▶ 00:00 Introductie: Waarom Gelooft de Één Wel en de Ander Niet? ↑ hoofdstukken

Een hele goedemorgen ook van mijn kant, vrienden. Ik ben blij dat ik deze woorden die Dirk zojuist uitsprak, zomaar mag voortzetten. In feite ligt het helemaal in elkaars verlengde. Dat is nogal logisch, want als je spreekt over de geweldige ingenuïteit die we in de schepping zien en daarmee ook getuigt van de geweldige grote Schepper, en tegelijkertijd in dezelfde samenkomst ook het Woord opent van diezelfde God, dan is het ook logisch dat Hij degene is die werkelijk een Goede Bericht aan ons doorgeeft. Godwaardig, dat hoort precies ook bij Hem.

In feite gaan we het hebben over het design dat elk schepsel is meegegeven door wie anders dan de Designer, de Ontwerper, de Schepper. Dat zullen jullie vanzelf straks nog wel zien. Het is niet zozeer afgesproken, maar het ligt toch wel mooi in elkaars verlengde of parallel, hoe u het zeggen wilt.

Ik neem u vanmorgen heel specifiek mee naar een bepaalde vraag. Ik ben daar de afgelopen weken op verschillende manieren mee geconfronteerd door kritiek en door gesprekken. Het is een vraag waarvan ik me zo voorstel dat ieder van u zich daar wel eens over gebogen heeft. In ieder geval komt die vraag automatisch op je af, zonder dat je daar moeilijk over hoeft te doen. Wat is het nou dat de een wel gelooft en de ander niet? Ik kan daar voorbeelden van geven, gewoon uit mijn eigen omgeving en ook vanuit mijn eigen achtergrond. Je verbaast je er soms over: wat is dat nou eigenlijk? Die verbazing is alleen maar mooi, maar het is ook wel een vraag. Je verbaast je over iets, je verwondert je – daar zit het Engelse woordje 'wonder' in – en je vraagt je af hoe dat dan eigenlijk zit.

Nu moet ik eerst eventjes een paar kritische kanttekeningen bij de vraagstelling geven, want je zou natuurlijk kunnen opwerpen: klopt de vraag eigenlijk wel? Eigenlijk is het zo dat iedereen wel wat gelooft. Zelfs als u zegt: "Ik geloof in niks," dan gelooft u nog wat, namelijk in niks. "Ik geloof niet dat God bestaat" of "Ik geloof dat God niet bestaat", dat is ook een aanname. Die aannames hebben alle mensen, daar is niet aan te ontkomen. Het zijn dingen die buiten onze perceptie vallen, die we niet kunnen zien.

Per slot van rekening, als we het hebben over God – hoe logisch het ook is, zoals Dirk dat naar voren bracht – als je een creatie ziet, dan weet je dat er een Creator is. Als je een horloge ziet, dan weet je dat er een horlogemaker geweest moet zijn. Dat zijn dingen die zich aan je opdringen, maar het neemt niet weg dat die horlogemaker zich meestal onttrekt aan jouw waarneming. Je ziet hem niet. Je weet alleen door logisch te denken: het moet zo zijn. Hoe dan ook, iedereen gelooft wel wat.

Laten we welwezen, het maakt heel veel verschil waar jouw wieg heeft gestaan, om maar wat te noemen. Dat is misschien wel een van de belangrijkste factoren. Ik weet tamelijk zeker dat als mijn wiegje had gestaan in Marokko of in Saoedi-Arabië, om maar wat te noemen, dan had ik hoogstwaarschijnlijk niet... nou, dan hadden we hier niet gezeten, dat niet alleen. Maar je wordt dan ook grootgebracht met een heel andere set van aannames, filosofie of religie.

Dat geldt ook wanneer we het wat minder breed nemen. Als ik in een heel ander gezin, een andere achtergrond of een ander milieu was geboren, dan had ik waarschijnlijk heel anders in het leven gestaan. Gewoon omdat je daarmee opgegroeid bent en het zelfs vanzelfsprekend is geweest. Met andere woorden: voor die vraag waarom de een wel gelooft en de ander niet, zijn sowieso ook gewoon hele goede sociologische argumenten te geven. Het is nogal wiedes waarom jij dat gelooft; je bent gewoon in zo'n milieu geboren. Dat hoeft niet allesbepalend te zijn, maar het zegt wel heel veel. We gaan het vanmorgen echter niet over de sociologische toer gooien, want dat vind ik niet zo interessant. Misschien wel interessant, maar dat is niet waar het om draait.

