▶ 00:00 De Toespraak van Petrus op de Vijftigste Dag ↑ hoofdstukken

Een hele goedemiddag, vrienden. Dankjewel, Lubb, voor de introductie en deze mooie woorden. Inderdaad, wij gaan ons voor de derde keer bezighouden met Handelingen 2: de toespraak die Petrus heeft gehouden op de Pinksterdag. Het is niet het hele hoofdstuk dat we behandelen, maar een groot gedeelte van het hoofdstuk bestaat nu eenmaal uit deze toespraak. We hebben ons beperkt tot wat Petrus op die bewuste dag daar in Jeruzalem, in dat gedenkwaardige jaar, gesproken heeft.

Dat was dus op de Pinksterdag, de vijftigste dag. Het was de vijftigste dag als een Joods feest, of eigenlijk moet ik zeggen: een hoogtijd van Yahweh. Want reeds in de boeken van Mozes wordt voorgeschreven dat er vijftig dagen geteld moet worden vanaf de eerstelingsschoof van de gersteoogst. Vijftig dagen later zou men het feest van de eerstelingen vieren. Het Wekenfeest heet dat ook wel, en dat is het oogstfeest van de tarweoogst. In ieder geval was dat de speciale betekenis die het voor de Joden in die dagen had.

Het was een periode waarin vele pelgrims in Jeruzalem waren. Dat blijkt ook wel uit het begin van het hoofdstuk, uit de talloze volkeren die er waren. Nou ja, ik zeg talloze, maar welgeteld worden er hier twaalf genoemd, en dat is ook niet zonder betekenis, lijkt mij. Zij waren op pelgrimsreis en verbleven in Jeruzalem; het was een drukte van belang, allemaal ter gelegenheid van dat feest. Ik moet er trouwens bij zeggen dat het ook de vijftigste dag was nadat de Heer Jezus was opgestaan als de Eersteling uit de doden. Het is dus niet alleen gerelateerd aan de Joodse hoogtijden. Ik kom daar straks nog even op terug.

Nog even — en dit is de derde keer dat ik het laat zien — om een goed en compleet beeld van de toespraak an sich te hebben: je ziet dat deze, zoals elke goede toespraak geacht wordt te zijn, is ingedeeld in drie onderdelen. Eerst begint het met een oproep, "Joodse mannen!", gevolgd door een citaat uit Joël 2. Feitelijk is de toespraak gebouwd rondom drie grote citaten uit de Hebreeuwse Bijbel, het Oude Testament. Dan krijg je een heel lang citaat dat Petrus kennelijk uit zijn hoofd citeert uit Joël 2, een verwijzing naar wat vlak vooraf zal gaan aan de dag van Yahweh: de uitgieting van Gods Geest.

Vanaf vers 22 volgt er weer een oproep, "Mannen van Israël!", en vervolgens vind je een verwijzing naar Psalm 16. Dat gaat over de opstanding van Christus. Waarna er weer een oproep volgt, "Mannenbroeders!", en dan krijg je een verwijzing naar Psalm 110. Dat is waar we ons vandaag mee bezig gaan houden: die verwijzing naar Psalm 110, over de hemelvaart van Christus. Ik noem het voor het gemak maar even zo. Het gaat dus over de opstanding van Christus en de hemelvaart van Christus. Deze drie citaten worden daarbij door Petrus naar voren gebracht.

▶ 03:58 Terugblik op de Voorgaande Citaten: Joël en Psalm 16 ↑ hoofdstukken

Laat ik eerst nog eventjes lezen wat we tot dusver hebben behandeld. Ik wil dat zonder toelichting doen, of in ieder geval niet noemenswaardig, om niet te veel uit te wijken en om zoveel mogelijk tijd te reserveren voor dat wat vandaag behandeld moet worden, want ik heb nog een heleboel dia's te gaan. Ik begin te lezen in vers 12: "Zij nu waren allen buiten zichzelf en verbijsterd, terwijl de één tegen de ander zei: wat wil dit zijn? Maar anderen zeiden schertsend: ze zijn barstensvol zoete wijn! Petrus echter, staande samen met de elf, verhief zijn stem en verwoordde tot hen: Mannen! Joden! En allen die in Jeruzalem wonen. Laat dit jullie bekend zijn en neemt mijn uitspraken ter ore. Want deze mensen zijn niet dronken, zoals jullie dat opvatten, want het is het derde uur van de dag." Dat is negen uur 's morgens dus eigenlijk; men rekent vanaf zonsopgang.

"Maar dit is wat uitgesproken is door de profeet Joël." Ik ben daar de eerste keer al nogal wat dieper op ingegaan, op dat woordje 'dit is'. Dat verwijst namelijk niet terug. Ook puur grammaticaal zie je dat al, dat heb ik toen ook aangetoond. 'Dit is' verwijst niet terug naar de dingen die de schare toen heeft waargenomen daar in Jeruzalem: dat geluid van een geweldige windvlaag, die tongen van vuur, of dat spreken in al die talen waardoor ieder de grote daden Gods in hun eigen taal hoorde spreken. 'Dit is' verwijst daar niet naar. Het verwijst naar dat wat is uitgesproken door de profeet Joël. Dus: 'dit is', gevolgd door een dubbele punt, het citaat van Joël. Dat is belangrijk, want als je dat namelijk niet ziet, dan ga je je afvragen waarom alles wat daar toen plaatsvond in Jeruzalem op de Pinksterdag helemaal geen vervulling blijkt te zijn van wat er in Joël staat. Daar is al heel vaak op gewezen, en terecht. Maar dat betekent ook dat de woorden 'dit is' daar ook niet naar verwijzen. Ze verwijzen simpelweg naar dat wat is uitgesproken door de profeet Joël. Dat heb ik bij dezen nog eventjes onderstreept.

Dan volgt het citaat: "En het zal zijn in de laatste dagen, zegt God, dat Ik zal uitgieten vanaf mijn geest op alle vlees en zij zullen profeteren, jullie zonen, jullie dochters; jullie jongelingen zullen visioenen zien en jullie ouderen zullen dromen dromen. En zeker, op mijn slaven en op mijn slavinnen zal Ik in die dagen uitgieten vanaf mijn geest en zij zullen profeteren. En Ik zal" — volgt nog steeds het citaat — "wonderen geven in de hemel boven en tekenen op de aarde beneden: bloed en vuur en damp van rook." Het moet wel duidelijk zijn dat die dingen helemaal niet hebben plaatsgevonden op de Pinksterdag. Maar dat is ook helemaal niet wat Petrus beweerde. "De zon zal vervormd worden tot in duisternis en de maan tot in bloed, voordat de dag van de Heer komt, de grote en tevoerschijn komende dag. En het zal zijn dat ieder, wie ook maar, de naam van de Heer aanroept, gered zal worden."

