▶ 00:00 Inleiding: de Magistrale Opening van de Hebreeënbrief ↑ hoofdstukken

Ik wil u vanmorgen, beste vrienden, eens bepalen bij de magistrale openingsverzen van de Hebreeënbrief. Hebreeën 1 dus! We zullen daarin niet ver komen, dat wil zeggen: ik heb een aantal dia's gemaakt die lopen tot en met vers 4, maar daar staat dan ook meteen wel heel veel in. Ik heb het genoemd, zoals u hier achter mij ook ziet geprojecteerd: Zeven heerlijkheden van de Zoon.

De schrijver van de Hebreeënbrief — en ik denk dat dat Paulus is geweest, maar dat doet er nu verder even helemaal niet toe — wordt niet bij naam genoemd. Zijn naam wordt niet vermeld, maar zijn hand herken je daarentegen wel weer in al die dertien hoofdstukken. De schrijver valt met de deur in huis. Het is in die zin een aparte brief; het slot heeft daarentegen wel weer allerlei groeten en persoonlijke, praktische mededelingen, wat wel weer heel karakteristiek is voor een brief, maar het heeft geen aanhef. Het doet niet even melding van wie de schrijver is en aan wie de brief zich richt met de gebruikelijke groeten; genade en vrede ontbreken zelfs. Dat is uitzonderlijk in dit boek of in deze brief, maar het begint meteen ter zake te komen.

In die verzen wordt meteen ook duidelijk waar het de schrijver om te doen is. Feitelijk is de hele brief één grote toelichting op die eerste drie verzen. Of anders gezegd: die eerste drie verzen vormen het fundament van heel het navolgende. Wat daarbij ook duidelijk is, is dat het in dit geschrift niet gaat om een systeem, om godsdienst of om een filosofie, maar om iemand. Een persoon. En wat voor persoon? Zeven heerlijkheden worden opgesomd van de Zoon van God, want over Hem gaat het.

En wat is dan wel Zijn heerlijkheid? Wel, dat vind ik juist ook hier zo fraai: dat dat in zeven punten gebeurt, een getal dat natuurlijk in de Bijbelse symboliek de volmaaktheid en de volkomenheid etaleert. Als iets zeven is, dan wil dat zeggen dat het vol is. Als het meer dan zeven is, dan wordt het overvol, oftewel overvloeiend, en dan begint er weer een nieuwe reeks. Zoals we dat allemaal weten, is het vandaag per slot van rekening de eerste dag van een nieuwe week: de achtste dag. Afijn, dat is wat die zeven ook uitbeelden. Laten we gewoon de schrijver volgen in dat wat hij optekent.

Misschien is het goed om vooraf op te merken dat de Hebreeënbrief — en dat verbaast u niet — gericht is aan Hebreeën. Dat wil zeggen aan Hebreeërs, aan Israëlieten. Feitelijk is dat de aanduiding. Hebreeën spraken dus Hebreeuws, hoewel deze brief trouwens aan ons is overgeleverd in het Grieks; dat is ook weer een apart verhaal. Maar in ieder geval was het meest karakteristieke van Hebreeën dat het mensen waren die Hebreeuws spraken. Het is wel aardig om daar eventjes over na te denken: je leest over de gemeente in Jeruzalem in het boek Handelingen, in Handelingen 6 is dat, dat daar ook wat tumult was, wat discussie, twist en onenigheid. In de gemeente van Jeruzalem, die trouwens enorm omvangrijk was, was er onenigheid tussen de Griekssprekenden, de Hellenisten, en de Hebreeën. Welnu, aan die Hebreeën is deze brief gericht.

Wat daarbij vooral naar voren komt, is dat er een contrast getekend wordt tussen dat wat men tot dusver altijd kende in het Oude Verbond, het Oude Testament, en wat nu nieuw is geworden sinds de Messias is gekomen: de Zoon van God. Aan de ene kant wordt daar verteld over het enorme contrast; hoeveel beter alles is wat we in Christus kennen. 'Beter' is een sleutelwoord; ik kom daar straks nog even op terug. Aan de andere kant — en dat is ook zo karakteristiek voor deze hele brief — wordt er ook aangetoond hoe dat betere dat wij inmiddels in Christus kennen, allemaal al geïntroduceerd en voorzegd is op allerlei wijze in de Hebreeuwse Bijbel, ons Oude Testament dus. Alles is al voorzegd, alles is aangekondigd. Aangekondigd op directe wijze, maar ook op indirecte wijze, dat wil zeggen via symbolen en rituelen. Alles wees vooruit en inmiddels is dat gekomen. Nou, dat zullen we vanzelf ook wel zien. De vertaling die u hier ziet, is gebaseerd op de interlineair en wijkt soms dus af van de NBG die u hier ziet in die grijze letters in de onderste regel van deze interlineair, zoals dat heet.

▶ 05:54 Het Contrast: God Sprak van Oudsher Door de Profeten ↑ hoofdstukken

In vele delen, en op vele wijzen van ouds, spreekt de God tot de vaderen in de profeten. Dat is de directe aanvang van deze brief. "In vele delen" – de NBG-vertaling vertaalt dat met "op velerlei malen" – en dat is ook zo: op velerlei tijdstippen, maar ook bij allerlei gelegenheden. En op velerlei wijzen, op vele manieren. Van ouds, dat wil zeggen van oudsher; al ga je dus ver terug in de tijd, dan is dat al de realiteit.

Wanneer we spreken over boeken, hebben we het over verschillende delen, en als het gaat over films, spreken we over vele afleveringen. Wel, feitelijk heeft God van oudsher gesproken in vele delen, in vele afleveringen. Maar ook op vele manieren. Dat is eigenlijk wat ik zojuist al eventjes aangaf: God spreekt, maar dat doet Hij op velerlei wijze en ook in velerlei hoedanigheden. Want wie is die God? Hoe introduceert Hij Zich? Sommigen hebben Hem gekend als de Almachtige, en niet meer dan dat. Nou ja, dan ben je al rijk hoor, als je de Almachtige kent; Degene voor wie niets onmogelijk is.