▶ 05:33 Geloof Is Vertrouwen in een Onvoorwaardelijke Belofte ↑ hoofdstukken

Ik wil eerst nog even iets anders scherpstellen als we het hebben over geloof. Zojuist opperde ik al dat iedereen wel wat gelooft, in de zin dat iedereen wel een bepaalde aanname of aannames heeft. Maar als ik het over geloof heb, dan bedoel ik juist geen godsdienst. Met geloof bedoel ik vertrouwen; vertrouwen in iets, maar beter nog: in iemand.

Geloof betekent dat je iets beaamt. Het is heel interessant als je in het Hebreeuws naar het woord voor geloven kijkt; dat is direct verwant aan ons woord 'amen'. Er staat bijvoorbeeld in Genesis 15 dat Abraham God geloofde. Daar staat letterlijk dat hij God beaamde. Hij zei amen op wat God beloofde. En dat is heel mooi, want geloof heeft altijd te maken met vertrouwen in een God en in een onvoorwaardelijke belofte. Een bericht, een mededeling.

Dat is van alle tijden. Het begint al in het boek Genesis en het loopt door heel de Schrift. Hoeveel schakeringen er ook mogen zijn en hoeveel soorten er ook mogen wezen – ik sluit hier weer even aan bij wat Dirk zojuist zei – een gemeenschappelijke lijn bij geloof is altijd het vertrouwen in een God die onvoorwaardelijk belooft en aanzegt.

Abraham kreeg dit te horen zonder dat er eerst voorwaarden werden gesteld. De kinderloze Abraham, wiens vrouw onvruchtbaar was en bovendien al op leeftijd, kreeg een aanzegging toen hij in de nacht naar buiten werd geroepen. Terwijl hij daar in de woestijn die geweldige sterrenhemel zag, hoorde hij: "Zo zal jouw nageslacht zijn." Abraham zal menselijkerwijs ongetwijfeld heel veel vragen gehad hebben, maar al die vragen verbleekten bij het gegeven dat God, de Schepper van hemel en aarde, hem dit toezegde. "Zo zal jouw nageslacht zijn." Dat is niet "op voorwaarde dat", maar een aanzegging: dit zal zo zijn. Een belofte.

Het Evangelie, het Goede Bericht, is de mededeling: Hij is jouw Redder, jouw God en jouw Heer, en Hij maakt alle dingen wel. Onvoorwaardelijk. Dat kan niet missen. Dat is het Evangelie. Dat is een goed bericht; het is dus niet iets wat je kunt doen of wat je kunt verliezen. Het is een mededeling, en geloof heeft alles daarmee te maken. Dat wil ik in ieder geval vooropgezet hebben, en straks komen we daar vanzelf nog nader op terug.

▶ 09:08 De Veelgehoorde Theorie: Geloven als een Vrije Keuze ↑ hoofdstukken

Maar laat ik eerst eens iets zeggen over een verklaring voor de vraag: waarom gelooft nou de één wel en de ander niet? De verklaring die ik zo dikwijls heb gehoord, en die vanuit het christelijk milieu meestal gegeven wordt, is: "Ja, nou, geloof is gewoon een keuze. Jij hebt een vrije wil en als jou iets verteld wordt, dan kun je daarvoor kiezen om dat te geloven. Dat is helemaal aan jou."

Voordat ik dat nou helemaal ga ontmantelen, wil ik eerst ook even de credits geven voor het standpunt zelf. Want het is, kijk, dat is wel vaker zo met twee tegenovergestelde standpunten: daar hoef je niet altijd een keuze in te maken. Ik zag laatst op Facebook een plaatje van twee mannen die tegenover elkaar stonden. Ze zagen een getal daar op de grond liggen en de één roept "6!", terwijl de ander, die er precies tegenover stond, "9!" riep. Ja, daar kunnen ze heel lang over discussiëren, maar beiden hadden een juiste waarneming. Het hangt er maar net vanaf vanuit welk perspectief je het bekijkt. De een zag een 6 en de ander zag een 9. Alleen de positie, de optiek, is verschillend, waardoor het beide ook waar is. Dus in zekere zin — en dat wil ik ook straks laten zien — is geloof inderdaad een keuze.