Dat is dan het einde van het citaat en dan vervolgt Petrus: "Mannen! Israëlieten! Hoort deze woorden! Jezus de Nazarener, een man aangetoond van Godswege voor jullie, met vermogens en wonderen en tekenen die God door hem deed in jullie midden, zoals jullie zelf hebben waargenomen. Deze, in de bepaalde raad en de voorkennis van God, uitgeleverd door handen van wettelozen; vastnagelend ruimden jullie hem uit de weg. Die de God deed opstaan, losmakend de barensweeën van de dood, omdat het niet mogelijk was onder deze hem vast te houden."

Want nu volgt weer een citaat uit Psalm 16. David zegt van hem: "Ik zag de Heer voor mij, in het zicht van mij voortdurend, want Hij is aan mijn rechterhand, opdat ik niet geschud zou worden. Vanwege dit werd mijn hart blij gemaakt en mijn tong jubelt. Nog echter ook mijn vlees zal nestelen in hoop, omdat U mijn ziel, U God, mijn ziel niet in de steek zal laten tot in het dodenrijk, noch uw rechtschapene zal geven om ontbinding waar te nemen. U maakt mij wegen van leven bekend; U zal mij van blijdschap vervullen met uw aangezicht." Einde citaat.

En Petrus vervolgt: "Mannenbroeders! Het is geoorloofd met vrijmoedigheid naar jullie toe te zeggen aangaande de aartsvader David, de patriarch David, dat hij én is overleden én werd begraven en zijn graftombe is te midden van ons." Misschien zelfs heel concreet daar op die locatie waar Petrus zich toen bevond, maar daar hebben we de vorige keer al wat over nagedacht. Niks vastgesteld, want het is maar een suggestie. Afijn, zijn graftombe is te midden van ons, in ieder geval daar in Jeruzalem, tot op deze dag. Zijnde dan een profeet — dat wil zeggen: David was een profeet — en waargenomen hebbend dat God met een eed aan hem zwoer één vanuit de vrucht van zijn lende te doen zitten op zijn troon. Terwijl hij, David, tevoren waarnam, sprak hij aangaande de opstanding van de Christus, dat hij niet in de steek werd gelaten tot in het dodenrijk, noch zijn vlees ontbinding waarnam. Deze Jezus deed God opstaan, waarvan wij allen getuigen zijn.

▶ 10:43 De Opstanding als Recent en Onweerlegbaar Feit ↑ hoofdstukken

Nou, eigenlijk zijn we tot zover gekomen in de bespreking de voorgaande twee keren en toen hebben we hier inderdaad een punt gezet. Feitelijk is dit al de conclusie van Petrus nadat hij Psalm 16 heeft geciteerd. Hij zegt dus feitelijk dat wat vijftig dagen geleden heeft plaatsgevonden... Realiseert u zich trouwens dat God... Juist deze week werd ik daar heel erg bij bepaald. Soms zijn dingen misschien heel evident en heel duidelijk; je weet het wel, maar je beseft het niet.

U moet zich voorstellen: nog geen twee maanden tevoren was Jezus gekruisigd. Nog geen twee maanden eerder! En nu zegt Petrus dus dat wat heeft plaatsgevonden — Zijn kruisiging — hoefde niet bewezen te worden, want daarvan waren zij allemaal getuigen. De hele schare, heel Jeruzalem wist dat. Maar Hem, God had Hem opgewekt. En wel daarvan zegt Petrus: wij allen. Met zoveel meer; er waren honderden mensen die daar getuigen van waren en dat bedoel ik in de juridische zin van het woord. Dat wil zeggen: ooggetuigen, mensen die zo opgevoerd zouden kunnen worden voor de rechtbank. Zij hebben dat zelf met eigen ogen gezien, of zoals Johannes elders in zijn brieven zegt: "We hebben dat met onze eigen oren gehoord, met onze eigen ogen gezien en met onze handen getast: het Woord van het leven."

Zo recentelijk is het dus. Als Petrus daar in Jeruzalem op het tempelplein staat, dan refereert hij aan feiten die nog maar een paar weken tevoren hadden plaatsgevonden. Hij verwijst naar de kruisiging. Dat hele publiek wist dat; voor een groot gedeelte hebben ze dat ook meegemaakt en allemaal meegekregen. Hij zegt: "Nou, deze Jezus deed God opstaan en daarvan zijn wij allen getuigen."

Die gebeurtenis staat al beschreven van duizend jaar geleden, toen David de psalmen componeerde. In Psalm 16 — maar ik zal u vertellen, er zijn er vele waar dat allemaal op een soortgelijke wijze wordt beschreven — heeft David daar al van gesproken. David is een profeet; hij heeft dat voorzegd. Dat was geen dichterlijke overdrijving toen hij zei: "Ja, Gij maakt mij wegen van leven bekend en Gij doet mijn vlees geen ontbinding zien." En dat soort dingen. Men zegt dan wel eens van: "Ja, dat was dichterlijke overdrijving." Nee, Petrus zegt dat hij een profeet was en hij heeft gesproken aangaande Hem die uit zijn lendenen zou voortkomen, het zaad van David.

Nou, dat alles was juist dat jaar — wat zeg ik? Een hoogtij terug, want dit was de Pinksterhoogtijd en een hoogtij eerder, met de Pesach, had dit alles plaatsgevonden. Deze Jezus deed God opstaan, waarvan wij allen getuigen zijn.

