▶ 00:00 Introductie op het Theologische Concept 'verloren Gaan' ↑ hoofdstukken

Een hele goedemiddag allemaal, vrienden in Urk. Ik heb begrepen dat het een wat vurig woord moet wezen, want sommigen hebben het wat fris, toch? Of valt het mee? Ik hoop in ieder geval dat we naderhand zo tegen elkaar kunnen zeggen dat het goed was om hier te zijn en dat onze harten brandende waren toen de Schriften opengingen. Dat was de ervaring ooit van de Emmaüsgangers.

En het onderwerp dat we gaan behandelen vanmiddag, dat is inderdaad ook nogal een vurig onderwerp. Althans, dat is de associatie die vele mensen wel maken als we het hebben over verloren gaan. Wat is dat? En als je niet al te zeer een vreemdeling bent in Jeruzalem – trouwens ook een uitdrukking uit de geschiedenis van de Emmaüsgangers – en ik bedoel in dit geval dan, als je geen vreemdeling bent in kerkelijk Jeruzalem, een beetje weet wat er speelt in de kerkelijke wereld en hoe er gesproken wordt vanaf de kansel, dan weet je hoe altijd het onderwerp van verloren gaan toch een belangrijke rol speelt in de prediking.

Want ja, hoe was het ook alweer? Er zijn twee wegen en die moeten onderscheiden worden. Als je gewend bent om orthodoxe predicatie te horen, dan weet je wat ik nu ook bedoel. Er moet onderscheidend gepreekt worden. Dat wil zeggen, er zijn twee wegen: wordt een mens gered of gaat de mens verloren? Want ja, dat is toch de bestemming van de mens. We zijn op reis naar de eeuwigheid en dan is het of linksom of rechtsom, toch?

En daarom speelt verloren gaan een enorme grote rol. Al was het maar bijvoorbeeld ook vanwege het allerbekendste Bijbelvers dat we in de hele Schrift aantreffen: Johannes 3 vers 16. Daar zullen we het straks trouwens ook nog over hebben, want daar komt het ook voor, dat begrip verloren gaan. Nou, de vraag dringt zich dan natuurlijk op: wat is dat en wat verstaat de Schrift daaronder?

▶ 02:30 Etymologie en Vertalingen van het Griekse 'apolumi' ↑ hoofdstukken

Nou, laat ik eerst eens eventjes wat onderzoek doen en daarvan rapporteren wat het eigenlijke woord in de Schrift daarvoor is. En dan beperk ik me even tot het Nieuwe Testament, want daar komt het ook verreweg het meeste voor. Dat is het woordje ap’ollumi en dat is opgebouwd uit een paar elementen. Dat eerste 'ap' komt van een voorzetsel, dat is apo, en dat betekent eigenlijk 'vanaf'. En de rest betekent 'geheel losmaken'. Dat werpt al direct licht op de betekenis van het woord; die elementen beheersen ook de betekenis. Maar ik geef direct toe dat alleen die elementen niet genoeg zijn om volledig zicht te hebben op de betekenis. Uiteindelijk is het zo dat als je de betekenis van een woord echt wilt kennen, het niet voldoende is om alleen maar te zien waaruit het is opgebouwd. Dat kan je zelfs op een verkeerd spoor zetten. Wat uiteindelijk beslissend is om de betekenis van een woord te achterhalen, is te weten en erachter zien te komen hoe het woord gebruikt wordt. De wijze waarop het gebezigd en gebruikt wordt, dat bepaalt wat de betekenis van het begrip is.

Nou, als werkwoord, maar ook als zelfstandig naamwoord, komt het in totaal in het Nieuwe Testament 110 keer voor. Dus ja, je hebt wel eens een keertje van die woorden die maar een paar keer voorkomen en dan moet je het met die schaarse gegevens doen om de betekenis te achterhalen. Maar in dit geval, bij dit woordje ap’ollumi, is het veel eenvoudiger, want er zijn zoveel keren dat het voorkomt. En dan beperk ik me nu in dit onderzoek even tot de NBG '51. Dat is de Bijbelvertaling die ik zelf altijd gebruik; althans, niet echt om bijbelstudie te doen, maar om dingen even na te slaan. Het is ook de meest gangbare. Een aantal van u lezen de Statenvertaling en een aantal misschien ook de nieuwste Bijbelvertaling, maar dat zal wat minder zijn. Ik beperk me nu even tot de NBG '51-vertaling en dan ziet u hier een lijstje. In deze drie kolommen zie je alle voorkomens, de wijze waarop het in het Nieuwe Testament dus wordt vertaald. Dat woordje ap’ollumi vind je in de NBG-vertaling zoveel keren terug en dan wordt het op verschillende manieren weergegeven.

Wat u hier nu gearceerd ziet weergegeven, daarbij gaat het altijd om de weergave met 'verloren gaan' of iets in die trant. 'Teloorgaan', daar zullen we het straks trouwens ook nog over hebben, of 'verliezen'. Dat is de wijze waarop het verreweg het meeste wordt weergegeven. Dat ap’ollumi wordt dus meestal – verreweg het meeste, moet ik eigenlijk zeggen – met 'verloren gaan' of iets dergelijks weergegeven. Verder valt in die lijst op dat het ook nog wel eens wordt weergegeven als 'verderf', of 'ten verderve gaan', of 'verdervelijk'; nou ja, dat soort begrippen. Een andere betekenis die ook vaak voorkomt, dat wil zeggen waarin het wordt weergegeven, is 'omkomen'. Heel wat keren wordt het vertaald met 'omkomen' of in de actieve zin met 'ombrengen', zoals je dat hier ziet in deze drie en hier ook. Het verschil is natuurlijk minimaal; het enige is: je wordt omgebracht of je brengt om. Het ene is passief en het andere is actief.