Maar er moeten trouwens nog een paar dingen bijgezegd worden. Men zegt dan dikwijls: "De mens is niet te verontschuldigen." Dat lees je al in Romeinen 1, om maar één voorbeeld te geven. Elk mens weet het; dat is gewoon ingeschapen. Dat is iets wat je hem niet hoeft te vertellen. Net zoals een vogeltje niet onderwezen hoeft te worden in hoe hij een nestje moet maken; dat weet hij gewoon, dat zit er van nature in. Ik heb vroeger catechisatie gevolgd en toen werd dat altijd genoemd: 'ingeschapen godskennis'. Een mens weet met zijn verstand dat God er is. In Romeinen 1 vers 20 lees je ook — eigenlijk waar we het zojuist over hadden — dat Gods onzienlijke kracht en Zijn goddelijkheid weliswaar niet gezien worden, maar met het verstand worden doorzien. En dan staat er ook bij: "zodat zij geen verontschuldiging hebben." Dat wil zeggen: ieder mens kan weten dat God er is.

Wat er vervolgens gebeurt, is dit: de mens wordt geboren en weet het, dat is gewoon de logica. Hij weet dat God er is. Alleen schoolsystemen, onderwijs en dergelijke brengen je dan andere dingen bij en die kunnen die kennis dan weer onderdrukken. Dat is allemaal mogelijk. Dan word je feitelijk gehersenspoeld, waarbij je hele andere aannames krijgt, allemaal om die kennis weg te drukken. Maar feitelijk is een mens niet verontschuldigd; zo zegt de Schrift dat. Elk mens kan het weten. Dat is waar.

Er komt trouwens nog iets bij. Je leest ook heel dikwijls in de Schrift dat een mens wordt opgeroepen om zijn geloof te vestigen op, of zijn vertrouwen te stellen op God en wat Hij zegt. Hij wordt opgeroepen te geloven en dat suggereert ook dat een mens het vermogen heeft te geloven. Als je er niet toe opgeroepen zou kunnen worden, dan zou dat ook niet gebeuren. Het zijn allemaal van die overwegingen die te maken hebben met die 'verklaring'.

Waarom ik het tussen aanhalingstekens heb gezet, ga ik straks uitleggen, maar al die argumenten wijzen naar de verklaring: "Waarom gelooft de één wel en de ander niet? Ja, dat is heel simpel, dat ligt bij de mens. Dat is een keuze. Dat zit in jou." En dan zeggen ze: "God geeft eigenlijk aan iedereen het geloof, want er staat toch in Romeinen 10 dat het geloof is uit het horen, namelijk van het Woord? Je hoort een woord en dan kun je het geloven, ja of nee. Maar dat is aan jou. Dus Hij geeft dan het geloof, maar je kunt dat vervolgens verwerpen." Nou, is dat op zich allemaal logisch?

▶ 14:13 Waarom de Eigen Keuze het Probleem Slechts Verschuift ↑ hoofdstukken

Maar laat ik dan meteen even wat kritischer naar deze verklaring kijken. En om meteen ook duidelijk te maken waarom ik 'verklaring' tussen aanhalingstekens zet: deze verklaring is geen verklaring. Het is namelijk geen verklaring voor de vraag waarom de een wel en de ander niet gelooft. Waarom niet? In feite is het een verschuiving van het probleem. Want als je zegt: "Waarom gelooft de een wel en de ander niet?" en ik zeg: "Dat is een kwestie van keuze; de een kiest ervoor en de ander kiest er niet voor", dan is dat een verschuiving van het probleem. Want de vraag is dan: waarom kiest de een er dan wel voor en de ander niet? Feitelijk heb je daar dus niets mee verklaard.

Het is opmerkelijk dat vele mensen — en ik bedoel eigenlijk te zeggen: verreweg de meeste christenen — hier niet over durven door te denken. Waarom? Omdat ze het Evangelie, het klinkt misschien hard, niet echt kennen. Omdat ze namelijk in dat goede bericht voorwaarden hebben ingebouwd. En de ellende is: dan is het geen goed bericht meer.