▶ 14:09 Verhoogd aan Gods Rechterzijde en de Zalving met de Geest ↑ hoofdstukken

Nou, we vervolgen nu in vers 33: aan de rechterhand van God. Ik heb dat woordje 'hand' even tussen haakjes gezet, want in het Nederlands moet je dat doen, of 'de rechterkant' gebruiken. Maar in het Grieks staat er eigenlijk gewoon dat Hij aan de rechterzijde is. Niet specifiek de hand, dus dat doet er niet zoveel toe, maar het is in ieder geval aan de rechterkant. In de Bijbel is dat altijd een positie van eer en van voorrang. Dat begrijpen we allemaal, want dat is het nog steeds — tenzij je in Engeland woont, maar dat is weer een ander verhaal. Normaal gesproken is rechts inderdaad een positie van eer en voorrang, zoals links trouwens een positie is van achterstelling. Iets wat je 'links laat liggen'. Degenen die in politiek opzicht links zijn, bekommeren zich ook om degenen die achtergesteld en verlaten zijn. Dat vind ik wel leuk, want in het Engels is 'left' ook nog eens een keer verlaten. In het Latijn is het trouwens 'sinister'.

Maar goed, rechts-links. Aan de rechterhand van God, niet door de rechterkant. Het is me opgevallen — ik weet niet of het in de Statenvertaling ook zo is — dat er soms staat: "door de rechterhand van God verhoogd". Ik zeg niet dat de gedachte op zich onjuist is, maar dat woordje 'door' staat er in ieder geval niet. De derde naamval doet hier niet zo heel veel ter zake, maar de gedachte is dus dat Hij nu verhoogd is aan de rechterzijde van God. Dat zal straks vanzelf wel blijken door het citaat waarmee hij dat bewijst.

"Aan de rechterhand van God dan verhoogd wordende", dat is definitief gebeurd bij zijn hemelvaart. En dat was dus tien dagen geleden. Ik ga ervan uit dat dit plaatsvond op de dag na de sabbat. Pinksteren is per definitie de dag na de sabbat, en dus op een zondag. Dus verwijst Petrus hier naar dat wat de vorige week donderdag had plaatsgevonden. Namelijk toen de Heer — hij had het zo bij wijze van spreken kunnen aanwijzen — daar op de Olijfberg werd onttrokken aan hun oog, wat wordt beschreven in Handelingen 1. Je zou trouwens kunnen verdedigen — maar dat zou een beetje te ver voeren — dat de Heer in feite al verhoogd is op de dag van zijn opstanding, en dat Hij toen ook al naar de Vader is gegaan en de positie van eer heeft gekregen. Maar toen is Hij nog niet gaan zitten aan de rechterzijde van God. Dat staat hier ook niet; dit is in ieder geval definitief toen gebeurd bij de hemelvaart.

Dat blijkt ook wel als je in Markus 16 leest, in een van de laatste verzen van dat hoofdstuk. Daar staat dat de Heer, nadat Hij tot hen gesproken had, werd opgenomen in de hemel. Het gaat hier dus ook over de hemelvaart. Het is trouwens leuk: daar staat 'opgenomen'. Dat Hij ten hemel voer is actief, maar 'opgenomen' is passief. Je wordt opgenomen. Dat is hetzelfde eigenlijk als bij het onderscheid dat je ziet bij het feit dat Hij is opgewekt en dat Hij opstond. Je wordt opgewekt en vervolgens sta je op; dat is iets wat op activiteit duidt. Je wordt 's morgens gewekt en dan sta je op, dat is de gedachte. In ieder geval werd Hij hier opgenomen in de hemel en is Hij gaan zitten. Dat is een positie van rust, en ook van wachten trouwens. Ik heb er nu geen plaatje van, maar als u dat in de Hebreeënbrief leest, dan staat er inderdaad dat Hij is gaan zitten, voorts wachtende of afwachtende totdat zijn vijanden gesteld zullen worden tot de voetbank voor zijn voeten.

Dat 'zitten' duidt dus ook op wachten. Dat is een positie van rust en eigenlijk ook in die zin van passiviteit. In de Hebreeënbrief wordt er met name heel vaak aan dat woord in de Psalm gerefereerd — ik kom er straks op terug — dat de Heer is gaan zitten. Dat duidt er ook op dat priesters stonden, legt de schrijver van de Hebreeënbrief uit. Priesters stonden, want hun taak was nooit af. Maar Hij is, na een eenmalig offer dat volmaakt is, gaan zitten aan de rechterzijde van God, voorts afwachtende. Zo staat het in Hebreeën 10 vers 12, als ik me niet vergis. Hij is gaan zitten aan de rechterkant van God.

Afijn, we gaan weer even terug naar de toespraak van Petrus. "Aan de rechterhand van God dan verhoogd wordende, bovendien de belofte van de geest, namelijk de heilige, in ontvangst nemend bij de Vader." Wanneer was dat? Het wordt hier zo gesuggereerd: Hij werd verhoogd en bovendien ontving Hij ook de belofte van de heilige geest. Die nam Hij in ontvangst. Hij kreeg de geest. En dat is trouwens wel interessant als je daar even over doordenkt. Ik zei al: aan de rechterzijde van God verhoogd wordende. Natuurlijk kun je zeggen dat Hij bij zijn hemelvaart is gaan zitten aan de rechterhand van God, maar feitelijk werd Hij op de dag van zijn opstanding al verhoogd. Dat was ook de dag dat Hij de geest, namelijk de heilige, ontving. Hij kreeg leven. Dat lijkt me vrij simpel: de geest krijgen. De Heer ontving de geest niet bij zijn hemelvaart; ik zou niet weten hoe je dat zou moeten opvatten of uitleggen. Nee, Hij ontving de belofte van de geest waar de hele Hebreeuwse Bijbel eigenlijk van getuigt: van de geest die gaat komen en de heilige geest die nieuw leven zal wekken dat sterker is dan de dood.

Kijk, als een mens de geest krijgt op het moment dat hij geboren wordt, dan gaat hij ademen. Dan krijg je de geest, maar dat is vergankelijke geest. Vergankelijk leven, sterven feitelijk. Maar heilige geest heeft te maken met het ontvangen van opstandingsleven. De Eersteling die opstandingsleven ontving — dat wil zeggen: leven dat echt de dood achter zich heeft, definitief — dat is Hij. Hij ontving de geest, de heilige, van de Vader. Dat wil zeggen dat Hij werd opgewekt door de Vader. In zijn opstanding ontving Hij de heilige geest en feitelijk, dat is ook wel mooi, is de gedachte dat Hij daarmee werd gezalfd met geest. Profeten, priesters en koningen werden gezalfd met olie, maar die olie — olijfolie — is altijd een type van geest, van onvergankelijk leven. Dat heeft ook weer alles te maken met de olijfboom. In ieder geval is dat een type van Leven, maar dan met allemaal hoofdletters.