Voor de rest zijn er nog een aantal andere wijzen waarop het in het Nieuwe Testament wordt weergegeven. U ziet, dit is allemaal de NBG-vertaling, geen concordante vertaling. Je hebt ook concordante vertalingen en 'concordant' wil gewoon zeggen dat het woord één-op-één is overgezet. Dat wil zeggen: één woord in het Grieks, in dit geval dus ap’ollumi, daar geef je bij het vertalen één vast Nederlands vertaalwoord aan. Het lastige is dat dat niet altijd in een taal kan. In feite geldt dat ook voor dit woordje ap’ollumi; het valt niet mee om dat in het Nederlands altijd met 'verloren gaan' weer te geven. Een concordante vertaling is eigenlijk ook niet een vertaling die strikt één-op-één is, maar die maximaal één-op-één is, voor zover een taal dat toelaat. Dat kan nu eenmaal niet altijd, omdat twee talen nooit helemaal matchen.

Maar goed, neem bijvoorbeeld de Statenvertaling die de laatste week nogal in het nieuws is, al was het maar vanwege die Dordtse synode die 400 jaar geleden van start ging. Toen, tijdens de Dordtse synode, is besloten tot de vertaling van de Bijbel in het Nederlands en dat heeft ons de Statenvertaling opgeleverd. De Statenvertaling is nou typisch zo’n vertaling die inmiddels natuurlijk verouderd is vanwege het woordgebruik, maar goed, er zijn nog steeds mensen die hem gebruiken. Ik schat zo in dat hij op Urk nog heel veel gebruikt wordt. Maar de inzet, en dat was wat ik even bedoelde te zeggen, de inzet van de Statenvertaling was ook om zo concordant mogelijk te zijn. Dat wil zeggen: zoveel mogelijk één-op-één weer te geven. En dat is, als u het mij vraagt, een loffelijk streven. Want dat brengt je namelijk zo dicht mogelijk bij de grondtekst. Kijk, als je één Grieks woord op vier, vijf, zes, zeven, acht of tien of zelfs nog meer manieren weergeeft, ja, dan leer je zo’n Grieks woord of een Hebreeuws woord in het Oude Testament eigenlijk nooit echt goed kennen als bijbellezer. Want ja, je leest de Bijbel per slot van rekening niet in het Hebreeuws of in het Grieks; de meeste van ons niet tenminste, ik ook niet. Dus vandaar: een concordante vertaling brengt je het dichtst bij de grondtekst.

Goed, even terug naar die NBG-vertaling. Die geeft dat woordje ap’ollumi ook nogal eens weer met 'verdelgen'. En voor de rest met 'ondergang' of 'ten onder gaan', of met 'ontgaan'. Dat is wel een hele vreemde, maar dat is trouwens slechts één keertje. Of 'een ongeluk doen krijgen'. Nou, u ziet, dat wijkt nogal wat af. Dan heb je ook nog het woordje 'verkwisting', daar komen we straks trouwens nog even over te spreken. Voor de rest heb je nog het woord 'verdwijnen', zo wordt het ook wel vertaald, en dan heb je de weergave 'vergaat'. Nou, dat is zo ongeveer om een indruk te geven van de wijze waarop dat ene Griekse woord wordt weergegeven in onze NBG-vertaling. Hoe het in de Statenvertaling is; die zal ongetwijfeld daar veel eenvormiger in zijn, hoewel ook niet strikt concordant trouwens. Dat is geen verwijt, gewoon een vaststelling.

Toch lijkt het op deze manier wat complex te worden, dat je zegt van: "Joh, zoveel weergaven, wat betekent het nou?" Maar dat valt reuze mee. Kijk, het Nederlands taaleigen, het Nederlands idioom, de wijze waarop wij woorden gebruiken en vormgeven, die kan dan wat verschillen, maar de grondgedachte in al die voorkomens is altijd die van 'teloorgaan'. En daarmee dus feitelijk ook van 'verloren gaan', want verloren gaan en teloorgaan is feitelijk hetzelfde. Altijd! In al die 110 keren zie je daar de betekenis in doorklinken. Ook als je het in het Nederlands niet helemaal zo zegt, dan nog zie je duidelijk dat de gedachte die van 'iets gaat teloor' is. Of daarmee dus ook – maar dat zijn betekenissen die daar eigenlijk omheen cirkelen – 'verliezen' of 'kwijtraken' of 'verdwijnen'. Kijk, in de meest radicale zin van het woord is teloorgaan het teloorgaan van leven. Als iets verloren gaat en je raakt het meest radicaal iets kwijt, dan raak je je leven kwijt. En dat is dus 'omkomen'. Maar het kan ook wijsheid zijn; dan praat je meer over dingen of abstracte begrippen die verdwijnen en teloorgaan. Schoonheid gaat teloor, of wijnzakken kunnen teloorgaan, of eten kan teloorgaan. Het zijn allemaal dingen waarbij het woordje ap’ollumi wordt gebruikt. Kijk, een bezit kan ook teloorgaan. Daar wil ik uiteindelijk straks in mijn toespraak mee afsluiten met dat hoofdstuk Lukas 15.

▶ 13:11 De Fundamentele Betekenis: Teloorgaan in de Praktijk ↑ hoofdstukken

Laten we eens even nog wat meer overzicht aanbrengen. De betekenis van ap-ollumi is dus die van ombrengen of omkomen. Ik hoef daar niet zo heel veel meer over te zeggen, maar ik wil een aantal voorbeelden geven om in de sfeer van dat begrip te komen.

In Matteüs 2 vers 13 wordt gesproken over Herodes. Dat gaat over de magiërs die bij hem op bezoek waren geweest en dan staat er dat Herodes alles in het werk zal stellen om het kind – u ziet het in de NBG51-vertaling – om te brengen. Ik zou het interessant vinden als iemand mij vertelt wat de Statenvertaling hier geeft. In de NBG51 staat dus "om het kind om te brengen". De Herziene Statenvertaling zegt ook "om te brengen" en de Statenvertaling heeft hier "om het te doden". De Naardense Bijbel ben ik ook benieuwd naar. In de praktijk komt het op hetzelfde neer. Maar wat trouwens ook wel aangeeft: strikt genomen, als je het concordant zou willen weergeven, zou hier moeten staan: "om het kind verloren te doen gaan". Dat is eigenlijk wat het is. Waaruit dus blijkt dat ook de Statenvertaling in dit geval niet helemaal absoluut concordant is. Maar het geeft wel aan wat het verloren doen gaan is: ombrengen ook, oftewel doden. Hoe je het woord ook weergeeft, in deze hele context is het volstrekt helder. Er is ook geen enkele discussie over dat Herodes inderdaad het kind verloren wilde doen gaan, dat wil zeggen: ombrengen, oftewel doden.

