▶ 00:00 Introductie: Wat Heeft de Schepper Nog aan te Merken? ↑ hoofdstukken

Een heel goedemiddag allemaal hier in Zeewolde. Wat fijn om weer eens in jullie midden te zijn. Dat is al een tijd geleden en wij vinden het altijd weer een heel feestje om hier te komen, jullie te treffen en om met elkaar het Woord van God te openen, de Schriften.

U ziet het, ik heb het ook een titel meegegeven: "Wat heeft Hij dan nog aan te merken?" Nou, en als we dan toch een beetje aan het quizzen zijn en vragen aan het stellen zijn, dan heb ik er nog eentje: waar is deze titel aan ontleend? Welk Bijbelhoofdstuk, laat ik het zo vragen? Romeinen 9 hoor ik. Klopt dat? Het antwoord is ja, dat komt helemaal uit dat Bijbelgedeelte.

We zullen trouwens ook nog wat verder door de brief heen bladeren, maar voordat ik dat ga doen, wil ik eerst even kort weergeven wat er eigenlijk bedoeld wordt met de vraag. De vraag is namelijk heel logisch. Kijk, laten we er gemakshalve even van uitgaan – we zijn er immers allemaal van overtuigd en het lijkt me ook vrij logisch: wij hebben onszelf niet gemaakt. We zijn een creatie. We zijn Gods creatie. Hij heeft ons bedacht. Hij heeft ons gemaakt.

Maar dat roept dan wel de vraag op: als dat zo is, als Hij nu degene is die ons geschapen heeft, wat kan Hij dan nog op ons aanmerken? Want wij hebben onszelf niet gemaakt; Hij is onze Creator. Dus eigenlijk is alles van Hem, zoals we dat vanmiddag ook nog hebben gezongen. En trouwens, we zullen straks aan het einde van deze bijeenkomst daar ook mee afsluiten: het is allemaal uit Hem, en het is door Hem, en het is tot Hem.

Dat is ook de reden waarom Paulus die vraag stelt. Het lijkt me een hele goede vraag. Ik bedoel, je hebt geen hogere wiskunde nodig om die vraag te stellen. Hij is de Schepper, en wat kan er dan ooit nog zijn waarom Hij ons zou criticeren? We gaan naar Romeinen 9.

▶ 02:44 Romeinen 9 en de God Die Zich Ontfermt ↑ hoofdstukken

Romeinen 9 is een geweldig hoofdstuk. Hoewel ik het erbij moet zeggen: voor velen is het ook buitengewoon problematisch. Zeker in ons lieve vaderland zijn er heel veel mensen voor wie Romeinen 9 eigenlijk ook wel een soort van schrikbeeld is. Ik ben zelf ook in een reformatorisch milieu groot geworden en Romeinen 9 is bij uitstek het hoofdstuk dat gaat over wat dan genoemd wordt 'Gods soevereiniteit'. God kiest ook uit. Hij koos Abraham uit, Hij koos Isaäk uit, en voordat de twee geboren waren, Jakob en Ezau, had God al Zijn keuze gemaakt: de oudste zal de jongste dienstbaar zijn. En ja, God kiest, en dat is een geweldige waarheid. Als je je tenminste ook realiseert dat die God weliswaar uitkiest, maar nooit ten koste van de rest, maar altijd om juist het geheel te bereiken.

Dat is trouwens ook een van de thema's in Romeinen 9: de metafoor die wordt opgeworpen waarmee God vergeleken wordt met een pottenbakker. Niet voor het eerst in de Bijbel, want in de Hebreeuwse Bijbel, in ons Oude Testament, vind je ook wel zulke gelijkenissen. God als de pottenbakker. Wij zijn allemaal uit de klei getrokken; dat is niet zo moeilijk. We zijn allemaal uit de aarde, aards genomen. Eigenlijk heeft de term 'mens' die gedachte in zich: we zijn uit de aarde genomen, dus inderdaad leem en klei. Uit de aarde voortgekomen. En God is degene die ons vormt, creëert. Daarmee dringt het beeld van de pottenbakker zich eigenlijk als vanzelf aan je op.

Nu ga ik niet helemaal vanaf het begin beginnen. Dat kan sowieso niet, maar ook niet in Romeinen 9. Ik haak aan bij vers 15. Dat is altijd een beetje lastig, maar goed, ik heb al iets gezegd over het voorgaande, over God die Zijn keuze maakt. En dan wordt daar dit door Paulus opgetekend, en dan zegt hij – want Hij (en dan gaat het over God) zegt tot Mozes: "Over wie Ik Mij ontferm, zal Ik Mij ontfermen, en jegens wie Ik barmhartig ben, zal Ik barmhartig zijn." Het idee van die opmerking, als je dat leest in Exodus 33 – want Paulus citeert uit het boek Exodus – daarmee is eigenlijk gezegd: God is soeverein. God gaat Zijn gang. God zegt dan bij wijze van spreken: waar bemoei je je mee? Ik doe dat. Ik ontferm Mij over wie Ik wil en dat is geheel aan Mij. Ik ben onafhankelijk, Ik hoef geen verantwoording af te leggen.

En dan volgt de conclusie die Paulus trekt: "Het hangt dus niet daarvan af of iemand wil, dan wel of iemand loopt." Eigenlijk staat er zoiets als: of iemand rent. Dus niet zomaar gewoon wandelt, maar iemand die echt hardloopt, dus zijn best doet. Maar van God die Zich ontfermt. Daar is alles van afhankelijk. God is degene die Zijn weg gaat en God is degene die kiest, en God ontfermt Zich over wie Hij Zich ontfermt. En dat is trouwens – letterlijk staat er dit, en die vind ik veel mooier nog: "Maar het hangt niet af van of iemand wil of iemand rent, maar van..." – dat rijmt ook nog – "maar van God die Zich ontfermt." Eigenlijk staat er: "van de Zich ontfermende God". God wordt gekarakteriseerd door het feit dat Hij Zich ontfermt.

