▶ 00:00 Inleiding: Vreemd Taalgebruik Rondom het Bloed ↑ hoofdstukken

Dankjewel voor de introductie. Van mijn kant ook een hele goede middag allemaal. Ik ben blij dat ik hier weer een keer na een aantal maanden mag wezen. Het onderwerp waar we het over gaan hebben, en zojuist is het al eventjes ter sprake gebracht, is de betekenis van het bloed. Eén ding moet toch wel duidelijk zijn: als je de Bijbel leest, dan stuit je daar zo dikwijls op. Vele honderden keren wordt alleen al het woord 'bloed' genoemd en dat wordt dikwijls gedaan op een symbolische, typologische wijze. Dat wil zeggen: het gaat lang niet altijd specifiek over bijvoorbeeld het bloed in ons lichaam. Ik kom er straks nog eventjes op terug. Het gaat ook daarbij over wat dat bloed voorstelt, wat de betekenis daarvan is. Daar willen we vanmiddag eens over doordenken.

Laat ik als inleiding ook eventjes dit zeggen: dat een buitenstaander ongetwijfeld zou denken als hij een christen hoort spreken, of in een samenkomst terechtkomt en hij hoort het woord 'bloed', dat dat dikwijls heel veel vragen op moet roepen. Dat kan niet anders. Want kijk, je kunt nog zeggen dat in een bepaald verband het heel logisch kan zijn. Begrijpelijk, logisch taalgebruik, bijvoorbeeld als er gesproken wordt over bloed dat vergoten wordt. Dat is niet zo moeilijk, zelfs in het algemeen spraakgebruik gebruiken we die term. Bloed dat vergoten wordt, of als er gesproken wordt in Kolosse over het bloed van het kruis; die associatie is heel gemakkelijk en daar hoef je helemaal geen bruggetje voor te maken, je begrijpt het eigenlijk meteen. Ondanks het feit overigens - maar daar komen we straks wel over te spreken - dat er nog veel meer achter zit dan we zouden vermoeden.

Maar of het over een lam dat geslacht wordt en dat je dan ook leest, zoals dat staat in Openbaring 5, over 'geslacht en gekocht met uw bloed'. Hier wordt het al iets lastiger. Weliswaar de link tussen slachting en bloed, die ligt nogal voor de hand. Daar hoef je geen gedachtesprongetjes voor te maken of linken, associaties voor te doen. Dat is heel begrijpelijk, ligt zo voor het oprapen. Bij 'gekocht' ligt het alweer moeilijker. Gekocht met het bloed. Hoewel, als je daar ook een klein beetje over doordenkt, begrijp je dat ook wel. Als je bijvoorbeeld eraan denkt dat zoveel mensen in het verzet hebben gezeten tijdens de Tweede Wereldoorlog en zij gaven hun leven, zij hebben hun bloed gegeven. Ze waren slachtoffers - over dat woord gaan we het uitgebreid nog doorspreken - maar ze waren slachtoffers en zij hebben een prijs betaald. De prijs van hun leven betaald en daarmee hebben zij feitelijk ook de vrijheid verworven. Ze hebben een prijs betaald en wat er daarmee gekocht is, dat we nu in een werelddeel mogen leven waar vrijheid is. Dus dat is nog begrijpelijk taalgebruik en ook logisch. Dat is niet zo moeilijk.

Maar het wordt echt eigenaardig en moeizaam en ook op het eerste gezicht heel onlogisch, en daar wil ik vanmiddag heel graag wat aan doen. Want op het moment dat iets onlogisch is - dat zeg ik even terzijde - dan heb je iets in het woord niet begrepen. Ik ga er maar vanuit, ik kan het zo gemakkelijk eigenlijk ook uitleggen: het woordje 'logisch' komt van het Griekse woord 'logos' en 'logos' is gewoon het woord voor woord. Als iets onlogisch is, dan begrijp je dat woord kennelijk niet. En dat is wat er aan de hand is. Dat wil zeggen, als daar een uitdrukking gebezigd wordt in... Wat is het? In Openbaring 1 wordt dit gezegd: 'gewassen in het bloed van het Lam'. Ik had het zojuist eventjes over een buitenstaander die in een kerkdienst komt of in de samenkomst, of hij hoort iemand spreken over: "Ik ben gewassen door het bloed van het Lam". Dat is een vreemde uitdrukking. Als je daar nooit van gehoord hebt, dan denk je: wat voor eigenaardige groep ben ik nu eigenlijk binnen beland zeg. Want bij bloed denken we niet aan wassing. Ja, als je besmeurd bent met bloed, dan moet je gewassen worden. Maar gewassen worden door bloed of gewassen in bloed, dat is eigenaardig.

Dat is trouwens geen tekst, geen Bijbeltekst bedoel ik, maar het is een bekend lied. En sommigen van u kunnen hem ongetwijfeld inzetten: 'Daar is kracht, kracht, wonderbare kracht in het dierbaar bloed van het Lam'. Kracht! Daar moet je toch ook wat moeite voor doen? Want als we bloed zien, zit daar kracht in? Heeft dat reinigend vermogen? Nou ja, we komen daar uiteindelijk deze middag ook op terug over allerlei functies die toegeschreven worden in de Bijbel aan bloed. Dat wil zeggen: bloed heeft een bepaalde werkzaamheid. Ik geef er hier zomaar een paar, maar de lijst is in werkelijkheid veel langer en ik zal straks ook een langere lijst presenteren. Moet je nog even geduld hebben, dat wel. Maar bloed heiligt, lees je bijvoorbeeld. Bloed verzoent. In bloed is vergeving. Vanwaar? Wat is nou de logica achter zulke zinnen en zulke vragen? En dat betekent dus dat de volgende vraag is: wat betekent dan dat bloed?

▶ 06:25 Is Bloed een Beeld van Leven of van Sterven? ↑ hoofdstukken

Ik ben daar twee totaal tegenovergestelde antwoorden op tegengekomen. Het eerste antwoord, dat 99% van de christenen op deze manier uitleggen, is dat bloed staat voor de dood of eventueel voor sterven, en daarmee de dood. Voordat we daar kritiek op gaan leveren, wil ik eerst vertellen waarom daar ook wel weer wat voor te zeggen is. In die zin heeft het een bepaalde logica, per slot van rekening. Iemand die geslacht wordt – laat ik het beperken tot een dier – en je ziet dat bloed, dan weet je één ding: dat dier is of stervend, of het is gestorven. Toch? De link is dus: als je bloed ziet, dan moet daar sprake zijn van sterven of van het inmiddels beëindigde stervensproces, oftewel de dood. Dat is geen gekke gedachte.