Om nog een voorbeeld te geven: Handelingen 5 vers 37. Daar is Gamaliel in het Sanhedrin, de Joodse Raad, aan het woord en hij geeft een bepaald advies. Hij blikt nog even terug in de geschiedenis en zegt: "Laten we die hele beweging rond die Nazarener maar gewoon op zijn beloop laten, want er zijn er al zoveel opgestaan die claimden de Messias te zijn en uiteindelijk is het allemaal met een sisser afgelopen." Zo probeerde Gamaliel de Raad tot bedaren te brengen. Hij zegt: "Na hem stond Judas de Galileeër op in de dagen der inschrijving en kreeg vele afvalligen op zijn hand; maar ook deze is omgekomen en zijn gehele aanhang is uiteengeslagen." Dat wil zeggen: er is van die beweging niks overgebleven. Ook hier wordt dus dat woord ap-ollumi gebruikt: ook deze is verloren gegaan, en zijn hele aanhang is uiteengeslagen.

Ap-ollumi wordt ook weergegeven met vergaan, verkwisten of verdwijnen; laat ik daar ook nog een paar voorbeelden van geven. In 2 Petrus 3 vers 6 wordt gesproken over de toenmalige wereld, die ooit is verzwolgen door het water en die is vergaan. Andere vertalingen zeggen geloof ik "ten onder gegaan", maar ook hier is weer dat woordje ap-ollumi – over dat woord hebben we het – gebruikt. De wereld is verloren gegaan, oftewel vergaan. Het hangt er ook een klein beetje vanaf wat het onderwerp is wat de woordkeus dan is. Ik bedoel, hier zou men niet kunnen vertalen met doden of ombrengen natuurlijk; dat is dan niet het juiste woord. De gedachte is teloorgaan, verloren doen gaan of verloren gegaan.

Nog één: Matteüs 26 vers 8. Dat is ook interessant, want daar zijn we in het huis van Lazarus met zijn beide zussen. Dan lees je dat Maria hem zalft met kostbare nardusolie. Vervolgens lees je dat Judas en de discipelen in het algemeen daarover verontwaardigd waren en zeiden over die kostbare nardusolie die verloren ging: "Waartoe die verkwisting?" Hier staat ook weer ap-ollumi, maar hier wordt het weergegeven met "verkwisting". Dat wil zeggen: die nardusolie ging in de ogen en in de beleving van de discipelen verloren, het ging teloor. En als het zulk kostbaar spul is, is dat dus verkwisting. Maar je voelt wel dat dit natuurlijk niet een precieze woordweergave is vanuit het Grieks; dat is gewoon aangepast aan ons taaleigen. "Waartoe die verkwisting?" en "waartoe dat teloorgaan?", dat is de eigenlijke vraag.

Ik daag u uit: u kunt echt al die 110 voorkomens bekijken, maar altijd is dat de fundamentele gedachte van teloorgaan. Dat is dus van belang om als Bijbellezer ook te weten. Als je die woorden dan tegenkomt, is dat de echte betekenis, hoe je dat in het Nederlands dan ook weergeeft en hoe dat dan kleur krijgt in onze woordkeuze.

Nog een voorbeeld: Jakobus 1 vers 11. Daar gaat het over de zon die opkomt met haar hitte en dat doet het gras verdorren, zijn bloem valt af en de schoonheid van haar uiterlijk verdwijnt. Hier weer – u had het al geraden – ap-ollumi. Hier wordt het weer vertaald met "verdwijnt". Wat verdwijnt er dan, wat gaat er teloor of wat gaat er verloren? De schoonheid van haar gezicht, staat er eigenlijk letterlijk. Van haar uiterlijk, van haar aanzicht. Dat is het idee; ook dat gaat teloor. En hier geeft de NBG51 dat dan weer met "verdwijnen".

▶ 20:12 Gehenna (het Dal van Hinnom) en de Misvatting van de Hel ↑ hoofdstukken

Laten we nu kijken naar de betekenis, de echte fundamentele betekenis, waarbij men inderdaad heeft gekozen voor de weergave 'verloren gaan'. Dat is in wezen de sterkste weergave vanuit het Grieks bezien. Verloren gaan, zoals wij het ook kennen. Laat ik een voorbeeld geven. Ik lees het nu niet uit de NBG-vertaling, maar uit een letterlijke weergave, concordant zo u wilt. Dit vers maakt deel uit van de zogenoemde Bergrede die de Heer Jezus heeft uitgesproken in Matteüs 5, 6 en 7. Hij richt zijn woord tot zijn volksgenoten; Hij richt zijn woord tot Israël. Het is erg belangrijk om ons dat te realiseren. Hoezeer wij ook ons oor te luisteren leggen en hiervan kunnen leren – waarvan akte, absoluut, want heel de Schrift is aan ons gegeven om daardoor onderricht te worden – het neemt niet weg dat dit is uitgesproken tot de kinderen Israëls. De Heer Jezus was gezonden tot het huis van Israël.

Dat blijkt ook wel uit de wijze waarop Hij zijn lessen geeft. Hij zegt: "Indien nu je rechteroog..." Kijk, er gaan allemaal snoepjes verloren. Ja, allemaal verloren. Maar zie, hij heeft ze gevonden. Ja, hij illustreert meteen goed waar we het over hebben. "Indien nu je rechteroog je verstrikt... ruk het uit," zegt de Heer Jezus, "en werp het van je, want het is nuttig voor je dat een van je leden verloren gaat en niet je hele lichaam geworpen wordt in het dal van Hinnom."

Aha, dat is wat er staat. Als u een bijbelvertaling hebt, bijvoorbeeld de Statenvertaling of een NBG-vertaling... En nu ga ik die wat minder positief noemen. Maar – en dat vind ik dan wel weer grappig – ik geef vaak af op die moderne vertalingen die zo ontzettend afwijken van de oorspronkelijke tekst, maar nu moet ik toch iets rechtzetten of in ieder geval nuanceren. Wat blijkt namelijk? Zowel de Statenvertaling als de NBG-vertaling geven hier 'hel' weer. Dat kun je rustig doorkruisen; dat staat er niet. Maar tot mijn grote vreugde en plezier staat er in de nieuwste NBG-vertaling 'Gehenna'. Precies wat er staat in de grondtekst. Dat doet mij echt genoegen. Laat ik dat dan ook eens een keer zeggen, als ik altijd maar zit te katten op die moderne vertalingen die zo afwijken van de tekst. Hier moet ik direct toegeven: hier kiezen ze eindelijk eens een keertje echt voor wat er staat. Gehenna. Volkomen terecht.

