▶ 00:00 Introductie: Wat Betekent een Naam? ↑ hoofdstukken

Een heel goede morgen allemaal. Het is goed u hier weer te treffen na een paar weken elkaar niet gezien te hebben; het was nog maar twee of drie weken geleden. Zoals Ron al verklapte, en u zag het natuurlijk ook al even op dat diaatje, gaan we het vanmorgen opnieuw hebben over namen en over benoemen. Ik ben maar begonnen met de titel ‘What’s in a Name?’. Dat is een uitspraak van meneer Shakespeare die dat ooit heel relativerend zei, in de trant van: ach, wat betekent een naam? Ik geloof dat hij daaraan toevoegde dat zelfs al zou een roos geen roos heten, ze dan nog net zo lekker zou ruiken. Met andere woorden: wat maakt het uit wat voor etiketje je erop plakt? What’s in a name?

Ik weet niet of u dit gezicht kent; deze week is ze nogal eens in het nieuws geweest. Dat leek me een aardige intro voor vanmorgen. Het had te maken met die eierenkwestie. Deze dame heeft een heel mooie naam: Hennie de Haan. En als ik u dan ook nog vertel dat zij de woordvoerster en de voorzitter is van de Nederlandse vakbond voor pluimveehouders, dan verzin je dat toch niet? Als Hennie de Haan kippenvel krijgt... en het is geen grap, het is echt zo. Ik zou zeggen dat die ouders daar toch wel heel goed over na moeten hebben gedacht, alleen al om je kind Hennie te noemen als je al De Haan heet.

Over namen is natuurlijk een heleboel te melden. Voor sommige mensen heeft het inderdaad niet veel meer te betekenen dan wat meneer Shakespeare erover zei: ach, wat betekent het? Als het beestje maar een naampje heeft om vervolgens aangezien te worden, dan is het genoeg. Dan heeft het in feite ook de functie van een getal, een nummer. Ze zeggen wel eens, als je bijvoorbeeld naar het ziekenhuis gaat: je bent daar geen naam, je bent daar niemand, je bent daar gewoon een nummer. Dat is trouwens wel grappig, want ook in de Bijbel zie je dat fenomeen. Zo nieuw is het dus ook weer niet, want daar lees je ook dat mensen gewoon een nummer hebben als naam. Alleen komt dat in het Nederlands misschien niet zo uit de verf.

Je komt in het Nieuwe Testament bijvoorbeeld een man tegen die Secundus heet; dat betekent gewoon ‘tweede’. Maar je komt ook iemand tegen die Tertius heet: ‘de derde’. En in Romeinen 16 kom je een broeder tegen die Quartus heet: dat is ‘de vierde’. En Quintus is er ook nog. Nee, Sextus niet, geloof ik. Wat trouwens ook grappig is: je komt niemand tegen die Primus heet, ‘de eerste’. Weet u waarom? Die naam, de Eerste, komt slechts aan één toe. Daar gaan we het natuurlijk nog meer over hebben.

Namen dienen ter onderscheiding van wie je bent ten opzichte van alle anderen, de overigen, de rest. Als iedereen dezelfde naam heeft — dat fenomeen kennen we natuurlijk wel in dorpen, bijvoorbeeld in Rijnsburg waar de halve wereld Heemskerk heet — dan krijgen de verschillende takken vervolgens een bijnaam om ze uit elkaar te houden. Maar ook die bijnaam heeft uiteraard de functie om te onderscheiden. Als iedereen hier André zou heten, dan wordt het heel erg lastig. Dan krijg je: "Ja, dat is die blonde," of "die kale," of "die dikke." Allemaal bijnamen. Wat zeg jij, Ron? Ik hoorde niet wat je zei, maar er klonk iets sarcastisch in door.

Trouwens, je kunt zelfs, als we het daarover hebben, geen naam hebben en je daarin onderscheiden. Dan heb je bijvoorbeeld een Band Zonder Naam, BZN, of een Zangeres Zonder Naam; daar onderscheid je je dan weer mee. "Met name"... dat is leuk. Als je "met name" zegt, dan zeg je daarmee dat je iets een naam geeft, dat je daarmee ook erkenning geeft. Dat is een heel grappig fenomeen. Er zit heel veel aan zo’n naam vast. Op het moment dat iets een naam krijgt, krijgt het ook erkenning. Ik ken diverse verhalen van mensen die hun leven tobden met een bepaalde kwaal of met bepaalde dingen waar ze iedere keer tegenaan liepen — misschien kent u dat fenomeen ook wel — en op een gegeven ogenblik kreeg het bij de dokter of in het ziekenhuis een naam. "Dat is het." Aha! En dat voelt als een erkenning. Nu is het iets, want het is benoemd. Het heeft een naam.

