▶ 00:00 Inleiding: Wandelen in Wijsheid ↑ hoofdstukken

Een hele goedemorgen. Mag ik als jongere ook nog wat zeggen? Ik vind het zo ontzettend aardig dat ik in die hoedanigheid dan ook nog uitgenodigd ben. Of was het om het Amersfoort-kartel te doorbreken? Ik weet het niet. Maar in ieder geval, in aansluiting op wat zojuist door Thijs is verteld en naar voren gebracht over communicatie en over de woorden die je met elkaar spreekt, wil ik het op een wat andere boeg gooien. Dat wil zeggen: de andere kant van het verhaal. Want Thijs had het vooral over het spreken met elkaar. Maar hoe doe je dat? Welke toon sla je daarbij aan? Wat zeg je wel en wat zeg je niet?

Ik mag het nu hebben in deze toespraak die ik moet beperken tot een kwartier of twintig minuten. Dat is een hele opgave, maar ik ga mijn best doen. Ik mag wat vertellen over hoe wij spreken en wat wij zouden zeggen tegen buitenstaanders. Zojuist werd het aangekondigd als ongelovigen; ik weet niet helemaal zeker of dat wel de juiste benadering is, maar daarover straks nog meer. Ja, wat zeg je nou eigenlijk tegen buitenstaanders? Behalve dan goedemorgen en wat een fijn weer. Want daarover hebben we het natuurlijk niet.

Ik wil dit even systematisch aanpakken. Hoe zeggen we dingen tegen die buitenstaanders? En wanneer zeg je wat? Wat is nu eigenlijk het moment dat je zou gaan spreken over de dingen die er werkelijk toe doen? Is dat zomaar altijd? En dan uiteraard ook de vraag die meteen al in de titel doorklonk: wat zeggen we nou eigenlijk tegen die buitenstaanders? En misschien wel de allerbelangrijkste: waarom?

Ik ga dit doen aan de hand van Kolosse 4. Een brief die Paulus heeft geschreven aan een gemeente in het huidige Turkije, in het plaatsje Kolosse, dat trouwens tegenwoordig al niet eens meer bestaat. En daar schrijft hij dit in vers 5 en 6: "Wandelt in wijsheid ten opzichte van degenen die buiten zijn, de gelegenheid uitkopende. Jullie woord zij altijd in genade, met zout op smaak gebracht, wetende hoe jullie aan een ieder moeten antwoorden."

Ik wil dat stap voor stap eens doorlopen. Wat staat hier nou eigenlijk? Want hier vinden we een hele duidelijke, concrete aanwijzing voor de vraag die in de titel doorkomt. Wat zeggen we eigenlijk tegen buitenstaanders? Wat is daarbij van belang? Hier worden een aantal dingen naar voren gebracht die stuk voor stuk heel elementair zijn. Om dat kort en bondig aan te pakken, laten we dat vers voor vers bezien.

Paulus zegt in de eerste plaats: wandelt in wijsheid. Voordat hij gaat spreken over wat er gezegd zou worden en bij welke gelegenheid, begint hij over de wandel. Het gedrag. We weten allemaal dat als we het hebben over communicatie, het grootste gedeelte daarvan niet-verbaal plaatsvindt. Dat wil zeggen dat communicatie maar voor een klein deel bestaat uit de woorden die we met elkaar wisselen. Het bestaat voor het grootste gedeelte eigenlijk uit non-verbale communicatie. Lichaamstaal. Op allerlei manieren kunnen we een boodschap uitzenden zonder dat we ons daarvan zelfs bewust zijn. Kijk, dat heeft dus te maken met de wijze waarop je je opstelt: je gedrag, je houding, je wandel. Eigenlijk is je wandel een samenvatting van alles waar je gaat en staat.