Of wat dacht u van een man als Melchizedek, die trouwens ook een grote rol speelt in de Hebreeënbrief? Hij was priester van God, Elohim, de Allerhoogste. Dat is een van de namen of aanduidingen van God, maar aan Israël maakte God Zich sinds Mozes bekend met Zijn naam, namelijk als JAHWEH. In onze vertalingen staat daar vaak "de HEER", maar eigenlijk is dat JAHWEH. Dus op velerlei wijze sprak God, en in vele hoedanigheden.

Hij sprak via profeten. In de meest directe zin, vanuit het Grieks geredeneerd, is een profeet iemand die voorzegt, die van tevoren dingen aankondigt. Feitelijk is dat ook het waarmerk van Gods spreken. Slechts God kent de toekomst en het waarmerk, het keurmerk van Zijn spreken, is dat Hij spreekt over de toekomende dingen alsof ze al gebeurd zijn. Men kan met zekerheid altijd zeggen wat voor weer het gisteren was en vandaag is, maar het wordt altijd onzeker op het moment dat het over aankondigingen gaat. Hoe langer de termijn is, hoe onzekerder het spreken wordt.

Wij kennen de toekomst niet, maar God voorzegt en Hij heeft op vele wijzen direct voorzegd. God sprak tot de profeten, maar Hij liet hen ook dromen en visioenen zien. Hij sprak middels een geweldige reeks rituelen in de tabernakel, in de hele offerdienst enzovoort. Symbolen, kleuren, attributen, gewaden – noem maar op. In al die dingen spreekt God. Dat is ook eigenlijk zoals wij Hem kennen. God laat Zich niet zien; Hij is de onzienlijke God, maar Hij spreekt. God is Woord. Dat is precies waar het Johannesevangelie mee begint: God is Woord. We kennen Hem sprekend.

In de Hebreeënbrief hebben we het over de God zoals Hij Zich openbaart in de Zoon, en dan zeggen we: dat is sprekend God. En dat bedoel ik natuurlijk dubbelzinnig: dat is God sprekend. Hij openbaart Zich, Hij doet van Zich horen. In Hebreeën 4 staat dat Gods Woord levend is en krachtig, en scherper dan enig tweesnijdend zwaard. Dat is waarin dat spreken van God zich ook onderscheidt van elk menselijk spreken, dat niet in de schaduw kan staan bij wat Hij te melden heeft. Daarom is het enige wat echt zinvol is voor een mens om te doen, je bezighouden met en luisteren naar dat wat Hij te melden heeft en wat Hij gesproken heeft. Dat is het enige wat vastheid geeft in een wankele wereld, in een onvaste wereld waar niets eigenlijk vast is. Om in een duistere wereld dat licht te kennen.

Rituelen, symbolen, tekenen en wonderen – ik zou die lijst natuurlijk nog veel langer kunnen maken. God sprak in vele delen, maar ook op vele manieren, van oudsher. Dat doet Hij dus eigenlijk al vanaf den beginne. "In den beginne was het Woord en God was het Woord", staat er eigenlijk. Bij de schepping werd God al gehoord. Men zei: wie is dat? Dat is God. In vele delen, op vele manieren, van oudsher spreekt de God. Dat ziet u hier ook weer; dat is de wijze waarop God meestal benoemd wordt: met dat bepaalde lidwoord, "de God". We hebben het niet zomaar over een god.

Spreekt de God tot de vaderen? Ook hier blijkt al dat deze brief gericht is aan Hebreeën, want de profeten kwamen voort uit Israël. Het waren Hebreeuwse profeten en God sprak via hen in de eerste plaats tot het volk. Paulus, die trouwens ook een Hebreeër was – wat zeg ik? In de Filippenzenbrief zegt hij: "Ik ben een Hebreeër uit de Hebreeërs." Eigenlijk is dat een soort overtreffende trap: "Ik ben de Hebreeuwsste van allen." Het is misschien een beetje raar om het zo te zeggen, maar als er één Hebreeër was, dan was het Paulus wel.

God sprak tot de vaderen, de Hebreeuwse vaderen, in de profeten. Dat is trouwens mooi als we kijken naar dat woord profeet. Het woord profeet komt uit het Grieks en betekent "voorzeggen", maar in het Hebreeuws is het woord voor profeet "Nebiim". Dat is eigenlijk afgeleid van het woord voor "mond". De uitdrukking "bij monde van de profeten" vind je dan ook nogal eens terug. God legt Zijn Woord in de mond van de profeten en zij spraken. God sprak van oudsher, in vele delen en op vele wijzen, tot de vaderen in de profeten.

▶ 13:48 De Climax van Profetie: Gods Ultieme Spreken in de Zoon ↑ hoofdstukken

"Op het laatst van deze dagen." Deze uitdrukking doet direct denken aan een hele bekende uitdrukking die we natuurlijk ook bij de Hebreeuwse profeten vaak vinden: "in het laatste der dagen". Zij voorzegden dingen in het algemeen over hun dagen, maar ook over het laatst der dagen. Dat is altijd een aanduiding van het tijdperk waarin de Messias zou komen. De uitdrukking "het laatste der dagen" is feitelijk synoniem met de dagen waarin de Messias komt of gekomen is.

Toen ik hierover nadacht, over de wijze waarop het hier geformuleerd wordt, meende ik dat er nog een element in zit. Er staat namelijk: "op het laatst van deze dagen". "Deze dagen" slaat dan eigenlijk op die profeten. Dat wil zeggen: God heeft vanouds gesproken op vele wijzen en vele manieren in de profeten, en op het laatst van deze dagen — namelijk deze dagen van de profeten van weleer — spreekt Hij in de Zoon.

Eigenlijk is de Zoon dus feitelijk de climax van de profetie. De Zoon heet trouwens ook Profeet. God had bij monde van Mozes ooit al gezegd: "Een profeet gelijk u zal Ik onder u verwekken en naar hem zult gij luisteren." Dat is een duidelijke profetie over de Messias zelf. Hij is dé Profeet bij uitstek. Maar Hij is niet zomaar een profeet, Hij is de Zoon.

