▶ 00:00 De Richterentijd als Voorafschaduwing ↑ hoofdstukken

Dames en heren, jongens en meisjes, broeders en zusters, wij gaan ons opnieuw, voor de derde keer, bezighouden met de geschiedenis van Jefta en dit keer over Jefta’s dochter. U weet, de aanleiding was dat er een paar weken geleden een Jefta in ons midden is geboren en dat bracht mij zomaar op een idee. Want er zitten in die geschiedenis van Jefta, die we in het boek Richteren treffen, zoveel geweldige dingen verborgen; het zijn voorafschaduwingen. Nu gaan we ons bezighouden met het bekendste deel van zijn geschiedenis, namelijk zijn dochter en de gelofte die Jefta daarover heeft gedaan.

Eerst is het goed om even in te zoomen op die Richteren-periode. Dat is de periode vanaf dat Israël na de woestijnreis het land introk: de intocht in het land onder leiding van Jozua. Het is de tijd vanaf dat moment tot aan de komst van de koningen, met eerst Saul en dan het Davidisch koninkrijk met David, Salomo, enzovoorts. De periode die daartussen ligt, is de tijd waarin Israël nog geen koninkrijk was. Op zich is dat ook alweer zo’n typologisch gegeven, want het spreekt van de tijd die voorafgaat aan het koninkrijk. Eigenlijk is dat onze tijd. Er is weliswaar sprake van richters, van verlossers van Israël, maar het koninkrijk moet nog aanbreken. Daarmee is eigenlijk al iets gezegd: die geschiedenissen in het boek Richteren hebben op een verborgen wijze te maken met dat wat God vandaag doet, voorafgaand aan het koninkrijk.

Jefta moeten we ongeveer aan het einde van die periode plaatsen. We hebben dat de vorige keer ook gezien: tussen Jefta en de intocht in het land heeft in ieder geval driehonderd jaar gelegen; Jefta refereert daar ook aan in de geschiedenis. In totaal heeft deze periode vanaf de uittocht uit Egypte tot aan de voltooiing van de tempel in Jeruzalem, in de dagen van Salomo, precies vijfhonderd jaar geduurd. Dat is een heel opmerkelijk gegeven. Maar goed, nu weet u waar u Jefta moet plaatsen in de tijd.

De eerste keer dat we het over Jefta hadden, hebben we vooral stilgestaan bij de vraag wie die Jefta nu eigenlijk was. We hebben daarbij vooral gekeken van wie hij een type is. Gewoon historisch: wat wordt er van hem gezegd en hoe moet dat in de geschiedenis geplaatst worden? De naam Jefta betekent 'Hij die opent' en is daarmee op zich al een verwijzing naar God, die dat wat gesloten is en wat potdicht zit, openmaakt. Vensters open, deuren open; ook daar hebben we bij stilgestaan. Hij is een type van Jezus Christus in de tegenwoordige tijd. Dat is heel opmerkelijk. Hij was miskend en verworpen, hij was de zoon van een hoer. Verworpen door zijn broeders vlucht hij vervolgens naar het land Tow — het land waar het goed is. Daar had hij een stel nietswaardige lieden om zich heen. Ik heb u laten zien dat dit inderdaad spreekt van de tegenwoordige tijd. De Verlosser van Israël is miskend door zijn broeders en door zijn volk, en nu verblijft hij ergens verborgen. Niemand weet waar hij is, maar hij heeft een gezelschap om zich heen en waar hij verblijft is het goed; zo heet dat land namelijk: Tow.

Maar ik moet er ook bij zeggen dat het een 'totdat' heeft, want die Jefta komt weer terug. Als het volk in de benauwdheid terechtkomt, gaan ze alsnog naar Jefta toe, want ze weten: bij hem moeten we wezen. Hij is in staat om de overwinning op de Ammonieten — het volk dat hen op dat moment bedreigde — te behalen en de Ammonieten te verslaan. Dat spreekt van de tegenwoordige tijd.

De vorige keer hebben we ons beziggehouden met het grootste gedeelte van Richteren 11, vanaf vers 12 tot en met vers 29, waarin Jefta gaat spreken. Hij onderhandelt met de Ammonieten en dan krijgen we ook echt een lesje uit de geschiedenis. De driehonderd jaar waar ik zojuist aan refereerde passeren dan en Jefta laat zien dat hij buitengewoon goed op de hoogte is van hoe het gegaan is. Hij toont aan hoe God handelend heeft opgetreden en hoe hij daarmee eigenlijk de Ammonieten alle argumenten uit handen slaat waarmee zij gerechtvaardigd zouden zijn om Israël te bedreigen en onder de voeten te lopen. Die argumenten hadden ze namelijk niet. Jefta toont dat aan, maar Ammon heeft daar geen oren naar en ze laten zich niet door hem overtuigen.

Dit was de tweede keer, en dan komen we nu bij vers 30 uit, het laatste deel van Richteren 11. Eigenlijk gaat de geschiedenis nog door in hoofdstuk 12. Ik weet niet of we dat de volgende keer gaan bespreken — u kent wel de geschiedenis van de Sjibbolet — maar we zien wel of we het daar de volgende keer over gaan hebben. In ieder geval gaan wij ons nu bezighouden met het laatste deel van Richteren 11. Dat begint bij vers 30 en we laten het gewoon doorlopen om te zien wat er nu eigenlijk precies staat. Daarbij wil ik vooral voor het einde reserveren: waar spreekt het van en hoe? We zullen daarin ook weer bevestigd worden dat ook deze geschiedenis weer alles te maken heeft met wat God in de tegenwoordige tijd doet. Goed.