In de NBG-vertaling staat: gedraagt u in wijsheid, als ik me niet vergis. Dat is de wandel: je gedrag. Want ook daar gaat een sprake van uit. Er is een Engelse frase die luidt: walk your talk. Dat wil zeggen: leef dat wat je zegt. Want er is niets wat zo vloekt als aan de ene kant dit zeggen en aan de andere kant dat doen. Als dat niet matcht, als dat niet overeenkomt, als dat niet hetzelfde uitstraalt en hetzelfde zegt, dan heb je echt een communicatieprobleem. En daarom is deze aanwijzing 'wandelt in wijsheid' zo van belang. Onze wandel doet er namelijk wel degelijk toe. Waar het vooral om gaat, is dat onze wandel in overeenstemming is met dat wat we uit willen dragen. Zorg ervoor dat dat één is. Ik bedoel daarmee natuurlijk niet te zeggen dat je een perfect leven hebt of dat wij dat ook maar bij benadering zouden kunnen bereiken, daar gaat het niet om, maar zorg dat er een eenheid is tussen dat wat je zegt en dat wat je leeft.

En doe dat in wijsheid. Ik denk dat dat alles ook te maken heeft met wat Thijs al aangaf over dat woord opbouw. Wijsheid is wat anders dan wet. Het gaat er niet om dat je iedere keer de vraag stelt: wat mag wel en wat mag niet? Trouwens, daar was Paulus in een andere brief al heel kort over: alles is geoorloofd, dus daar hoeven we het verder niet meer over te hebben. Maar niet alles is nuttig. En dan definieert hij dat nog wat preciezer. Wat is nuttig? Niet alles bouwt op. Hè, daar hebben we hem weer. Wat is nuttig? Nou, dat is wat opbouwt. Dat is wijs. Je hebt je dus ook in je gedrag, in je wandel, de vraag te stellen: levert dat inderdaad iets op? En niet alleen dat, maar bouwt dat de ander op? Niet eens in de eerste plaats jezelf, maar bouwt het de ander op? Wandelt in wijsheid. Wijsheid heeft altijd te maken met niet alleen inzicht, maar vooral ook met uitzicht en overzicht. Dat je weet wat je doet. Wandelt in wijsheid, dat is het eerste.

▶ 07:41 De Buitenstaanders: Onwetend in Plaats van Ongelovig ↑ hoofdstukken

Dan wordt dit nog wat nader aangegeven door de woorden: ten opzichte van degenen die buiten zijn. Dus hoezo wandelen in wijsheid? Nou, dat is van belang omdat je te maken hebt met de mensen die buiten zijn. Kijk, wij denken soms misschien dat geloof iets is wat je alleen met elkaar beleeft. Maar voor Paulus was dat niet zo. Ik overdrijf natuurlijk een beetje, maar ik bedoel dit te zeggen: geloof is niet louter een interne aangelegenheid, iets wat je alleen met elkaar deelt en waar je elkaar het een en ander over kunt melden en waarin je elkaar op dingen kunt wijzen. Dat is prachtig, uiteraard, maar het gaat erom dat wij een woord hebben voor de wereld, voor de buitenstaanders.

Ik zei bij het begin al eventjes dat ik dat niet helemaal gelijk zou willen stellen met ongelovigen. Ik denk dat we veel te makkelijk zijn met het gebruik van het woord ongelovigen. Buitenstaanders, dat zijn simpelweg degenen die buiten staan. Je hebt aan de ene kant degenen met wie je het geloof deelt, het geloof in het evangelie en het geloof in het Woord van God. Dat zijn degenen die binnen zijn. De brieven gebruiken vaak zulke aanduidingen. En degenen die daar geen deel aan hebben, dat zijn degenen die buiten staan: de buitenstaanders, de outsiders, of hoe je ze ook maar noemen wilt.

Dat hoeft dus, zoals gezegd, niet per se ongelovigen te zijn. Kijk, een ongelovige is iemand die iets niet gelooft. Maar om iets niet te geloven, moet je het eerst gehoord hebben, toch? Dan pas kun je het afwijzen. Wij plakken het woord 'ongelovigen' te gemakkelijk op iedereen die niet gelooft, maar ik durf te beweren dat verreweg de meesten die wij ongelovig noemen, dat helemaal niet zijn. Ze zijn volstrekt onwetend; ze hebben het nooit gehoord. Dat onderscheid wordt in de brieven zoals we die in het Nieuwe Testament aantreffen ook vaker gemaakt. Paulus spreekt bijvoorbeeld in 1 Korinthe 14 – voor degenen die het willen controleren – over onwetenden en ongelovigen.