Maar ik zal u vertellen: ik heb zelf vele jaren vertoefd in een kring waar precies het tegenovergestelde werd gezegd. Ik kan me nog heel goed herinneren, dat was in de jaren tachtig – ik denk ergens in 1985 of misschien 1984. Toen was ik in Wezep in een bijbelstudiebijeenkomst van het MBC, en daar werd verteld: bloed is leven. De hele dag was daaraan gewijd, met allemaal schriftplaatsen: bloed is leven. En dat werd voor mij eigenlijk een soort vanzelfsprekendheid. Dus op het moment dat je bloed leest, dan lees je leven. Dat is precies het tegenovergestelde.

De gedachte daarachter... ja, er is natuurlijk ook veel meer over te zeggen, maar ook dat kun je natuurlijk net zo goed verdedigen. Want per slot van rekening – en ik hoop daar komende week weer naartoe te gaan – zie je bij de bloedbank allemaal van die affiches: 'Bloed geven is leven geven'. Per slot van rekening: bloed, daar kan een mens niet zonder. Dat doorstroomt je lichaam zolang je leeft, en op het moment dat dat niet meer stroomt, nou, dan is de dood ingetreden. Met andere woorden: bloed is leven.

En ik moet u zeggen: dat gaf voor mij zoveel antwoorden, en toch ben ik erop gestuurd dat het niet helemaal compleet is als je het zo zegt. Daar wil ik dan ook wat over vertellen, maar voordat we echt schriftplaatsen langsgaan, wil ik ook het onderwerp even afbakenen. Zojuist heeft Dubbele wat verteld over hoe dat gaat bij de conceptie. Dat is trouwens nog een heel apart verhaal hoor. Maar goed, je hebt het verder zonder commentaar voorgelezen over de zwangerschap. Maar over dat onderwerp, over dat terrein, daar wil ik vanmiddag eigenlijk helemaal niks over zeggen. Dus niet iets over de biologische functie van het bloed in het lichaam. Dat is trouwens wel buitengewoon boeiend. Als je het daarover hebt... ik herinner me trouwens die studiedag waar ik zojuist eventjes aan refereerde, ergens in de jaren tachtig. Toen was daar een huisarts en die heeft daar ook zijn verhaal verteld, vanuit zijn perceptie, vanuit zijn ervaring en zijn wetenschap: wat hij weet als medicus over de functie van het bloed. En dat was heel boeiend.

En ja, je kunt Wikipedia naslaan, je kunt op het internet eens eventjes gaan zoeken, je googelt op het woord 'bloed' en je komt een heleboel informatie tegen. Het is een vloeistof die in het lichaam van dieren en mensen circuleert voor de verdeling van voedingsstoffen. Nou ja goed, ik kan dat gewoon voorlezen. Maar ik heb nu juist gezegd waar ik het niet over ga hebben: over de biologische functie van het bloed. Waar ik het wel over wil hebben, dat is de betekenis van het bloed in verband met het altaar, en daarmee dus ook de offerdienst. Daarmee baken ik het onderwerp af. Over de functie van bloed in het lichaam is trouwens ook wel wat vanuit de Bijbel te zeggen. Hoewel, in 99% van de gevallen durf ik wel te zeggen: het gaat altijd juist over de functie van het bloed op het moment dat het lichaam niet meer leeft, dat het lichaam ontzield is, en daarmee dus eigenlijk geen bloed meer heeft, of in ieder geval geen stromend bloed meer. Dus dat is eigenlijk ook de beperking die ik mij opleg. Maar bijbels gezien is dat, zoals gezegd, nauwelijks een beperking te noemen, omdat dit eigenlijk het item is in de Bijbel: als de Bijbel spreekt over bloed, dan gaat het altijd over bloed in verband met het altaar en in verband met de offerdienst.

▶ 11:53 De Ziel van Al het Vlees Is in het Bloed (leviticus 17) ↑ hoofdstukken

Laten we eerst maar eens gaan naar Leviticus 17. Dat is niet de eerste vermelding van bloed; integendeel, we komen het bloed al in Genesis 4 voor het eerst tegen. Maar in Leviticus 17 wordt iets essentieels gezegd over de functie en de betekenis van het bloed in verband met het altaar. Ik ga naar vers 11 om te beginnen. Daar lees je: "Want de ziel van het vlees is in het bloed." Als je een woord wilt koppelen aan het woord bloed, dan moet je zeggen: dat is "ziel". De Bijbel koppelt ziel direct aan bloed; we zullen dat straks nog vaker zien. Maar in ieder geval dit: "Want de ziel van het vlees is in het bloed." En "dat van het vlees" betekent zelfs "van al het vlees".

Ook dat zullen we straks nog lezen. Dat wil zeggen, niet alleen dat van de mens. De mens is, zoals je in Genesis 2 al leest... ja, in de MBG-vertaling niet direct. Maar ik weet dat ik hier in een gezelschap ben waar meestal de Statenvertaling gelezen wordt, en daar staat het correct in. Tenminste, in de oude versie. Ik weet niet hoe dat in de nieuwe vertaling verwoord is. Maar er staat in Genesis 2 dat als de mens Adam geformeerd wordt, de neshama (de levensadem) in hem geblazen wordt. En dan staat erachter: "en alzo werd de mens een levende ziel". Dat is van belang.

De Bijbel heeft een heel ander zielsbegrip dan waar wij doorgaans over spreken. Wij zeggen wel: "Een mens heeft een ziel", maar dat is strikt genomen niet waar. De mens is een ziel. Een ziel is een combinatie van geest en stof uit de aardbodem, en dat tezamen is een ziel. Als dat ademt en als dat geest heeft – dus ruach – dan is het een levende ziel. Als hij de geest weer teruggeeft, dan is het een dode ziel. Het hele idee van een onsterfelijke ziel komt dus uit de Griekse filosofie, niet uit de Bijbel; dat kent de Schrift niet. De Bijbel zegt bijvoorbeeld: "De ziel die zondigt, die zal sterven." Dat staat haaks op het hele Platonische idee. Ik bedoel Plato, die Griekse filosoof van een paar eeuwen voor Christus; hij zei dat de mens een onsterfelijke ziel heeft. Nee, zegt de Schrift: de mens is een sterfelijke ziel. En trouwens, dat begrip wordt nog uitgebreider; ook dat wordt wat weggemoffeld in de vertalingen. Ook hier moet ik eerlijk zijn: de Statenvertaling is ook hier correct. Dieren – ja, ook dieren – hebben niet geen ziel; dieren zijn gewoon, net als mensen, levende zielen.