De vraag is... want de wijze zoals het nu in de vertaling wordt weergegeven suggereert een beetje van: nou, het hangt er maar vanaf óf God Zich ontfermt. Nee, dat is het idee niet. Het hangt allemaal af van dé God die Zich ontfermt. De vraag is dus niet of Hij Zich ontfermt. Hij ontfermt Zich. Maar daar hangt het dan ook helemaal vanaf hoe en wanneer en waar Hij dat doet. Dit is heel karakteristiek voor God: dat Hij Zich ontfermt. En ik vind daar ook altijd een geweldige logica in zitten, want God is degene die ons bedacht heeft. Hij is degene die creëert en we zijn dus werk van Zijn handen.

Volgens mij is dat ook de meest fundamentele reden, het beste antwoord als je de vraag stelt: waarom houdt God van Zijn schepping? Dat heeft niet te maken met onze kwaliteiten of met een bepaalde verdienste die wij gedaan hebben. Nee, we zijn van Hem. We komen uit Hem voort. In feite is dat ook zo – dat is dan weer een ander beeld – maar wij als vader en moeder houden van onze kinderen. Dat is logisch, dat is normaal. Ik heb het nu niet over wanneer dat weleens afwijkt, want dat zijn afwijkingen. Normaal is dat je houdt van dat wat uit je voortkomt. En waarom? Wel, je houdt van je kinderen; het zijn je kinderen. En wat ze ook doen, het blijven je kinderen. Dat geldt ook voor elk creatiewerk van God. Het is Zijn bedenksel en het is ook een schepsel van Hem.

Ik vind het geweldig om daaraan te denken: wat wij ook zien en wie wij ook tegenkomen, of we nu sympathie hebben of affiniteit met een persoon, het is altijd een creatie van God. En dus geliefd. Dat is de gedachte die dat allemaal met zich meebrengt. We zijn door Hem bedacht, door Hem gemaakt. Hij heeft een plan daarmee en dus houdt Hij daarvan. Daarom is dat een van de meest machtige Bijbelse waarheden. Ik had net misschien even iets onaardigs gezegd over de reformatorische wereld. Dat viel eigenlijk wel mee ook; het was een constatering dat voor velen Romeinen 9 wat moeilijk ligt, juist ook vanwege allerlei theologische concepten. Dat mag dan waar zijn, maar ik moet er ook bij zeggen: in kerkdiensten hier in Nederland – hoe dat in het buitenland is, weet ik eigenlijk niet zo – beginnen ze met de woorden dat onze hulp is in de naam van de Here. Ik heb hem duizenden keren in kerkdiensten zo horen aanvangen: "Die hemel en aarde gemaakt heeft, Die trouw houdt en nooit laat varen de werken van Zijn handen."

Ja, waarom? Hij is daar trouw aan. Misschien laat Hij het wel los, maar dat heeft dan ook een pedagogische reden. Heb je het weer? Het is van Hem en dat is juist alleen maar omdat Hij gedreven wordt door Zijn liefde om dingen te corrigeren. Maar Hij laat het nooit varen en je kunt altijd van Hem op aan. Je bent dus een geliefde creatie van Hem. Hij is inderdaad de God die Zich ontfermt over het werk van Zijn handen, en dat is meer dan genoeg. Eigenlijk zit in dat gegeven al het hele evangelie besloten. Hij is trouw, je kunt van Hem op aan, je bent geliefd door Hem. En dat staat dus geheel los van je achtergrond en van je prestaties of van je wanprestaties. Dat is een feit.

▶ 11:09 Farao en Gods Soevereine Doel ↑ hoofdstukken

En Paulus gaat dan in Romeinen 9 door met zijn betoog, want we moeten natuurlijk wel bij die titel aankomen, bij dat vers waar ik in de titeldia al even aan refereerde. Maar dan moeten we eerst even de achtergrond kennen en eventjes feeling krijgen met het betoog dat Paulus hier opbouwt. Dan zegt hij in vers 17 dit: "Want het schriftwoord zegt tot Farao..." – en ik kan u verklappen dat dit in Exodus 9 staat; Paulus gaat dus iets citeren uit wat wij dan het Oude Testament noemen – "...daartoe heb Ik u doen opstaan, opdat Ik in u Mijn kracht zou tonen."

Kijk, dit is wel heel bijzonder. Je zou er zomaar overheen kunnen lezen, en het gevaar is des te groter wanneer je het vaker hebt gelezen. Je zou zeggen dat als je iets vaker leest, je er steeds vertrouwder mee wordt en het steeds beter gaat begrijpen. Vaak is dat echter niet zo, juist omdat je denkt het al te weten en dus let je niet meer op. Maar kijk: het schriftwoord zegt tot Farao – en eigenlijk is God het Zelf die dan bij monde van Mozes tot Farao zegt: "Ik heb je hierom doen opstaan." Waarom? God had tegen Mozes gezegd: "Ga naar Farao toe en zeg: laat Mijn volk gaan." De opdracht, de hele instructie, was zo simpel. In een paar woorden is het te zeggen: laat Mijn volk gaan. Dat was Gods wil.

Farao zei bij herhaling nee. Maar dan op een gegeven ogenblik komt hij onder de druk en dan lees je dat hij dreigt te bezwijken, en dan lees je dat God hem ook verhardde. Farao stond tegen God op, of tegen Gods wil zou je kunnen zeggen. Ja, maar wat hier staat is dat God hem dat liet doen: "Daartoe heb Ik u doen opstaan tegen Mij, opdat Ik in u Mijn kracht zou tonen." Kijk, God betoonde – als je het eventjes heel kort en krachtig wilt zeggen – Egypte niet Zijn kracht ómdat Farao tegen Hem opstond. Het is precies omgekeerd: God dééd Farao tegen Hem opstaan om Zijn kracht te kunnen betonen.