De meeste mensen zijn gewoon domweg onwetend. Hooguit hebben ze misschien wel eens in de verte de klok horen luiden. Zo was het ja; een belletje horen rinkelen en een lampje zien branden. Nee, maar zelfs dat lampje hebben ze dus niet eens zien branden. Het gaat erom: ze hebben misschien in de verte wel eens iets gehoord, maar daarmee zijn ze nog steeds volstrekt onwetend. Daarom gebruik ik de uitdrukking 'degenen die buiten zijn'. De meesten zijn onwetend. Eigenlijk, als je op deze toer verdergaat: wat hebben wij tegen ongelovigen te zeggen? Het antwoord is eigenlijk: heel weinig. Want we hebben namelijk al wat gezegd en dat geloven ze niet. Wat moet je ze dan nog vertellen? Dat is een heel andere insteek.

Mensen die niet geloven, dat respecteer je uiteraard. Maar God is degene die ook daar geloof geeft. En hoe doet Hij dat? Door het horen. Je kunt alleen een gelovige zijn doordat je eerst iets gehoord hebt. Je hoort een woord en dan zeg je: "Ah, dat is het." En dat kwartje valt, als God het geeft. En soms valt het nog niet, want uiteindelijk – en dat is het mooie van wat wij weten – valt het kwartje bij iedereen. Dan gaat iedereen van harte God belijden en dan vallen ze allemaal op de knieën. Dus eigenlijk zijn al die buitenstaanders nog geen gelovigen, of gelovigen in spe, of aspirant-gelovigen.

Dat is een heel triomfantelijk idee als je zo de wereld inkijkt. Al die mensen die je in de straat ziet en die van toeten noch blazen weten, dat zijn allemaal mensen die net als ik straks gelovig worden, alleen zij zijn nog niet zover. Dat klinkt arrogant, dat weet ik, maar we leven ook in de overwinning en ons is een groot voorrecht ten deel gevallen. Wandelt in wijsheid ten opzichte van degenen die buiten zijn. Dat wil zeggen: denk erom hoe je gedrag daarin is. En dan zegt Paulus – en dat is de echte reden – de gelegenheid uitkopende. En inderdaad, dit is misschien geen straattaal, maar volgens mij is het gewoon prima Nederlands en ook perfect te begrijpen. Ik ben 57 jaar, maar bij ons thuis lopen er ook een paar jongeren rond, dus ik denk dat ik wel een beetje weet hoe het werkt.

▶ 13:12 De Gelegenheid Uitkopen: Vraag en Aanbod ↑ hoofdstukken

De gelegenheid uitkopend. Dat wil zeggen: hoezo zou je in wijsheid wandelen ten opzichte van degenen die buiten staan? Nou, dat is omdat je de gelegenheid wilt aangrijpen. Uitkopen wil zeggen – zoals je in dat plaatje ziet van die kat die naar buiten wil, stel ik me zo voor – dat die een gaatje zoekt, een gelegenheid. Wij hoeven geen gelegenheid te maken of te creëren. Nee, er staat gewoon dat je de gelegenheid die zich aandient, simpelweg moet uitkopen.

Als er een gelegenheid is... Kijk, in het algemeen is het zo dat je wandelt; je hebt je gedrag. Maar er zijn van die momenten dat je in de gelegenheid bent om dat wat je gelooft ook werkelijk te vertellen. Geloof is immers uit het horen. Als mensen het niet horen, kunnen ze het nooit geloven. Hooguit kunnen ze zien van: hé, die man of die vrouw is toch wel apart, of in ieder geval denken dat diegene iets bijzonders te vertellen heeft.