Op het laatst van deze dagen spreekt Hij tot ons in Zoon. Het bepaalde lidwoord ontbreekt hier eigenlijk; er staat letterlijk dat God spreekt in "Zoon". De nadruk ligt daarmee op het feit dat Hij een Zoon is — niet zomaar een profeet, maar een Zoon. En in de Bijbelse taal is een zoon altijd ook een erfgenaam, of beter nog: een lotbezitter. De Zoon is degene die de erfenis ontvangt. U kent vast wat Paulus zegt in de brief aan de Galaten, wanneer hij spreekt over: "Indien gij zonen zijt, dan ook erfgenamen." Dat is juist wat in dat begrip zoonschap ligt verankerd: de zoon is de erfgenaam.

Vandaar ook dat bijvoorbeeld in de hele Bijbelse lijn het eerstgeboorterecht altijd zo'n grote rol speelt. Want de eerstgeborene, degene die het eerstgeboorterecht krijgt, is degene die een dubbel deel van de erfenis ontvangt. De eerstgeborene is eigenlijk dé erfgenaam. Al zijn er nog meer kinderen, dé erfgenaam is de eerstgeborene. Dat heeft dus alles met erfrecht te maken. Dat dit hier inderdaad aan de orde is, is duidelijk, want nu op het laatst van deze dagen spreekt Hij tot ons. Dat "ons" is hier heel specifiek gericht tot de Hebreeën — een Hebreeër spreekt tot de Hebreeën — maar het is natuurlijk ook veel algemener: Hij spreekt tot ons in een Zoon.

▶ 17:47 Heerlijkheid 1: de Zoon als Absolute Lotbezitter van het Al ↑ hoofdstukken

Een erfgenaam. Die Hij, de God, heeft gesteld. U ziet het hier in de interlinear: Hij plaatst. Dat is precies wat het woord God, Theos, betekent. In het Nederlands kun je dat niet zo zeggen, maar God is een plaatser. En Hij plaatst alles. Er is niets dat plaatsvindt – nee, laat ik het anders zeggen: alles wat plaatsvindt, vindt plaats omdat Hij het plaatst. Hij geeft het een plaats en daarom vindt het plaats. Hij, God, is de plaatser.

Maar waarvan dan? Hier wordt een prachtig voorbeeld gegeven. Hij plaatst voor onbepaalde tijd; het feit wordt gesteld. Hij heeft gesteld, of eigenlijk: Hij plaatst de Zoon tot een lotbezitter van alle dingen. Als u een MBG of een Statenvertaling hebt, dan staat er altijd 'erfgenaam'. 'Lotbezitter' is misschien niet echt een gangbaar Nederlands woord omdat we dat niet zo kennen, maar het is een lotbezitter. Een erfgenaam is nog niet per definitie altijd een lotbezitter. De gedachte bij een lotbezitter is iemand wie iets ten deel valt. Dat is bij een erfenis trouwens ook zo: zonder dat jij daar invloed op hebt, valt iets jou ten deel. Dat is je lot. En als het jou ten deel gevallen is, dan ben je dus een lotbezitter. Dat ligt heel dicht bij het woord erfgenaam. Alleen is het probleem met het woord erfgenaam dat het in ons taalgebruik meestal pas in werking treedt wanneer er eerst iemand gestorven is, terwijl dat niet per se de Bijbelse gedachte is. Het valt jou ten deel.

Wist u dat bijvoorbeeld het hele land van Israël een lotbezit was? Het volk van Israël was een lotbezitter van het land. Je moet dan eigenlijk niet zeggen 'een erfgenaam', nee: een lotbezitter. Dat wil zeggen dat het letterlijk door loting toebedeeld werd aan de diverse stammen en geslachten. Dit deel is voor dat geslacht en dat deel is voor die stam, et cetera. Ze kregen allemaal een lotsdeel. Door loting werd het hen toebedeeld. Je moet dat woord 'lot bezitten' dus heel letterlijk opvatten: het valt je ten deel. Maar let op de activiteit van deze Zoon, de erfgenaam: God plaatst Hem tot een lotbezitter van alle dingen. Dit is het eerste wat de schrijver van de Hebreeënbrief zegt over de Zoon. Die Zoon, de erfgenaam, de lotbezitter, is door God gesteld over alles. Dat is een universele glorie van Hem; er is niets wat daarvan is uitgesloten. Alle dingen vallen de Zoon ten deel. Dat is een van de grote thema's in de Hebreeënbrief.

We houden ons nu bezig met Hebreeën 1, maar ik blader even een bladzijde of een hoofdstuk verder naar Hebreeën 2. Daar staat: 'Want niet aan engelen heeft Hij de toekomende wereld, waarvan wij spreken, onderworpen.' Hij spreekt dus over de toekomende wereld, niet de tegenwoordige wereld. De tegenwoordige wereld, de tegenwoordige aeon, is een boze aeon en daarin regeert Christus niet. Ik weet dat er vele mensen zijn die zeggen dat Christus nu regeert. Er zijn vele liederen die daarover gaan, liederen die wij in deze bijeenkomst nooit zingen. Ik krijg het niet uit mijn strot om te zingen: 'Koning Jezus regeert nu!' Er zijn vele liederen die daarover gaan, maar dat is gewoon niet zo. Koning Jezus regeert nu niet. Natuurlijk heeft God alles in Zijn handen, maar als de Messias zal regeren, dan breekt er een hele nieuwe aeon aan en dan wordt deze wereld wel even heel anders. Ik zou me generen om te denken dat deze huidige wereld geregeerd wordt door Koning Jezus. Deze aeon is een boze aeon en die wordt geregeerd door de leugen en de leugenaar: de god van deze aeon, de tegenstander, de diabolos.

Het moet duidelijk zijn: niet aan engelen heeft Hij de toekomende wereld waarvan wij spreken onderworpen. Maar, zegt de schrijver dan: 'Iemand heeft ergens betuigd...' Ik kan u verklappen dat dit Psalm 8 is, van David. Die 'iemand' is David en 'ergens' is Psalm 8. Hij gaat daar citeren: 'Alle dingen hebt Gij onder zijn voeten onderworpen.' Dat wil zeggen dat die toekomende wereld onder beslag en onder de heerschappij staat van niemand minder dan de Christus. En dan staat er nog bij: 'Want bij dit: alle dingen hem onderworpen', wat dus al in de psalmen staat, gewoon in die Hebreeuwse Bijbel van oudsher: 'heeft Hij niets uitgezonderd dat hem niet onderworpen zou zijn.' U ziet hoezeer dat onderstreept wordt. Het is de universele glorie van de Zoon dat er niets is wat buiten Zijn heerschappij valt. De toekomende wereld wordt aan Zijn voeten onderworpen. In de toekomende aeonen gaat dat zijn vorm en beslag krijgen.