Moet u zich dat proberen voor te stellen. Als je wilt laten zien dat je sterk bent, dan moet je iemand uitkiezen die ook sterk is. In dit geval was Farao de machtigste man op aarde, de Farao van Egypte. Hij had een wereldwijde reputatie en was sterk met al zijn legers. Maar stel je voor dat Farao nu meteen had gezegd: "Nou, ga maar. Je wilt met je volk de woestijn in en wegtrekken? Ga je gang maar." Ja, maar dat was niet de bedoeling. Gods bedoeling was om Zijn kracht te demonstreren, maar daarvoor had Hij een nee-zeggende en weerbarstige Farao nodig.

Op het moment dat Farao dan dreigt te bezwijken voor alle druk van de plagen die over Egypte kwamen – ik bedoel, tot op de dag van vandaag is het haast spreekwoordelijk: de plagen die over Egypte kwamen – dan is het God die hem deed opstaan. Waarom? Omdat God Zijn kracht en Zijn sterkte wilde demonstreren. In de plagen die over Egypte kwamen, kwam dat tot uitdrukking. De climax was uiteindelijk toen Farao met zijn legers ten onder ging in de Rode Zee, terwijl het volk veilig doortrok en in de woestijn arriveerde. Zo heeft God Zijn kracht getoond.

Er staat een woord waar ik u eventjes mee naartoe wil nemen, een soortgelijk woord in Spreuken 16. Daar lees je dit: "JAHWEH heeft alles gemaakt voor Zijn doel." Daar zie je ook hoe universeel dit principe is. JAHWEH of de HEERE heeft alles gemaakt voor Zijn doel. Nu zou je kunnen zeggen: "Nou ja, bijna alles, of zo goed als alles als vuistregel, maar er zijn uiteraard uitzonderingen." Nee, om dit statement echt te laten klinken als een absoluut feit, zegt de spreukenschrijver erbij: "Ja, zelfs de goddeloze voor de dag des kwaads."

Ook hier geldt trouwens niet dat Hij de dag des kwaads voor de goddeloze heeft gemaakt. Nee, de goddeloze is er voor de dag des kwaads. De dag des kwaads was in feite – om even bij die geschiedenis van Farao te blijven – de climax van de hele geschiedenis. Hoe hij ten onder ging, dat was de dag des kwaads. Waarom heeft God dat dan zo gedaan? Jazeker, dat is de taal van Romeinen 9. Paulus zegt dat, maar hij sluit eigenlijk naadloos aan bij wat we ook in Spreuken vinden: God heeft namelijk alles gemaakt voor Zijn doel. Dus ook als daar een goddeloze is... Dit gaat ver hoor, maar daarom laat ik het u gewoon zien. Het staat echt zo geschreven. Paulus stelt dit ook onder bewijs: ja, zelfs de goddeloze voor de dag des kwaads. Alles heeft voor God een bedoeling. Alles! En met alles heeft Hij een plan. Ook hier geldt weer: het is namelijk allemaal werk van Zijn handen. Goed en kwaad, Hij beschikt het allemaal, en allemaal voor Zijn doel. Ik zou zeggen: prijs God daarvoor. Dan moet je uiteindelijk ook weten dat deze God alle dingen wel maakt, maar daar komen we vanzelf nog wel op.

Maar eerst even dit. Hij heeft alles gemaakt voor Zijn doel, ja, zelfs de goddeloze voor de dag des kwaads. Ik ga nu weer even terug naar Romeinen 9: "Daartoe heb Ik u doen opstaan" – dat had God dus tegen Farao gezegd – "opdat Ik in u Mijn kracht zou tonen en Mijn naam verbreid zou worden over de gehele aarde." Nu zitten wij ongeveer 3500 jaar verder in de geschiedenis en nu hebben wij het nog steeds over deze dingen. God heeft Zijn kracht en Zijn majesteit gedemonstreerd, en tot op de dag van vandaag viert het Jodendom met Pesach dit feest. Hoe God hen bevrijd heeft uit het slavenhuis van Egypte, hoe Hij Egypte heeft overwonnen en hoe God Zijn kracht toen heeft gedemonstreerd. Daar had Hij een nee-zeggende Farao voor nodig, daarom heeft Hij hem doen opstaan.

Ik hoop dat u nu, terwijl u naar mij luistert, gaat denken: wacht even, maar als dat zo is... De aardigheid is namelijk dat Paulus dit optekent, maar hij heeft ook een denkbeeldige opponent in gedachten. Iemand die vragen gaat stellen: "Dat zeg je nu wel, maar als dat zo is..." Eerst nog eventjes dit, de conclusie van Paulus nu dus: Hij ontfermt Zich dus over wie Hij wil. En de negatieve kant is: Hij ontfermde Zich over Mozes en over het volk dat Hij bevrijdde, maar Hij verhardt ook wie Hij wil. En ik moet er eigenlijk ook nog bij zeggen: niet alleen wie Hij wil, maar ook wanneer Hij wil en zelfs waar Hij wil en hoe Hij dat wil. Met andere woorden: God is degene die Zijn plan trekt, God is degene die Zijn weg gaat en wij zijn klei in de hand van de Pottenbakker.