Wanneer dient zich die gelegenheid dan aan? Eigenlijk geef ik het op deze wijze al aan, namelijk als de vraag zich aandient. Uiteindelijk is het in die zin een kwestie van vraag en aanbod. Wanneer kun je iets aanbieden? Gewoon wanneer de vraag gesteld wordt: "Wie ben jij eigenlijk? Waar sta jij voor? Wat zijn jouw motieven? Waar leef je voor?" Of gewoon: er zijn zoveel momenten dat de vraag gesteld wordt: "Hoe denk jij daarover?"

Dat zijn allemaal van die momenten dat je voor het blok gezet wordt. Dat is zwaar gezegd, maar ik moet het positief formuleren: je krijgt dan de gelegenheid om te vertellen wat er in je is en om daarover te spreken. De gelegenheid hoef je niet te creëren. Je hoeft niet met een spandoek te gaan lopen, bij de huizen aan te bellen of op de hoek van de straat op een zeepkistje te gaan staan. Dat kun je ook doen, daar niet van, maar dat is niet waar Paulus het over heeft. Hij heeft het erover dat je een gelegenheid die zich aandient, ook werkelijk aangrijpt. Ja, nu kan ik vertellen wat ik graag wil delen!

Dan komen we vervolgens op vers 6, waar Paulus inderdaad ingaat op de inhoud van wat we naar voren zouden brengen. In vers 5 ging het nog over de wandel, namelijk in wijsheid, en nu in vers 6 zegt hij hoe het zit als het gaat om dat wat we communiceren met de buitenwacht, de buitenstaanders.

▶ 16:25 Een Woord in Genade, met Zout op Smaak Gebracht ↑ hoofdstukken

Jullie woord zij altijd in genade. Genade – Thijs gaf het al even kort aan – genade wil zeggen, en het grondwoord betekent dat ook: vreugde. Genade is alles wat blij maakt. Je krijgt iets en je bent er blij om. Je bent blij om je gezondheid, je bent blij om de dag die begint en de stralende zon, of je bent blij om wat dan ook. Er zijn talloze dingen in het leven die je blij maken, maar er is één groot ding dat werkelijk blij maakt en vreugde geeft, en dat is de wetenschap dat er een God is die alles in Zijn hand heeft; die werkelijk God is. Die de hele schepping onder controle heeft en regisseert. Die een plan heeft met elk schepsel, met elk mensenkind, en waarvan we weten dat Hij ook op voorhand alles tot een goed einde gaat brengen.

Nou, Paulus zegt: als je wat te vertellen hebt, zorg er dan voor dat dat altijd – let op dat woordje ‘altijd’ – in genade is. Dat woord wat we te vertellen hebben, is een goed bericht. Dat is een evangelie, dat is een blijde tijding. En dat bedoel ik helemaal niet zoetsappig, dat is trouwens wat we in de volgende regel zullen zien, maar daar ligt wel het accent: op de vreugde die God geeft. Als je een woord te vertellen hebt, laat dat dan altijd in genade zijn, zodanig dat het de ander blij maakt. Wauw, dat is geweldig. Dat is groot.

Ik heb te vaak dat ik op de radio hoor, op de televisie zie of in een interview in een tijdschrift lees dat er iets gedeeld wordt over de dingen van de Bijbel of over het geloof, en dan denk ik: dat is natuurlijk geen woord in genade. Dat maakt niet blij. Dat is moralistisch; dat vertelt vooral over wat een ander moet doen, maar dat is geen genade. Veel van wat ‘geloofscommunicatie’ heet, is in wezen een moralistische boodschap, namelijk wat de ander zou moeten doen. Of wat eventueel de wereld moet doen, een politiek programma, of dat wij wat beter omgaan met het milieu. En dan denk ik: dat is geen woord in genade. Bij een woord in genade vertel je over wie God is en wat Hij gaat doen, en waarom dat zo’n geweldige reden is om blij te zijn. Dat dat consequenties heeft, dat is waar, maar dit is het accent. Dit is het hart, daar gaat het om. Dus er is ook een hele mooie testcase en een lakmoesproef als het gaat om de inhoud van wat je vertelt: maakt het werkelijk, werkelijk blij?