Er is nog een ander schriftgedeelte, 1 Korinthe 15, waar ook staat dat Hij moet heersen en alle dingen aan Zich moet onderschikken. De laatste vijand die dan onderschikt, onderworpen of eigenlijk tenietgedaan wordt, is de dood. En als de dood tenietgedaan is – ja, als er geen dood meer is – dan leven allen. Vervolgens staat er in de Bijbel dat de Zoon Zijn koninkrijk weer zal overgeven aan God de Vader, van wie Hij het ooit allemaal heeft ontvangen. Dan is de cirkel weer rond. Het begon bij God, God was alles, en uiteindelijk is God weer alles in allen. Dat is de taak van de Zoon: om alles tot Zijn God en Vader terug te brengen. Daar is Hij succesvol in; alle dingen worden Hem onderworpen. Als je hier goed over nadenkt, dan is dit toch echt heerlijkheid nummer één van de Zoon. Alle dingen zijn Hem onderworpen. Hij is de lotbezitter van het al en daarbij is niets uitgezonderd. Dat zegt de schrijver en daar ben ik heel blij mee: niets uitgezonderd en ook niemand uitgezonderd. Alle dingen, echt alle dingen. Ik weet dat het heftig wordt ontkend, maar dit is nu juist de glorie van de Zoon. We gaan verder.

▶ 26:21 Heerlijkheid 2: de Zoon als Vormgever van de Toekomende Aionen ↑ hoofdstukken

Dan komen we bij nummer twee. Want ja, we hebben nog wat heerlijkheden te gaan. Er staat: op het laatst van deze dagen spreekt Hij tot ons in de Zoon, die Hij heeft gesteld tot een lotbezitter van alle dingen. Nou, dat zagen we al. Maar dan gaat het door, en dit is heerlijkheid nummer twee: door wie Hij ook de aeonen maakt.

U zegt misschien: "Hé, in mijn Bijbeltje staat het anders." Dan zeg ik: dat klopt. Want in de Concordant Version staat het inderdaad zo, maar voor de rest zijn er andere vertalingen. In de NBG-vertaling staat bijvoorbeeld: "Door wie Hij ook de wereld geschapen heeft." Ik begrijp wel waarom men dat zo zegt, maar domweg: het staat er niet. In de grondtekst staat niet "wereld", maar "aeonen". Het is sowieso al geen enkelvoud, het is meervoud: de aeonen. Dat zijn wereldtijden. Bovendien wordt er niet gesproken over "heeft geschapen", maar "Hij maakt". En wie is die "Hij"? God maakt de aeonen door Hem, de Zoon, die een lotbezitter is van het al. Denk daar nou eens over na.

Of, nou ja, stel gewoon de goede vraag. Er staat niet dat Hij álle aeonen maakt, maar dé aeonen. En wat zijn dé aeonen? Wel, dat zijn de toekomende aeonen. De toekomende aeonen worden door God... ja, nee, God máákt de toekomende aeonen door de Zoon. Ik heb hier in het verleden ook altijd eigenlijk wel gedacht dat Hij alle aeonen maakt door de Zoon, maar dat is niet wat die status inhoudt; niet alle aeonen, maar dé aeonen waarin Hij de lotbezitter zal zijn. De toekomende wereld waarvan wij spreken — om even in de termen van de Hebreeënbrief te blijven — die is aan Hem onderworpen. En die aeonen worden gemaakt door de Zoon. Dat wil zeggen: die worden vormgegeven door de Zoon.

Trouwens, als we even doorlezen in ditzelfde hoofdstuk — ik heb er hier verder geen diaatje van, maar daar staat het ook — dan kom je weer bij een probleem uit, want in onze vertaling staat: "Uw troon, o God, is in alle eeuwigheid." Maar dat staat er niet. In plaats van "alle eeuwigheid" staat er: de aeon van de aeon. Het is echt vreselijk, maar daar hebben we het al zo vaak over gehad: de aeonen zijn totaal uit beeld gekomen en het zicht daarop wordt ons ontnomen. De vertalers kennen het woord niet. Ze maken van een aeon een "wereld", of ze maken er in dit geval dan weer een "eeuwigheid" van. En dan maken ze er "alle eeuwigheid" van, wat er domweg niet staat.

Maar God geeft die aeonen vorm door de Zoon. Hij beheerst die wereldtijdperken. Daarom heten de aeonen ook de aeonen der aeonen; dat is weer zo'n overtreffende trap. De aeonen die gaan komen, beste mensen, dat zijn de toekomende aeonen. Dat zijn de overtreffende aeonen, waarbij alles wat tot dusver aan wereldtijdperken geweest is, verre achter zich wordt gelaten. Die zijn echt zo overtreffend. Waarom? Wel, het zijn de aeonen waarin de Zoon zal regeren en heersen. Zijn troon zal dan gevestigd worden. Vandaar dat die wereldtijdperken door Hem vormgegeven worden en steeds grootser en heerlijker worden.

Je ziet daarin trouwens nog weer een ontwikkeling. Hij zal straks de heerschappij op zich nemen, maar Hij gaat ook heersen totdat Hij al Zijn vijanden heeft onderworpen. U ziet: dat is een progressie. De kring wordt steeds wijder, totdat de kring inderdaad universeel is en alles ingesloten is, zodat er dus ook niets meer van is uitgezonderd. Door wie Hij, God, de aeonen maakt: de toekomende aeonen.