En de eerste keer dat het woord ziel (in het Hebreeuws is dat nefesh) wordt gebruikt... in het Grieks kennen we dat woord trouwens misschien wat beter: het Griekse woord voor ziel is psyche, waar ons woord "psyche" vandaan komt. Psychologie betekent dus eigenlijk "zielskunde". Maar goed, dat woord nefesh blijkt dus te slaan op al het vlees, zowel dier als mens. Wat we gemeenschappelijk hebben met de dieren, is dat wij gewoon allemaal vlees zijn en dat zij, het gedierte en de mens, gewoon allemaal zielen zijn. En de eerste keren dat het woordje nefesh wordt gebezigd in Genesis 1 – al vier keer – dan blijkt het betrekking te hebben op... pardon, op dieren. En pas in Genesis 2 lees je dat de mens ook een ziel wordt genoemd. Maar goed, wat is nou de essentie? Wat is de ziel van het vlees? Waar zit hem dat in?

En dan begrijp je eigenlijk ook meteen waarom mens en dier een ziel is: dat is gelegen in het bloed. Zowel het gedierte als de mens... bij gedierte kan dat allerlei vormen van bloed aannemen – maar dan moet u maar even bij Wikipedia kijken voor de biologische aspecten – maar dieren hebben gewoon bloed, in welke vorm dan ook. En dat bloed, dat is karakteristiek voor het vlees, en dat is eigenlijk ook de ziel. "De ziel van het vlees is in het bloed gelegen." Dat is de Bijbelse definitie daarvan. En God zegt – want de Heer zelf is hier aan het woord, Hij zegt dit tegen Mozes, en Mozes moest dat vervolgens doorgeven – "En Ik heb het u op het altaar gegeven." Kijk, en hier zie je dus meteen bloed in verband met het altaar. "Ik heb dat bloed aan jullie op het altaar gegeven." Dat zijn op zich alweer twee dingen, en ik wil er nu alvast even op wijzen.

Kijk, hier even zo'n voorstelling. Dit is trouwens nooit hoe het overal was, want dat is veel groter, maar het gaat even om het idee: je hebt eerst een dier dat geslacht wordt. Het bloed van zo'n dier werd opgevangen en vervolgens kwam dat bloed – nou ja, wat er allemaal mee gebeurde – in ieder geval in aanraking met het altaar. Als het bijvoorbeeld een brandoffer betrof, dan steeg dat dier, inclusief het bloed, op. Het kwam op een verhoging, want een altaar is feitelijk niets anders dan een verhoging. Dat bloed kwam dus na de slachting op een verhoging en vervolgens rees het omhoog of steeg het omhoog. Slachting, daarna de "offerhandel" – ik zeg het expres zo, want dat blijkt een heel belangrijk punt te zijn. Eerst de slachting, daarna het offer op het altaar. Zodat bloed feitelijk spreekt. En ons woord "slachtoffer" is heel treffend, want dat is precies wat het is: een slachtoffer. Dat wil zeggen: eerst wordt een dier geslacht en vervolgens wordt het geofferd. Als een dier alleen maar geslacht werd, was het nog geen offer; nee, het was een noodzakelijke voorwaarde. Aan het offer ging een slachting vooraf, maar het eigenlijke offer vond plaats ná de slachting.

▶ 19:43 De Ware Betekenis van het Woord Slachtoffer ↑ hoofdstukken

Kijk, daar heb je trouwens meteen alweer een probleempje dat zich voordoet in onze taal. Want wij spreken over slachtoffer en ik heb het eens nagekeken in het woordenboek. Dan wordt slachtoffer gedefinieerd als iemand die buiten zijn schuld schade lijdt. Dan ben je een slachtoffer. En dan spreken wij bijvoorbeeld over slachtoffers in allerlei contexten. Bijvoorbeeld verkeersslachtoffers, oorlogsslachtoffers, geweldsslachtoffers, enzovoort. Maar, nou zie je meteen ook hoe dat woordje bij ons, slachtoffer, een enorme reductie heeft ondergaan. Dat wil zeggen: een waardevermindering. Want bij verkeersslachtoffers is er weliswaar sprake van bloed en bij oorlogsslachtoffers ook van bloedvergieten, maar er is geen sprake van een offerande.

Kijk, dit dier... Het dier hier is geslacht, maar pas hier, dat wil zeggen als het op het altaar terecht kwam, als het verhoogd werd en opsteeg tot God... En dan lees je altijd die standaardformule daarbij: "Gode tot een welriekende reuk". Kijk, dat was het offer. Zodat wij bij slachtoffer ook eigenlijk per definitie aan dood denken. Toch? Als we spreken over verkeersslachtoffer, oorlogsslachtoffer, geweldsslachtoffer... Nou ja, bij de laatste hoeft er nog niet per se sprake te zijn van dood, maar bij verkeersslachtoffers en oorlogsslachtoffers in principe altijd wel. Daar zijn mensen gedood buiten hun schuld om.

Dat zit trouwens wel weer ook in dat idee, ook bij een offerande. Want een offerande moest altijd een dier zijn dat onbesproken was, een gaaf dier. Zodat feitelijk het slachten van zo'n dier ook zonde is. Het is toch zonde om een gaaf dier, nog in de kracht van het leven, te slachten? Dat is essentieel. Misschien dat ik er straks nog even op terugkom. Maar in ieder geval, ik wil eventjes zeggen dat ons woord slachtoffer zoals wij het bezigen, dan hebben we het altijd alleen maar over slachting. Over omkomen, over dood, over sterven. Maar over een offer, het idee of het element of de gedachte aan een offer, speelt bij het woord slachtoffer bij ons in het algemeen spraakgebruik geen enkele rol. En dan mis je dus feitelijk de clue. Nou, dat wil ik er in ieder geval even bij gezegd hebben.

▶ 22:43 Verzoening (kippoer) Betekent Beschutting en Bedekking ↑ hoofdstukken

We gaan door, want we waren in Leviticus 17 en daar staat dit. Ik heb meteen een woord doorgekrast, want dat is een nogal verwarrend woord. Bij ons heeft verzoening in het Nederlands – trouwens een echt typisch Nederlands probleem – twee totaal verschillende betekenissen. Maar er wordt wel allebei verzoening genoemd. Als hier het woordje verzoening gebezigd wordt: 'Want de ziel van het vlees is in het bloed. Ik heb het u op het altaar gegeven om verzoening over uw zielen te doen, want het bloed bewerkt verzoening door middel van de ziel.' Nou, hier staat eigenlijk niet verzoening. Er staat in het Hebreeuws een woord dat kopher is. Misschien kent u beter nog die andere vervoeging, namelijk kippoer. Over een paar dagen, vanavond trouwens, met zonsondergang begint Rosh Hashanah. Dat wil zeggen: de Joodse nieuwjaarsdag. Op de Hebreeuwse kalender begint vanavond dus het nieuwe jaar. En op de tiende dag, over tien dagen, heb je Yom Kippur, de dag van verzoening.