Misschien zegt u: "Maar dat is toch wat anders dan het dal van Hinnom?" Nee, dat moet ik even toelichten. In het Hebreeuws is het 'Gai Hinnom', wat letterlijk 'dal van Hinnom' betekent. Als je die Hebreeuwse plaatsnaam vervolgens in het Grieks uitspreekt, wordt de klank anders. In het Nederlands zeg ik 'Jezus', in het Duits is het 'Jesus', de uitspraak wordt altijd weer anders. Als je 'Gai Hinnom' op zijn Grieks uitspreekt, zeg je 'Gehenna'. Gehenna is dus gewoon de Griekse uitspraak van een Hebreeuws woord. Het is een plaatsnaam en eigenlijk hoor je een plaatsnaam niet te veranderen. Wij zeggen Jeruzalem, een Jood heeft het over Yerushalayim en een Engelsman over Jerusalem. De uitspraak kan verschillen, maar de plaats blijft hetzelfde. Geografische namen horen niet vertaald te worden. Door hier 'hel' weer te geven, heeft men niet vertaald. Dat heeft met vertalen helemaal geen klap te maken; het is pure interpretatie vanuit de theologie. Men kende een hel en in plaats van gewoon een plaatsnaam weer te geven, heeft men daar 'hel' van gemaakt.

Dat is een groot verschil. Bij de hel denkt u niet aan een dal bij Jeruzalem. We hadden het er zojuist al even over. Ik zal u dit vertellen: je kunt naar de hel lopen. Echt waar. Dat wil zeggen, je kunt naar Gehenna lopen. Het is een flinke afstand van hier, dat geef ik toe, maar u begrijpt wat ik bedoel. Je kunt er gewoon foto's van maken. Het is een dal dat in het verleden een afschuwelijke rol heeft gespeeld en in de toekomst opnieuw een rol gaat spelen. Het laatste vers van Jesaja gaat daar ook over.

De Heer Jezus gebruikt dat woord Gehenna diverse keren in zijn bediening. Nog niet zo lang geleden las ik op CIP, een christelijk forum, een uitspraak van een predikant die zei dat de boodschap van de hel verteld moet worden, want de Heer Jezus sprak er zelf over. Niemand zou meer over de hel hebben gesproken dan Jezus zelf. Zo wordt dat dan verteld. De waarheid is dat Jezus nooit over de hel gesproken heeft. De Heer Jezus had het altijd over Gehenna of het dal van Hinnom. Dat is de Nederlandse weergave. Frappant, nietwaar? Als de vertalers 'Jeruzalem' in de grondtekst zien staan, vertalen ze dat gewoon als Jeruzalem. Tiberias is Tiberias, Kapernaüm is Kapernaüm. Maar op het moment dat er 'Gehenna' staat, maken ze er 'hel' van. Dat is bizar. Of eigenlijk is het niet bizar, het is theologie. Het is voorgekookt vooroordeel.

Onlangs was ik met mensen in gesprek over de Nieuwe Wereldvertaling van de Jehova's getuigen. Er werd door kerkelijke mensen gezegd dat die vertaling helemaal naar hun eigen inzichten is weergegeven. Dan denk ik: volgens mij loop je met enorm veel boter op je hoofd, want dat is met onze vertalingen precies zo. Als hier 'hel' wordt weergegeven, heeft dat niets met vertalen te maken. Dat is puur de projectie van een theologisch concept.

Goed, het gaat mij nu eigenlijk niet zozeer om die hel, maar om het dal van Hinnom. De Heer Jezus heeft in zijn bediening dikwijls gesproken over het dal van Hinnom. Dat is het dal waarvan we in de evangeliën lezen dat het vuur er niet dooft en het gewormte er niet sterft. Waar verwijst dat naar? Naar het laatste vers van het boek Jesaja. Als je naar dat laatste vers gaat, wordt het in één keer compleet helder. Ik heb er nu geen dia van, maar controleer het zelf maar; het is heel eenvoudig. Daar vinden we een beschrijving van het Vrederijk in de toekomende dagen. Als de Messias zal heersen in Jeruzalem, zullen alle volkeren naar Jeruzalem optrekken. Ze zullen dan een dal passeren – de plaatsnaam wordt daar niet genoemd – waar de lijken liggen van degenen die afvallig geworden zijn en tegen Hem zijn opgestaan. Er staat dat het voor al wat leeft een afgrijzen zal wezen. Ze passeren dat dal en zien daar lijken liggen die geen begrafenis hebben gehad. Ze zien die lijken daar verrotten en verteren door de worm en het vuur. Dat is afgrijzelijk, daar wil ik niets aan afdoen, maar het heeft natuurlijk niets te maken met het idee van een hel waar je na je sterven zou komen.

En waar je gepeinigd wordt tot in alle eeuwigheid... Het is een afschuwelijk idee dat niets met de Schrift te maken heeft. Waar het wel mee te maken heeft, is wat er straks gaat gebeuren en waarbij Jeruzalem te zien zal zijn. Het gaat dus over een concrete plaats op aarde waar lijken liggen die geen begrafenis hebben gekregen, met een heel specifiek doel.

Nou, en met het oog daarop zegt de Heer Jezus tegen Israël, tegen de Israëlitische luisteraars: "Indien nu je rechteroog je verstrikt, ruk het uit en werp het van je." En overigens, dat is geen aanbeveling van lichaamsverminking of zo. Zo is het wel eens opgevat, maar de Heer Jezus beveelt het niet aan om je rechteroog te laten verstrikken. Hij zegt alleen: het is nuttig of het is beter voor je dat een van je leden verloren gaat, dan dat je hele lichaam geworpen wordt in het dal van Hinnom.