▶ 30:53 Heerlijkheid 3 en 4: de Afstraling en Afdruk van Gods Onzienlijke Wezen ↑ hoofdstukken

We gaan verder met heerlijkheid nummer drie. Het gaat nog steeds over de Zoon, die een afstraling is van de heerlijkheid. In de NBG-vertaling staat "Zijn heerlijkheid", en dat zal ook zo zijn; het gaat natuurlijk over Gods heerlijkheid. De Zoon is de afstraling van de heerlijkheid, namelijk de heerlijkheid van God. Zo wordt dat ook aangeduid in 2 Korinthiërs 4, waar we lezen over de heerlijkheid van God in het aangezicht van Christus. God is de onzienlijke God, maar Hij doet Zich kennen in de Zoon. De Zoon is de afstraling van de heerlijkheid. Gods heerlijkheid kan niet direct gezien worden; ik heb expres dit plaatje erbij gezocht. Je kunt niet rechtstreeks in de zon kijken; dat is niet voor het menselijk oog weggelegd. Wanneer de zon op het hoogste punt staat, is het menselijk oog niet in staat om in die zon te kijken. De zon is dus feitelijk onzienlijk, maar wat we zien is het licht, de afstraling of de uitstraling van die zon. Het is wel leuk, ik versprak me net per ongeluk en noemde de Zoon de "zon", maar eigenlijk had dat met opzet gedaan kunnen zijn. Want Hij, de Zoon, is de afstraling, het licht van God. Voor zover we Gods heerlijkheid kennen, is dat alleen maar via Hem. Hij is de afstraling van dé heerlijkheid. Van welke heerlijkheid? De heerlijkheid uiteraard van God Zelf, de heerlijkheid des Heren, de heerlijkheid van Yahweh.

Nummer vier sluit daar eigenlijk heel sterk op aan bij nummer drie: een afdruk van de aanname van Hem. U zegt misschien: "Sorry André, maar dit vind ik niet duidelijker dan in de NBG-vertaling." Dan zeg ik: oké, daar hebt u een punt. Maar dit is wel zoals het er staat. Die afdruk ziet u trouwens hier; eigenlijk staat daar in het Grieks het woord 'karakter'. Een afdruk zoals je dat ook kent van een karakter op een typemachine. Een typemachine is natuurlijk alweer een heel verouderd apparaat, maar zo’n karakter wordt door het lint gedrukt en dan zie je op papier de afdruk van zo’n karakter. Welnu, de Zoon is een afstraling van dé heerlijkheid en een afdruk, het karakter. De Concordant Version zegt: een embleem. Hij is het embleem van Zijn wezen. In de Statenvertaling staat "van Zijn zelfstandigheid". Hier staat in het Grieks het woordje 'hypostasis', waar ons woord 'hypothese' weer van afgeleid is. Dat is eigenlijk een onderstelling.

Je moet daar even goed over nadenken en je erop bezinnen wat dat betekent. De Zoon is een afdruk van wat God onderstelt. Laat ik u een voorbeeld geven: in de Zoon wordt zichtbaar wat God onderstelt. Ik heb hier een plaatje van allemaal afdrukken in het zand. Hier zie je de afdruk van een mens die hier gelopen heeft, daar van een dier, een hond of iets dergelijks – ik ben geen dierenkenner. En dit zal een auto geweest zijn, vermoed ik zo. Dat zijn allemaal afdrukken. Zie je hier een mens? Nee. Zie je hier een dier of een auto? Nee. Maar je ziet wel de afdruk ervan. In die afdruk kun je iets aannemen. Als je dit ziet, dan mag je aannemen dat daar een mens gelopen heeft. Of als je dat ziet, dan mag je aannemen dat daar een auto of een tractor gereden heeft. Je ziet de auto, het dier of de mens niet, maar de afdruk verraadt hen. Daarin kun je veronderstellen wie erachter zit. Dat is precies wat de Zoon is. De Zoon is de afdruk, het karakter van dat wat God veronderstelt. Weliswaar zien we God niet, maar in de afdruk weet je: Hij is het, het kan geen ander zijn.

We zeggen: hier heeft een mens gelopen. Die mens zie je niet, maar je ziet de afdruk. In feite is dat in een veel lagere zin ook van de schepping te zeggen. In de schepping zie je eigenlijk wat ze wel noemen Gods footprints, Zijn voetafdrukken. God laat Zich niet zien, nee, maar in alles wat je waarneemt, weet je: hier is zo over nagedacht, dit verraadt zo'n immense intelligentie. Het is gewoon bizar om te zeggen dat het zomaar toevallig is. Stel dat je die afdrukken in het zand ziet en zegt: "Hier heeft geen mens gelopen, het kan toch zomaar toevallig ontstaan zijn?" Iedereen zou zeggen dat je van lotje getikt bent. Maar als het dan gaat over de schepping en de ontkenning van een Schepper, dan heet je ineens heel intelligent. Sorry, ik heb daar niet zo heel veel begrip voor.

Afdrukken dus. Laten we even teruggaan naar de tekst. Hij is een afdruk van de aanname van Hem, namelijk van Hem die ook het al draagt door het woord van Zijn vermogen. Hij is de afdruk van Hem die het al draagt. In het Grieks staat daar 'ta panta'. Dat wil zeggen: het al, de hele schepping. Hij draagt dat al. En hoe doet Hij dat? Dan staat er: "in het woord", in dat wat Hij spreekt, in Zijn uitspraken van Zijn vermogen, ofwel door Zijn vermogende woord. Ooit zijn alle dingen ontstaan door Zijn woord. Hij sprak en het was er: "Er zij licht", en er was licht. Dat zijn Gods uitspraken; daardoor zijn de dingen ontstaan. Maar het is niet alleen het ontstaan van alle dingen door Zijn uitspraken, maar ook dat alle dingen bestáán – dat is de tegenwoordige tijd – door Zijn vermogend woord. Zou Hij anders spreken, dan zouden de dingen er niet meer zijn. Alle dingen draagt Hij door Zijn spreken.

Ziet u hoe enorm dat spreken van God is? God spreekt, en nu spreekt Hij door de Zoon. Dat is de ultieme spreekwijze, dit is definitief het laatst. Hij sprak ooit op vele wijzen van oudsher en op vele manieren door de profeten, maar nu spreekt Hij in een Zoon. Dat is definitief. En die Zoon is zo glorieus: Hij is de lotbezitter van het al, Hij is de afstraling van Gods heerlijkheid en Hij is de afdruk van wat Hem veronderstelt. En die 'Hem', dat is Degene die alles draagt door Zijn krachtig woord. Dat is Gods spreken, en de Zoon is het karakter, het embleem, de afdruk daarvan. Dat was heerlijkheid nummer vier. We gaan verder naar de vijfde.