Toen Hij daar de derde dag in het graf was, werd Hij gezalfd met geest. Hij kreeg de geest, letterlijk. Drie dagen eerder gaf Hij de geest, maar dat was vergankelijk leven. Vervolgens, op die dag van de eerstelingsgarf, kreeg Hij de geest en stond Hij op uit de doden en werd Hij verhoogd aan de rechterhand van God. Hij kreeg de geest en daarmee werd Hij dus gezalfd. Oftewel, als ik het in het Hebreeuws zeg, dan werd Hij de Mashiach, de Messias, of op zijn Grieks de Christus. Hij werd toen de Gezalfde. Je zou natuurlijk ook kunnen zeggen: "Maar Hij werd toch al gezalfd met de heilige geest toen Hij gedoopt werd in de Jordaan?" Dat zegt Petrus in Handelingen 10, in het huis van Cornelius. Hij werd gezalfd met de heilige geest bij zijn doop in de Jordaan. Waarna je op een splitsing staat en je afvraagt: werd Hij toen de Gezalfde, of werd Hij in zijn opstanding de Gezalfde? Als u het mij vraagt, is het beide waar. Het is niet zo moeilijk om de connectie te zien, want zijn doop in de Jordaan is een type van zijn opstanding uit de doden. Hij ging onder in de Jordaan, wat ook een beeld is van dood en sterven — de doodsjordaan. Hij ging onder in de Jordaan en vervolgens lees je dat Hij opstond uit de Jordaan, waarna de geest in de gedaante van een duif op Hem neerdaalde.

Nou, dat was Zijn zalving. Het was een type van wat drieënhalf jaar later zou plaatsvinden, namelijk toen Hij in het graf lag, daar in Jeruzalem, en Hij de geest van God ontving en daarmee leven kreeg. De geest, de heilige, nam Hij in ontvangst en toen werd Hij definitief de Gezalfde, de Messias, de Christus.

Dus Hij ontving de geest en Hij goot die, of Hij stortte die uit – dat is heel rijkelijk – wat jullie zien en horen. Je moet je voorstellen wat er op die dag had plaatsgevonden; die schare was juist bij elkaar gekomen. Die was daar samengedromd vanwege de fenomenen die daar gebeurden, vanwege dat geluid en dat talenwonder wat zich manifesteerde. Ze zagen dat, ze hoorden dat. Het was dus een heel demonstratief gebeuren en de geest werd uitgestort.

Kijk, je zou ook hier weer kunnen zeggen: de discipelen ontvingen reeds geest op de dag van de opstanding. Hier ga ik eigenlijk hetzelfde zeggen als wat ik zojuist zei over de hemelvaart. Is de Heer op de dag van Zijn opstanding al naar de hemel gegaan? Ik ga dat nu verder niet aantonen, maar in Johannes’ evangelie met name zie je dat duidelijk. Hij is naar de hemel gegaan, maar op diezelfde dag ook heeft Hij – dan lees je dat Hij in de avond verschijnt aan Zijn discipelen terwijl de deuren gesloten waren enzovoort – in dat gezelschap verschijnt Hij dan en dan blaast Hij. En dan zegt Hij: "Ontvang heilige geest."

Dus wanneer ontvingen die discipelen nou heilige geest? Dan kun je zeggen: op de dag van de opstanding. Ja, met recht Pasen en Pinksteren op één dag dus. Het was toen Pasen. Dat wil zeggen, ik houd niet zo van dat woord, want het refereert te veel aan de kerkelijke kalender. Pesach, het was Paascha. Jawel, maar het was ook een feit: men ontving toen de geest. Leven, nieuw leven. Zij ontvingen toen nieuw leven.

Maar demonstratief werd die geest uitgegoten of uitgestort – demonstratief in wat ze zagen en hoorden. Dat was vijftig dagen later. Dus wat Petrus hier zegt: deze Jezus die jullie hebben gekruisigd, God heeft Hem aan Zijn rechterhand verhoogd. Hij heeft de belofte van de geest, de heilige, ontvangen van de Vader. Dat wil zeggen: Hij is opgewekt uit de doden, dus Hij is de Gezalfde. En vervolgens heeft Hij die geest die Hij zelf ontvangen heeft, uitgegoten of uitgestort als een plensbui op dat gezelschap wat daar vergaderd was. En dat hebben ze daar allemaal gezien in Jeruzalem en gehoord.

▶ 28:03 Psalm 110: Davids Heer in de Hemel ↑ hoofdstukken

Want, ik lees verder: niet David is omhoog gegaan of opgevaren tot in de hemelen. Nee, dat moet duidelijk zijn. David – dat is natuurlijk ook weer zo'n punt van discussie. Men zegt wel eens: David is in de hemel. Maar Petrus zegt: David is helemaal niet in de hemel. Davids graf is bij ons tot op deze dag en David wacht gewoon nog op de opstanding. Tot op vandaag is David in het graf. Hij is niet omhoog gegaan tot in de hemelen, maar hij zegt zelf – en dan komen we bij dat citaat uit Psalm 110, dat buitengewoon elementair is in het Nieuwe Testament.

Want dat schriftwoord, deze psalm van David, wordt tientallen keren in het Nieuwe Testament aangehaald, of specifieker gezegd: daar wordt aan gerefereerd. Als er gesproken wordt dat de Heer Jezus aan de rechterkant van God is, de rechterzijde van God, dan is dat in feite een verwijzing naar Psalm 110. Daar staat het namelijk. Ik noem maar wat: als Paulus zegt in Kolossenzen 3 dat we de dingen moeten bedenken die boven zijn bij Christus, waar Hij aan de rechterhand Gods is, dan is dat in feite een verwijzing naar Psalm 110. Altijd als er gezegd wordt dat Hij aan de rechterzijde van God is – en dat wordt zo vaak gememoreerd – dan is dat een verwijzing naar Psalm 110.

David zegt zelf – en we moeten goed lezen: "De Heer zei tot mijn Heer..." Dat lijkt even verwarrend te worden, maar laten we dit in de Griekse tekst en vooral in de Hebreeuwse Bijbel bekijken. In het Hebreeuws staat hier de Godsnaam, namelijk JAHWEH. JAHWEH zei tot mijn Heer – in het Hebreeuws lees je dan Adonai. JAHWEH, God, zei tot mijn Heer Adonai. En mijn Heer, dat is dus Davids Adonai, Davids Heer. Begrijpt u? Petrus zegt dus: David is niet omhoog gegaan tot in de hemelen, maar David zegt zelf in Psalm 110: "JAHWEH zei tot mijn Heer..." Dat zegt David dus. De Heer van David wordt aangesproken.