▶ 05:39 Namen in de Schepping: Definiëren en Identiteit Geven ↑ hoofdstukken

Nou ja, we beginnen maar eens bij Genesis 1. Dit is niet een specifiek Bijbelgedeelte dat ik nu vanmorgen laat zien, maar ik neem u zo door de Bijbel mee. Ja, ik heb tien teksten, maar ik weet niet of ik er aan toekom om ze allemaal langs te gaan. Maar laten we eens beginnen bij Genesis 1. Daar vind je het fenomeen al dat God ook in Zijn schepping de dingen benoemt. Benoemen wil zeggen: Hij geeft het een naam. Dan lees je in Genesis 1 vers 10: "En God noemde het droge aarde" — of het land, ha-arets — "en de samengevloeide wateren noemde Hij zeeën." En dan lees je trouwens nog eerder: "En God noemde het licht dag en de duisternis noemde Hij nacht." En Hij noemde het uitspansel hemel. Iedere keer lees je dat God iets een naam geeft. In dit geval is het trouwens ook heel boeiend, want daarmee worden de dingen ook gedefinieerd.

Ik denk wel eens: als men zich bijvoorbeeld maar goed had gerealiseerd wat het betekent dat God het droge aarde noemde, dan hadden ze ook allerlei Bijbelse uitdrukkingen veel beter begrepen en daar geen dwaze conclusies uit getrokken. Bijvoorbeeld, men zegt dan: "Ja, de Bijbel heeft een primitief wereldbeeld, want ze spreekt over de einden der aarde." Toen dachten ze blijkbaar nog dat je van de aarde af kon vallen of zoiets. Maar dat betekent die uitdrukking 'de einden der aarde' helemaal niet als je gewoon de Bijbelse definitie zou volgen; gewoon zoals je ziet hoe God de dingen benoemt. God noemde het droge aarde. Dus 'de aarde' is in de Bijbel niet een planeet, maar gewoon het land waarop we lopen. En dus is 'het einde van de aarde' gewoon daar waar de zee begint. Dat is de kuststrook dus. De einden der aarde, dat zijn de kuststroken daar waar de zeeën beginnen. Ik woon dus aan de einden der aarde, u ook trouwens, als we het een beetje ruim nemen, nietwaar? Ja, Den Haag ligt aan zee. En als er staat dat God 'noemt', dan is dat een eigenaardigheid in zowel het Hebreeuws als in het Grieks: er staat eigenlijk dat God dat 'roept'. Hij spreekt dat uit en daarmee geeft Hij het ook een naam.

We bladeren even door en dan komen we in Genesis 2. Dan is het niet God Zelf die de dingen benoemt, maar dan krijgt de mens, Adam, die taak. Dan lees je: "Ook bracht Hij" — en Hij is God — "het tot de mens" — dat was nummer één trouwens op dat moment — "om te zien hoe deze het noemen zou; en zoals de mens, ha-Adam, elke levende ziel noemen zou, zo zou zijn naam zijn." Dus God gaf aan de levende zielen — gewoon aan de hele dierenwereld, want de plantenwereld hoort niet bij de levende zielen... Een dier is een ziel. Dat is ook zo grappig: wij denken vaak dat iets een ziel 'heeft', een mens dus, maar dat wordt meteen al op de eerste bladzijde van de Bijbel weerlegd. De eersten die 'zielen' worden genoemd, dat zijn dieren. En bovendien: je hébt geen ziel, je bént een ziel. Zeg maar waar! En dat geldt trouwens voor alles waar bloed doorheen stroomt, want de ziel van alles is in het bloed. Overal waar bloed in zit, dat heet 'ziel'.

Afijn, Adam is degene die de dieren een naam geeft. En door ze een naam te geven — Adam had dat vermogen ook om ze te doorzien en een trefzekere naam te geven — wordt ook de identiteit onthuld. Want een naam is dus veel meer dan alleen een nummer of een getal. Er zitten trouwens ook getallen in Bijbelse woorden en namen, maar daar ga ik het nu even niet over hebben. Maar een naam zégt iets. Het is een expressie, een uitdrukking van je identiteit. Kijk, wij zijn er heel nonchalant in — ik bedoel gewoon in het algemeen in de wereld als het gaat om naamgeving. Dan hebben we daar eigenlijk hele banale criteria voor. Dan zeggen we: "Nou, het klinkt wel lekker." Ja, dat is ook maar zolang als het duurt natuurlijk, en dat hangt vaak af van de associaties die je hebt. Nee, ik ga geen voorbeelden geven, maar u kent het fenomeen dat je een bepaalde naam niet mooi vindt. Waarom? Omdat je iemand kent die die naam heeft en die mag je helemaal niet. Het kan ook omgekeerd werken, maar ik bedoel: dat zegt niets over de identiteit.