▶ 40:01 Heerlijkheid 5: de Volkomen Reiniging en Wegneming van de Zonde ↑ hoofdstukken

Reiniging van de zonden makend. Er staat dat Hij de reiniging der zonden tot stand heeft gebracht. Het gaat hier trouwens niet zozeer over onze zonde. Misschien vindt u dat in de Hebreeënbrief ook wel een bezwaar tegen de wijze waarop ik nu vanmorgen spreek, en zegt u: "Ja, maar wat heb ik eraan? Wat is ons belang?" Daar gaat het in die eerste woorden van de Hebreeënbrief eigenlijk totaal niet om. Later trouwens wel; ook wat ons profijt is en hoezeer Israël, maar in het algemeen ook wij, de vruchten daarvan plukken. Trouwens, ik moet u zeggen: als je dit echt op je laat inwerken, dan pluk je daar sowieso wel de vruchten van. Maar het gaat nu niet om ons profijt, het gaat om Zijn heerlijkheid.

Het gaat er niet zozeer om dat onze zonden worden gereinigd, maar de zonden worden dóór Hem gereinigd. De reiniging der zonden maakt Hij, zo wordt het geformuleerd. En dat draagt dus bij, dat is weer een diadeem of een juweel op Zijn kroon. Dat Hij dat doet en dat wij daar de vruchten van plukken, is tot uw dienst, maar daar gaat het hier niet om. Het gaat erom dat dit Zijn heerlijkheid is. Hij doet dat. Let op: Hij reinigt, Hij verschoont, Hij maakt dus met recht schoon, zodat het afgewassen is. Dat is toch wat het woord zegt.

En let op, er staat hier niet "schuld". Ik weet dat wij, met ons calvinistische verleden – we leven immers in een calvinistisch land en in het algemeen denkt men traditioneel christelijk bij zonde altijd aan schuld. Het is mij al heel vaak opgevallen, en trouwens niet alleen bij anderen, maar ik heb dat zelf ook: als je dat van kindsbeen af altijd te horen krijgt, dan gaat het min of meer in je systeem zitten dat als je over zonde hoort, je meteen aan schuld denkt. Dus de reiniging van zonden betekent dan dat je schuld wordt weggedaan. Maar als je er goed over nadenkt: wat is dat voor onlogisch denken? Als een schuld weggedaan wordt, wil dat zeggen dat het je niet meer aangerekend wordt. Maar als de zonden gereinigd worden, wil dat zeggen dat de zonden wég zijn. Zonden spelen dan geen rol meer.

Kijk, ik noem maar wat: ik veroorzaak een aanrijding en rijd tegen iemand op. Dat is zonde; dat is met recht een doelmisser, want dat heb je niet op het oog. Ja, je raakt die auto, maar dat is niet je bedoeling. Bam, dat is raak, maar daarmee dus mis. Dat is zonde. Maar wat dat vervolgens allemaal gaat betekenen – de rekeningen van de garage en van de verzekering en weet ik wat nog meer, de schuld die je moet betalen – dat zijn twee verschillende dingen. Als God, of in het algemeen de Schrift, zegt dat Hij reinigt en verlost van zonde, dan wil dat zeggen dat je zondeloos gemaakt wordt. Dat is trouwens ook Zijn werk, want daar gaat het juist om: wie doet dat? Wel, Hij reinigt van zonde. Dat is Zijn werk en dat is juist een van de juwelen op Zijn kroon, een van de zeven: de reiniging van de zonden maakt Hij. Dat dit ook betekent dat Hij de schuld wegdoet en dat het volledig niet aangerekend wordt, is waar, maar het is veel meer. Hij doet de zonde weg; dat is de oorzaak van alles. De schuld is eigenlijk alleen maar een gevolg daarvan. Hij doet de zonde weg, zodanig dat als Hij de reiniging van de zonde tot stand brengt of maakt, de zonden er uiteindelijk niet meer zijn. Dan is alles tot zijn doel gekomen. Je moet het zo letterlijk en concreet mogelijk vasthouden en verstaan: de reiniging van de zonde maakt Hij.

De vraag is: wie realiseert de reiniging van de zonde? Antwoord: dat is de Zoon. En later in de Hebreeënbrief wordt dat uitgebreid toegelicht. Die Zoon, dat is de Hogepriester naar de ordening van Melchizedek. Dat is een hele mond vol, maar wat een geweldige dingen liggen daarin besloten. En hoe Hij dat dan doet en dat die Hogepriester vandaag ook in het binnenste heiligdom is. Wat ik nu zeg, zijn allemaal termen die direct aan de Hebreeënbrief ontleend zijn. Trouwens, dat mag ik misschien al eventjes zeggen: over een paar weken, op 8 oktober, hebben we weer een conferentie in Garderen op een zaterdag. Het thema is "Achter het voorhangsel". Daar mag ik zelf, samen met Gerard, die daar achterin zit, en Menno Heijman wat over vertellen. Eigenlijk gaat dat vooral uitsluitend over de Hebreeënbrief; over wat daar plaatsvindt achter het voorhangsel. Dat wil zeggen: onttrokken aan het oog. Maar mensen, dat is precies waar het allemaal om gaat. Als u er trouwens bij wilt zijn, moet u zich wel even opgeven. Maar goed, misschien dat ik daar zo nog even op terugkom bij het doen van de mededelingen. Het is een geweldig onderwerp. Die Hogepriester, Hij reinigt. Niet zoals de hogepriesters ooit onder het oude verbond; dat was alleen maar een symbool, in ieder geval een type. Niet minder ook, maar ook niet meer dan dat. Het verwees naar Hem, de Zoon: de reiniging van de zonden maakt Hij.

▶ 46:15 Heerlijkheid 6: Rechts Gezeten van de Majesteit in de Hoogte ↑ hoofdstukken

En dan komen we bij nummer zes: het rechts gaan zitten van de majesteit in hoogten. Eigenlijk staat ‘rechts’ hier in het Grieks op een wat andere manier. Wij zeggen meestal ‘aan de rechterhand’, maar feitelijk staat er ‘in de rechter’, oftewel de rechterzijde. Zoals je dat in gewoon Nederlands zegt: Hij is rechts gaan zitten. Feitelijk wordt in deze ene zin het rechts gaan zitten van de majesteit in hoogten op drie wijzen uitgestald; het is één heerlijkheid, maar het wordt op drie manieren gepresenteerd.