Dus als het erop aankomt, is het altijd nog beter dat je een oog uitrukt – dan ben je nu één lid kwijt – dan dat je straks met je hele lichaam geworpen wordt in het dal van Hinnom. Dat is natuurlijk geen aanbeveling om het oog uit te rukken. Hij zegt eigenlijk: dan is het altijd nog beter dan dat.

Ik moet denken aan dat liedje van – nou ja, dat is ook al van de oude orde – Boudewijn de Groot. "Ja, maar liever dat nog", ja. Dat hij het heeft over die eenzame fietsers, weet u dat nummer? En dan zegt hij: "Als hij maar geen voetballer wordt, ze schoppen hem misschien half dood." En dan krijg je het refrein: "Maar liever dat nog dan een bord voor zijn kop van de zakenman."

Met andere woorden: ik hoop alsjeblieft niet dat hij voetballer wordt, maar als het dan toch per se moet, dan altijd nog liever dat dan een bord voor zijn kop van de zakenman. Overigens, de tekst is geheel voor rekening van Boudewijn de Groot, dus ga me niet straks aanspreken over wat ik beweer over voetballers of over zakenmannen natuurlijk. Ik zou niet durven. Nee, daar gaat het niet om, maar u begrijpt: het gaat er niet om dat de Heer Jezus hier zegt dat je je lichaam moet verminken. Natuurlijk niet, niemand haat ooit zijn eigen vlees.

Het is een heel wat beter idee als je rechteroog je verstrikt. Weet je wat je dan moet doen? Een andere kant op kijken. Dat is natuurlijk nogal... Oh, want trouwens, dat is ook Matteüs 5: "Want indien het oog verlicht is..." Weet je hoe je het oog verlicht? Door naar het licht te kijken. Als je naar het licht kijkt, dan wordt je oog verlicht, en dan zal het hele lichaam verlicht worden.

Maar als het erom gaat, dan kun je altijd nog beter je oog eruit rukken. Wat natuurlijk bizar is, dat doe je niet, maar dan kun je altijd nog beter dat doen. Dan ben je tenminste één lid kwijt in plaats van dat je hele lichaam straks geworpen zou worden in het dal van Hinnom. Want zoals u weet: als de Messias terug zal komen, zet Hij Zijn koninkrijk op in Jeruzalem. Maar dan zal daar ook gericht gevoerd worden en dan zullen er lijken liggen waar ik het zojuist over had. Een heel ander plaatje dus.

Ik aarzel eventjes om dat nog breder uit te meten. Daar gaat het even niet om; het gaat maar even om het volgende. Kijk, mensen hebben hier gedacht aan de hel en dat je verloren gaat in de hel. En dan zegt men ook: "Ja, het vuur dat dooft daar niet en je wordt daar maar gepeinigd." Daar gaat het helemaal niet over. Het gaat niet over levende lichamen die gepijnigd worden. Het gaat over lijken die liggen in een dal en waar het vuur brandt en waar lichamen verteerd worden. Dat is waar het over gaat.

Ziet u hoe wanstaltig – ik wou zeggen bizar, maar hoe gruwelijk – men de Bijbelse beschrijvingen heeft misbruikt en tot iets demonisch heeft gemaakt? Want ik weet ook wel dat dit niet een mooi, leuk of aardig plaatje is. Het is inderdaad bedoeld als een waarschuwing voor de volkeren. Dat weet ik, zo staat het er ook: het is een afgrijzen voor al wat leeft. Daarom krijgen die lijken geen begrafenis.

Maar om er zoiets van te maken? Een plaats waar een mens na zijn sterven tot in eeuwigheid gepijnigd wordt? Mensen, dit is echt... dat slaat alles. Dat verzint trouwens geen mens. Want u weet het, ik citeer mijn eerder dit jaar overleden moeder nog wel eens: die zei zo vaak dat kwaad worden menselijk is, maar kwaad blijven duivels. En die eigenschap heeft men geprojecteerd op God, en dan nog demonisch uitvergroot ook in de termen van pijniging in vlammen zonder einde. Afschuwelijk.

Ik durf rustig te zeggen: dat is godslasterlijk. Het hele concept van de hel is godslasterlijk. Zonder enige aarzeling zeg ik dat. Als je daar de God van de Schrift van beticht, dan vloek je dus met recht. Zoals mijn goede vriend dat altijd zei: God verdoemt niet, Hij redt. Goed, dat is over Matteüs 5.

▶ 35:22 Johannes 3 Vers 16 en het Leven van de Toekomende Aion ↑ hoofdstukken

Dan nog een andere tekst waar ik het al even eerder over had: Johannes 3 vers 16. Dat is geen verwijt, maar het wordt vaak wel uit zijn context gelicht. De Heer Jezus is daar in gesprek met de leraar van Israël, met Nicodemus. Johannes geeft daarop als commentaar: "Want zo lief..." Dat wil zeggen: op deze wijze heeft God de wereld liefgehad, dat Hij Zijn eniggeboren Zoon heeft gegeven, opdat eenieder die in Hem gelooft niet verloren zou gaan – ap-ollumi – niet teloor zou gaan, maar aeonisch leven zou hebben. Dat wil zeggen: het leven van de toekomende aeon.

Aeonisch leven is het leven van de toekomende aeon. Het mooiste voorbeeld daarvan, als u dat even na wilt zoeken, vindt u in Lukas 18 vers 30. Daar wordt over de discipelen gesproken, dat zij in de toekomende aeon het aeonische leven zouden ontvangen. Dan zie je meteen ook waar dat aeonische leven... dat is geen spraakgebrek als ik het zo formuleer; ik zeg het met opzet, want op deze manier benadruk ik dat aeonisch leven te maken heeft met een eeuw, met een aeon. Het aeonische leven heeft te maken met die toekomende aeon.

Daar gaat het hier ook over. God heeft de wereld lief. Hij geeft Zijn Zoon, opdat eenieder die in Hem gelooft niet zou omkomen of teloorgaan, maar het leven van die toekomende aeon zou ontvangen. Met andere woorden: degene die niet gelooft, ontvangt dat leven van de toekomende aeon niet. En dat is volkomen Bijbelse waarheid.