Als er in de Bijbel namen gegeven worden, dan is dat een hele serieuze zaak. Want daarmee wordt de identiteit — wie je bent — aangegeven. Daarom was dit ook niet zomaar een rugnummertje plakken op al die dieren. Nee, dit was in feite een profetische bezigheid. Dat wat God gecreëerd had, werd benoemd. God had al het een en ander benoemd, maar aan de mens wordt dan overgelaten om die dierenwereld — die hij ook beheerst trouwens — door het een naam te geven en door er woorden aan te geven, te benoemen. Door het te benoemen ga je het ook beheersen. Dat is wat Adam deed. Later lees je dat nog weer. Dan is inmiddels, na die geschiedenis van het eten van de verboden vrucht, zijn vrouw... Ze heette eerst 'mannin'. Een vrouwelijke man eigenlijk: boer-boerin, koning-koningin, man-mannin. Maar later lees je: "En de mens Adam noemde de naam van zijn vrouw" — hij riep de naam van zijn vrouw — "en hij zei: Gawa, Eva." Waarom? "Omdat zij de moeder van alle levenden is geworden." Dat ontgaat ons natuurlijk in het Nederlands, maar in het Hebreeuws is het zo dat als je die naam Gawa uitspreekt, je daarmee 'leven' zegt. Zij is de moeder van alle leven geworden, van alle mensen. Zoals Adam de stamvader is van heel de mensheid, zo is zij de moeder van alle levenden geworden. Dat is het: "van alle levenden". Ik blader nog even door en ik sla een heleboel over. Het is eigenlijk wat links en rechts zo door de Bijbel heen bladerend; ik wil laten zien wat namen allemaal betekenen.

▶ 12:42 Babel: de Mens Maakt Zich een Naam ↑ hoofdstukken

Dan komen we hier in Genesis 11 en dat is de geschiedenis van de torenbouw van Babel. Inmiddels zijn we enige honderden jaren na de zondvloed en God had tegen de mens gezegd dat ze zich zouden verspreiden over de hele aarde. Dan lees je dat de mensheid daar in die vlakte van Sinear is, tussen de Eufraat en de Tigris in Mesopotamië. Dat is, zoals algemeen bekend, de bakermat van de beschaving. Dat klopt ook, want daar is de mensheid begonnen.

Welnu, de mensheid wilde juist bij elkaar blijven. Er staat: "Welaan, laten wij ons een stad bouwen met een toren waarvan de top tot in de hemel reikt." Dat was ook een observatorium voor de sterrenhemel en de hemellichamen, om de sterrenbeelden allemaal te bestuderen. Maar er staat ook: "Laten wij ons een naam maken, opdat wij niet over de gehele aarde verstrooid worden." God had gezegd: "Vervul de aarde," maar de mens zei: "Nee, wij willen samenklonteren."

Hoe was het ook alweer? Nu ga ik een tekst heel uiterlijk verdraaien — u bent gewaarschuwd: wat God gescheiden heeft, dat voege de mens niet samen. Omgekeerd is het ook waar, dat is de Bijbeltekst, dat weet ik. Als God iets één maakt, dan zou de mens dat niet verdelen. Maar omgekeerd is het ook zo dat als God de dingen scheidt, onderscheidt en van elkaar doet uitgaan, de mens niet het tegenovergestelde zou moeten doen. De mens was in die dagen nog één van taal en één van spraak. Eén taal.

Wat gebeurt er? U kent de geschiedenis van Babel: men ging babbelen, zodat men elkaar niet meer verstond. Dat is een Gods ingrijpen. Dat is trouwens heel erg leuk als je zo’n tekst aandachtig leest, want er zit ook veel humor in. De mens was van plan een hoge toren te maken, en dan lees je dat God zegt: "Laat Ons neerdalen om te zien wat zij aan het doen zijn." Dus de mens maakt een hoge toren om zich een naam te maken, maar God moet neerdalen om te kunnen zien waar ze mee bezig zijn. De ironie en het sarcasme spatten er vanaf; de Here spot ermee. Het is belachelijk wat een mens zich verbeeldt tegenover de Naam.

Want als hier staat: "Laten wij ons een naam maken," dan is dat eigenlijk ook "in plaats van de Naam." God had gesproken, maar wij gaan ons een naam maken. Dat hoef je helemaal niet te doen, want God geeft namen. Eigenlijk is dit dus ook een "anti-naam", het is tegen de Naam. Maar zal ik het nog anders zeggen? Dit is eigenlijk anti-Sjem-itisme. Ik moet dat misschien even uitleggen, want het Hebreeuwse woord voor naam is Sjem. Sem, zoals wij dat zeggen, of op z’n Amsterdams: Sam, Zampie. Maar dat woord Sjem betekent dus "naam".