Hij is rechts gaan zitten. Niet ‘recht’ gaan zitten, maar Hij is rechts gaan zitten. Dat is op zich natuurlijk al een aanduiding van verhoging. De rechterkant heeft in de Bijbel altijd te maken met – en dat vind ik zelf een erg makkelijke manier om het uit te leggen – voorrang. Iets wat aan de rechterkant gezet wordt, krijgt voorrang en een erepositie. Wat je daarentegen links laat liggen, dat wordt genegeerd. Rechts heeft alles te maken met eer. Hij is dus rechts gaan zitten.

En dan staat erbij: ‘van de majesteit’. Een van de passages die een hele grote rol spelen in de Hebreeënbrief is Psalm 110, waar ook gesproken wordt over de hogepriester naar de ordening van Melchizedek. Daar staat, en dat werd al in de dagen van David voorzegd, dat er iemand zou komen die door God verhoogd zou worden tot aan Zijn rechterhand: ‘Zit aan Mijn rechterhand, totdat Ik Uw vijanden gesteld zal hebben tot een voetbank voor Uw voeten’. Hij, de Zoon, is rechts gaan zitten. Hij heeft een positie van eer ontvangen en daar is Hij vandaag: rechts gezeten van de majesteit in hoogten.

Als we even doorbladeren naar hoofdstuk 8, dan zie je dat de schrijver van deze brief de boel gaat samenvatten. Hij zegt in vers 1: ‘De hoofdzaak van ons onderwerp...’ – dus van alles wat hij tot dusver naar voren heeft gebracht – ‘...is dat wij zulk een hogepriester hebben, die gezeten is’. Hij zit. De priesters in het Oude Testament moesten altijd staan; ze waren nooit klaar. Maar de Zoon zit, Hij is gezeten ter rechterzijde van de troon der majesteit. Dit is eigenlijk gewoon een aanduiding van God Zelf. Als er een Majesteit is, dan is Hij het. En Hij is gezeten rechts van de troon van de majesteit in de hemelen, op die hoge plaatsen. Dat is precies wat hier staat: rechts gaan zitten van de majesteit in hoogten.

Inderdaad is een van de grote onderwerpen in deze brief dat de Zoon over wie de schrijver spreekt, de Zoon is die Zich straks zal openbaren, maar vandaag is Hij onttrokken aan het oog. Vandaar ook de verwijzing naar het verblijf ‘achter het voorhangsel’. Zoals de hogepriester eens per jaar ook achter het voorhangsel was, wat een uitbeelding is van de hemelen. Waar is Hij nu? Aan de rechterzijde van de troon der majesteit in hoogten. Zie je dat? Nee, dat zie je juist niet. Dat is precies Zijn positie op dit moment.

Dat maakt het ook allemaal erg lastig als wij visueel ingesteld zijn; we willen er graag een plaatje bij hebben. De Hebreeënbrief komt ons daarin echter tegemoet, want als de schrijver over deze dingen gaat spreken, laat hij allerlei illustraties zien: over de hogepriester, over Melchizedek en over wat er gebeurde in de tabernakel. Geweldig, het zijn allemaal plaatjes, het zijn als het ware dia’s van wie de Zoon is. Wil je je er een voorstelling van maken? Alsjeblieft, de hele Hebreeënbrief gaat daarover. Hij is rechts gaan zitten van de majesteit in hoogten. Dat is nummer zes van de diademen op Zijn kroon.

▶ 51:09 Heerlijkheid 7: een Uitnemender Naam, Vér Boven de Engelen ↑ hoofdstukken

En dan: zoveel beter geworden... zoveel beter wordend dan de engelen als Hij een uitnemender naam naast hen als lotbezit ontvangen heeft. Zoveel beter wordend. Ik zei al: beter. Dit woord is echt een sleutelbegrip in deze Hebreeënbrief; het komt heel vaak voor. Beter betekent: overtreffend in kwaliteit. Iets is goed, maar als het beter is, dan wil dat zeggen dat het overtreft in kwaliteit. Welnu, dit woord komt twaalf keer voor in de Hebreeënbrief. Daar moeten we het nog eens een keertje over hebben: over die twaalf keer "beter" in de Hebreeënbrief. Dat lijkt me wel een mooi thema. Dan gaat het over wat wij kennen, en dat is juist wat in deze brief naar voren gebracht wordt: alles is beter en wordt namelijk afgezet tegen het goede dat de Hebreeën al kenden in het Oude Testament, in de Tenach. Hij spreekt over een betere offerhande, over een betere opstanding, over een beter verbond, over een beter offer. Nou ja, twaalf keer dus. Ik weet ze dan niet allemaal zo uit mijn hoofd, maar alles is beter. Wat we vandaag in Christus, in de Zoon, kennen, is zoveel beter. Zoveel beter dan alles wat ze tot dusver kenden. Die Hebreeën hebben nu kennisgemaakt met de Zoon en daarmee met het zoveel betere dan wat ze ooit en tot dusver hebben gekend.

Zoveel beter wordend, namelijk die Zoon, dan de engelen. Ook dat moet je goed begrijpen, want die Hebreeën – voor zover zij wat over God wisten – dan was dat altijd door bemiddeling van engelen. God communiceerde vanouds via engelen. Als God verscheen, ook als je leest dat JAHWEH verscheen, dan lees je dat het een engel was. Of de engel, maar het was een engel. Bijvoorbeeld bij de brandende braamstruik: dan lees je dat JAHWEH verschijnt, maar Stefanus zegt dat het een engel was die aan Mozes verscheen. En je leest bijvoorbeeld ook, en dat wordt nog wel eens een keer gezegd in hoofdstuk 2 vers 2, dat de wet door bemiddeling van engelen aan het volk Israël via Mozes is gegeven. Door bemiddeling van engelen. Dus God deed dat indirect en dat deed Hij via engelen. Vandaar dat die engelen feitelijk ook model staan voor het Oude Testament. De wijze waarop God tot dusver vanouds communiceerde met het volk, dat was via engelen. Nu communiceert Hij via een Zoon.