▶ 19:49 Het Cruciale Verschil Tussen Gods Wil en Gods Raad ↑ hoofdstukken

Ik zei zojuist: Paulus heeft daarbij ook een opponent in gedachten. Iemand die hem tegenspreekt, die hem bevraagt. Zo van: dat zeg je nou wel, maar ga maar na. Want Paulus zet zijn betoog voort en zegt: "Gij nu zult tot mij zeggen" – je voelt hem eigenlijk al aankomen – "wat heeft Hij dan nog aan te merken? Want wie wederstaat Zijn wil?" Kijk, en nu zijn we dan toch gearriveerd bij het begin, bij de titel van deze studie. Want als het inderdaad zo is, en dat heeft Paulus zojuist uiteengezet, dat Farao opstond tegen God, dan was dat omdat God hem deed opstaan. Hij wilde namelijk Zijn kracht demonstreren. Je zou dus kunnen zeggen: maar wat heeft God daar dan nog bij Farao op aan te merken? Want wie wederstaat Zijn wil?

Nu moet ik hier even iets bij zeggen en ook echt iets corrigeren. Ik vind het namelijk heel belangrijk om dat aan te geven. Vrijwel alle vertalingen van dit vers zijn – sorry dat ik het wat onbescheiden zeg – fout. Die geven hier namelijk de tekst weer zoals ik het zojuist voorlas, maar ik heb het woordje 'wil' hier op mijn dia meteen dubbel doorgestreept. Hier staat namelijk niet het woord voor 'wil' dat we in de voorgaande verzen lazen. In vers 16 en vers 18 lazen we: "Het hangt dus niet daarvan af of iemand wil," en in vers 18: "Hij ontfermt Zich dus over wie Hij wil." Nu zou je zeggen dat wanneer er staat: "want wie wederstaat Zijn wil?", daar weer hetzelfde woord gebruikt wordt. Maar het is een heel ander Grieks woord dat daar wordt gebruikt. Hier wordt een woord gebruikt dat elders altijd wordt vertaald met 'raad' of 'bedoeling'.

Ik vind het eigenlijk zo'n misser dat hier het woordje 'wil' staat. Want wie wederstaat Zijn wil? Heeft Farao Gods wil weerstaan? Het antwoord is: jazeker, Farao weerstond Gods wil! Want Gods wil was voor Farao volstrekt helder, namelijk: "Laat Mijn volk gaan." En Farao zei nee, dus hij weerstond Gods wil. Maar nu de vraag: wie heeft Zijn raad weerstaan? Eigenlijk staat dat ook in de voltooid tegenwoordige tijd: "Want wie heeft Zijn raad weerstaan?" Het is een retorische vraag, met andere woorden: wat heeft God nog aan te merken? Niemand heeft toch Zijn raad weerstaan? Gods raad, dat zijn Zijn eigen overwegingen, Zijn bedoelingen, en dat is iets anders.

Gods geopenbaarde wil was: "Laat Mijn volk gaan." Maar Gods bedoeling, Zijn verborgen bedoeling, was dat Farao tegen Hem opstond. Dus Hij zegt iets, Hij geeft een commando bij monde van Mozes aan Farao: "Laat Mijn volk gaan." Farao zegt nee, hij weerstond Gods wil. Weerstond hij Gods raad? Nee, absoluut niet. En sterker nog: niemand heeft ooit Gods raad weerstaan. Nooit! Met alles heeft Hij namelijk een bedoeling; ja, zelfs met de goddeloze voor de dag van het kwaad. Dus dat is een universeel gegeven en er is een Bijbelvers dat u moet onthouden. Dat is ook heel makkelijk te onthouden, want het staat in Efeze 1 vers 11, dus allemaal enen. Waarom is die tekst zo mooi? Om twee redenen. In de eerste plaats omdat hier naar voren gebracht wordt hoe geweldig de God van de Bijbel is, dat Hij werkelijk de Schepper is die alles beschikt. Maar ook omdat hier wordt duidelijk gemaakt dat het woordje 'raad' en 'wil' twee verschillende begrippen zijn.

Stel je voor dat de vertalers hier dezelfde fout hadden gemaakt als in Romeinen 9 vers 19, dan had er gestaan: "God, die alle dingen werkt naar de wil van Zijn wil." Dat is dwaasheid natuurlijk. Nee, er staat: "Die in alles" – dat wil zeggen in heel de schepping – "werkt naar Zijn voornemen, in overeenstemming met wat Hij van plan is, naar de raad van Zijn wil." Hier zie je heel duidelijk dus ook dat Gods wil te maken heeft met dat wat God verklaart en wat geopenbaard is, wat Farao dus ook te horen kreeg. En Gods raad? Eigenlijk is het heel mooi als je dat dan in de geschiedenis in Exodus ook terugleest. Mozes wist ervan en was op de hoogte van Gods raad, van Gods bedoeling. Want voordat hij al naar Egypte toe ging, voordat hij naar het huis van Farao ging, had God al tegen hem gezegd: "Farao gaat niet luisteren. Sterker nog, Ik zal ervoor zorgen dat hij niet gaat luisteren." Dan zou je zeggen: nou, dat is ook een moeilijke missie waar je dan voor staat. Maar God had ook tegen Mozes gezegd: "Ja, maar juist daardoor ga ik Mijn kracht demonstreren."

Mozes was op de hoogte van Gods raad, van Gods bedoeling. Farao niet. Farao wist trouwens ook helemaal niet dat God hem deed opstaan tegen Hem. Farao dacht dat hij het zelf was, hij rekende helemaal niet met God. Hij maakte zijn keuzes en hij had zo zijn gedachten; hij was die machtige man, dat dacht hij. Wist hij veel dat hij ook maar een klein poppetje was die door God gebruikt werd en door wie God Zijn raad heen werkte. Dat wist hij niet. Nee, maar Mozes wist het wel. En kijk, als je weet dat het van God komt die alles beschikt, dan weet je: Hij gaat Zijn weg door alles heen. Door zonde, door dood, door de grootste ellende. Hij trekt Zijn plan en er gaat bij God – ik hou ervan om daar aan te denken, ik zeg het zo graag en je wordt er zo'n dankbaar mens van – bij God gaat er nooit iets mis. Bij ons wel, dat gaat voortdurend mis, hè? Ja, maar bij God niet. Hij werkt in alles naar de raad van Zijn wil, naar de bedoeling, naar de motieven en de gedachten die Hij heeft. Vaak zijn die ook voor ons verborgen. Wat is Gods bedoeling ermee? Dat weet ik niet. Maar nooit heeft iemand Zijn bedoeling, Zijn raad weerstaan.