Maar dat woord verzoening is eigenlijk niet verzoening. Dat is beschutting. U zegt: waarom hebben ze het dan vertaald met verzoening? Ja, dat weet ik ook niet. Maar het idee bij dat beschutten of bedekken is dat zonden worden bedekt of beschut. Er wordt iets overheen gedaan. Bij de andere betekenis van verzoenen is dat een totaal andere gedachte. Dan is er altijd sprake van twee partijen die vervreemd zijn van elkaar, of in conflict zijn met elkaar, vijandig zijn ten opzichte van elkaar, en die weer bij elkaar gebracht worden. Dat is verzoening. Twee partijen die in oorlog waren bijvoorbeeld, of in onvrede, die komen bij elkaar; dat heet verzoening. Maar dat is iets heel anders. Dan gaat het over twee conflicterende partijen die bij elkaar gebracht worden; dat is verzoenen. Maar hier is geen sprake van conflicterende partijen. Het gaat om iets dat bedekt wordt, beschut wordt.

Het is heel interessant, dat moet je nooit vergeten. Als je wil weten wat dat woordje kopher betekent, of kippoer voor mijn part, dan moet je naar de eerste vermelding kijken. Dat is in de Bijbel heel vaak zo. Ze zeggen wel eens: 'the key hangs at the door.' Dat wil zeggen: de sleutel hangt bij de deur. Als je binnenkomt, heb je meteen de sleutel te pakken. Als een begrip in de Bijbel voor het eerst vermeld wordt, dan is dat meteen ook de sleutel tot de rest. En bij het woordje kopher is dat ook een heel apart verhaal. Want de eerste keer dat dit woord gebezigd wordt, is in Genesis 6 vers 14 in verband met de geschiedenis van de zondvloed en Noach. En dan lees je dat Noach de opdracht krijgt om de ark die hij zou bouwen, te bepekken. Dat staat in de Statenvertaling of in de MBG-vertaling met 'pek bestrijken'. Maar dat is het. Dat woord wordt hier vertaald met 'bepekken', maar het is hetzelfde woord als hier. En het idee daarvan is dat kopher altijd de betekenis heeft van met iets bedekken, een beschuttingslaag eroverheen. Zodat dat wat eronder zit geen rol meer speelt, niet meer aangetast kan worden, in ieder geval bedekt is.

En dat woord wordt hier gebezigd: 'De ziel van het vlees is in het bloed. Ik heb het u op het altaar gegeven om beschutting of bedekking over uw zielen te doen, want het bloed bewerkt bedekking of beschutting door middel van de ziel dat in het bloed is.' Want – ik lees nu eventjes verder in vers 14 – 'wat de ziel van alle vlees betreft...' Hier zie je trouwens wat ik al eerder zei: het gaat niet alleen over de mens, het gaat over gewoon alle vlees. 'Want wat de ziel van alle vlees betreft, het bloed ervan is zijn ziel.' Dus je zou inderdaad kunnen zeggen: als je een woord wil gebruiken waarbij je zou kunnen zeggen: er is een is-gelijkteken te zetten tussen die twee begrippen, dan heb ik er hier één. De Schrift levert hem namelijk zelf, en dat is: bloed is ziel. Die twee zijn onderling uitwisselbaar. Bloed is ziel. En daarom staat er vervolgens: 'Heb ik tot de Israëlieten gezegd: Gij zult van geen vlees bloed eten, want de ziel van alle vlees is in het bloed.' En dat is zo heilig, dat de wetgeving in Israël zodanig was – gewoon de nationale wetgeving – dat wie wel bloed at, zelfs werd uitgeroeid. Uit het midden van het volk werd hij verwijderd, zo staat het.

Dat wordt tegen de Israëlieten gezegd, maar ik moet er trouwens bij zeggen: dat idee, dat beginsel van het niet consumeren van bloed, is veel ouder. Dat wordt ook tegen Noach gezegd. Voor de zondvloed at de mens sowieso geen vlees. De mens heeft van origine – zeg maar de eerste 1650 jaar – een vegetarisch menu gehad. Daarna lees je van: 'En nu geef ik ook het gedierte tot spijzen.' Maar er wordt tegen Noach en zijn zonen, direct na de zondvloed, een verbond gesloten: 'Alleen vlees met zijn ziel, dat zul je niet eten.' Wat dat wil zeggen? Vlees eten? Nu krijgen jullie ook het vlees te eten, eigenlijk met de gedachte erachter: voortaan zullen jullie leven, ook heel bewust... dat wat er op je bordje ligt, herinnert jou eraan: je leeft ten koste van het leven van een ander. Maar er wordt gezegd: jullie mogen vlees hebben, maar bloed niet. 'Want alleen vlees met zijn ziel, zijn bloed, zult gij niet eten.' Trouwens, hier zie je dus in Genesis 9 exact dezelfde waarheid: namelijk, vlees met zijn ziel, dat is zijn bloed. Wat is dus bloed? Dat is ziel. Wat is ziel? Dat is bloed. Die twee begrippen zijn gewoon identiek. Je kan ze gewoon voor elkaar invullen. En die enorme functie van het bloed, en dat de Heer het gegeven heeft op het altaar, dat maakt het ook heilig. Zo, dat is de motivatie in Leviticus 17. Dat was een eerste verkenning van Leviticus 17.

▶ 30:35 Het Pascha: de Bebloede Deur Spreekt van Leven (exodus 12) ↑ hoofdstukken

We gaan nu even terug naar Exodus 12. In Exodus 12 vind je de geschiedenis van de uittocht uit Egypte. Nee, dat is eigenlijk niet helemaal correct. Daar vind je de instelling van het Pascha, dat direct aan de uittocht uit Egypte voorafgaat. Het Pascha, dat was eigenlijk een dier dat geslacht moest worden. Ik haak nu even aan in vers 6. We gaan door allerlei schriftgedeelten vanmiddag, gewoon om ons te focussen op de vraag: wat betekent bloed nu in de Bijbel? En om scherp te krijgen wat de logica is van de betekenissen die in de Bijbel aan bloed worden toegekend.