En dan zegt hij: dat is daarom zoveel beter... Die Zoon is zoveel meer als Hij een uitnemender naam naast hen als lotbezit ontvangen heeft. Dat wil zeggen: die Zoon is nu daar inderdaad in de hoogte gezeten, maar Hij heeft een uitnemender naam. En wat is dat, die naam? Kijk gewoon even in de context. Die naam die Hij heeft ontvangen, is die van "Zoon". Kijk maar naar vers 4: Hij is zoveel beter geworden dan de engelen als Hij een uitnemender naam naast hen als lotbezit ontvangen heeft, of geërfd heeft; "ontvangen heeft als erfdeel", staat er in de NBG-vertaling. Die naam is "Zoon", want – nou, dan gaat de schrijver het uitleggen – want, zegt hij: tot wie van de engelen zei Hij ooit: "Mijn Zoon ben jij, Ik heb jou vandaag verwekt"?

Hier wordt weer iets uit de Psalmen aangehaald. Nu niet uit Psalm 110 of uit Psalm 8, maar dit keer uit Psalm 2. In de Psalmen wordt de Messias voorzegd en dan wordt er gezegd: "Mijn Zoon ben jij". En de schrijver zegt: dat heeft God nooit tot een van die engelen gesproken. Altijd communiceerde God via engelen, nu via een Zoon. En nooit heeft Hij tot een engel gezegd: "Mijn Zoon ben jij". Nooit. "Mijn Zoon ben jij, Ik heb jou vandaag verwekt." Die tekst kent u; in Psalm 2 gaat het over de Zoon van God. Nou, kijk het maar eens na, het gaat zo onmiskenbaar over de Messias. Die Hebreeën konden dat niet ontkennen. Er is natuurlijk heel veel strijd; je moet dat ook tegen de achtergrond van die hele Hebreeënbrief zien. God zegt tot de Zoon: "Jij bent mijn Zoon, Ik heb je vandaag verwekt".

Even iets vreemds, want ik zal u vertellen: dat "heden verwekt" of "vandaag verwekt", dat gaat niet over de conceptie, de bevruchting van de Zoon. Dat wil zeggen: toen Maria zwanger werd. Toen werd de Zoon verwekt; tegen Maria werd gezegd: "De kracht van de Allerhoogste zal over u komen en daarom zal dat wat uit u voortkomt, Zoon van God genaamd worden." Hij was dus de Zoon van God vanaf Zijn conceptie, vanaf dat moment. Maar dat "vandaag verwekt" slaat daar niet op. Dat zou ook heel onlogisch zijn, want tot een embryo spreek je niet; die heeft namelijk geen oren of in ieder geval kan die nog niet horen. Nee, daar gaat het ook niet over, en dat kan ik u bewijzen hoor. Want hier wordt niet een embryo aangesproken; hier wordt gesproken over de dag van de opstanding, toen de Zoon verwekt werd uit de doden. Hij was al de Zoon, maar hier wordt gesproken over de dag van de opstanding. Trouwens, op die dag van de opstanding zegt Hij ook tegen Maria Magdalena: "Ik vaar op naar mijn God en uw God, naar mijn Vader en uw Vader." Op die dag heeft God Hem uit de doden verwekt.

Dat "vandaag verwekt" slaat op: verwekt en voortgebracht uit de doden. En dat "vandaag" slaat op die dag van de opstanding. En als u echt een glashard bewijs daarvan wilt hebben, dan staat het in Handelingen 13. Ik ga nu niet eens naar die schriftplaats toe, maar daar kun je dat zien. Daar staat inderdaad dat "Ik heb je heden verwekt" in Psalm 2 slaat op de opstanding. Dat is ook heel logisch als je daarover nadenkt. Toen, op die dag, heeft God tegen Zijn Zoon gezegd: "Ik heb Je verwekt". Je was al de Zoon, maar Ik heb Je vandaag verwekt, nu uit de doden. De Opgestane! Dit verwijst dus naar Hem die de dood achter Zich liet en nu de Opgestane is. Reiniging van de zonden makend, rechts zittend van de Majesteit in de hoogten. Hij is de afdruk, het embleem, de uitstraling... Hij is dat alles: de Opgestane. Hij is Zoon van God en daarmee is Hij beter, zoveel overtreffender dan wat de Hebreeën tot dusver altijd hebben gekend middels de profeten.

▶ 59:09 Samenvatting: de Zeven Diademen van de Opgestane Zoon ↑ hoofdstukken

Laten we deze zeven heerlijkheden van de Zoon nog eens op een rijtje zetten. Wat hebben we over Hem gezien? De Zoon is gesteld tot lotbezitter van alle dingen; dat is heerlijkheid nummer één. Ten tweede: door Hem maakt God ook de aeonen. Dat betreft de toekomende tijd; die toekomende aeonen gaat Hij vormgeven door de Zoon.

Ten derde is de Zoon een afstraling van de heerlijkheid, namelijk Gods heerlijkheid. Nummer vier: de Zoon is een afdruk van de aanname van Hem. Hij is het embleem van wat God veronderstelt te zijn. God Zelf wordt niet gezien, maar Zijn afdruk zien wij in de Zoon.

Wie is die Zoon nog meer? Wel, Hij is degene die de reiniging van de zonden tot stand brengt. Hij is het die verschoont en verlost, en daarmee de zonde tot verleden tijd maakt. Dat is de Zoon. Als zesde punt: Hij is rechtszittend van de Majesteit in hoogten.

En dan nummer zeven: Hij is zoveel beter dan de engelen. Waarom? Omdat Hij zo’n uitnemende naam heeft ontvangen. Hij is de Zoon van God, die door God is verwekt op de dag van de opstanding. Wel, over Hem hebben we het. Dit zijn de zeven heerlijkheden waar de schrijver van de Hebreeënbrief mee begint. Ik wilde u daar vanmorgen heel graag in meenemen om u dat voor ogen te stellen. Voor mijzelf is het geweldig om hieraan te denken; om te beseffen hoe groot Hij is. Zullen we daar een lied over zingen?