▶ 07:33 De Plechtige Gelofte van Jefta aan Yahweh ↑ hoofdstukken

We kijken eerst naar vers 30 en gaan terug naar de geschiedenis. Jefta beloofde Yahweh een plechtige gelofte. Een gelofte is in de praktijk vooral de belofte die een mens doet ten opzichte van God. Hij roept God aan en hij belooft iets. En als een mens zoiets doet, dan moet hij die gelofte ook betalen. Je leest dat vaak in de Psalmen: dat je God je gelofte betaalt. Dat is datgene wat je Hem ooit beloofd hebt te zullen doen. Belofte maakt schuld, en dat geldt voor God ook. Als God iets belooft, dan maakt Hem dat 'schuldig' om te doen wat Hij voorzegt. Het klinkt misschien wat vreemd dat God schuldig is, maar God is inderdaad gehouden om te doen wat Hij belooft. Daar kun je God op aanspreken.

Afijn, Jefta beloofde Yahweh een plechtige gelofte. Hij zei: "Indien U de zonen van Ammon in mijn hand geeft, dan zal de uitgaande, hij die uitgaat vanaf de deuren van mijn huis om mij te ontmoeten bij mijn terugkeer in vrede..." Ik lees hier uit een wat letterlijke vertaling die soms afwijkt van de NBG-vertaling, en dat is hier kritisch. In de Nederlandse NBG-vertaling zie je het niet direct, maar in het Hebreeuws gebruikt Jefta overduidelijk mannelijke woorden. In de interlineair zie je dat het gaat over een 'hij'. Nu zou je daar onderuit kunnen komen door te zeggen dat een mannelijk woord ook een algemene aanduiding kan zijn. Als ik bijvoorbeeld zeg 'beste vrienden', dan is dat feitelijk ook een mannelijk woord, maar het is inclusief de dames. Dat is in de Bijbel meestal ook zo: als 'mannen broeders' worden aangesproken, is dat inclusief de vrouwen. De vrouw is daarbij inbegrepen, maar de man is de direct aangesprokene. We zullen het nu verder maar niet hebben over de achtergronden daarvan, want dat is nogal in discussie, maar puur taalkundig gezien heeft hij het over degene die uitgaat vanaf de deuren van zijn huis om hem te ontmoeten.

Wanneer hij dus in vrede en tevreden terugkomt van de zonen van Ammon — de Ammonieten dus — en zijn missie geslaagd is, dan zal degene die uit zijn huis gaat om hem tegemoet te komen, Yahweh toebehoren. We lezen verder: "Hij zal aan Yahweh toebehoren en ik zal hem opofferen ten brandoffer." De gelofte is dus deze: degene die mij als eerste tegemoet zal komen na mijn overwinning, zal aan Yahweh toebehoren. Jefta is er kennelijk nogal zeker van, maar hij belooft God dat degene die als eerste tot hem komt, hij gebruikt een mannelijk woord, aan Yahweh zal toebehoren en dat hij hem zal opofferen ten brandoffer. Dat is de wijze waarop het meestal wordt weergegeven en dat klopt ook, maar letterlijk staat er: "Ik zal hem doen opstijgen tot een opstijgoffer." U zegt wellicht dat dit geen goed Nederlands is, maar zo staat het er letterlijk. Bij een brandoffer denk je meteen aan iemand die op een altaar gelegd wordt en in rook opgaat, en inderdaad stijgt dat ook op. Maar in wezen is de wijze waarop het geformuleerd wordt in het Hebreeuws algemener: iets stijgt op. Dat kan in rook zijn, maar dat hoeft niet per se. Het is eigenlijk: die zal opstijgen tot een opstijgoffer.

Hier is nogal wat om te doen. Want wat belooft hij hier nu precies? Sommigen vertalen ook met 'en', in de zin van: in het geval dat het een dier betreft — een rund, een bokje of een lam — dan zal ik hem opofferen ten brandoffer. Maar nogmaals, letterlijk staat er: "Ik zal hem doen opstijgen tot een opstijgoffer." Hierbij moet ik denken aan de vliegtuigmaatschappij El Al. Dat is een Hebreeuws woord, Ivriet, en het betekent letterlijk 'naar boven'. Daar komt dit woordje 'al' in voor. Het betekent eigenlijk gewoon dat het opwaarts gaat. Waarom je een vliegtuigmaatschappij zo noemt, lijkt me nogal logisch, hoewel zo’n ding natuurlijk ook weer naar beneden moet. Het gaat naar boven. En dit is dus de gelofte die Jefta doet: het eerste wat mij tegemoet zal komen na mijn overwinning, dat behoort aan Yahweh toe.

Feitelijk is dat al een universele Bijbelse gedachte. Je kunt dat ook weer koppelen aan wat er gebeurde met de eerste vruchten van het land, of met het eerstgeborene. In de Statenvertaling wordt dat heel plechtig gezegd: "Al wat de baarmoeder opent." Dat wil zeggen: alles wat als eerste geboren wordt, daarvan wordt gezegd dat het de Heer toebehoort. Dat is een algemeen Bijbels principe: de eerste vrucht, maar ook het eerste wat geboren wordt, behoort Yahweh toe. Dat is ook de reden dat het eerstgeboorterecht in de Bijbel zo’n enorme rol speelt. Het eerstgeborene, de eerste vrucht — het geldt op allerlei niveaus: agrarisch, bij de geboorte en meer. Hier geldt ook: het eerste zal Yahweh toebehoren en krijgt daarmee in feite de hoogste bestemming. Dat is de gelofte die Jefta doet.