De grote ellende is alleen dat men gedacht heeft: "O, die mist het aeonische leven en die krijgt dus nooit meer leven." Als je dan niet inziet dat het aeonische leven te maken heeft met de toekomende aeon, en dat er nog aeonen te gaan zijn – dat er zelfs een voleinding van de aeonen zal zijn en dat Christus zal heersen tot in de aeonen en pas daarna God alles in allen wordt – dan mis je hoe groot het is. God heeft nog een geweldig plan dat steeds grootser, uitgebreider en alomvattender zal worden. Maar die toekomende aeon zullen slechts degenen beërven die in Hem geloven. De anderen volgen pas later. Dat is de gedachte.

Trouwens, je zou eigenlijk ook het vervolg moeten lezen. Ik heb daar nu geen dia van, maar in het volgende vers wordt het zelfs toegelicht. Dat begint ook weer met "want", dus dat is een nadere uitleg van Johannes 3 vers 16. Johannes 3 vers 16 heeft namelijk een uitleg nodig: "Want God heeft Zijn Zoon niet in de wereld gezonden opdat Hij de wereld zou veroordelen, maar opdat de wereld gered zou worden door Hem." God heeft de wereld lief en God gaf Zijn Zoon, opdat ieder die in Hem gelooft de toekomende aeon zou beërven: het aeonische leven. God zond Zijn Zoon daartoe om de wereld te redden. "God heeft de wereld lief" staat er trouwens in de aorist, een tijdloze vorm. Hij hééft de wereld lief. Punt. Dat verandert ook niet. Het is Zijn wereld.

Nog een tekst waar ook gesproken wordt over verloren gaan, is 1 Korinthe 1.

▶ 39:37 Verloren Gaan als Geestelijke Verblinding in Korinthe ↑ hoofdstukken

Want dat zijn van die teksten die ook dikwijls zijn gevormd en vol geprogrammeerd. Zeker als je een christelijke achtergrond hebt door het taalgebruik en alle concepten en ideeën die daarin meekomen, met als gevolg dat we allerlei teksten niet meer goed begrijpen. Laat ik een voorbeeld geven uit 1 Korinthe 1, waar Paulus schrijft: "Want het woord van het kruis..." Het gaat hier om het woord waarin het gaat om Hem die aan het kruis stierf. Dat woord van het kruis is wel voor hen die verloren gaan, dwaasheid. Er staat hier trouwens een tegenwoordige tijd. Dat wil zeggen: zij die bezig zijn verloren te gaan. Let op, het gaat dus niet over mensen die in de toekomst verloren gaan; nee, het staat in de tegenwoordige tijd, dus zij die nú verloren gaan. Maar voor hen die worden gered, ook tegenwoordige tijd, is het een kracht van God. Want er staat geschreven – ook hier weer dat woordje 'want' als uitleg of motivatie van het voorgaande: "Ik zal de wijsheid van de wijzen verloren doen gaan en het verstand van de verstandigen afwijzen."

Nu is een lesje begrijpend lezen nodig. Wat is dat verloren gaan? Wie gaan er verloren? Dat zijn zij voor wie het woord van het kruis dwaasheid is. Maar hoezo gaan ze verloren en wat betekent dat teloorgaan in deze zin? Paulus legt het uit: "Want er staat geschreven: ik zal de wijsheid van de wijzen verloren doen gaan." Ik moet erbij zeggen dat de vertalingen ons hier niet op het spoor helpen. Terwijl de grondtekst hier twee keer dat woordje apollumi gebruikt, geven de meeste vertalingen het de eerste keer weer met 'verloren gaan' en de tweede keer met 'te niet doen', 'verderven' of iets in die geest. Daardoor zie je de link niet meer. Paulus legt hier uit hoezo zij verloren gaan: er staat immers dat God de wijsheid van de wijzen verloren zal doen gaan. Wat gaat er dus verloren? Hun wijsheid gaat verloren. Zij zijn geen wijzen meer, want ze raken hun wijsheid kwijt. Teloorgaan wil zeggen dat ze daardoor nu onbereikbaar zijn voor het evangelie. Waarom? Ze zijn geblokkeerd door wereldse wijsheid en daardoor gaan zij teloor. Ze kunnen niet bereikt worden omdat die wijsheid hen blokkeert. Ziet u? Die wijze wordt aan de kaak gesteld en raakt zijn wijsheid kwijt; die gaat teloor. Dat is het verloren gaan. Zij gaan verloren omdat ze niet zien waarin de ware wijsheid gelegen is. Degenen daarentegen die het wel zien, worden gered, want God redt juist door dat woord.

Nog een voorbeeld uit 2 Korinthe 4 vers 3. Daar schrijft Paulus: "Indien echter ook ons evangelie bedekt is, is het bedekt bij degenen die verloren gaan. Bij wie de god van deze aeon de gedachten verblindt van de ongelovigen, opdat hen niet bestrale de verlichting van het evangelie enzovoorts." Ook hier zien we dat apollumi. Paulus heeft het hier niet over mensen die straks verdoemd worden; hij heeft het over het evangelie dat zij vertellen, dat bedekt is bij degenen die nú verloren gaan. Hoezo verloren gaan? Ook zij worden niet bereikt met het evangelie. Ze kunnen het niet zien. Hoezo niet? Ze zijn verblind. Het bijzondere in dit geval is dat in dit vers zelfs wordt uitgelegd wat dat verloren gaan is: hun gedachten worden verblind. Ze zijn verblind en dát is dat zij verloren gaan. Het is bedekt, wat wil zeggen dat ze het niet kunnen zien. Als je je ogen dichtdoet, zijn je ogen bedekt en ben je blind. Het is bedekt bij degenen die verloren gaan. Hoezo verloren gaan? Hun gedachten zijn verblind, ze zijn blind geworden en daardoor kunnen ze dat licht dat hen bestraalt – de verlichting van het evangelie – niet zien. Ze gaan teloor, namelijk: ze zijn onbereikbaar voor dat evangelie. In deze context, maar ook al in 1 Korinthe 1, wordt de betekenis gewoon aangewezen en toegelicht. Desondanks ontgaat het ons gewoonlijk. Daarom doen we bijbelstudie: om daarop gewezen te worden. In dit geval heb ik het voorrecht om u daarop te attenderen. Kijk, zo staat het er. Dat verloren gaan is niets anders dan het feit dat ze verblind worden en het niet kunnen zien. Waarom ze het niet kunnen zien, is een onderwerp apart, maar het heeft in ieder geval te maken met de god van deze boze aeon die ervoor zorgt dat mensen het niet kunnen begrijpen omdat ze verblind zijn. Dat is ernstig genoeg.