Ik maak weer even een uitstapje naar een gebeurtenis van een paar maanden eerder. Toen had er een discussie plaatsgevonden tussen de Heer Jezus en de farizeeën. Je leest daarover in Matteüs 22: "Toen de farizeeën bijeen waren, vroeg Jezus hun: Wat dunkt u van de Christus? Wiens zoon is hij? En zij zeiden tot Hem: Davids zoon." Dat is niet zo moeilijk, want dat is volstrekt helder vanuit wat de Schriften zeggen. De Heer Jezus zei daarop tot hen: "Hoe kan David Hem dan door de Geest zijn Heer noemen, als hij zegt: De Heer heeft gezegd tot mijn Heer: Zet U aan mijn rechterhand, totdat Ik uw vijanden onder uw voeten gelegd heb?"

En dan zegt de Heer Jezus: "Indien David Hem – de Christus – dus Heer noemt, hoe kan Hij dan zijn zoon zijn?" Hij legde die vraag voor aan de farizeeën. De Messias is de zoon, jawel, maar volgens David is Hij ook zijn Heer. Het is dus Davids Heer. Degene die uit Davids lendenen zou voortkomen, noemt David al "mijn Heer". De Heer Jezus legde die vraag voor aan de schriftgeleerden van die dagen en je leest dat niemand Hem daarop iets kon antwoorden. Dit kon namelijk niet ingepast worden in hun theologie. Dat is een heel belangrijk punt: dit schriftwoord uit Psalm 110 gaat juist over het feit dat de zoon van David verhoogd werd aan Gods rechterhand in een tussenperiode. Ik kom daar zo op terug.

Eerst even nog dit: niet David is omhoog gegaan tot in de hemel, maar hij zegt zelf: "De Heer zei tot mijn Heer: Zit aan mijn rechterhand." Dit is de tegenwoordige positie van Christus, namelijk dat Hij gezeten is aan Gods rechterhand. Ik zal het in een rijtje zeggen: Hij is verhoogd; God zegt tegen Hem: "Zit aan mijn rechterhand", in een positie van eer bij God in de hemelen. Bovendien gaat dit vooraf aan Zijn heerschappij, want er staat achter: "totdat Ik uw vijanden gesteld zal hebben tot een voetbank voor uw voeten".

▶ 34:15 De Priester-koning in de Verborgen Tussentijd ↑ hoofdstukken

En dan moet ik er nog iets bij zeggen. Daar kan ik nu verder helemaal niets over kwijt, want dat is nu niet het onderwerp, maar als je eventjes doorleest in diezelfde Psalm 110 en je komt in vers 4 uit, dan wordt er gezegd dat Hij aangesproken wordt als priester naar de ordening, naar het model van Melchizedek. Ik kan me voorstellen dat als je helemaal niet zo thuis bent in de Hebreeuwse Bijbel, het je allemaal een beetje gaat duizelen, maar ik zal u vertellen: er zit zo enorm veel in. Want het feit dat Davids Heer verhoogd wordt aan Gods rechterhand, is afwachtend, namelijk 'totdat'. En in die tussentijd heeft Hij de positie van een priester. Hij zal koning zijn en heersen te midden van zijn vijanden; dat is zijn koningschap. Maar dat is toekomst.

Nu is Hij priester, en wel op een heel speciale manier. Want voor een Jood kon dat eigenlijk niet: een priester en een koning tegelijk zijn. Priesters kwamen immers uit de stam van Levi en koningen kwamen uit de stam van Juda. Dus die twee ambten konden nooit verenigd zijn in één persoon. Maar wat David al profeteert, is dat de Messias, zijn Heer, eenmaal priester zou zijn naar de ordening van Melchizedek. En die Melchizedek — nu zeg ik er toch weer meer over dan ik eigenlijk gepland had — was én koning én priester. Daarom zijn die beide functies, die beide bedieningen en ambten, in één persoon verenigd naar de ordening van Melchizedek. Ik moet er trouwens nog bij zeggen: hij was koning-priester te Salem, het latere Jeruzalem. Als u daar meer over wilt weten, lees dan de Hebreeënbrief, want heel de Hebreeënbrief gaat daarover: over de Koning-priester naar de ordening van Melchizedek. Het belang van dat Schriftgedeelte, van die profetie, kan dus onmogelijk overschat worden; het is een cruciaal gedeelte.

Wat je ziet, is dat wanneer daar gezegd wordt dat Hij gaat zitten aan Gods rechterhand, dat spreekt over wie Christus vandaag is. Want kijk maar met mij mee, hier is het citaat: "De Heer zei tot mijn Heer: zit aan mijn rechterhand, totdat Ik jouw vijanden plaats tot een voetbank voor jouw voeten." Met andere woorden: dat zitten aan Gods rechterhand is tijdelijk. 'Totdat'. Natuurlijk is Hij verhoogd aan Gods rechterhand; dat is een positie van voorrang die Hij niet meer kwijtraakt. Maar dat zitten — die positie van rusten en ook afwachten, namelijk totdat zijn vijanden gesteld worden tot een voetbank voor zijn voeten, zodat Hij daar te midden van zijn vijanden ook zal gaan regeren — dat afwachten, dat zitten aan de rechterzijde van God, is een tijdelijke zaak. Het spreekt van de tijd sinds zijn verhoging, tweeduizend jaar geleden, tot aan de tijd dat Hij zijn heerschappij gaat opvatten en zijn vijanden aan Hem onderworpen worden. Over die tussentijd gaat het.