Ik moet daar nog even iets bij zeggen, want de gedachte is nogal eens dat Jefta beloofd zou hebben dat hij een mens die hem tegemoet kwam op het altaar zou leggen om hem als mensenoffer in brand te steken, zodat deze in rook zou opgaan. Dat Jefta Yahweh zoiets zou beloven, is volstrekt uitgesloten. Zoiets was voor God namelijk een gruwel. Dat wordt rechtstreeks zo in de wet gezegd, in de Torah. In Deuteronomium 12 vers 31 bijvoorbeeld wordt er gekeken naar de omliggende volkeren, zoals dat bij Ammon heel gewoon was, en daar staat: "Niet alzo zul je Yahweh uw God dienen." Niet alzo, dat wil zeggen: niet zoals de naties om jullie heen. Want al wat Yahweh een gruwel is, wat Hij haat, doen zij voor hun goden; zelfs hun zonen en hun dochters verbranden zij voor hun goden met vuur. Dat waren de praktijken in de omliggende landen, en God zegt heel uitdrukkelijk: "Dat is Mij een gruwel, Ik haat dat." Dat zou je nooit doen. Het is dus uitgesloten dat Jefta, een man van geloof — hij wordt niet voor niets later in de Hebreeënbrief als voorbeeld opgevoerd van een man die leefde uit geloof — beloofd zou hebben dit aan Yahweh te geven. Hij wist natuurlijk net zo goed dat God dat haatte. Afijn, we weten nu wat Jefta dus beloofd had.

▶ 16:35 De Grote Overwinning op de Ammonieten ↑ hoofdstukken

En dan staat er dat Jefta doortrok tot de zonen van Ammon, de Ammonieten, om te midden van hen te vechten. U weet inmiddels dat Ammon het gebied van Israël aan de oostkant van de Jordaan al had bezet; het had alles onder de voet gelopen. Daarom was het volk in benauwdheid gekomen en vandaar dat ze de hulp van Jefta hadden ingeroepen met de vraag: 'Wil jij ons verlossen? Dan zul jij onze aanvoerder, onze leider en ons hoofd zijn.'

Jefta trok dus door tot de zonen van Ammon om te midden van hen te vechten, en JAHWEH gaf hen in zijn macht. Hij versloeg hen vanaf Aroër in de nabijheid van Minnit — twintig steden — en tot aan Abel Keramim. Het was een uitermate grote slag. Je zou nog op de betekenis van de namen van die plaatsen kunnen ingaan, maar dat wil ik nu even laten rusten. Eén ding moet duidelijk zijn: het is niet met zekerheid aan te geven waar die steden precies hebben gelegen.

Om eventjes een kaartje voor de geest te halen: hier is Cyprus, het land van Israël, de Dode Zee en het Meer van Galilea. Het speelt zich hier af, tussen de Jordaan en de riviertjes de Jabbok en de Arnon. Het gebied dat daartussen ligt, is het gebied van Gilead waar dit zich afspeelt en waar Jefta woonde: Mispa. De kant van de Ammonieten ligt meer aan de oostelijke kant. Daar heb je ook de stad die nu nog de hoofdstad van Jordanië is, Amman; die naam is daar rechtstreeks van afgeleid.

In ieder geval speelt het zich hier af, en de steden die genoemd worden hebben allemaal in het gebied van Ammon gelegen. De Ammonieten hadden weliswaar Israël bezet, maar Jefta is naar hún gebied gegaan en heeft te midden van hen gestreden. Met succes, want hij brengt het volk van Ammon een uitermate grote slag toe. De zonen van Ammon werden onderworpen voor het aangezicht van de zonen van Israël. Nu werden de rollen omgedraaid.

Ik moet daarbij denken aan wat er vijftig jaar geleden gebeurde, in de oorlog van '67. Ik geef toe dat het een vlakke vergelijking is, maar ook toen heeft Israël het bezette gebied, de Westbank, teruggepakt. Sindsdien is Jeruzalem ook de hoofdstad van Israël geworden. Ammon wordt in onze dagen eigenlijk gerepresenteerd door Amman of door Jordanië. Hoe het ook zij, de zonen van Ammon werden onderworpen voor het aangezicht van JAHWEH en voor het aangezicht van de zonen van Israël.

▶ 20:05 De Thuiskomst in Mispa en Gods Bewaakte Verbond ↑ hoofdstukken

En toen Jefta te Mispa kwam, tot zijn huis. Maar dat hadden we al eerder gezien: daar woonde hij, in Mispa. Ik wil in dit verband toch nog eventjes opnieuw wijzen op de betekenis van die naam, want Mispa betekent ‘wachttoren’. Wellicht heeft het ook strategisch op een hoogte gelegen, zodat het uitzicht had op de hele omgeving, op de hele regio daar. Maar deze plaats ontleent zijn naam aan gebeurtenissen van zoveel eeuwen eerder. Het gaat om wat er gebeurd was in de dagen van Jakob, die een verbond sloot met Laban – of eigenlijk sloot Laban een verbond met Jakob in Genesis 31.

Ik heb er toen ook al op gewezen, maar ik doe het nog een keer, juist ook omdat het in typologisch opzicht – dus als voorafschaduwing, als datgene waar het in het verborgene op wijst – zeer betekenisvol is. Ik ga even terug naar Genesis 31 en dan lees je dat aan het einde van een periode van twintig jaren... Let even op wat ik nu zeg. Aan het einde van een periode van twintig jaar was Jakob gevlucht voor zijn broer Ezau. Hij was naar verre familie gegaan; familie in de verte, zo moet ik het eigenlijk zeggen. Dat is ook dubbelzinnig, maar goed. Hij was bij familie daar, bij zijn oom Laban, en daar heeft hij twintig jaar vertoefd. Vervolgens, aan het einde van die twintig jaar, gaat hij weer terug. Jakob keert na twintig jaar terug naar het land, naar het beloofde land. Jakob heeft dus eigenlijk twee decennia elders, buiten het land, vertoefd.