We komen dus in Exodus 12. Tegen Israël wordt gezegd: "Gij zult het bewaren." Wat dat bewaren inhoudt, kunt u in het voorgaande lezen. Het gaat om een gaaf, éénjarig, mannelijk stuk kleinvee. Dat mocht een lammetje zijn of een bokje, maar het moest in ieder geval gaaf zijn, éénjarig – dus nog in de kracht van zijn leven – en mannelijk. Over al die typologie daarachter gaan we het nu niet hebben, want we zoomen in op dat bloed. Ze moesten dat lam bewaren vanaf de tiende van de maand tot de veertiende dag van deze maand. Het is voorjaar. Dan zal de hele vergadering van de gemeente van Israël het slachten, zoals er letterlijk staat – in de Statenvertaling kunt u dat ook lezen – "tussen twee avonden". Ik denk dat dat betekent tussen de vooravond en de naavond. Ook dat parkeer ik nu, al kan ik er wel even op wijzen – en dat vind ik heel erg belangrijk – dat het hier gaat over het slachten van het Pascha op de veertiende van de maand.

Als Paulus zegt in 1 Korinther 5 – ik heb daar nu geen dia van – als Paulus zegt: "Ook ons Pascha is geslacht, Christus", dan is dat niet alleen maar een link. Nee, ons Pascha, Christus, is geslacht op de dag die God vijftienhonderd jaar tevoren al had bepaald. Op die dag zou dat gebeuren. En inderdaad, Jezus Christus stierf op die dag. "Zo laat ons dan feest vieren met ongezuurde broden." Vervolgens was het zo dat men ergens in die week, in de dag na de sabbat, de dag van de eerstelingsschoof zou vieren, en dat was de dag dat Christus opstond uit de doden. Die kalender die God had gegeven aan Israël, zijn hoogtijden, dat zijn geen niet-Joodse feestdagen. Nee, het is veel meer. Het zijn ZIJN hoogtijden en God had van tevoren gezegd: op die datum en op die wijze gaat dat gebeuren. Dat slachten van dat Pascha verwijst uiteraard naar wat er ooit zou gebeuren op die meest gedenkwaardige veertiende Nisan, 14 Aviv. Dat is de dag geweest dat Christus stierf; Hij werd toen geslacht.

Nu lees ik even door. We zagen dus in vers 6: men zal het slachten tussen twee avonden, en dan vervolgens, na het slachten – want dan krijgt het bloed pas een echte betekenis – vindt er een slachting plaats. Hebt u hem? Uiteraard spreekt die slachting van Golgotha, dat kan niet missen. Van de veertiende van de maand, dat is duidelijk. Maar wat er vervolgens met het bloed gebeurde, dat had het accent, de nadruk, en dat zien we hier ook. "Vervolgens zal men van het bloed nemen." Dat dier werd geslacht en het bloed werd opgevangen en dit strijken aan de beide deurposten. Zodat die deurposten getuigen van een slachting. Van een dier dat geslacht is, toch? De deur getuigt van het slachtoffer.

Maar, ik zeg erbij, de deur getuigt van het slachtoffer. U begrijpt toch wel dat bij elk woonhuis van de Israëlieten een dier werd geslacht op die veertiende? Vervolgens werd dat bloed opgevangen en aan de deurposten en de bovendorpel gesmeerd. Dat zien van dat bloed herinnert uiteraard aan het feit dat er een dier geslacht is. En dan zeg je: "Oh, dus getuigt dat bloed van dood?" Ah, nee, niet waar. Het getuigt van een slachtoffer. Dat wel, maar niet van dood. Want we lezen door – en we zijn nu in vers 13 trouwens, want ik skip even een aantal verzen – "en het bloed zal u dienen als een teken aan de huizen waar gij zijt. En wanneer Ik het bloed zie, dan ga Ik u voorbij."

Het ging er dus niet om of de Israëlieten dat bloed zagen en hoe zij zich voelden; dat was allemaal niet van belang. Als Ik zeg: "Ja, daar zie Ik het bloed", dan ga Ik u voorbij. En aldus zal er geen verdervende plaag onder u zijn wanneer Ik het land Egypte sla. Want u weet hoe dat ging: bij die gelegenheid werden de eerstgeborenen in het hele land geslagen en stierven zij. Dus dit teken aan de deuren van Israëls huizen, spreekt dat nu van dood of van leven? Het lijkt mij moeilijk. Het was een teken aan de huizen. Juist die deuren getuigden van een slachtoffer, maar juist door dat slachtoffer werden die deuren feitelijk levende deuren. Die deuren getuigden van leven. Juist als de Heer zegt: "Daar zie Ik het bloed", Hij ging dan voorbij. Hij sprong voorbij. Pascha betekent eigenlijk ook "voorbij springen". Hij passeerde. Dat is ook een mooie trouwens, want ons woord "passeren" heeft eigenlijk ook de betekenis van voorbijgaan, maar komt eigenlijk van Pascha. Iets passeert, Pasen, voorbijgaan. En dat is een Pasen dat spreekt van leven, dat passeren. Dat wil zeggen: jullie zullen niet doodgaan, jullie zullen niet sterven, jullie zullen niet omkomen, maar jullie leven. Dat is waar die deur feitelijk van getuigde. Die deur getuigt van een slachtoffer, jawel, maar niet van dood, maar van leven. En nou heb ik... Ja, de bebloede deur spreekt van leven. En... ik kan natuurlijk nu meteen al een beetje gaan samenvatten, maar laten we eerst nog wat meer schriftgegevens verzamelen.

