen maar als je dat Woord kent en als je dat laat klinken: 'Gods Woord houdt eeuwig stand.' We zouden naar vers 9 kunnen gaan, maar dat doen we niet. Want dat is eigenlijk nog weer een nieuw gedeelte. Weet u wat? Dat parkeren we dan voor de volgende keer. En ik stel voor dat we met deze woorden van dat Woord dat standhoudt, afsluiten. Want dat is het begin, het is ook het einde. Amen.