Ik hoop dat er nu belletjes gaan rinkelen en lampjes gaan branden, want dit spreekt – laat ik het dan meteen makkelijk maken – feitelijk van de tijd dat het volk van Jakob niet in het beloofde land is. Feitelijk verkeert het volk door ongeloof elders, onder de naties, niet in het land, maar na die twintig jaar keert ze weer terug. Die twee decennia spreken hier eigenlijk gewoon van twee millennia.

Laban zei: "Deze steenhoop..." Want ze hadden de stenen gestapeld. Stenen worden vaak opgericht in de Bijbel; dat doen wij trouwens ook op een begraafplaats, al weten we vaak niet meer wat dat betekent. Vroeger wist men dat nog wel. Jakob had zijn hoofd op een steen gelegd en hij had een verbinding gezien tussen hemel en aarde; het is een houvast. En dan lees je ook dat hij die steen recht overeind zette; hij deed de steen opstaan en hij overgoot hem vervolgens nog met olie. Hier lees je dan ook weer dat er stenen worden opgericht als een monument, als een teken. En Laban zei: "Deze steenhoop zij heden getuige tussen mij en u." Daarom noemde hij hem Gilead. Gilead betekent dus ‘getuige’.

Zelfs als je geen Hebreeuws kent, is de wijze waarop dat wordt weergegeven overduidelijk. Hij noemde hem dus Gilead, maar ook Mispa. Gilead is trouwens de regio, Mispa is specifiek die plaats. Want hij zeide: "JAHWEH houde wacht tussen mij en u, wanneer wij van elkaar gescheiden zullen zijn." Met andere woorden: er wordt hier een verbond gesloten met Jakob. En wat Laban zegt, is dat over dat verbond dat met Jakob gesloten wordt, God – JAHWEH – de wacht houdt. Als hij weer terugkeert naar het land, houdt God de wacht; Hij bewaakt dat verbond met Jakob.

En nu denk ik opnieuw even aan die belletjes en die lampjes. Ik hoop dat u begrijpt waar dit verbond met Jakob ook een beeld van is. In ieder geval bewaakt JAHWEH dat. Dat is wat Mispa betekent. En dan duurt het nog een hele tijd voordat Jakob weer terugkeert naar het land, of liever gezegd: hij verblijft een hele tijd in het buitenland. Maar God bewaakt Zijn verbond. Als Hij iets gesproken heeft, dan doet Hij dat. God waakt over Zijn woord, lees je; God waakt ook over dat verbond. En dat is wat die plaats Mispa betekent. Wie woonde daar? Gilead... sorry, Jefta. Goh, ik ben vandaag wel in de weer zeg; het is zomer, laten we het daarop houden. En Jefta keert dus weer terug.

▶ 25:06 De Ontmoeting met Zijn Enige Dochter ↑ hoofdstukken

En toen Jefta te Mispa bij zijn huis kwam, daar woonde hij dus, zie, zijn dochter ging uit om hem te ontmoeten met tambourijnen en in rijdansen. Het feit dat het in rijdansen is, geeft wel aan dat dit ook met gezellinnen of met gezellen moet zijn geweest. In een polonaise kun je niet een hupje doen, en dat kun je in een rijdans ook niet. Want een rijdans is gewoon een dans in een rij. Waarom dat met een 'ei' geschreven wordt, weet ik ook niet, maar Hans heeft ook geen idee. Wij zouden inderdaad zeggen dat het een polonaise is, maar dat klinkt natuurlijk wat banaal. In ieder geval, zij komt hem tegemoet. Jefta komt terug bij zijn huis in Mispa en wie komt hem als eerste tegemoet? Zijn dochter, om hem te ontmoeten met tambourijn en rijdans om de overwinning te vieren. Israël was onder de voet gelopen door de Amonieten en nu was Jefta de grote overwinnaar op de vijand. De eerste die de overwinning feestelijk viert met tambourijnen en in rijdansen, is Jefta's eigen dochter.

Zij was alleen, dat wil zeggen: zij was niet alleen bij haar tegemoetkomen, maar zij was alleen in zijn huis. Zij was een enig kind. Er staat nog ter verduidelijking bij dat hij behalve haar geen zoon of dochter had. Daarmee had zij feitelijk ook de positie van een eerstgeborene. Daar had ik het al even over; dat is in de Bijbel altijd een heel belangrijk gegeven. Zij was de ene geborene, maar daarmee in de praktijk dus ook de eerste. Een eerstgeborene kreeg een dubbel deel van de erfenis, maar zij was de enige geborene en kon aanspraak maken op de hele erfenis. Zij kwam voort uit Jefta, zij was zijn enige. Dan moet ik ineens weer denken aan de geschiedenis van Abraham, die ook een enig kind had dat geofferd werd. Dat heeft hij ook gedaan op de derde dag, weet u nog?