Bij antisemitisme zeggen we vaak dat het tegen de nakomelingen van Sem is. God had Zijn naam verbonden aan één van de zonen van Noach: God had Zijn naam verbonden aan Sem. Vanuit Sem zou Hij de lijn verder doortrekken, en Abraham was inderdaad een Semiet. Maar antisemitisme is eigenlijk het verzet tegen de nakomelingen van Sem aan wie God Zijn naam verbonden heeft. Antisemitisme is dus feitelijk "tegen de Naam". Er zit veel meer achter dan alleen maar jodenhaat; het is anti-Sjem, het is tegen de Naam. God verbindt Zijn naam aan die lijn en daar moet je vanaf blijven.

De mens die zich een naam maakt... We gaan naar een volgende tekst. We zijn nog steeds in Genesis, want het wemelt daar van de voorbeelden van namen die worden gegeven en dingen die benoemd worden.

▶ 17:20 Abraham en Izak: Identiteit Bepaald Door God ↑ hoofdstukken

In Genesis 17 is Abraham inmiddels 99 jaar oud, maar nog steeds – althans via de lijn van Sara – kinderloos. Zijn vrouw was altijd al onvruchtbaar en bovendien inmiddels ver over de tijd; zij was tien jaar jonger dan hij. En God komt tot hem en er staat: "En jouw naam zal niet meer genoemd worden Abram, maar jouw naam zal zijn Abraham." Hij krijgt eigenlijk één Hebreeuwse letter aan zijn naam toegevoegd. Dat gebeurde trouwens ook bij Sara; eerst was het Sarai en toen werd het Sara. Die 'h' wordt eraan toegevoegd. Dat is de vijfde letter: de He. Dat is heel leuk. Die vijfde letter staat voor het getal vijf en daarmee ook voor genade, maar ook voor een venster.

Over de Hebreeuwse letters is zoveel te vertellen; een Hebreeuwse letter is ook een woord. De 'Beet', de tweede letter, is een huis. Maar de vijfde letter is de 'He' en dat is een venster. De vierde letter is de 'Dalet' en dat is een deur. Dat is heel grappig. Die Hebreeuwse letters zijn dus cijfers, maar feitelijk ook een soort pictogrammen. Het is een venster. De mens hier, Abraham en Sara, waren verstorven en niet in staat om nageslacht voort te brengen. Zij waren eigenlijk impotent, niet vermogend om nieuw leven voort te brengen. En daar waar de mens eindigt, daar begint God. Dat zie je hier heel duidelijk. Daar waar God een deur sluit – het onvermogen van Abram en Sara – daar opent Hij een venster en krijgen zij de 'He' aan hun naam toegevoegd. God biedt uitzicht.

De mens met zijn wetenschap en techniek is aan het plafond gekomen, maar wat ons plafond is, is Gods vloer. Daar begint Hij. Dat zie je in deze geschiedenis heel duidelijk gedemonstreerd. Tegen Abraham wordt gezegd – moet je nagaan, je bent oud en kinderloos – God zegt: "Jouw naam... Jij bent..." Dat is jouw identiteit. Dat zie je niet, dat voel je niet en dat zeggen anderen ook niet; die denken dat hij gek is. Maar jij bent het, ook al weet je het misschien nog niet en zie je het nog niet: jij bent de vader van een menigte naties. Dat is wat Abraham betekent. 'Ab' is vader, 'am' heeft te maken met naties of volkeren en 'raf' is veel, een menigte. Een vader van een menigte van volkeren en van een menigte van naties dus.

Dat is mooi. Abraham krijgt dus een naam. Toen Abraham inmiddels 99 was en zijn naam werd genoemd in die tenten, hoorde hij iedere keer – terwijl hij kinderloos en oud was: "Vader van een menigte naties". Dat is toch humor? Maar kijk, God overziet de tijden en de toekomst, die heeft Hij in handen. Daarom bepaalt Hij dat ook. Dit zou ook waarheid worden. Maar je identiteit laten bepalen door God, niet door mensen, dat is heel belangrijk. Mensen zijn op zoek naar zichzelf, dat is een psychologisch gegeven. Men zegt dat als het niet lukt, als dat moeite oplevert, je een identiteitscrisis krijgt. Dan weet je niet meer wie je eigenlijk bent. Het is eigenlijk het ergste wat een mens kan overkomen.

Daarom is het zo geweldig dat het venster opengaat en het licht van God schijnt, zodat je weet wie je bent. Als je wilt weten wie je bent, bij wie zou je dan anders te rade gaan dan bij degene die jou gecreëerd heeft? Dat lijkt mij nogal logisch. Degene die mij gemaakt heeft, die alle dingen bedacht en gemaakt heeft, die kent mij. Hij overziet de dingen die ik nog helemaal niet ken. Hij kan mij definiëren en zeggen: "Dat ben jij. Dat heb ik met jou voor." Dat zie je misschien nog niet, maar dat is jouw handicap. Maar kijk, dat is precies wat geloof is: dat je steunt op wat Hij gesproken heeft. "Jouw naam zal Abraham zijn, omdat Ik jou tot een vader van een menigte naties stel." En inderdaad, toen Abraham honderd was, een jaar later, werd hij daadwerkelijk die vader. Nou ja, hij werd toen eerst de vader van één, maar uiteindelijk is hij inderdaad de vader van een menigte naties geworden.