▶ 38:25 De Levende Vogel en de Opstanding (leviticus 14) ↑ hoofdstukken

We gaan naar een andere bepaling. En ik heb me echt heel erg moeten inperken vanmiddag. Want ja, ik zei al bij het begin: er zijn honderden schriftplaatsen waar sprake is van bloed. Met name in Exodus, Leviticus, al die plaatsen. Maar er zit zo enorm veel typologisch ook aan vast, in verband met alle soorten van offers, maar ook bij de priesterwijding. Bloedstorting speelde zo’n gigantisch grote rol en altijd is het veelzeggend. Ik heb een keuze moeten maken, maar Leviticus 14 is een heel sprekend voorbeeld. Leviticus 13 en 14, daar gaat het over de wetgeving op de melaatsheid. Maar dan lees je dit – ik ga gewoon midden in de geschiedenis – het is eigenlijk al een slot van die hoofdstukken over die melaatsheid. Leviticus 14, vers 49: "Dan zal hij..." – dan gaat het over de priester – "...om het huis te ontzondigen twee vogels, cederhout, scharlaken en hysop nemen." Die combinatie vind je nog wel eens een keertje. Cederhout, scharlaken en hysop. Dat was feitelijk ook om een kwast daarvan te maken, om daarmee te bedekken en te beschutten. Ik laat dat cederhout, scharlaken en hysop even nu, dat parkeer ik, dat laten we even. Het gaat erom: de priester zal twee vogels nemen met dus die bijbehorende dingen. Hij zal de ene vogel slachten boven een aarden pot met levend water, stromend water. Dat water getuigt van leven. Jawel, maar nou komen we nog wat verder. Vers 51: "Cederhout, de hysop, het scharlaken en de levende vogel zal hij, die priester, nemen." Dus hij neemt die levende vogel en ze dopen... onderdompelen zo in het bloed van de geslachte vogel en het levende water. Dat is eigenaardig wat hij doet. Er is dus sprake van twee vogels; de ene wordt geslacht, de andere, de levende vogel, die wordt ondergedompeld in het bloed van die eerste vogel en vervolgens ook in dat levende water. En let op, dan staat er in vers 53: "...en de levende vogel zal hij buiten de stad in het open veld laten wegvliegen." Nou, dit lijkt me toch wel een heel sprekend verhaal, waarbij je ook meteen ziet waar een slachtoffer van spreekt. Gewoon hier al in het Oude Testament dus hè? Niet pas in het Nieuwe Testament. Nee, hier in het Oude Testament zie je al waar zo’n slachtoffer een beeld van is. Want feitelijk, die levende vogel die losgelaten wordt in het open veld, buiten de stad, buiten de legerplaats, is identiek geïdentificeerd eerst met die geslachte. Het zijn twee vogels; die ene wordt geslacht, maar die levende vogel werd gedompeld in bloed, dus bebloed. Met, laat ik het dan anders zeggen, met het bloed van het geslachte ging de levende vogel zo omhoog, buiten de stad en werd losgelaten in vrijheid. En daarmee heb je gezegd, dat is mijn vraag: waar bloed van spreekt. Namelijk het spreekt van het slachtoffer. Van inderdaad slachting – dat is essentieel, daar gaat eraan vooraf – maar van het slachtoffer. Het offer zit hem juist in dat wat na de slachting plaatsvindt. Die levende vogel werd gedoopt en gedompeld in het bloed en met dat bloed ging hij zo buiten de stad, vloog hij in vrijheid. En dat spreekt van leven, natuurlijk. En een van de... ja, dat is toch echt een gigantisch inzicht wat je moet krijgen als je de offerdienst gaat verstaan. Dat is dat alles spreekt, uiteraard, dat is op voorhand hè, van Jezus Christus. Maar denk nou niet dat het allemaal dus slaat op het kruis. Hoe vaak hoor ik het niet zeggen? Het is voor de meeste mensen een vanzelfsprekendheid als je vraagt: wat is het offer van Jezus Christus? Geheid? Nou, ik zeg 9000, maar vermoedelijk is het nog meer, zeggen de mensen: oh, het offer van Jezus Christus, vraag het aan een christen, dat spreekt van Golgotha. En dan zeg ik: daar geloof ik niks van. Het offer van Jezus Christus dat is dat hij na zijn slachting, nadat hij stierf, verhoogd werd, op het altaar terecht kwam en opsteeg uit de doden. Of in het beeld van de paasga, dat hij geslacht werd, inderdaad op de daarvoor bepaalde datum. Hij werd geslacht en vervolgens werd hij, na de slachting, die levende deur die garant stond voor leven. Of Leviticus 14, want je kunt natuurlijk de lijst bijkans oneindig maken, maar hier in Leviticus 14 is het die levende vogel die spreekt van Christus. Namelijk de geslachte, nee, ik zou het haast zeggen met de woorden van Romeinen 8, want die schieten mij nu te binnen: "Christus Jezus, die stierf, wat meer is, de opgewekte." Dat is die levende vogel. En die inderdaad verrees, buiten de stad inderdaad zich ontrok aan het zicht. U begrijpt wat ik hierop bedoel hè? Buiten de legerplaats. Stond hij op, trouwens, uit de doden ook. Hij stierf, stond op en hij voert ten hemel, buiten de legerplaats, in vrijheid. Maar hij is de levende, maar hij herinnert – en dat is nu juist waar dat bloed dan weer van spreekt – hij is daar nu, de levende, maar alles aan hem herinnert ooit aan de prijs die hij betaald heeft. Als we hem zien, worden we altijd herinnerd aan zijn slachting. Ik zeg erbij, men zegt dat wel eens een keertje onnadenkend over de wonden, bijvoorbeeld dat Thomas de wonden in Jezus' handen zag. Maar hij zag niet zijn wonden, hij zag de tekenen. Het waren geen wonden; een opstandingslichaam heeft geen wonden, dat is volmaakt. Maar Jezus Christus is de levende, maar hij is gedompeld in dat bloed. Dat wil zeggen: hij herinnert aan de prijs die hij ooit heeft betaald. En dat blijft zo. Dat is nu zo. Ik zal het straks ook laten zien. En trouwens, als Israël straks in aanraking komt met Jezus, met hun Messias... weten zij veel wie het is. Maar als zij in aanraking komen met de Messias, dan zullen ze zien die zij doorstoken hebben. En ze zullen hem zien zoals Thomas hem zag: met het teken in zijn handen en in zijn voeten, de tekenen dat herinnert aan zijn slachting. Maar hij is de levende. Er staat in Openbaring 1 dat Johannes in aanraking komt, dat visioen ziet van de ben Adam, van de Zoon des mensen. En dan staat er dat Johannes valt als dood voor zijn voeten als hij hem ziet. En dan legt de Heere Jezus Christus zijn rechterhand op hem en zegt hij: "Vrees niet, want ik ben dood geweest en zie, ik leef tot in de aeonen." Ik ben dood geweest, dat wil zeggen: ik ben dus opgestaan. En trouwens, dat bloed spreekt inderdaad ook nog eens een keer over de prijs die hij betaalde. Hij is niet alleen maar gestorven, hij is geslacht. Hij is... In feite zijn kruis spreekt ook van de vijandschap van de wereld en dat heeft hij allemaal ondergaan. Hij heeft die prijs betaald. En die prijs is betaald voor wie? Voor allen. Dus herinnert u zich nog de eerste dia met dat bloed? Maar je zag ook dat hart; het bloed en het hart hebben alles met elkaar te maken. En het hart is een embleem van liefde, uiteraard. Dat kloppend hart dat spreekt van Gods liefde en voor de prijs die hij heeft betaald door zijn Zoon te geven en zijn Zoon te laten slachten. En aan die prijs zullen we tot in lengte van dagen, tot in de eeuwigheid wou ik zeggen – ja, waarom ook niet? – aan herinnerd worden. Want dat is zijn opstandingslichaam. We gaan nog even verder.