Zij nu was een enig kind; hij had behalve haar geen zoon of dochter. En toen hij haar zag, scheurde hij zijn kleding. Dat is altijd een teken van droefheid en dat blijkt ook wel uit wat hij vervolgens zei: "Ach mijn dochter, je doet me diep neerbuigen." In het Hebreeuws staat dat heel mooi als een typisch hebraïsme: "Je doet mij neerbuigende neerbuigen." De Statenvertaling heeft er nog wel eens een handje van om dat zo weer te geven, zoals "stervende zult gij sterven". Wij zeggen in het Nederlands: "Je doet me diep neerbuigen" of "Je brengt mij in moeilijkheden". De NBG schreef: "Jij bent het die mij in het ongeluk stort."

Dan zegt hij erbij wat de reden is: "Ik deed mijn mond wijd open tot Yahweh." Het is grappig, eventjes tussendoor, maar in de Bijbel wordt er nogal eens gewaarschuwd — met name in het boek Prediker heb ik dat van de week nog gelezen — om daar heel zuinig mee te zijn. Uw mond zij traag om tot Yahweh te spreken, maar uw oren daarentegen bereid. Mijn moeder zei altijd: "Een mens heeft één mond gekregen, maar twee oren." Dat is op zich ook al een veelzeggend gegeven. Die oren zijn dus twee keer zo belangrijk als de mond. Nu sta ik hier op het podium en dan gaat dat niet helemaal op natuurlijk, maar in het algemeen is dat zo. Er wordt ook gezegd dat als je iets zegt tegen Yahweh, Hij je eraan houdt. Nu zegt Jefta ook: "Ik deed mijn mond wijd open tot Yahweh en ik kan het niet terugnemen."

Ik heb dat in diverse verklaringen nagelezen in de voorbereiding om te zien wat anderen erover geschreven hebben, zodat je je een klein beetje kunt oriënteren. Meestal wordt hier diep op ingegaan: hoe heeft Jefta dit zo kunnen zeggen? Hij mocht aannemen dat hij ook een vrouw had, waar trouwens niet over gesproken wordt, maar in ieder geval had hij één kind. Heeft hij zich dan niet gerealiseerd dat het eerste wat hem tegemoet zou komen zijn dochter zou zijn? Heeft hij daar niet aan gedacht? Je kunt de vraag stellen: hoe dom kun je zijn? Maar één ding is duidelijk, en dat blijkt uit zijn reactie als zijn dochter hem tegemoet komt met tambourijnen en in rijdansen: Jefta heeft niet overzien wat hij op dat moment uitsprak.

Weet u waar ik dan aan moet denken? Je kunt natuurlijk zeggen: wat ben je dom geweest, Jefta, maar zoiets is natuurlijk niet voor niets. Je leest van de profeten dat zij dingen hebben gezegd en gesproken waarvan ze de reikwijdte zelf ook niet verstonden. Je leest dat in 1 Petrus 1 vers 11 — makkelijk te onthouden, allemaal enen. Je leest dat de profeten in hun eigen geschriften naspeurden en nazochten op hoedanige tijd en wijze de Geest van Christus in hen doelde. Dat wil zeggen dat zij die dingen hebben uitgesproken en onder inspiratie hebben opgetekend zonder dat zij zich realiseerden op welke tijd dat sloeg. Ik ben ervan overtuigd dat dit vele malen het geval is geweest in de Hebreeuwse Bijbel. Wat dacht je van de psalmen? Van David lezen we dat hij een profeet was, maar als David dingen gecomponeerd heeft, denk je dan dat hij zich altijd bewust was van de diepgang van wat hij eigenlijk zei? Dat het allemaal sloeg op Degene die duizend jaar later uit zijn eigen nageslacht zou voortkomen? De profeten hebben, zoals Petrus zegt, hun eigen profetieën onderzocht zonder zich echt bewust te zijn van datgene wat zij hebben gesproken.

Dat is wat Jefta hier ook gedaan heeft. Jefta heeft een gelofte gedaan die zeer betekenisvol is, zonder dat hij zich daarvan bewust was op het moment dat hij het uitsprak. Maar hij realiseert zich: "Ik heb mijn mond wijd open gedaan tot Yahweh en ik kan het niet terugnemen." En zij zegt: "Mijn vader, u deed uw mond wijd open tot Yahweh, doe mij dan zoals uit uw mond uitging." Daar klinkt trouwens ook nog iets in door van: vervul aan uw dochter wat u uitsprak over het eerste mannelijke dat u tegemoet zou komen. Want dat is wel zo: Jefta had het over een 'hij' gehad die hem tegemoet zou komen. Feitelijk zegt zij: "Doe aan mij datgene wat u heeft uitgesproken over degene die u het eerst tegemoet zou komen." Jefta moest zijn gelofte vervullen, en dat zou hij nu aan zijn dochter moeten doen.

▶ 33:53 Bereidwilligheid en Wraakneming: een Beeld van de Ecclesia ↑ hoofdstukken

De dochter van Jefta stelt zich volkomen eenswillend en beschikbaar op. Je zou kunnen zeggen dat het een offer is van Jefta, maar feitelijk is het ook haar offer. Zij zegt als het ware: "Alsjeblieft, hier ben ik. U deed uw mond open." En let eens op wat zij daarover zegt: "Aangezien Yahweh, God, uw wraakneming deed van uw vijanden, de zonen van Ammon... U hebt uw mond geopend tot Yahweh, wel, dan zou dat ook vervuld worden. Hier ben ik." Waarom zegt ze dit? Omdat Yahweh degene is geweest die de overwinning heeft gegeven en de wraakneming op de vijanden heeft volbracht.