Dat is trouwens ook een heel mooi Bijbels verhaal, maar daar gaan we het nu verder niet over hebben. Wel eventjes over wat er inderdaad een jaar later gebeurde. In Genesis 17 was Abraham 99, en hier komen we weer wat verder. Dan staat er: "Abraham was nu honderd jaar oud en zijn vrouw negentig, toen hem zijn zoon Isaak geboren werd." Yitzchak. En dat betekent: lachen. Dat is gewoon wat de naam betekent in het Hebreeuws. Als je zegt 'Yitzchak', dan zeg je dus 'lachen'. Dan begrijp je ook meteen waarom Sara vervolgens zegt: "God heeft gemaakt dat ik lach." Ja, dat kun je wel zeggen! Dat heeft God gemaakt. Daar hebben wij niet voor gezorgd, wij konden helemaal niets. Maar God had het beloofd, en dus gebeurt het. "God heeft gemaakt dat ik lach, en ieder die het hoort zal om mijnentwil lachen."

Zo is eerst de lach van spot en van ironie – van "nou ja zeg, zullen wij op die leeftijd die lust nog beleven?" Dat is toch lachwekkend? Belachelijk, zeggen we dan. En dat belachelijke werd ineens die gulle lach: God maakt echt waar wat Hij belooft en wat Hij aanzegt. "God heeft gemaakt dat ik lach, en ieder die het hoort zal om mijnentwil lachen." Daarmee is met recht de toon gezet; er ontstaat daardoor zo'n vreugde. Abraham wist het al. Kijk, als je leeft op voorhand, zonder dat je iets ziet, maar op grond van wat God gesproken heeft, dan heb je al vreugde bij voorbaat. Waarom zou je pas gaan lachen als het vervuld is? Als je weet dat Degene die het gesproken heeft in staat is het ook te doen, dan lach je bij voorbaat.

Dat is feitelijk wat hoop is. Wij genieten nu al van de dingen die we nog moeten krijgen. We kennen dat allemaal wel; het is nu vakantietijd. We zeggen wel eens sarcastisch of ironisch dat de grootste pret en de grootste vreugde de voorpret is. De voorpret aan de dingen die gaan komen is vaak minstens zo leuk. Zo kun je je gewoon zitten verkneuteren op de dingen die gaan komen en al vreugde beleven terwijl het nog moet komen. Op Degene die het gesproken heeft en Degene die het garandeert, kunnen we gewoon blind vertrouwen. En dus genieten we nu al van dat wat gaat komen. Dat is hoop, dat is vreugde. Dan heb ik er nog eentje... nou ja, ik vergeet ze niet.

▶ 25:42 Profetische Namen: van Dan tot Mozes ↑ hoofdstukken

Maar als je de geschiedenissen doorgaat van Jakob en Esau en Jakobs kinderen, dan lees je bijvoorbeeld dat een van die kinderen wordt geboren. En Lea noemt hem — als ik het goed heb — ze zegt: "God heeft mij recht verschaft." En ze noemde haar zoon Dan. Ja, ik zit nu naar jou te kijken, Daniël, maar dat is precies wat het is: Dan is recht. God heeft mij recht verschaft. En ze noemden de zoon Dan of Daniël: "Mijn God is rechter". En iedere keer lees je weer zoiets, zoals: "Vanaf nu zal iedereen mij gelukkig prijzen." En zij noemde haar zoon Aser. Maar Aser betekent geluk of gelukkig.

Iedere keer weer opnieuw zie je dat bij die namen. Of als de jongste zoon geboren wordt: de moeder, Rachel, overlijdt bij Bethlehem. In de velden van Efrata overlijdt de moeder bij de geboorte van het kind. Het laatste wat ze daar nog zegt is: "Hij moet Ben-Oni heten: zoon van mijn smart." "Nee," zegt Jakob dan, "het is niet zoon van mijn smart, het is Benjamin: zoon van mijn rechterhand." Dus de zoon van smarten, geboren daar in de velden van Efrata, wordt de zoon van mijn rechterhand. Ik zou zeggen: connect the dots. Je begrijpt meteen waar ik het over heb: over de Zoon die geboren werd in de velden van Efrata. Eerst de zoon van smarten, maar Hij is bestemd om de Zoon van Gods rechterhand te zijn.