Ziet u hoe belangrijk het is om hier te zien hoe we het goed moeten weergeven? De vraag is namelijk retorisch: wie heeft ooit Zijn raad weerstaan? Dat klopt! Als de vertaling die gangbaar gegeven wordt zou kloppen, dan is het heel onlogisch. Nee, wie heeft Zijn bedoeling, Zijn raad weerstaan? Dan is het antwoord: nobody, never. Niemand heeft ooit Zijn bedoeling weerstaan. Kijk, dat is God. En ja, eigenlijk is dit ook een tegenwerping: "Gij zult nu tot mij zeggen: wat heeft Hij daar nog aan te merken? Want wie heeft Zijn bedoeling, Zijn raad weerstaan?" En nou krijg je de reactie.

▶ 27:54 De Ongepaste Hoogmoed Om God Tegen te Spreken ↑ hoofdstukken

En die valt eigenlijk uiteen in twee delen van hoe Paulus dat beantwoordt. Ik wil jullie graag daarin meenemen, want ik heb daar eigenlijk iets over ontdekt. Wat heb je weer zoiets, dacht ik. Ik was naar mijn idee vrij goed op de hoogte van wat Paulus onderwijst in Romeinen 9, en toch was er nog iets dat mij daarin was ontgaan. Ik vond het zo’n enorme eye-opener.

Eerst even dit. Paulus reageert dus op die tegenwerping en zegt: "Maar gij, o mens! Wie zijt gij dat gij God zoudt tegenspreken?" Kijk, hier worden we geconfronteerd met het grote contrast, de enorme, oneindige kloof tussen God en de mens. Het is met opzet dat ik dat allemaal in kapitaalletters heb neergezet. Ja, wie zijn wij nou? Er staat in Jesaja – dat is ook zo’n geweldige, monumentale getuige van de godheid van God – dat volkeren zijn geacht als een druppeltje aan de emmer. Moet je je voorstellen: al die miljarden mensen bij elkaar met hun voornemens, hun vermogens, hun kennis, macht en legers en weet ik veel wat allemaal. Ja nou, volkeren zijn geacht als een druppel aan de emmer en een stofje aan de weegschaal. Dat zijn de verhoudingen.

Wat verbeeld je je nou om God tegen te spreken? Want als je dat doet, dan veronderstel je daarmee feitelijk dat jij het beter weet dan God. Dat is toch... hoe hoogmoedig kan een mens zijn dat je denkt het beter te weten? Ik bedoel, met die paar ons grijze hersencelletjes die hier nog in zouden zitten – dat weet ik niet, ik ben er nooit geweest, maar ik ga er vanuit dat ik ze wel heb – maar wat verbeeld ik me dan dat ik de grote God, die dat allemaal heeft bedacht... Daar hebben we geen idee van. We hebben nog geen idee van hoe een lichaamscel, waarvan we er miljarden in ons lichaam hebben, hoe dat in elkaar steekt en hoe dat functioneert, laat staan het grote geheel.

Dus God tegenspreken, dat is het eerste antwoord: dat is volstrekt ongepast in de zin van hoogmoedig. Maar verbeeld je je wel dat jij... In feite komt het boek Job in het hele betoog daar ook op neer. Uiteindelijk neemt God het woord op alles wat er gezegd is door die vrienden van Job en door Job zelf. En dan neemt God het woord. Maar God geeft geen antwoord; God stelt eigenlijk gewoon tegenvragen. En eigenlijk komen die vragen allemaal neer op: "Wat verbeeld je je wel, jongen? Weet jij wat Ik weet? En kun jij wat Ik kan?" Het antwoord is natuurlijk: nee, bij lange na niet. Alleen het idee al. Nou, zo van: houd je mond. Wie ben jij dat jij God zou tegenspreken? En dan komen we op nog iets.

▶ 31:07 Voorbarige Kritiek op een Onvoltooid Boetseerwerk ↑ hoofdstukken

Dat tweede deel van het antwoord, daar krijg je de vergelijking van God met een boetseerder, een pottenbakker. Zal het geboetseerde soms tot zijn boetseerder zeggen: "Waarom heb jij mij zo gemaakt?" Nu ga ik even een beetje moeilijk doen. In het Grieks heb je een werkwoordsvorm die ik altijd wel mooi vind. Wij zeggen dat iets in de verleden tijd is, in de tegenwoordige tijd of in de toekomende tijd, maar het Grieks heeft nog een werkwoordsvorm die ze de aorist noemen. De kenners zeggen daarvan dat het een werkwoordsvorm is die geen informatie geeft over de tijd van handeling. Het feit wordt gesteld, ongeacht wanneer. Dat is hier ook aan de orde. Het staat niet in de voltooid tegenwoordige tijd van "waarom heb jij mij zo gemaakt?". Dat is geen kritiek hoor, maar het is eigenlijk ook het onvermogen van onze Nederlandse taal om dat goed weer te geven. Het idee is niet: "waarom heb jij mij zo gemaakt in het verleden?", maar: "waarom maak je mij zo?", ongeacht wanneer.