Het is prachtig om te zien dat het woord 'wraakneming' hier is afgeleid van een woord dat 'opstaan' of 'verrijzen' betekent. Elders wordt dit grondwoord ook heel dikwijls zo weergegeven. Eigenlijk is een wraakneming een handeling waarbij je weer opstaat. Het Hebreeuws is buitengewoon rijk aan dit soort associaties; een woord is heel breed in zijn betekenis, waardoor je heel associatief leert denken. Je gaat verbanden zien tussen begrippen waarvan je op het eerste gezicht denkt: wat heeft dat met elkaar te maken? Iemand die wraak neemt, doet dat niet alleen om het de ander betaald te zetten, maar om de zaken weer recht te zetten. Je deed mij neerliggen en ik sta weer op. Het is dus ook een verrijzen.

Aangezien Yahweh Jefta's wraakneming deed – Hij deed hem als het ware opstaan tegenover zijn vijanden – kunnen we hier een diepe typologische les uit trekken. Deze overwinning van Jefta op de vijand spreekt van dé overwinning die de Verlosser heeft aangebracht. Wat is Zijn overwinning? In de Korinthebrief lezen we dat als de oversten van deze wereld de wijsheid van God hadden geweten, zij de Heer der heerlijkheid niet zouden hebben gekruisigd. Toen de Heer gekruisigd werd, leek dat hún overwinning. Hij werd begraven en de wereldmacht verzegelde de steen met het zegel van de keizer. De machthebbers dachten dat ze hadden overwonnen; het was Zijn dood. Maar dat duurde slechts tot de derde dag. Toen werd er een lange neus getrokken naar die vijanden, want de steen werd weggewend, de Romeinse soldaten vluchtten weg, het zegel werd verbroken en Hij stond op uit de doden. Dat is de werkelijke overwinning op de vijand.

In dit beeld representeert de dochter van Jefta hen die als eerste die overwinning vieren. Zij gaan Hem tegemoet en maken deel uit van Zijn huis. Zij komen uit Hem voort, zijn als Zijn eerstgeborene of eniggeborene, en behoren Hem toe. Jefta's dochter is in feite een type van de tegenwoordige gemeente of ecclesia. Zij is een eersteling en maakt daarmee deel uit van de gelofte die Jezus Christus heeft gedaan, namelijk dat de eerste vrucht van Zijn overwinning aan Yahweh zou toekomen.

De dochter zegt dus: "Alsjeblieft, hier ben ik. U hebt gesproken, vervul dat dan aan mij." Misschien had Jefta een man in gedachten, maar zij vervult die rol – feitelijk een mannelijke rol. Denk daar maar eens over na. Omdat Yahweh de wraakneming deed en Jefta deed opstaan boven zijn vijanden, de zonen van Ammon, zegt zij tot haar vader: "Laat dit woord aan mij worden gedaan." Er staat in de grondtekst 'dabar', wat feitelijk 'het woord' betekent. "Laat dit woord aan mij worden gedaan." En dan vraagt ze nog één ding.

▶ 39:36 Twee Maanden Uitstel: het Profetische Beeld van Twee Millennia ↑ hoofdstukken

"Laat twee maanden van mij af," zegt ze. Dat wil zeggen: de overwinning is behaald en dat woord moet aan mij vervuld worden, zodat ik inderdaad die bestemming krijg. Maar zij vraagt om twee maanden uitstel, een tussentijd. U mag het plaatje verder zelf invullen of inkleuren, zolang u maar binnen de lijntjes blijft.

Ik had het net al even over die twintig jaar, maar vergelijk het ook eens met de twee dagen in Hosea. Weet u waar ik het over heb? Dat de Heer tegen Israël zegt: "Jullie zullen twee dagen in het graf zijn en op de derde dag kom ik tot jullie en jullie zullen opstaan." Dat spreekt van die twee. Later schrijft Petrus ook: "Eén ding, geliefden, mag jullie niet ontgaan: dat bij de Heer één dag is als duizend jaar." Die twee dagen hebben dus te maken met twee millennia. Na die twee millennia zal de Heer tot hen komen, zal Israël terugkeren en leven ontvangen. Zoals de Heer Jezus twee dagen in het graf was en op de derde dag opstond, zo zal het ook met Israël gaan, maar dan in de sfeer van millennia. Wonderlijk, hè?

Wat dacht u van Jakob in het buitenland? Die twintig jaar waar ik het al over had; dat is iedere keer weer die "twee". Of het nu gaat om twee decennia of twee jaar, we zien het vaker. Denk aan Jozef die twee jaar gevangen zat in Egypte, waarna zijn broeders tot hem kwamen voor brood en uiteindelijk ook tot inkeer kwamen. Of Paulus, die zelfs twee keer twee jaar gevangen zat, eerst in Caesarea en later in Rome. Het spreekt allemaal van die tijd tussen de overwinning die Christus heeft behaald door Zijn opstanding uit de doden, en de tijd dat de beloften daadwerkelijk in vervulling zullen gaan. God houdt daarover de wacht, opdat het gerealiseerd zal worden.

Eén ding moet daarin duidelijk zijn: de twee maanden uitstel die de dochter van Jefta hier vraagt, spreken inderdaad van de twee millennia uitstel waar we nu mee te maken hebben. De belofte wordt als het ware opgeschort; het komt wel, maar er is sprake van een tussentijd. "Laat twee maanden van mij af, dat ik heenga en afdaal op de bergen." Dat staat er letterlijk: afdalen op de bergen. Dat is een vreemde gedachte, maar het betekent kennelijk gewoon dat ze naar het dal zou trekken. Als u het mij vraagt, is dat erg typologisch, want dit was ook inderdaad om te bewenen. Dit was een dal voor haar. Ze zou afdalen naar het dal. Soms sta je op de top en soms zit je in het dal van schaduwen des doods. Wij gebruiken dat soort beeldspraak ook.