En zo gaat het maar door. Ik heb er nog eentje; ik kan er met gemak dagen zo mee doorgaan, maar dat doen we niet. Nog één voorbeeld: het gaat hier over de dochter van de farao. Je kent de geschiedenis wel van dat ventje dat ze huilend in de rietbosjes aan de Nijl had gevonden. En dan lees je: "En zij noemde hem Mozes." Dat is eigenlijk Egyptisch. Want, zei zij — en daar weet je meteen dat de naam iets te maken heeft met wat gaat volgen — "want ik heb hem uit het water getrokken." Eigenlijk was die Nijl één grote begraafplaats; al die Israëlitische jongetjes waren daarin verdronken. Maar dit ventje werd aan de dood onttrokken. Eigenlijk ook profetisch, als je het mij vraagt. Hij lag daar in de dood, maar dat is in feite de hele Bijbelse boodschap: God overwint de dood. Hij wordt aan de dood onttrokken en daarom noemden ze hem Mozes. Waarom? Is er leven na de dood? Vraag het maar aan Mozes.

En dan moet ik ook denken aan die Emmaüsgangers. Dat was vijftienhonderd jaar later, dat die Emmaüsgangers in gesprek raken met die Man incognito. Ze wisten niet met wie ze van doen hadden, maar ze vertelden het verhaal waarom ze zo gefrustreerd en gedesillusioneerd waren. En dan komt die Vreemdeling en Die gaat spreken: "O onverstandigen en tragen van hart, dat jullie niet geloven!" En dan staat er: "En Hij begon bij Mozes hun uit te leggen dat de Christus moest lijden en opstaan uit de doden." Hij begon bij Mozes. Je kunt uitleggen dat dit de boeken van Mozes zijn, dat het daar allemaal al in stond, maar je kunt het ook heel letterlijk nemen: Hij begon bij Mozes, die al in zijn naamgeving uitbeeldt en illustreert dat er inderdaad leven na de dood is. En dan begint het trouwens pas goed.

Voortdurend komen we dit tegen. We hebben het nu over persoonsnamen, maar je zou het ook kunnen hebben over plaatsnamen. Denk aan Jakob die zijn hoofd op een steen legde en een droom kreeg waarin hij een verbinding zag tussen hemel en aarde. Als hij de volgende morgen wakker wordt, zegt hij: "Dit is niets anders dan een huis van God." En hij noemde die plaats Bethel. Dat is Hebreeuws voor "huis van God". Iedere keer weer: Gilead, Jeruzalem, Bethlehem... Al die namen hebben betekenis. What's in a name? Nou, heel veel! Zeker als God namen geeft. Let daarop en ga er nooit zomaar aan voorbij. Het is nooit alleen maar een kwestie van onderscheid; er gaat een wereld open. Het zegt iets over je identiteit. Dat is een hele serieuze bezigheid. Ja, ik was ook wel verplicht dit te noemen, want Ron had al gezegd dat ik wat over de naam zou zeggen. Uiteraard heb ik dat in feite ook al gedaan.

▶ 31:36 De Openbaring van de Godsnaam (yahweh) ↑ hoofdstukken

Maar nu komen we bij Exodus 3, bij die roeping. Dat is inmiddels tachtig jaar nadat de dochter van de farao hem gevonden had in het riet. En dan lees je dat Mozes geroepen wordt bij de braamstruik. Er vindt daar een gesprek plaats en Mozes stelt vragen. Hij vraagt: "Stel dat de Israëlieten tegen mij zeggen: Hoe is Zijn naam? Wat moet ik hun dan zeggen?" Mozes wordt na veertig jaar in de woestijn gezonden om weer terug te keren naar zijn broeders. En dan vraagt hij dus: "Wat is Uw naam dan?" Tot dusver had God Zijn naam niet gegeven en geopenbaard, maar hier lees je dat Hij dat gaat doen.

Toen zei God tot Mozes: "Ik ben die Ik ben." Alsjeblieft, dat is Mijn naam: "Ik ben die Ik ben." Yahweh. Sommigen zeggen Jehovah; die uitspraak is een kwestie op zich. Maar die Godsnaam wordt iedere keer zo samengevat: "Ik ben." En wie ben Ik dan? "Ik ben die Ik ben." Eigenlijk is het ook de God zonder naam. Begrijp me goed, dat is juist Zijn naam. Er is er maar één. Kijk, een naam dient ter onderscheiding. Omdat er zoveel mensen zijn, moeten al die mensen verschillende namen hebben. De eerste mens heette gewoon 'de mens'. Hij hoefde niet onderscheiden te worden, want er was er maar één.