Dat bepaalt ons ook bij nog een gegeven, namelijk dat God ons niet alleen maar gemaakt heeft. Zo drukken wij dat heel vaak uit, maar eigenlijk moeten we het correct zeggen: God is nog steeds bezig om te maken. Wij zijn klei in de hand van de pottenbakker. Je kunt zeggen: "Hij heeft ons ooit gemaakt", maar dat is een beetje kort door de bocht, of in ieder geval te beperkt. Hij is bezig ons te vormen, ons te kleien. Als we het hebben over het beeld van de pottenbakker, dan is het verhaal dat Gods werk nog niet af is. Hij is bezig ons te formeren. Dus als je vraagt: "Waarom maakt Gij mij zo?", dan is het punt dat Gods werk nog niet af is.

Dat maakt kritiek op God niet alleen maar ongepast – zoals ik zojuist zei: wie verbeeld je wel dat jij God zou kunnen tegenspreken? – maar het is ook voorbarig. Zelfs in menselijke termen is het zo dat je een werk niet beoordeelt als het nog niet af is. Een schilderij ga je niet halverwege beoordelen en zeggen dat je er helemaal niets aan vindt. Dan zegt de schilder tegen je: "Mond houden, ik ben nog niet klaar." In feite geldt dat voor een muziekstuk, dat geldt voor een boek; pas als het af is, dan kun je er wat van zeggen. Maar het werk is nog niet af. Dus elk idee of elke kritiek die wij hebben op de Creator is voorbarig.

Ik verwijs hier ook naar de geschiedenis van de blindgeborene. Eigenlijk vind ik dat een prachtige geschiedenis. In Johannes 9 lees je dat, een lang hoofdstuk, maar het begint ermee dat de Heer Jezus passeert bij de tempel met Zijn discipelen en dan zien ze daar een blindgeborene zitten. Iemand die dus vanaf zijn geboorte al blind was en inmiddels al op leeftijd was – in ieder geval een volwassen man, lees je later in het hoofdstuk. De discipelen stellen dan de vraag: "Wie heeft er nu gezondigd? Deze of zijn ouders?" Ze zitten helemaal in het idee dat als zoiets gebeurd is, daar een zonde aan ten grondslag moet liggen. Dat kan in dit geval alleen maar in zijn voorgeslacht liggen of bij hemzelf.

De Heer passeert echter die hele vooronderstelling, want het gaat er helemaal niet om om iets in het verleden aan te wijzen. Wat de Heer zegt is: "Noch deze heeft gezondigd, noch zijn ouders." Nu ga ik ervan uit dat ze wel gezondigd hebben, maar dat beantwoordt niet de vraag waarom hij blind geboren is. Dan zegt de Heer: "Maar opdat de werken van God in hem openbaar zouden worden." Hier krijg je eigenlijk hetzelfde fenomeen als waar we het net over hadden met Farao. Farao ging niet ten onder met zijn legers omdat hij opstond tegen God; nee, God deed hem opstaan opdat Hij Zijn kracht zou demonstreren.

Waarom was die man blind? Wij zouden zeggen: die man werd genezen omdat hij blind geboren was. Nee, de Heer zegt: die man is blind geboren opdat hij genezen zou worden. Dat is een heel ander perspectief. Het geeft aan dat God een plan heeft, een bedoeling. Die man was in dit geval al tientallen jaren blind en dan gaan wij filosoferen – heb je het weer, de mens die daar zijn conclusies trekt – en denken we: "Dan moet daar iets fout gaan." Nee, helemaal niet. God gaat Zijn weg en de werken Gods zouden in hem openbaar worden. Het werken was nog niet af. En dus was elk oordeel dat een mens zou geven niet alleen ongepast, maar ook voorbarig.

Daar zit nog een punt bij dat ik heel graag wil zeggen als we het over die aanmerkingen hebben. De vraag was: wat heeft God nog aan te merken? Het punt is dat ook die aanmerkingen die God heeft, de kritiek die Hij geeft, maar ook de crisis waarin Hij een mens brengt, deel uitmaken van Zijn boetseerwerk. Met name dit punt wilde ik graag met jullie delen. Het is dus niet alleen maar zo dat God dingen verwijt of kritiseert, maar dat dit deel uitmaakt van dat boetseerwerk. Hij kneedt ons. Dat is ook dat liedje van Elia Rickert: "Als klei in de hand – ik zou het zo kunnen zingen, ik zal het jullie besparen – maar als klei in de hand van de pottenbakker, zo ben jij in Mijn hand."

Hij kneedt mij, ook als het soms weleens pijn doet. Als je dus van Hem dingen te horen krijgt, als Hij je corrigeert of als Hij je in een situatie brengt, in een crisis, in grote moeilijkheden, en men zegt: "Wat heeft Hij nog aan te merken?", dan maakt dat deel uit van Zijn vormingswerk. Hij is de boetseerder en Hij heeft aanmerkingen, maar dat is juist omdat Hij met jou bezig is. Hij is nog niet klaar met je. En zolang het werk nog niet klaar is, is elk oordeel dat wij daarover geven voorbarig.

In feite is het dus met recht een vooroordeel. Een vooroordeel is een oordeel dat je geeft terwijl je eigenlijk nog niet alles op een rijtje hebt, terwijl je eigenlijk niet alles weet. De mensheid doet niet anders dan bevooroordeeld zijn of vooroordelen kenbaar maken en verspreiden met veel kabaal erover. Maar het zijn vooroordelen. Alles wat wij zeggen – dat God het niet goed doet of de vraag wat Hij daar nou aan te merken heeft – dat zijn vooroordelen. Het geeft ook aan dat een mens daarin zijn beperktheid demonstreert en zich in feite niet realiseert met wie hij van doen heeft.