Ik zal nog een voorbeeld geven over dat verloren gaan uit 1 Korinthe 8. Nu komen we in een heel andere context. Paulus heeft het over het eten van vlees dat aan de afgoden gewijd is en over het deelnemen aan de cultus van een afgodentempel. U moet weten dat Korinthe vergeven was van de afgodstempels. Paulus schrijft: "Indien iemand u die kennis hebt..." Het gaat over u die weet van één God, de Vader. "Indien iemand u die kennis heeft, u ziet aanliggen in een afgodentempel, zal dan zijn zwak geweten niet opgebouwd worden tot het eten van afgodenoffers?" Waardoor hij dus deel gaat nemen aan die afgodsdienst. "Dan gaat immers de zwakke verloren in uw kennis." Terwijl u weet hoe het zit en u uw kennis etaleert, gaat de betreffende broeder verloren. De broeder om wie Christus stierf! Kan dat dan? Kunnen broeders verloren gaan? Ja, als je weet wat verloren gaan betekent, dan kan dat zeker. Hier gaat zo'n zwakke broeder verloren doordat hij een foute conclusie trekt uit de vrijheid van een ander en daardoor deel gaat nemen aan zo'n afgodsdienst. Hij gaat dan verloren in de zin dat hij teloorgaat in de afgodendienst. Dat is teloorgaan, toch? Als je niet meer de enige God aanbidt, maar mee gaat doen aan een afgodsdienst, dan ga je echt teloor. Dan raak je het zicht op God kwijt. Het heeft totaal niets te maken met het idee waar ik de hele middag tegen ageer – datgene waar we traditioneel mee opgezadeld zijn – namelijk dat dit verloren gaan betekent dat het nooit meer goed komt en dat het over hel en verdoemenis gaat. Daar heeft het niets mee te maken. Het gaat hier over een broeder die verloren gaat in de afgodendienst; hij verliest zich daarin en raakt daardoor de draad en het zicht op God kwijt. Dat kan, dat staat hier ook.

▶ 50:09 Lukas 15: Verloren Gaan Vanuit het Perspectief van de Eigenaar ↑ hoofdstukken

Nou, en nu wordt het tijd om het allerbelangrijkste te vertellen. Want ik zei aan het begin al: het allerbelangrijkste over verloren gaan, dat vinden we in Lukas 15. In feite gaat heel Lukas 15, dat hele hoofdstuk, over verloren gaan en gevonden worden. Dat is waar het in dat hoofdstuk over gaat: wat is verloren gaan en wat doet God daarmee? Het is zo'n dikwijls misverstaan hoofdstuk. Laten we het eerst eens lezen. Ik lees voor uit de vertaling van Geschriften.nl. Ik ben hier en daar wat aan het grasduinen en ik heb vanmiddag geen interlineaire teksten getoond, maar ik wil gewoon een indruk geven van hoe dat nu zit met dat ene Griekse woord voor verloren gaan.

Lukas 15 vers 4 zegt: "Welk mens van jullie, die honderd schapen heeft en er één van verliest..." – ook hier staat weer ap’ollumi – "...laat niet de negenennegentig in de wildernis achter en gaat wat hij verloren heeft zoeken totdat hij het vindt?" Verliezen, verloren; het zijn allemaal vervoegingen van dat ene werkwoord waar we de hele middag over spreken. Maar wat gebeurt er? Hij gaat dat zoeken totdat hij het vindt. Kijk, nu komen we op iets heel belangrijks dat zo dikwijls, of eigenlijk vrijwel altijd, wordt misverstaan en niet begrepen.

Als we het hebben over verloren gaan, dan praten we ook altijd over een bezitter die iets kwijt is. Wij denken bij verloren gaan – laten we wel wezen, zo zijn we ook grootgebracht – met de gedachte dat het vooral heel erg is voor jóu als je verloren gaat. Ik ontken dat niet eens, maar ik zeg wel: dat is niet het punt. Ik durf het zelfs nog sterker te zeggen: het hoeft niet eens erg voor jou te zijn. In Lukas 15 vind je eerst de gelijkenis van het verloren schaap, dan de gelijkenis van de vrouw die de drachme, de penning, kwijtraakt, en de derde is de veruit bekendste: de gelijkenis van de verloren zoon. Het is één gelijkenis die in drie verschillende bedrijven wordt beschreven, het is maar net hoe je het hebben wilt.

Even deze vraag: wanneer was die zoon nu verloren? Wij denken: hij was verloren toen hij bij de varkens lag, toen hij al zijn bezittingen en al zijn geld kwijt was. Toen hij helemaal geen rode cent meer had en varkensvoer moest eten omdat hij helemaal aan de grond zat, toen was hij verloren. Dat zou je denken, hè? Maar dat is niet waar. Je moet de goede vraag stellen: voor wie was hij verloren? Voor zijn vader! Als je het hebt over de verloren zoon, dan praat je over een vader die zijn zoon kwijt is. Een vader die trouwens elke dag op de uitkijk stond en ook zocht. Toen die jongen daar in het buitenland was, elke dag feestjes hield, zijn geld erdoorheen joeg en zijn tijd met vrouwen spendeerde, toen voelde hij zich echt niet verloren. Dan was hij hartstikke happy. Maar hij was verloren. Hoezo? Hij was toch hartstikke blij en vrolijk en hij had toch alles? Zijn vader was hem kwijt, daar gaat het om.

Kijk, je zou bij dat schaapje nog kunnen zeggen dat het zo zielig was omdat hij daar in een kloof lag. Dat staat er echter allemaal niet. Het gaat er helemaal niet om waar dat schaapje lag of dat hij pijn had. Dat is het punt niet. Het punt is alleen: die herder was dat schaapje kwijt. Wie was de verliezer? De herder! En wie had er dus belang bij om wat hij verloren had te vinden? De herder. Daarom zocht hij het. Daarom staat er ook hier: hij ging zoeken wat hij verloren had, totdat hij het vindt. En áls hij het vindt, plaatst hij het op zijn schouders en verheugt hij zich. Wanneer hij thuiskomt, roept hij zijn vrienden en de buren bijeen en zegt tegen hen: "Verheug je samen met mij, want ik vond mijn schaap dat ik verloren had." Dat schaapje was verloren voor de herder. Hij had het schaapje verloren, dat is het hele punt.