Zij vraagt dus twee maanden uitstel om, zoals er letterlijk staat, haar maagdelijkheid te bewenen, samen met haar metgezellinnen. Ze vraagt of ze met haar vriendinnen, haar naasten en intimi, twee maanden mag rouwen. Dat zijn elementen die in het hele Bijbelse gedachtegoed een grote rol spelen. Het betekent gewoon dat zij maagd zou blijven, zoals we straks ook zullen zien. Let op: Jefta's dochter zou geen bruid worden.

Ik zit te denken aan wat God had beloofd aan Israël: "Ik ga een nieuw verbond met jullie sluiten en dat is een nieuw huwelijksverbond." De profeten spreken erover: "Ik zal u Mij tot bruid werven!" Maar wat blijkt nu bij nader inzien? De eersteling — en dat was misschien helemaal niet de eerste gedachte, Jefta had het niet overzien — maar zijn dochter zou geen bruid worden. Vandaar dat zij haar maagdelijkheid beweent; ze zou maagd blijven. Zij vraagt dat en hij zegt: "Ga."

▶ 44:52 De Inlossing van de Gelofte: een Opstijgoffer met de Hoogste Bestemming ↑ hoofdstukken

En hij zond haar voor twee maanden. Ze ging met haar metgezellinnen en beweende haar maagdelijkheid daar op de bergen, daar op het gebergte. En het geschiedde vanaf het einde van de twee maanden – dus precies wat zij ook gezegd had: twee maanden – dat zij na twee maanden terugkeert tot haar vader. En hij deed aan haar zijn plechtige gelofte die hij had beloofd.

Vandaar ook dat heel wat uitleggers van mening zijn... In mijn ogen is het een bizarre gedachte dat Jefta daadwerkelijk zijn dochter op het altaar heeft gelegd en dat zij in rook is opgegaan. Dat is wat heel wat uitleggers menen, maar ik vind het bizar. Hij heeft het ook niet zo gezegd. Ze zou JAHWEH toebehoren en inderdaad, ze zou opstijgen. Opstijgen. Dat gaat ook gebeuren, want ze gaat inderdaad het gebergte in. Hij deed aan haar zijn plechtige gelofte die hij had beloofd. Ja, en wat had hij beloofd? "Hij zal aan JAHWEH toebehoren en ik zal hem doen opstijgen tot opstijgoffer." Dat is wat hij deed. Dat had hij beloofd, wel, dat deed hij aan haar.

En wat dat betekent? Nou, er staat vervolgens achter: "En ze heeft geen gemeenschap gehad met een man." Met andere woorden: zij werd dus geen bruid. Hij heeft haar als vader niet gegeven aan een andere man. Integendeel, hij heeft haar bestemd voor JAHWEH. Geheel en uitsluitend voor Hem. Voor JAHWEH dus. Overigens, ik moet erbij zeggen: het is meer dan alleen maar dat zij maagd bleef en geen bruid werd. Het is ook dat zij vervolgens het gebergte in wordt gestuurd. Ze zou inderdaad de hoogte ingaan. Ze bleef niet alleen maagd, maar ze zou inderdaad ook in afzondering gaan leven. Dat zien we ook in deze laatste verzen.

En het werd een inzetting in Israël, dat "van dagen tot dagen" – zo staat het er letterlijk. In de NBG en de Statenvertaling staat "jaarlijks", en dat betekent het ook. Dat is mooi, want er staat eigenlijk "van dagen tot dagen". Dat wil zeggen: je hebt nu bepaalde kalenderdagen – ik noem maar wat, het is 30 juni – en van die dag totdat die dag weer terugkeert en het weer 30 juni is, dat betekent in de praktijk dus jaarlijks. Maar het is cyclisch: van dagen tot dagen.

Het was zo dat de dochters van Israël haar gingen bezingen. Hier wordt een woord gebezigd dat in hoofdstuk 5 vers 11 ook wordt gebruikt: toezingen. De gedachte is dan dat de dochters van Israël – die trouwens wel allemaal bruid zouden worden; de dochters van Israël zouden wel trouwen, maar zij niet – jaarlijks naar haar toe gingen om haar te bezingen, een ode te brengen en haar toe te spreken. De dochter van Jefta, vier dagen in het jaar.

Jaarlijks gingen ze inderdaad naar haar toe, dat is de gedachte. Maar uiteraard blijkt hieruit ook weer – als u het mij vraagt, hoewel het tegengesproken wordt – dat zij inderdaad niet gedood is en in rook is opgegaan. Nee, zij heeft geen man toebehoord en ze is opgestegen. Kennelijk heeft zij daar ergens in het berglandschap haar leven lang vertoefd. Ik weet daar verder niks van, want er wordt verder niks meer over vermeld, maar zij werd in ere gehouden bij de dochters van Israël. Want ze kreeg de hoogste bestemming: ze behoorde JAHWEH toe en ze heeft zich ook vrijwillig aan Hem beschikbaar gesteld.

▶ 49:36 Het Typologische Tweeluik en Onze Logische Eredienst ↑ hoofdstukken

Laten we op een rijtje zetten waar de dochter van Jefta een type van is. Ik heb u al gezegd: zij is een type van de Ecclesia, het 'uitroepsel' dat God zich vandaag, in de tegenwoordige tijd, verzamelt.