▶ 39:31 De Maker Is Geen Verantwoording Schuldig, maar Staat Garant ↑ hoofdstukken

Heeft de pottenbakker niet de vrije beschikking over het leem? In vers 21 wordt die vraag gesteld. Eigenlijk staat er zoiets als: heeft hij niet het recht over het leem? Een pottenbakker is geen verantwoording schuldig aan het leem. Dat geldt trouwens voor elk creatief werk. Een schrijver maakt personages voor een script of een film; de creator is aan dat maaksel geen verantwoording schuldig.

Is God verantwoordelijk voor de gang van zaken in deze wereld? Die vraag suggereert vaak dat wij Hem ter verantwoording zouden kunnen roepen, of dat Hij ons antwoord moet geven op onze vragen. Maar dat is een misvatting. God is niet verantwoordelijk in de zin dat Hij verantwoording aan ons moet afleggen. Het begrip verantwoordelijkheid is trouwens wel een beetje lastig. Als je in het woordenboek kijkt, zie je dat het enerzijds betekent dat je verantwoording aflegt, wat God dus niet doet. Maar het heeft ook een tweede betekenis: iemand die ergens verantwoordelijk voor is, staat garant voor de uitkomst. Voor de ultieme uitkomst. In die zin zeg ik: ja zeker, dat doet God absoluut. Hij staat garant voor de beste uitkomst die er maar is, maar Hij is daarbij geen verantwoording schuldig. De mens daarentegen wel; de mens kan Hij ter verantwoording roepen. In feite doet Hij dat ook: "Mens, waar ben je?" Dat maakt deel uit van de wijze waarop Hij ons vormt. Het is geweldig om eraan te denken dat God de grote Schepper is die zo Zijn weg gaat met Zijn werk.

Dat beeld van de pottenbakker is prachtig, maar het geldt ook voor een schrijver. Een schrijver creëert een hele geschiedenis met 'good guys' and 'bad guys'. Stel dat je een thriller of een detective schrijft waarin een moord wordt gepleegd. Is de schrijver dan verantwoordelijk voor die moord? Het zou dwaas zijn om dat te denken. In het boek is er iemand verantwoordelijk voor die moord, maar de schrijver zelf niet. De schrijver krijgt juist de eer voor het totale werk, voor het feit dat hij zo’n boek van begin tot eind tot stand brengt. Hij maakt een verhaal. Zo heeft God ook geen schuld aan hoe de dingen lopen; Hij krijgt de eer dat Hij een schepping maakt die uiteindelijk het aller, aller, allerbeste is. Prijs Hem! Daarbij is nooit iets misgegaan. Uiteindelijk zal blijken dat elk minuscuul detail dienstbaar en zelfs onmisbaar was aan Zijn grote doel. Want als God het kwaad inzet, dan is dat noodzakelijk voor het hoogste goed dat Hij op het oog heeft.

Zo’n God kennen wij dus. Dat is de God van de Bijbel, de Schepper van hemel en aarde. Er staat in Romeinen 9: "Of heeft de pottenbakker niet de vrije beschikking over het leem om uit dezelfde klomp het ene vat te vervaardigen tot eervol en het andere tot alledaags gebruik?" Voor dat laatste staat er eigenlijk: "zonder eer". Een pottenbakker maakt iets moois wat op het dressoir wordt gezet, maar hij maakt ook vaten die je liever onder het bed zet en die geen eervolle plaats krijgen. Of Hij nu een hoge of een lage plaats geeft, een eerste of een tweede, een Jakob of een Ezau: het is allemaal het werk van Zijn handen. Om een beetje een raar woord te gebruiken: God maakt er geen potje van, dat kan ik u wel vertellen. Hij is de Pottenbakker en Hij maakt elk werk precies in overeenstemming met Zijn plan: het aller, allerbeste. Dus ook dat vat met een minder eervolle bestemming is werk van Zijn handen en het allerbeste binnen Zijn plan.

▶ 44:12 Allen Onder de Ongehoorzaamheid Besloten Om Zich te Ontfermen ↑ hoofdstukken

Romeinen 9 tot en met 11 is eigenlijk een soort intermezzo in de brief van Paulus. Hij gaat daarin in op het Joodse ‘nee’ tegen de boodschap van het evangelie. Israël heeft het evangelie vernomen van de apostelen, maar ze hebben ook de opgestane Heer afgewezen. Paulus behandelt de vraag: waarom is Israël blind? Dat staat in Romeinen en heel dat gedeelte gaat daarover: God heeft het volk verblind, opdat door hun verwerping het heil naar de natiën zou gaan. Dat is geen bedrijfsongeval. Alleen het idee al dat God op een plan B zou moeten overschakelen omdat er iets misgaat en Hij een andere strategie moet kiezen... nee, Hij heeft een plan en er gaat nooit iets mis bij Hem. Hij is de God die perfect Zijn weg gaat.

Dat zie je geweldig uiteengezet in Romeinen 9, 10 en 11. Hoe Paulus beschrijft hoe God uiteindelijk ook met dat volk werkt dat nu blind is en waarvan het hart verhard is. Straks gaat Hij hen de ogen openen, de oren openen en het hart openen. Dan brengt Hij het op Zijn tijd allemaal weer terecht. Uiteindelijk eindigt Paulus dat betoog in één grote lofzang. We hebben er zojuist ook over gezongen, maar laten we het kort lezen. Ik hoef hier niet eens zo gek veel meer aan toe te voegen, aan de manier waarop Paulus die conclusie trekt in vers 32: "Want God heeft hen allen onder ongehoorzaamheid besloten..." Jood en heiden. En dan staat erbij: "...om Zich over hen allen te ontfermen."