Dus dat 'zit aan mijn rechterhand' gaat juist over de tegenwoordige tijd, waarin Davids Heer verborgen is. Je ziet trouwens ook dat het jodendom en de Joodse leiders dat absoluut niet konden matchen en niet klaar konden krijgen in hun theologie. Hun idee is nog steeds: als de Messias komt, dan gaat Hij heersen te midden van de vijanden. "Waarom kan Jezus niet de Messias zijn?" zeggen zij. "Nee, als de Messias komt, dan is er een Koning en dan gaat Hij zijn koninkrijk wereldwijd vestigen." Maar Petrus en Paulus en al de schrijvers van het Nieuwe Testament zeggen: nee, want David heeft over Hem geprofeteerd dat Hij, voordat Hij zou gaan heersen te midden van zijn vijanden, verhoogd zou worden aan Gods rechterzijde. Dat geeft trouwens ook al aan dat Hij eerst vernederd was. Dat Hij verhoogd zou worden aan Gods rechterzijde, wil zeggen dat Hij kennelijk in de hemel geplaatst is en niet meer op aarde is. Bovendien wacht Hij; Hij is in afwachting, Hij is in rust. Als Koning is Hij nu passief, maar als Priester niet. Meer daarover in de Hebreeënbrief, maar als Koning is Hij passief. Ik bedoel: alle macht is Hem gegeven, maar Hij heerst nu nog niet. Ja, in genade, maar dat betekent ook dat Hij gewoon niet ingrijpt.

Dat zitten aan de rechterhand van God is typerend voor zijn huidige positie. En dat betekent dus ook dat we in die tussentijd zitten, die twee millennia. Toen Petrus dit op het tempelplein zei, was dat bijna tweeduizend jaar geleden. Wij zitten nu aan het einde van die twee millennia en wij weten: ja, dat moet binnenkort gaan gebeuren, dat Hij inderdaad vanuit het heiligdom zal komen. Hij zal vanuit de hemel komen en alsnog zijn heerschappij gaan aanvaarden, en Hij zal heersen op de aarde in Jeruzalem, zoals Luc dat in zijn dankgebed ook zei. "Totdat Ik jouw vijanden plaats tot een voetbank voor jouw voeten." We zouden dat eigenlijk eens bij een andere gelegenheid moeten doen: die Psalm 110 eens een keer goed bespreken. Dat wordt dan een hele serie, want het zijn maar zes of zeven verzen geloof ik, maar wat staat er enorm veel in. De grote betekenis voor de tegenwoordige tijd zit hem echter vooral in dit regeltje: "Zit aan mijn rechterhand." Dat is wat Hij nu doet. Straks gaat Hij heersen; Hij zit 'totdat' inderdaad zijn vijanden geplaatst worden en Hij gaat heersen als Koning, waarbij Hij zijn koninkrijk zal uitbreiden naar de hele aarde. Nou, dit was het derde citaat van Petrus, in dit geval uit Psalm 110.

▶ 41:40 De Ultieme Conclusie: Jezus Is tot Heer en Christus Gemaakt ↑ hoofdstukken

Opnieuw is het David die dit gesproken heeft. En dan volgt de conclusie van Petrus: "Laat het hele huis van Israël dan zeker weten..." Dat volgt uit alles wat tot dusver is gezegd. En hoezo "zeker weten"? Omdat het inmiddels onweerlegbaar is bewezen vanuit het getuigenverslag. Ik bedoel: Petrus was een van die getuigen, maar hij stond daar met allemaal ooggetuigen die dat zelf hadden gezien. Later lees je dat Petrus ook in het huis van Cornelius gaat vertellen: "Hij is niet verschenen aan het hele volk; nee, Hij is verschenen aan degenen die tevoren gesteld waren om getuigenis af te leggen." Dat is ook heel eigenaardig, zoals de Heer Jezus trouwens ook had gezegd. Een jaar geleden hebben we ons daar eens een keertje mee beziggehouden: als Hij de tempel verlaat, een paar dagen voor Zijn kruisiging, dan zegt Hij: "Jullie zullen Mij niet meer zien totdat..." — weer dat "totdat" — "totdat jullie zullen zeggen, jullie Jeruzalem, totdat jullie inwoners van Jeruzalem zullen zeggen: Gezegend Hij die komt in de naam van Yahweh."

Dus als het volk Hem verwelkomt, dan zal Hij weer acte de présence geven; dan zullen ze Hem zien. Maar al die tijd — en inderdaad, de Heer is de tempel uitgegaan — heeft Hij Zich niet meer publiek vertoond en gesproken. Dus de opstanding is weliswaar bewezen, dat wil zeggen: er zijn vele getuigen van, maar het is niet zo dat de Heer verscheen aan heel het volk. Dat is toekomstig. Maar in ieder geval, op basis van de vele getuigen en op basis van de vele krachten, wonderen en tekenen — ook dat is trouwens iets waar Petrus zijn publiek op wijst, hij zegt: "Jullie weten het allemaal, hier gewoon ter plaatse in Jeruzalem en in het hele Joodse land daar in Galilea heeft Hij zoveel wonderen en tekenen gedaan" — dat wisten zij.

En hoezo ook zeker weten? Wel, dat is wat hij eigenlijk in deze toespraak doet: dat wat er gebeurd is en waar hij nu van spreekt onderbouwen. Kijk, dat Hij gekruisigd was, dat wisten ze. Maar dat Hij drie dagen later was opgestaan... ja, natuurlijk was het graf leeg. Maar goed, hoe kon het dat het graf leeg was? Nou, Hij is opgestaan en vervolgens is Hij ten hemel gevaren. En die dingen, die feiten — Zijn opstanding vijftig dagen eerder en Zijn hemelvaart tien dagen eerder — waren al voorzegd in de Hebreeuwse Bijbel. Dat is wat Petrus feitelijk in deze toespraak zegt: dat de meest actuele gebeurtenissen die zo recentelijk hadden plaatsgevonden, voorzegd waren in de Hebreeuwse Bijbel door de profeten, door Joël en door David in de Psalmen. Het was voorzegd in de Schriften, zodat het huis van Israël, heel het huis van Israël, zeker zou weten dat God Hem én tot Heer én tot Christus gemaakt heeft. En tot Heer — Davids Heer, weet je wel, mijn Heer — tien dagen eerder. En tot Christus gemaakt, gezalfd met heilige geest, dat was vijftig dagen eerder. Dat zou het hele huis van Israël zeker weten, en dat dit van Gods wegen zo gebeurd was.