En dan nog iets. Hij zegt: "Jullie woord zij altijd in genade", en dan: "met zout op smaak gebracht." Ja, dat is een eigenaardige zin zo tussendoor. Want daarvan zou je de vraag kunnen stellen: wat bedoelt Paulus daar in vredesnaam mee? Met zout op smaak gebracht. Nou, zout heeft in het algemeen twee functies. In de eerste plaats is het bederfwerend. Iets wordt gezouten. Je kunt trouwens ook ongezouten de waarheid vertellen, maar dat is dus niet de bedoeling hè, dat is inmiddels duidelijk. We vertellen de waarheid, maar wel gezouten. Maar er zit geen bederf in, en eigenlijk heeft dat trouwens ook alles te maken met de boodschap die we vertellen. Wij spreken immers over de dood die is overwonnen. In dat woord zelf zit dus geen bederf; het is over het bederf heen. Wij spreken een woord van onvergankelijk leven, dat de dood achter zich heeft en alleen maar leven is. Dat is wat God in petto heeft voor de hele wereld, uiteindelijk.

Dat is de ene kant, maar het heeft ook te maken met de wijze waarop we de dingen zeggen: namelijk dat het smakelijk is. Het is gekruid. Het is niet flauw. Zoveel woord, ook naar de buitenstaanders toe, is flauw. Je kunt daar zelfs een heel goed argument voor bedenken om dat te doen, want als je niet teveel wilt opvallen, moet je vooral flauw wezen. Wat heeft de wereld nou eigenlijk in het algemeen, de buitenstaander... wat geloven zij? Hebben zij werkelijk een boodschap, een woord dat motiveert en dat werkelijk een enorm perspectief opent voor de toekomst? Weten zij van een God die deze wereld liefheeft en een plan heeft? Nee, dat kennen ze allemaal niet. En als je nou in die wereld niet wilt opvallen, dan zeg je dat niet. Dan ga je daar gewoon niet in mee. En als er dan naar gevraagd wordt en je wilt niet opvallen, dan loop je eromheen. Maar dat is flauw.

Kijk, als we het hebben over communicatie – er wordt wel eens al te veel gepraat over communicatie – maar ik denk: praat gewoon Nederlands wat iedereen kan begrijpen en wees vooral helder. Zeg gewoon wat je te melden hebt en denk ook niet al te vaak na over hoe de ander dat zal opvatten. Wees gewoon helder. We hebben een geweldig goede tijding en als er een aanleiding is: zeg het. En als je dan zegt: "Ja, maar dat valt op", wees dan juist blij! Want er is al genoeg woord dat totaal niet opvalt en waar ook totaal geen kracht of pit of gekruidheid in zit. Gewoon smakeloos. We hebben zo’n geweldig woord en er is ook een enorme behoefte aan in de wereld. Oké, ook dat wordt vaak niet gecommuniceerd, want mensen zeggen vaak niet echt wat ze bedoelen; ze lopen er heel dikwijls omheen.

Zeg gewoon waar het op staat, en dat wil zeggen: vertel van die God. Mensen weten het heel vaak niet. Wij hebben ze dan meteen al een etiketje opgeplakt: "het zijn ongelovigen". Nou, meestal helemaal niet hoor; ze zijn onwetend. Vertel het maar eens een keertje: "Ik geloof in een God die alles in de hand heeft en die alles op zijn plek zet. Er gaat niks fout. En zelfs de minnetjes en al het kwaad, daar maakt Hij een plus van." Kijk, dat is positief. Dat is in genade. Dat is ook heel smaakvol hoor. En dat is geen tjaka-verhaal à la Ratelband. Nee, dit is gewoon een woord... u weet toch waar ik het over heb? Dit is echt positief. Dit is niet zomaar een trucje van positief denken, van "je moet alles positief zien". Nee, wij geloven in een God die elke min tot een plus gaat maken. En die min is eigenlijk helemaal geen min; het is een plus die nog niet af is. Kijk, dat noem ik positief denken.