▶ 48:24 Christus als Levende Hogepriester in het Heiligdom (hebreeën 9) ↑ hoofdstukken

We gaan nu naar het Nieuwe Testament. Daar moeten we nu nodig naartoe: Hebreeën 9. U begrijpt, aan de Hebreeënbrief moeten we aandacht besteden, want die brief is eigenlijk niets anders dan één groot commentaar op de hele offerdienst zoals Israël die kende, zoals de Hebreeën die kenden. Het gaat in Hebreeën 9 met name over Christus die in het heiligdom is ingegaan. Trouwens, misschien mag ik er in dit verband op wijzen dat we aankomende zaterdag in Garderen een conferentie hebben. Dan zal Gerard Odeijn — u niet onbekend — spreken over de hogepriester achter het voorhangsel. Ongetwijfeld gaat hij het hebben over Hebreeën 9; dat kan niet anders. Over de hogepriester achter het voorhangsel, feitelijk ook over Jom Kippoer. Eigenlijk is die Hebreeënbrief een groot commentaar op wat er op Jom Kippoer plaatsvond, namelijk als de hogepriester inging in het heiligdom.

Goed, ik moet mezelf disciplineren om bij het onderwerp te blijven. Ik lees voor. Ik heb nu geen interlineair erbij, ik ben er helaas niet aan toegekomen om dat te doen, maar de vertaling die u hier ziet, sluit wel aan op de interlineair. Het is een sterke woord-voor-woordweergave. Daar staat: "Christus echter gaat over de tegenstelling", over de hogepriesters zoals die bestonden onder het oude verbond. "Christus echter, aankomend hogepriester van de komende goede dingen." Goede dingen, dat betekent het meervoud van goed, al die goede dingen die God in petto heeft. Hij is de hogepriester van de komende goede dingen.

Ik moet er trouwens nog iets bij zeggen, dat is heel belangrijk. Dat wordt ook uitgebreid uitgelegd in de Hebreeënbrief: Christus is hogepriester. Niet waarom, maar sinds wanneer. U ziet het hier al staan: sinds zijn opstanding. Dat is essentieel. Want hier op aarde was hij absoluut geen hogepriester. Dat wordt ook uitgelegd in Hebreeën 8. In Hebreeën 7 vers 13 en 14 wordt gezegd dat onze Heer uit de stam van Juda is, waarvan de wet niet spreekt over het priesterschap. Het priesterschap was gegeven aan de stam van Levi. Dus onder het oude verbond was de Heer absoluut geen hogepriester. Dat kon hij ook niet zijn, want hij is van de stam van Juda.

Hij is echter nu, sinds zijn opstanding — en dan staat er in Hebreeën 7 vers 16... ik heb expres de verwijzingen erbij gelegd zodat u dat kunt checken — dat hij hogepriester is krachtens onvernietigbaar leven. Dat wil zeggen: sinds zijn opstanding, sinds hij leven aan het licht bracht dat onvernietigbaar is, is hij hogepriester. Maar niet naar het model van Aäron, maar hogepriester naar de ordening, naar het model van Melchizedek. Ik geef toe, als ik dit zeg, zou je dat moeten toelichten, maar dat doe ik nu uiteraard niet. Hebreeën 7 gaat daarover, over wie die Melchizedek was en wat dat voorstelt. Geweldige onderwerpen. Maar dit moet u vasthouden: Christus is hogepriester sinds zijn opstanding. Hij is de opgewekte Christus, de Gezalfde, en hij is gezalfd tot koning-priester. Hij is én priester, én koning, zoals ooit Melchizedek dat was. Hij is de hogepriester van de komende goede dingen.

Hij is door de grotere en volmaaktere tent of tabernakel, niet met handen gemaakt, dat is niet van deze schepping, binnengegaan. We hebben het nu over een echte hogepriester. Hij is opgestaan, en omdat hij opgestaan is, is hij hogepriester. Bovendien is hij in de echte tabernakel ingegaan, die veel groter en volmaakter is. De schrijver Paulus heeft het hier niet over die tent die hier op aarde was, maar over een veel volmaaktere en grotere, namelijk de hemelen. Daar is dat aardse heiligdom een beeld van: de woonplaats van God.

Christus, de aankomend hogepriester van de komende goede dingen, is door de grotere en volmaaktere tent, niet met handen gemaakt, niet van deze schepping, en niet door bloed van geitenbokken en kalveren, maar door zijn eigen bloed binnengegaan. Eénmaal, tot in de heilige plaatsen, aeonische vrijkoping vindend. Zo staat het er letterlijk. Hier zie je trouwens ook: bloed koopt vrij.

Maar even dit: hij is de levende hogepriester. Hij is hogepriester sinds zijn opstanding, maar hij is ingegaan door zijn eigen bloed, of zoals u waarschijnlijk in uw eigen vertaling hebt: met zijn eigen bloed. Die hogepriester ging dus in met zijn eigen bloed. Het idee is dus dat die levende hogepriester dezelfde is als dat geslachte dier. Misschien is dat lastig, maar dat is de typologie die hier neergelegd wordt. In feite is het hetzelfde als wat we eerder zagen in verband met die vogels. Die levende vogel vloog buiten de stad met het bloed van die eerste vogel. Hij werd daarmee geïdentificeerd, hij werd erin gedoopt, hij werd er één mee gemaakt. En die levende vogel, gedoopt in het bloed, vloog in vrijheid levend de hemel in. Dat is precies wat deze hogepriester ook doet. De levende hogepriester ging met zijn eigen bloed in.

Als die hogepriester daar nu is, daarboven, achter het voorhangsel, onttrokken aan ons oog, dan is hij daar in zijn verheerlijkte lichaam. Maar dat verheerlijkte lichaam herinnert aan de prijs die hij betaald heeft. Hij is daar echt met recht ingegaan, door zijn eigen bloed. Hij herinnert aan de prijs die hij betaalde; aan zijn slachting worden we blijvend herinnerd. Zodat dat bloed spreekt van de opgewekte Christus die ooit zijn leven gaf. We gaan nog een stap verder, Hebreeën 10 is de laatste.