Als we het nu eens hebben over het verlorene in het algemeen: de mens is verloren. Voor wie? Voor God! Wie is de verliezer? De Schepper! Wij denken bij verloren gaan altijd maar dat het de tragiek is van degene die verloren is, maar heel Lukas 15 spreekt dat tegen. Heel Lukas 15 bazuint uit: al het verlorene wordt weer gevonden. Waarom? Omdat we een God hebben die het werk van Zijn handen niet laat varen. Hij is die Herder die al Zijn schaapjes op het oog wil hebben, als ik het zo mag zeggen. Al Zijn schaapjes, geen één uitgezonderd, daar gaat het nu juist over. En als er ook maar één mist of ontbreekt, dan zoekt Hij net zolang tot Hij het gewonnen heeft.

▶ 56:51 Het Ware Evangelie: God Zoekt met Succes Totdat Hij Vindt ↑ hoofdstukken

Ik heb het verhaal wel eens eerder verteld, maar ik was ooit in een correspondentie met – ik noem zijn naam gewoon – een publiek figuur, dominee Frans van het Veer. Hij had in de EO-Visie een artikel geschreven over Lucas 15 vers 4 en hij had daarboven gezet: ‘Het verlorene wordt gezocht’. In dat stukje ging dominee Van het Veer erop in dat veel ouders verdrietig zijn en er zoveel moeite mee hebben, slapeloze nachten zelfs, vanwege het feit dat een kind een andere weg gaat dan zij hadden gehoopt en gebeden.

Dominee Van het Veer stak deze ouders een hart onder de riem en zei: denk altijd aan Lucas 15, want daar vinden we die herder die het verlorene zoekt. We hebben een God die het verlorene zoekt. Ik dacht: ja, dat is geweldig, maar dit is natuurlijk pas de helft van het verhaal. En daar stond een punt. Dus ik ben in de pen geklommen – of nou ja, achter de computer – en ik heb dominee Van het Veer een reactie gestuurd. Ik vroeg hem: waarom bent u halverwege gestopt? Want de echte troost is niet dat we een herder hebben die zoekt; de echte troost is dat we een herder hebben die zoekt én vindt.

Kijk, dat Hij zoekt, dat geeft aan dat Hij liefde heeft, natuurlijk. Maar dat Hij vindt, dat geeft aan dat Hij werkelijk succes heeft in dat wat Hij onderneemt en dat Hij werkelijk God is. Hij zoekt en Hij vindt. U bent natuurlijk benieuwd naar de reactie van dominee Van het Veer. Hij heeft mij niet weersproken. Hij zei: "Zoals u het zegt, durf ik het niet te zeggen." Ik heb daar diep over die zin nagedacht. De rest van zijn reactie was eigenlijk niet meer inhoudelijk, maar die ene zin bleef hangen: "Zo durf ik het niet te zeggen."

Ik denk inderdaad dat daarmee de spijker op de kop is geslagen. Hij durft het niet. Want als je dat gaat zeggen, dan moet je je bijeenkomst ergens buiten de legerplaats in een kantine gaan houden; dan kun je ze niet meer in een grote kerk houden. Maar dit is zo'n onovertroffen goede boodschap. Dit is zo solide. Het staat er gewoon. "Ja, maar ik durf het niet te zeggen..." Het staat er gewoon! Dat is de echte troost.

En het gaat verder hoor, want dan geeft de Heer Jezus nog een gelijkenis: "Of welke vrouw die tien drachmen heeft en er één verliest, steekt niet een lamp aan, veegt het woonhuis en zoekt zorgvuldig totdat zij hem vindt?" Het zou een Nederlandse kunnen zijn, hè, als je dat zo hoort... Maar daar gaat het niet om. Het gaat in deze gelijkenis om het feit dat ook deze vrouw verliest. Is dat erg voor die penning? Nee, natuurlijk niet. Daar gaat het toch niet om? Wat is dat voor onzin? Die vrouw is iets kwijt en dus zet ze alles in om het zorgvuldig te zoeken. En hoelang zoekt ze? Nou, totdat ze hem vindt. Dat is de boodschap.

In de Bijbel wordt al het verlorene gevonden. Dat is gewoon een universeel principe. Sterker nog: dat is het evangelie. Het evangelie is de boodschap dat we een Heer hebben die zoekt en vindt. En Hij zoekt net zo lang tot Hij het gevonden heeft. En wanneer ze hem vindt, roept zij de vriendinnen en de buurvrouwen bijeen, net als bij die herder, en ze zegt: "Verheug je samen met mij, want ik vond de drachme die ik verloren had."

Het mooie is dus: het was het verlies van die herder, het was het verlies van deze vrouw. Maar het is ook het feest van de herder en van die vrouw. Dat het verlorene gevonden wordt, is geweldig voor het verlorene. Dat is waar, ik doe daar niks van af. I once was lost, but now I'm found. Dat is geweldig als je gevonden bent. Maar uiteindelijk gaat het daar niet om. Het gaat er niet om dat ik nu weer gered ben; het gaat om de eigenaar, de Heer, die heeft dat wat Hij kwijt was gezocht met succes. Hij vindt het, en daarom is het Zijn feest. Doe daar nou niks van af, van Zijn feest.

En dat is wat zondag in, zondag uit overal gedaan wordt: Zijn feestje wordt verstopt. Ik bedoel het echt ernstig, maar ook met eerbied: dat is wat er gebeurt. Het goede bericht, de blijde tijding is: Hij zoekt en Hij vindt. Ja, dat is onovertroffen. Dit noem ik een succesverhaal hoor. Dit is echt een success story. Echt een boodschap van een God die werkelijk waard is om God te heten. En Hij is werkelijk de Redder. Dat is trouwens ook de naam van Zijn Zoon, hè? Jehoshua. Jezus. Jawel. Redder. Wat redt Hij? Dat wat verloren is. Hoeveel? Net zo lang totdat elk verlorene gevonden is.