De hele toespraak dient er eigenlijk toe om dat onder bewijs te stellen: "Deze Jezus die jullie kruisigden." Ik wijs in deze toespraak eigenlijk iedere keer op de actualiteit: dat was 53 dagen geleden. Vijftig dagen geleden stond de Heer op en 53 dagen eerder was de Heer gekruisigd. Deze Jezus die jullie kruisigden, zo kort geleden hier in Jeruzalem. Feitelijk is dit 36e vers van Handelingen 2 de grote conclusie van alles wat Petrus tot dusver heeft gezegd. Die mensen waren allemaal daarnaartoe gekomen vanwege de dingen die ze zagen en hoorden. Petrus staat op, hij neemt het woord, hij gaat citeren en hij haalt de Hebreeuwse Bijbel aan. Waarom? Om uiteindelijk tot zijn conclusie te komen dat het hele huis van Israël het zeker zou weten. Trouwens, daartoe was hij, samen met zijn collega-apostelen, gesteld: om dat getuigenis te laten klinken. De Pinksterdag was eigenlijk de grote aftrap daarvan. Tot die tijd hebben ze gewoon gewacht en nu, uitgerekend op deze dag, zou het allemaal gaan beginnen.

Ik moet er trouwens ineens aan denken dat Petrus dit zo zegt: "Ja, 53 dagen geleden hebben jullie Hem gekruisigd." Maar ik zou het natuurlijk ook nog wat persoonlijker kunnen maken als ik even in de schoenen van Petrus ga staan: 53 dagen geleden heb ik Hem nog verloochend. Dat is ook zo. Hoe heftig is die tijd geweest? Hoeveel is er niet gebeurd? Dat zie je trouwens ook in Handelingen 3, als die verlamde man bij de Schone Poort was genezen. Dan lees je in vers 14 dat Petrus zegt: "Maar jullie hebben de Heilige en Rechtvaardige verloochend en begeerd dat u een man die een moordenaar was, geschonken zou worden." Je zou als kritische toehoorder kunnen zeggen: dat zei híj. Dus Petrus staat daar feitelijk: ik ben één van jullie.

Dit getuigenis dat hier klinkt op de Pinksterdag, was het getuigenis dat iedere keer weer in de eerste hoofdstukken van Handelingen klonk. In de navolgende jaren, tot de dood van Stephanus aan toe, zou in Jeruzalem dit getuigenis klinken. Ik neem u even mee naar Handelingen 5, waar Petrus ook weer aan het woord is. Ik lees in vers 30 — hij staat hier trouwens voor de Raad. Want weliswaar hebben ze met hun getuigenis velen in het volk bereikt (je leest op de Pinksterdag over 3000, vervolgens over 5000, en later lees je zelfs dat er tienduizenden Joden waren die geloofden in Jezus de Messias), maar de leiding heeft het massaal en massief afgewezen. En als Petrus en Johannes voor de Raad staan in Handelingen 5, dan klinkt weer dat getuigenis: "De God van onze vaderen..." Hier zie je ook meteen de connectie met de hele Hebreeuwse Bijbel en dat wat hun volksgenoten allemaal wisten. "De God van onze vaderen heeft Jezus opgewekt, die jullie hebben gehangen aan een hout en omgebracht. Hem heeft God verhoogd aan Zijn rechterhand tot een Leidsman en Redder."

Ziet u trouwens het contrast? Jullie hebben Hem gehangen aan een hout, maar God heeft Hem verhoogd. Dat is iets wat je iedere keer weer in het boek Handelingen leest: jullie doodden Hem, God deed Hem opstaan. God heeft Hem levend gemaakt, met allemaal hoofdletters. God heeft Hem aan Zijn rechterhand verhoogd tot een Leidsman en Redder om Israël bekering te brengen en — niet slechts vergeving, maar — bevrijding te schenken. Het Griekse woord afesis betekent niet slechts vergeving, het betekent bevrijding. Het gaat erom Israël bekering te brengen en te schenken. Ook dat kun je nauwelijks overschatten, het belang daarvan.

In het boek Handelingen is het getuigenis: het huis van Israël moet weten dat Jezus de opgestane en verheerlijkte Messias is. En waarom moet Israël dat weten? Wel, als Israël het zal gaan aanvaarden, dan zal het vervolgens via een bekeerd en hersteld Israël naar de volkerenwereld gaan. Want dat is Handelingen 3: als Israël tot bekering zou komen, dan zou de Messias terugkeren. Vervolgens zou Hij Zijn plaats innemen in Jeruzalem en vanuit Jeruzalem zou het Koninkrijk wereldwijd gevestigd worden. Oftewel: eerst wordt Israël tot discipel gemaakt, en vervolgens worden alle andere volkeren tot Zijn discipelen gemaakt. Dit is dus geen kerkelijk gebeuren. Hier is Paulus nog helemaal niet in de picture, dat moet je je goed realiseren. De verborgenheid speelt hier nog geen rol. Natuurlijk kun je het onder de oppervlakte erin lezen, daar gaat het me niet om, maar het gaat hier echt om de boodschap aan Israël.

▶ 53:02 De Reactie van de Toehoorders en de Oproep tot Metanoia ↑ hoofdstukken

Nou ja, er komt nog een kleine appendix. Die moeten we dan ook nog even bijlezen. Ik ga hier even snel doorheen. Toen zij dit nu hoorden – dat wil zeggen de hele toespraak inclusief die conclusie – werden ze diep getroffen in hun hart. Hoe gloeiend als hete kolen kwam dit uit de mond van Petrus. Zo actueel, maar met zo enorm veel bewijskracht. Ik bedoel, ze waren niet alleen maar onder de indruk van dat wat ze hadden gezien en gehoord aan die manifestaties, van dat geluid en dat talenwonder, maar alles wat Petrus nu naar voren brengt, was meteen een uitleg van: hoezo op deze dag? En hoezo dit talenwonder? En hoezo dat geluid van een geweldige windvlaag? Nou, Petrus zegt: dat is om deze redenen, om wat er recentelijk is gebeurd vanwege de opstanding en de verheerlijking van Jezus de Messias.

Toen ze dit nu hoorden, werden ze diep getroffen in hun hart. Bovendien zeiden zij tot Petrus en de overige apostelen, die hem natuurlijk daarin beaamden en supportten: "Wat moeten wij doen, mannenbroeders?" En Petrus zei nu met nadruk tegen hen: "Bezin je." Hier staat dat Griekse woord metanoia. Vaak vertaald als 'bekeer je', maar het woord betekent niet zozeer omkeren. Metanoia betekent eigenlijk... noia kunt u allemaal wel, hè? Dat betekent denken. Paranoia, dat is ook als je denken er naast zit. Maar metanoia betekent eigenlijk 'meta', dat is na. Eigenlijk zou je kunnen zeggen dat metanoia nadenken betekent, of bezinnen. En daarom ligt het woordje bekering niet helemaal lekker; ik zeg niet dat het er niks mee te maken heeft, maar het idee is dat het er vooral om gaat wat je met dat wat je nu gehoord hebt doet.