▶ 56:49 Een Pasgeslachte en Levende Weg (hebreeën 10) ↑ hoofdstukken

Dat mag zeker ook niet ontbreken in Hebreeën 10 vers 19. En ook hier geldt wat ik zojuist al zei: het is een heel letterlijke weergave. Hebben wij dan, broeders, vrijmoedigheid tot de entree van de heilige plaatsen in het bloed van Jezus? Dat wil zeggen: er is nu een entree, de weg is vrijgemaakt. Dat is ook het onderwerp van dit gedeelte in de Hebreeënbrief. We hebben nu vrijmoedigheid, de vrijheid om die open hemel in te gaan, achter de Hogepriester aan. De entree tot de heilige plaatsen – de heiligdommen, het heilige, het derheilige – is dus vrij in het bloed van Jezus. Lees even met mij mee. Ik heb expres de interlinear erbij gedaan, zodat u echt ziet wat er staat. Helaas zeggen de vertalingen het niet, en dat vind ik jammer. En omdat de vertalingen het hebben weggemoffeld... Trouwens, in elk handboek zult u wat ik nu ga zeggen terug kunnen vinden. Ik verzin dit niet, het is niet omstreden. Alleen in de vertaling komt dit totaal niet uit de verf, maar overal kunt u het terugvinden. Wat? Het gaat over die entree die Hij voor ons inwijdt. Daar staat bij: het is een pasgeslachte en levende weg. Let op: pasgeslachte. Dat ziet u niet in uw Bijbelvertaling. Behalve in de Concordant Version ben ik het tegengekomen, of in de voetnoten en kanttekeningen, waar staat wat er eigenlijk letterlijk staat. In de Statenvertaling staat hier geloof ik 'verse'. Klopt dat? De 'verse en levende weg'. Oh, dit is de herziening, maar de oude Statenvertaling zegt ook 'verse'. Klopt, 'verse en levende'. Maar letterlijk staat er niet 'verse', er staat 'pasgeslachte en levende weg'. Dus een pasgeslachte en levende weg. Dit is typologie. Dit is wat het voorstelt: er is een entree, we kunnen ingaan. Er is een weg vrijgemaakt, namelijk het bloed van Jezus. Waar spreekt dat van? Het spreekt van het feit dat Hij recentelijk nog geslacht is. U begrijpt, dit is geschreven een paar decennia nadat de Heer Jezus Christus Zijn leven gaf. Hij heeft een weg ingewijd en die weg is een pasgeslachte en levende weg. Dat betekent dat dat bloed spreekt van de slachting die plaatsgevonden heeft en van het feit dat Hij is opgewekt. Vandaar dat het een 'levende weg' is. Het spreekt van een slachtoffer. Door het gordijn, dat is het vlees van Hem, en dat wij een grote Priester hebben over het huis van God – dat is die Hogepriester. Ik zie inmiddels dat het tijd is om af te sluiten, en dat komt goed uit, want dat had ik redelijk gepland. Maar goed, dat is wat we nu hebben vastgesteld: bloed spreekt van een slachtoffer. Maar dan zeg je twee dingen, en dat moet je erbij zeggen, want de mensen begrijpen dat niet. In het algemeen spraakgebruik heeft men niet in de gaten dat een slachtoffer te maken heeft met een offer; dan denkt men alleen aan slachting. De gemiddelde christen denkt bij het offer van Jezus Christus aan Golgotha, maar dat klopt niet. De slachting spreekt van het kruis en het offer spreekt van de verrijzenis en de verhoging. Er is een weg in het heiligdom en die weg is besprenkeld met bloed. U weet, zo ging dat ook op de Grote Verzoendag: er werd niet alleen bloed op het verzoendeksel gesprenkeld, maar ook voor het verzoendeksel werd de weg besprenkeld met bloed. Waar spreekt dat van? Van de pasgeslachte en levende weg. Dat wil zeggen: we hebben een levende Christus, een opgewekte Christus, die met recht het slachtoffer is, met beide gedachten erin. Dus wat betekent het bloed van Jezus Christus? Ik hoop dat dat wat duidelijker is geworden; het spreekt niet van Zijn dood, het spreekt van Zijn slachting en Zijn overhandiging.

▶ 01:02:10 De Veelzijdige Kracht en Uitwerking van Zijn Bloed ↑ hoofdstukken

Dan zou je dat kunnen gaan uitwerken. Want als je dat in het Nieuwe Testament op een rijtje zet – en ik ga alleen maar het rijtje even langs, zonder dat nou toe te lichten – maar dan begrijp je ook, dat is wel wat ik even wil zeggen: waarom is er kracht? En waarom kan dat bloed zoveel doen?

Wel, we spreken niet over een dode Heer. We hebben het over een opgestane Heer. En daarom is er kracht in dat bloed van het Lam. En daarom kan dat reinigen. En daarom kan dat een nieuw verbond bekrachtigen. Dat bloed verwerft. Dat bloed reinigt. Zojuist heeft Dubbele het nog voorgelezen uit 1 Johannes 1. Het bloed wast. Reinigen, wassen. Ja, de levende Christus, Hij die opgewekt is, Hij is bij machte om ons ook nu te reinigen en te wassen.

Hij heiligt dat bloed van Jezus Christus of van Christus Jezus of van het Lam Gods. Het heiligt, het reinigt, het verwerft, het bekrachtigt het nieuwe verbond. Het koopt vrij, het rechtvaardigt. U ziet het, ik heb overal de teksten erbij gezet, zodat je dat allemaal na kunt kijken. Het verlost – wat trouwens ongeveer hetzelfde is als vrijkopen – en het verzoent. Niet alleen maar het bedekt, het beschut. Het maakt de zonden onzichtbaar, dat is niet alleen het idee. Het ontzondigt, dat wil zeggen: door dat bloed, door de prijs die ooit betaald is, heeft Hij God zijn liefde bewezen. En door die liefde zal Hij alle vijandschap en alle vervreemding wegdoen en eenheid maken.

En dat bloed, zo staat het er toch in Kolosse 1? Bloed van het kruis; zal Hij, God, het al, hetzij wat in de hemel, hetzij wat op aarde, verzoenen en vrede maken. Zodat u ziet dat daar gigantisch veel in is. In dat bloed; het spreekt van leven en van opstandingsleven van Hem die ooit stierf.

Nou, daar wilde ik het voor vanmiddag maar eens even bij laten. Zomaar wat gedachten heb ik daar aan de hand van de Schrift duidelijk willen maken. En het is aan u om het vervolgens te checken en te verwerken. En te kijken of deze dingen al zo zijn. Ik stel voor dat we nog een lied zullen zingen met elkaar, ter afsluiting.