Zij is de eerstgeborene. Hoewel zij het enige kind is, bekleedt zij daarmee de positie van de eerstgeborene: de hoogste rechthebbende op de erfenis en de hoogste positie. Ze kwam uit Mispa, de plaats waar Gods verbond met Jacob wordt bewaakt. Zij viert als eerste Jefta’s overwinning, en ik heb u al laten zien dat die wraakneming spreekt van zijn opstanding. Dat is een geweldige gedachte. Er is een volk dat vandaag tot Hem komt, dat van die overwinning op de hoogte is en de opstanding viert. Ik ga er voor het gemak van uit dat wij tot dat uitroepsel behoren; dat wij Hem mogen kennen, tot Hem komen en dat vieren met vreugde. Hij is de Overwinnaar. Is dat een verdienste van ons? Nee. Maar het betekent wel dat Hij heeft gesproken: datgene wat het eerst tot mij komt, krijgt de hoogste bestemming.

Wij zeggen soms dat het zielig is dat zij niet werd gebruikt als de bruid, maar zij krijgt wel degelijk de hoogste bestemming. Ze is bestemd voor de hoogste plaats, letterlijk en figuurlijk. Ze wordt geen bruid, maar zij behoort Yahweh toe; zij is de eersteling. In de twee maanden tussen de overwinning en de vervulling van de belofte vertoefde zij met haar naasten en vriendinnen. In die periode zit een uitstel; er zit tijd tussen de overwinning van Jefta en de vervulling van de belofte. Dit spreekt van de huidige twee millennia.

Ik heb hierboven gesproken over een tweeluik, want we zien dezelfde gedachte vanuit een heel ander venster wanneer we kijken naar de tijd dat Jefta in het land Tow verbleef. Ook daarvan hebben we vastgesteld dat het een type is, een voorafschaduwing van de tegenwoordige tijd waarin God zich een volk verzamelt. Jefta was verworpen door zijn broeders en vertoefde in de verborgenheid, omgeven door 'nietswaardig volk'. Zo wordt het letterlijk gezegd. Mensen die zich niets hoeven te verbeelden en die naar de maatstaven van de wereld niets voorstellen, ja, zelfs volstrekt belachelijk zijn. Maar zij hebben wel de hoogste bestemming. Hoe lang verblijft Jefta daar in de verborgenheid? Wel, totdat het volk in benauwdheid hem vraagt als hun leider.

Hier zie je precies bevestigd wat ik u in het begin vertelde: de Richteren-periode laat ons allemaal plaatjes en illustraties zien van wat er gebeurt voordat het Koninkrijk over Israël gevestigd zal worden. Dat is onze tijd. Of je het nu bekijkt vanuit het venster van Jefta in het land Tow — waar hij verblijft terwijl zijn broeders hem afwijzen en hij omgeven wordt door nietswaardige lieden in afwachting van wat komt — of vanuit het venster van de dochter die als eerste de overwinning viert en aan wie de belofte vervuld wordt: het is hetzelfde plaatje.

In feite kijk je vanuit twee verschillende vensters naar hetzelfde beeld. Ik zeg dat het een tweeluik is, maar feitelijk is het hele boek Richteren een veelluik. Je ziet telkens verschillende mensen en verhalen, maar je kijkt iedere keer naar hetzelfde: naar datgene wat God doet voorafgaand aan de tijd dat het Koninkrijk voor Israël zal aanbreken. Van die dochter van Jefta gaat een geweldige spraak uit.

Ik wil hiermee afsluiten. Als je de vraag stelt wat dit voor ons betekent, dan zegt Paulus in Romeinen 12: "Ik moedig jullie dan aan, broeders, om jullie lichamen te presenteren als een levend, heilig offer, welgevallig voor God; dat is de logische eredienst van jullie." Jefta zei: "Het eerste wat mij tegemoet komt en mijn overwinning viert, dat behoort Yahweh toe en krijgt de hoogste bestemming." Wat is de logische invulling daarvan? Wij horen bij dat volk; wij mogen tot dat volk behoren en wij krijgen de hoogste bestemming. Wat is de logische consequentie? Zoals Jefta’s dochter zei: "U hebt gesproken, hier ben ik," zo mogen ook wij zeggen: "Heer, hier ben ik." Dat is je logische eredienst.

Er staat bij: "Wordt niet gelijkvormig aan deze aeon." Neem niet de vorm aan van wat er in deze wereld speelt. Dat betekent niet alleen dat je niet doet wat de wereld doet, maar vooral dat je op een heel andere wijze gaat denken. Wereldgelijkvormigheid is denken zoals de wereld denkt. Wij denken echter heel anders; we zien andere dingen en hebben een ander perspectief, een andere verklaring voor de dingen.

Ik heb het wel vaker gezegd, maar ik herhaal het graag: als je een horizontale balk tekent, ziet de hele wereld daarin een 'min'. Wij niet. Onze perceptie is anders. Wij, die in geloof leven, zien geen min maar een plus. Dat is pas echt positief denken. De dingen die in deze wereld als negatief ervaren worden, bekijken wij vanuit een ander gezichtspunt. Wij kennen een God die daar met recht een verticale streep doorheen trekt. Wij kijken niet alleen horizontaal, maar verticaal: God gaat er dwars doorheen. Dat geeft een totaal andere beleving aan hoe wij in deze wereld staan.

Word dus niet gelijkvormig aan deze aeon, maar onderga een metamorfose, een gedaanteverwisseling in de vernieuwing van het denken. Zo zul je ondervinden en beleven wat de volmaakte wil van God is. Dat is wat de dochter van Jefta heeft beleefd: bestemd voor God, de logische eredienst. Zullen we het daarbij laten voor morgen?