Beseffen, ja, dat is het. Beseffen, maar het is ook: als je deze dingen nu weet en op de hoogte bent, wel, bezin je dan inderdaad eens. Inderdaad, kom tot besef wat dat betekent, van alle implicaties daarvan, van alle gevolgen daarvan. Besef dat. Inderdaad, bezin je, kom tot bezinning. En wordt gedoopt, een ieder van jullie, op de naam van Jezus Christus. Niet "laat u dopen" trouwens, maar "wordt gedoopt", een ieder van jullie. En die doop is... dat is een onderwerp apart hoor. Pas op, ja, dat doen we nu niet. Maar het verwijst inderdaad ook naar de waterdoop, zeker de doop van Johannes. Eigenlijk is de doop van Johannes niks anders dan: wordt gedoopt. Maar het is ook de doop in geest, want Johannes doopte in water, maar gij zult gedoopt worden met een heilige geest.

Wordt gedoopt, een ieder van jullie, op de naam van Jezus Christus. Ik denk trouwens dat er heel wat mensen daar al gedoopt waren, namelijk met de doop van Johannes die vooruit wees naar de Messias. Afijn, wordt gedoopt een ieder van jullie op de naam van Jezus, waarvan jullie nu inmiddels weten: Hij is de Christus. Tot in vrijlating – hier heb je weer datzelfde woord – het laten gaan of de bevrijding van jullie zonden. Want dat is eigenlijk wat de doop dan ook is. Ik bedoel, als je het even hebt over dat watersymbool: dat is dat je ondergaat in het watergraf en je opstaat in nieuw leven. En daarmee ben je van de zonden bevrijd. Je gaat in nieuwheid des levens wandelen. Dus dat is veel meer dan alleen maar dat je zonden niet meer worden aangerekend, waar wij dan vooral aan denken als we het hebben over vergeving. Het is bevrijding of vrijlating van jullie zonden. Hetzelfde woord wordt ook gebezigd in verband met het vrijlaten van gevangenen uit de gevangenis. Dat woord. Tot vrijlating van jullie zonden en jullie zullen ontvangen het geschenk van de heilige geest. Zoals wij, zoals jullie dat nu zien dat wij hebben ontvangen.

▶ 57:59 De Belofte voor Heel het Huis van Israël ↑ hoofdstukken

Want voor jullie is de belofte. Voor jullie Israëlieten is de belofte, en voor jullie kinderen, voor jullie zaad, voor jullie nageslacht, en voor allen die ver weg zijn. Ook hier zou je natuurlijk weer kunnen denken: dat betekent ook de natiën. Maar daar denkt Petrus hier nog niet aan. Dat weet ik echt wel zeker, hoor. Want Petrus, inmiddels jaren later... Nou, er moest toch hemel en aarde bewogen worden om hem zelfs bij een godvrezende heiden te brengen in Caesarea. Dus die heeft hier op de Pinksterdag echt nog niet aan de natiën gedacht. Nee: jullie. Dat wil zeggen: het huis van Israël.

Je moet dit niet meteen Paulinisch invullen, dat wil zeggen met het gedachtegoed van Paulus. Petrus denkt hier echt aan jullie, Israël, en voor allen die ver weg zijn, namelijk van Israël. Wilt u daar een bonnetje van? Nou oké, daar gaan we: Daniël 9. Daniël is een hele mooie. Dan lees je dat Daniël aan het einde van die zeventig jaren in gebed gaat. En dan zegt hij: "Bij U, JAHWEH, is de gerechtigheid, maar bij ons een beschaamd gelaat, gelijk heden ten dage, bij de mannen van Juda, de inwoners van Jeruzalem en bij heel Israël, bij hen die dichtbij en die veraf wonen, in al de landen waarin U hen hebt verstoten om de ontrouw die zij jegens U hebben gepleegd."

Hier lees je dat het gaat over heel Israël, van hen die dichtbij waren in Jeruzalem, maar ook degenen die veraf onder de natiën zijn en verstrooid waren. En dat haal ik aan om te zeggen: voor jullie is de belofte, huis van Israël, voor jullie kinderen en voor allen die ver weg zijn, zovelen ook maar de Heer onze God tot Zich zou roepen. Daarmee is feitelijk de cirkel weer rond, want Petrus begon zijn toespraak met dat citaat uit Joël.

En waar eindigde dat citaat van Joël dan mee? Nou, dat lees je in Joël, ik geloof vers 31 en 32: "Het zal zijn: een ieder die de naam van JAHWEH aanroept, die dag van JAHWEH, die ontsnapt. Want in het gebergte van Sion — u weet het hè, het gebergte van Sion — in Sion en in Jeruzalem zal ontkoming zijn, zoals JAHWEH zegt, en tot de ontkomenen behoren zij die JAHWEH roept." Daarmee is Petrus feitelijk weer terug waar hij zijn toespraak mee begon, namelijk met die voorzegging uit de profeet Joël.

Dit is allemaal om aan te geven dat wat nu had plaatsgevonden, de vervulling was van alles wat de profeten hadden gesproken. En hij zegt: realiseer je dat dit betekent dat Israël tot bekering zou komen, dat het tot bezinning komt en tot erkenning van de Messias. Dan zullen ook al die dingen waar worden waar Joël van gesproken heeft. Met het oog daarop zegt hij dat het ganse huis van Israël zeker zou weten. Dat getuigenis klinkt daar in Handelingen aan. Dat vervolgens Israël als volk — ik bedoel de representanten, de oversten, de leiders, het Sanhedrin — dat heeft afgewezen, dat vervolgens een dertiende apostel geroepen wordt en het heil naar de natiën gaat en Israël terzijde gesteld wordt, dat is hier nog niet aan de orde.

Nou, dat was zo ongeveer de toespraak van Petrus. Ik zou door kunnen lezen wat er vervolgens gebeurt in vers 40, maar ik heb me met opzet beperkt tot de toespraak van Petrus. Ik wilde het voor vanmiddag hierbij laten.