God hoeft in die zin ook geen naam te hebben, want er is er maar één. Ja, er zijn wel een heleboel zogenaamde goden, maar er is maar één die met recht God is. Alles is uit wie alles is, door wie alles is en tot wie alles is. Kortom, Hij is alomvattend en volstrekt uniek. Waarom zou Hij een naam moeten hebben? Er is er maar één. Maar dat is precies wat Zijn naam uitdrukt: "Ik ben die Ik ben." Ik ben er, en Ik zal er zijn. We zullen dat straks ook zingen: "Ik ben."

Die naam is werkelijk wonderbaar, er is zoveel over te vertellen. Als ik u bijvoorbeeld vertel over de getallen: God gaf Zijn naam aan Mozes in de 26e generatie sinds Adam. Dat kun je nazoeken in de Bijbelse geslachtsregisters. Ik zei al dat Hebreeuwse letters ook cijfers zijn. De Godsnaam bestaat uit de Jod, He, Waf en He. In cijfers uitgedrukt is de Jod een 10, de He is een 5, de Waf is een 6 en de laatste He is weer een 5. In totaal vertegenwoordigt de Godsnaam dus het getal 26.

Het is veelzeggend dat God Zijn naam precies nu openbaart, bij de roeping van Mozes in de 26e generatie. Als je de hele periode van Adam tot Mozes verdeelt, zie je iets bijzonders. Je hebt de verdeling van Adam tot Noach, en de verdelingen die daarop volgen tot Abraham. Dat is een verdeling van tien generaties, vijf generaties, zes generaties en weer vijf generaties. Die naam, getalsmatig opgevat, zegt dus iets over de historie. Al die 26 generaties was Ik er al. "Ik ben er." Nu geef Ik aan jou, Mozes, in de 26e generatie Mijn naam. In die naam zit heel die geschiedenis al verborgen: "Ik ben er." En nu openbaar Ik mij, onthul Ik mij aan jou.

▶ 36:44 De Naam Jezus: Yahweh Redt ↑ hoofdstukken

Nou, nu gaan we de overstap naar het Nieuwe Testament maken. We komen er wel. Dat is meteen Matteüs 1, het eerste hoofdstuk van het Nieuwe Testament. Daar wordt tegen Jozef, de verloofde van Maria, gezegd: "Zij zal een zoon baren en jij zult zijn naam Jezus noemen."

Eigenlijk is het Yeshua op zijn Hebreeuws. Het hangt er maar net vanaf hoe je het op z’n Grieks zegt: Iesous of Jezus, Jesus... Enfin, jij zult zijn naam Yeshua noemen. Laat ik het maar even origineel op z’n Hebreeuws zeggen. Hoezo? Waarom die naam? Wel, "want hij zal zijn volk redden van hun zonden", hun doelmissingen. Dat betekent niet alleen maar – dat denken wij al gemakkelijk vanuit de christelijke traditie en ik denk dat dat helemaal niet terecht is – dat God dat alleen maar vergeeft. Redden van je zonde wil zeggen: als een volk gevangen zit in zijn zonden, dan is het met recht gevangen in doelmissing. Je leven heeft geen zin. Als je gered wordt van zonde, dan wil dat zeggen dat je leven en het leven van een volk weer zin krijgt, doel krijgt, richting krijgt.

Dit is trouwens een aanhaling uit Psalm 130, waar je leest dat God zelf zijn volk zal redden. God zelf zal zijn volk redden, namelijk van hun zonden. Hij zal dat doen door zijn Zoon. In de naam van Jezus ligt dit dus al verborgen; kijk het maar na in de woordenboeken. Jezus, Yeshua, betekent eigenlijk letterlijk: eerst de Godsnaam Yahweh en dan 'shua', wat redding betekent. Jezus betekent gewoon: Yahweh redt. God redt. Eigenlijk ligt in de naam van Jezus alles verborgen, heel het evangelie: Yahweh, Híj redt. Hoe doet Hij dat? Door zijn Zoon, via Hem. Maar Yahweh is Degene die redt.

▶ 39:29 De Naam Boven Alle Namen: Elke Knie Zal Buigen ↑ hoofdstukken

En dan gaan we tenslotte naar de tiende tekst en dan komen we bij Filippi 2, een prachtige passage waar beschreven wordt hoe Jezus Zich vernederd heeft, Zich ontledigd heeft en de gestalte van een slaaf heeft aangenomen, gehoorzaam is geworden tot de dood, ja, tot de dood van het kruis. En daar staat het: daarom heeft God Hem ook uitermate verhoogd. Nadat Hij Zich uitermate, tot de uiterste maat, had vernederd, heeft God Hem ook uitermate verhoogd en Hem in genade de naam boven alle namen geschonken.