Al veel eerder in de brief werd gezegd dat alle mensen zondaren zijn; het zijn missers en stervelingen en ze komen tekort aan de heerlijkheid van God. En ze worden door Zijn genade gerechtvaardigd. Maar hier staat dat God degene is die allen onder de ongehoorzaamheid heeft besloten. Hier staat een woord dat je ook elders in het Nieuwe Testament tegenkomt, waar het wordt gebruikt voor vissen die in een net gevangen zitten. Die kunnen geen kant op. Zo heeft God de hele mensheid onder de ongehoorzaamheid besloten. U kwam als zondaar en sterveling ter wereld; hebt u daarvoor gekozen? Hebt u er überhaupt voor gekozen om geboren te worden? Hebt u ervoor gekozen om een zondaar te zijn? Hebt u ervoor gekozen om een jongetje of een meisje te zijn? Nee, dat is u gegeven. God heeft allen onder de ongehoorzaamheid besloten, maar daar moet je geen punt zetten. Daar staat een komma, want het heeft een doel: om Zich over allen te ontfermen. God is namelijk de ontfermende God, alleen op Zijn tijd en op Zijn wijze, in de rangorde en volgorde die Hij wil. Ieder in zijn eigen rangorde. Dat is geweldig; dat is de God die we kennen.

Hier valt Paulus als het ware op zijn knieën. De manier waarop hij zich uitdrukt, geeft aan dat hij eigenlijk sprakeloos is door datgene wat hij zojuist allemaal heeft mogen optekenen: "O diepte van rijkdom, van wijsheid en van kennis Gods, hoe ondoorgrondelijk zijn Zijn oordelen en hoe onnaspeurlijk Zijn wegen!" Het woord ‘oordelen’ (krima) — ons woord criminaliteit komt daar eigenlijk ook vandaan — is vooral het woord voor crisis. God brengt de dingen in een crisis, maar dat heeft ook te maken met het feit dat Hij de dingen corrigeert, rechtzet en beter maakt. Kan een mens daar zijn vingers achter krijgen? Nee, het is ondoorgrondelijk, tenzij Hij dat bekendmaakt.

Hoe ondoorgrondelijk zijn Zijn oordelen, hoe onnaspeurlijk Zijn wegen. Dit is misschien heel groots waar we het nu over hebben, maar het is ook geweldig praktisch als je dit in je leven gaat beseffen. De weg die Hij gaat met het grote geheel — met de schepping, de mensheid, de volkeren en Israël — gaat Hij ook met mijn leven. Zijn weg is de beste. Wat Zijn raad precies is, weten we vaak niet, maar ik vertrouw Hem wel. Hij heeft alles in Zijn hand en Zijn weg is de beste; Zijn wegen zijn onnaspeurlijk, maar ook de beste.

Want wie heeft de zin des Heren gekend, de denkzin? Wie kan zijn vingers krijgen achter dat wat Hij denkt? Het antwoord is natuurlijk: niemand. Of wie is Hem tot raadsman geweest? Wie heeft God van advies mogen dienen? Zou God zeggen: "Ik weet niet helemaal hoe het zit eigenlijk, zou iemand mij van advies kunnen dienen?" Wie is Hem tot raadsman geweest? Of wie heeft Hem eerst iets gegeven waarvoor hij vergoeding ontvangen moet? God is aan niemand iets verschuldigd, want Hij is zelf de bron van alles.

Toch moet ik erbij zeggen: Hij is wel iets verschuldigd aan Zichzelf. Dat is trouwens ook een van de geweldige thema's van de Romeinenbrief: de gerechtigheid van God die geopenbaard is. God heeft beloofd en God doet recht aan Zijn belofte. God is in die zin schuldig aan Zichzelf om te doen wat Hij zegt. En als Hij zegt dat Zijn weg de beste is, dat Hij alles tot een goed einde gaat brengen en dat Hij daar garant voor staat, dan is Hij dat verschuldigd — niet aan ons, maar aan Zichzelf. Hij heeft gesproken. En met die wetenschap eindigt dit gedeelte en de toon van Paulus.

▶ 50:42 Lofzang: uit Hem, Door Hem en tot Hem ↑ hoofdstukken

Waar we inderdaad, ik heb er al een paar keer naar verwezen, in Romeinen 11 vers 36, wat we ook gezongen hebben: want uit Hem, dat wil zeggen, Hij is de bron van alles. Waar komen wij uit voort? Wie heeft ons bedacht? Maar ook door Hem? Wie is degene die het allemaal regisseert? Wie is degene die het allemaal in Zijn hand heeft? Wie is degene die het leidt? Wie is degene die aan de touwtjes trekt?

U houdt er misschien niet zo van om een marionet te zijn. Ja, marionetten... Nou ja, laten we dan zeggen: we zijn klei in de hand van de pottenbakker. Maar Hij trekt wel aan de touwtjes, kan ik u vertellen. En het is allemaal door Hem en ook weer, zoals Dirk-Jan aangaf, het is ook weer tot in Hem. Zoals alles uit Hem voortkomt, is alles ook weer tot in Hem. Dan is het eigenlijk weer de 'circle of life', zeggen we dan. Maar in feite keert het weer terug waar het vandaan komt. En dan zijn we weer thuis.

En dan komen heel Zijn schepping en al Zijn creaturen weer uit waar het ooit begonnen is, namelijk bij Hem, bij de Schepper, die dan alles is in allen. Wat een God, zeg! Dat is de God. Juist omdat alles uit en door Hem is, is ook alles weer tot in Hem. En ja, dan kunnen we maar één ding zeggen: Hem zij de heerlijkheid! Aan wie anders? Hem zij de heerlijkheid! Niet tot in de eeuwigheid, maar tot in de aeonen; die wereldtijdperken die nog gaan komen en waarin God alles tot een ultiem einde gaat brengen.

Want er zijn nog wereldtijdperken te gaan. Gods plan is nog niet ten einde, Gods werk is nog niet af, maar reken maar dat elke creatuur straks op zijn knieën gaat en elke tong het gaat belijden tot eer van God de Vader: "Hoe groot bent U!" Amen.