Nou, vertel het maar. De mensen weten het niet. Er zijn zoveel mensen, ook trouwens jongelui hoor, die echt totaal in de put zitten en dat ook niet durven vertellen, want ja, het is niet hip; het moet allemaal voor de wind gaan. Maar dat komt omdat ze ook geen woorden hebben, geen echte inhoud. Ik bedoel dit te zeggen: zeg het gewoon. Vertel van die ene God, want dat is het enige wat er echt toe doet. Al het andere in de wereld – en nu zeg ik het even extreem – is in feite volstrekt onbelangrijk ten opzichte van dat. Het doet niet ter zake; er is maar één ding echt van belang en dat is die God te kennen. Spreek daarover. Kijk, dat is smakelijk. "Kom uit de kast", zeg ik dan, en blijf er niet in zitten. Dit is echt een woord waar je mee voor de dag kunt komen. En oké, mensen kunnen het afwijzen, ze kunnen zeggen: "Jij bent gek." Nou, mooi. Fijn. Je zal toch maar normaal wezen in deze wereld, denk ik dan. Wetende... oh goh, hoe lang ben ik al bezig? Dit is het laatste. Ik ben het helemaal niet gewend hè, om maar twintig minuutjes te spreken. Maar nog even dit: "Jullie woord zij altijd in genade, met zout op smaak gebracht, wetende..." dat wil zeggen: in de wetenschap...

▶ 25:57 Weten Hoe te Antwoorden: het Woord Onderzoeken ↑ hoofdstukken

Weten hoe jullie aan een ieder moeten antwoorden, want vragen worden er gesteld. En wat zou je dan vertellen? Nou gewoon: geef antwoord op de vraag. Straight. En dan is het inderdaad van belang dat je ook weet – niet dat je alleen maar de klok hoort luiden, maar dat je ook weet waar de klepel hangt.

Er werd eerder verteld over de Bijbel, dat het zo'n moeilijk boek is. Dan zeggen ze: "Ja, het is een boek", maar het is gewoon een complete bibliotheek. Een bibliotheek die voor het grootste gedeelte eigenlijk gericht is aan Israël en over Israël gaat. Maar één ding moet je bijvoorbeeld weten: als ik antwoorden zoek, waar moet ik dan wezen? Nou, begin bij Paulus. Want hij staat in de Bijbel; hij is de leraar van de natiën. Dat is al een hele belangrijke start en tip voor het verstaan van de Bijbel. Als je antwoord wilt geven, begin dan bij Paulus te kijken: wat zegt hij daar eigenlijk over? En ik zal je deze garantie geven: wat je dan allemaal vindt – en via hem ook in de rest van de Bijbel – dat is adembenemend.

Dan is het inderdaad van belang dat je ook dat Woord onderzoekt, zodat je niet zomaar in de lucht praat, maar dat je ook werkelijk de bonnetjes kunt overleggen. En als er dan vragen gesteld worden, dat je antwoord geeft. "Hoe kom je daar dan aan?" Dat je dan gewoon antwoord kunt geven. Maar dat suggereert ook, dat veronderstelt, dat je je op de hoogte gesteld hebt. Daarom is het onderzoeken van de Bijbel geen hobby; het is gewoon noodzaak om een woord te hebben voor degenen die buiten staan. Alleen daarom al. Ik heb het er nog niet eens over dat het je leven inhoud geeft en dat we ook met elkaar wat te delen hebben.

Kijk: weten hoe jullie aan ieder moeten antwoorden. Dus hoe zouden wij spreken? In wijsheid zouden we wandelen, in genade. Wanneer? Wanneer de gelegenheid zich aandient. Oftewel: wanneer de vraag gesteld wordt. Kom ervoor uit. En wat vertellen we dan? Het woord dat God rechtstreeks aan deze wereld te melden heeft: wie Hij is, wat Hij doet en wat Hij gaat doen. Waarom? Eigenlijk heb ik het al verteld: dit is zo'n geweldig, adembenemend fantastische boodschap. Werkelijk een goed bericht. Daarom zouden we het vertellen. En dat is wat wij aan buitenstaanders allemaal te melden hebben.