Wat is die naam boven alle namen? Nou, de naam boven alle namen, dat lijkt me toch duidelijk. De naam, dat is de naam van Yahweh Zelf. Dat is de naam boven alle naam en aan Hem, deze Jezus, wordt die naam toegekend. De naam boven alle naam, opdat in de naam van Jezus — Yahweh die redt — elke knie zou buigen. En dan staat erbij: van hemelsen, aardsen en onderaardsen. Kortom, van iedereen dus. Ik probeer u maar eens een keer iets voor te stellen wat daar buiten valt. Dat is er niet. Opdat in de naam van Jezus — Yeshua of hoe u het ook wenst uit te spreken, als u maar weet over wie het gaat en wat Zijn naam betekent: Yahweh redt.

Opdat in de naam van Yahweh die redt, elke knie gaat buigen. Trouwens, dat had God al gezworen, want dit refereert weer aan een profetie in Jesaja. Waar God zegt — en God zweert niet vaak hoor, God belooft, maar Hij zweert slechts bij vier of vijf verschillende gelegenheden, zoals bij Abraham — daar lees je in Jesaja: "Ik zweer bij Mijzelf... dat voor Mij elke knie gaat buigen en elke tong..." Ik doe expres even dit: niet lippen. De lip is de buitenkant. Mensen zeggen weleens: "ja, maar dat is lippendienst". Nee, de tong, dat zit van binnen. Het komt van binnenuit. En ook dat alle knie gaat buigen voor Hem en God de eer gaat geven.

Het is nu in feite een relatief klein clubje dat dat doet, die Hem kent. Ja, wie kent nou die naam van Jezus en wat het werkelijk betekent? En dat Yahweh onvoorwaardelijk redt? Vergis u niet: als God iets belooft — dat is trouwens ook wat geloof is — dan is dat zo. Je leest dat God tegen Abraham ooit al zei: "zo zal jouw nageslacht zijn". En dan wordt er niet gezegd van "ja, áls jij iets zus of zo doet", nee, helemaal niets. Zo is dat. En dan lees je: "en Abraham geloofde God en het werd hem tot gerechtigheid gerekend". Dat wil zeggen dat Abraham voor God toen een rechtvaardige was. Hij steunde volledig op wat God onvoorwaardelijk beloofde. Dat is genade.

Nou, God zweert dat voor Hem en in de naam van Jezus... Maar ja, dat is hetzelfde. De naam van Jezus is Yahweh redt. Opdat in de naam van Jezus alle knie zou buigen van hemelsen, van aardsen en van onderaardsen. En alle tong zou toejuichen, alle tong zou belijden. Er wordt hier een woord gebruikt dat betekent dat het van binnenuit komt. Ik vind het belangrijk, want sommigen proberen deze tekst te reduceren door te zeggen: "ja, uiteindelijk zal iedereen het wel herkennen, maar dat willen ze helemaal niet, met de hakken in het zand". Niks ervan, absoluut niet.

Er komt een moment — geloof het of geloof het niet, maar God heeft gezworen — dat elke knie gaat buigen, maar ook elke tong van binnenuit zal uitroepen: "Jezus is Christus, de Messias, de Gezalfde, is Heer!" Iedereen. Oftewel: Yahweh is Redder. Onvoorwaardelijk. In de naam van Jezus zal elke knie gaan buigen. Als wij dat nu al mogen doen, dan is dat helemaal geen verdienste, want dat betekent gewoon dat je ogen daarvoor geopend zijn. Prijs God!

Nou, Hij zegt juist: "Mijn naam is Yahweh en Ik red". De naam van Jezus, onvoorwaardelijk en iedereen zal tot die erkenning komen en zich klein maken voor Hem, buigen en Hem ook toejuichen. Het is net als bij de Messiah van Handel; dat eindigt dan in dat grote machtige "Halleluja". Dat is eigenlijk ook het slotakkoord van de hele historie. Van al die aionen, al die wereldtijdperken die er zijn. Die culmineren, die lopen uiteindelijk uit in dat grote, allesomvattende moment. Heel de schepping, ieder creatuur, elke knie, alle tong zal zeggen: Jezus Christus is Heer!

En dat zal zijn waarmee ook gezegd is dat hun motief daarmee tot uiting komt. Dat is niet uit dwang dat ze dat zeggen. Nee, het is tot heerlijkheid van God de Vader. Hij bedacht het allemaal. God, die een Vader zal blijken te zijn van heel Zijn schepping. Uit Hem, door Hem en tot Hem is alles. Bij Hem gaat er nooit iets mis. Dat blijkt aan het eind. Je moet even geduld hebben, maar goed, hoe zeggen ze dat ook alweer? Gods molens malen langzaam, maar zeker. Hij heeft ook de tijd. Hij heeft de tijd en al die tijdperken eindigen in dat grote Halleluja. Dan zal iedereen zeggen: "Jezus Christus is Heer", tot heerlijkheid van die Ene. De God die een Vader zal blijken te zijn. Wat een enorme uitkomst van alle wegen van God. En wat een geweldig voorrecht als je dat nu al van harte mag zeggen: Hij is Heer!