Het punt is eigenlijk dit. En opnieuw sluit ik helemaal aan bij het verhaal dat Dirk eerst hield: er is een Schepper en niemand van ons heeft zichzelf gemaakt. Het is een hele simpele vaststelling, maar je komt er niet onder uit. Hebt u ervoor gekozen om hier in dit land geboren te worden? Heb je ervoor gekozen om als jongetje of meisje ter wereld te komen? In wat voor milieu kwam u terecht? Alle grote dingen die werkelijk impact op je leven hebben en die feitelijk voor een groot gedeelte de koers en de richting die je in je leven zult gaan bepalen, al die factoren, daar heb je geen invloed op. Daarmee ben je voor een groot gedeelte 'aangeboren'. En als het niet aangeboren is, dan is het voor een groot gedeelte al zozeer ingebouwd en ben je al zo geprogrammeerd voordat je werkelijk bewust kunt nadenken en kiezen, dat je eigenlijk al helemaal zo gevormd bent. Wat allemaal onderstreept: niemand heeft zichzelf gemaakt.

Uiteindelijk durven we daar niet zo aan te denken. Het is een bekende filosofische vraag: heeft de mens een vrije wil? Nou, uiteindelijk worden al die keuzes die een mens maakt bepaald door misschien wel miljarden factoren die uiteindelijk de mens maken tot wie hij of zij is. Dat staat in Spreuken 20; dat is zo’n mooi woord en dat heeft direct te maken met het onderwerp waar we het over hebben. In Spreuken 20 vers 12 staat: "Het oor dat hoort, het oog dat ziet, Yahweh heeft beide gemaakt." Zelfs kan het zijn dat je wel een oog hebt, maar dat wil nog niet zeggen dat je kunt zien.

Hoe vaak is het ons niet gebeurd? We hadden het even over die tekst in Romeinen 1 waar staat dat ieder kan weten dat God er is. Hoe duidelijk wil je het hebben? Alles laat het geweldige design zien, en dan weet je: die designer moet er zijn, dat kan niet anders. Zodat hij niet te verontschuldigen is. Maar we kennen allemaal het fenomeen dat je dingen al tien, honderd of duizend keer gezien hebt en dat het je volstrekt ontgaan is. Ik kan er heel wat voorbeelden van geven, ook gewoon van mijn eigen Bijbelstudie. Ik heb het nu al honderd keer gelezen — waarschijnlijk wel veel vaker — en hoe kon het me ontgaan? Het stond er toch al? Je hebt toch ogen in je hoofd? Waarom zie je het dan niet? En dan kom ik altijd weer bij Spreuken 20 vers 12 uit: "Het oog dat ziet, het oor dat hoort, beide heeft de Heer gemaakt."

Het is eigenlijk heel eigenaardig, hè? Als het gaat om het fysieke oog of het fysieke oor is het volstrekt helder. Niemand zal tegen een blinde zeggen: "Je hebt nog ogen in je hoofd, waarom zie je dat niet?" Nee, want die ogen missen het vermogen om dat te zien. In het Bijbelse verhaal kennen we natuurlijk heel wat wonderen die feitelijk een teken zijn van mensen die blind waren, zelfs blind geboren, en die door de Heer ziende gemaakt werden. Dat wil zeggen: Hij opent ogen. Dan komt het Woord tot hen, maar het dringt ook door. Dat geldt ook voor het oor en de dingen die je hoort. Je kunt wel oren hebben — we zullen straks daar ook voorbeelden van zien — een oog hebben en toch niet zien.

En als je het vermogen hebt te zien, dan is dat toch geen prestatie? Het is eigenlijk bizar dat je dingen, en ik bedoel nu ook geestelijk, van Hem en van het Woord mag zien, en dat je het dan mag verstaan om dat te zien en te beleven als een prestatie. Dan denk je: ben je niet goed? Als je het vermogen hebt met je fysieke ogen te kunnen kijken, als je het vermogen hebt om te kunnen horen, te verstaan en muziek te beleven, dan is dat een voorrecht. Dat is geen prestatie. Als het een prestatie is, dan is het een prestatie van de Schepper die ons zo gemaakt heeft, maar niet van degene die dat mag genieten en beleven.

▶ 20:53 De Ware Verklaring: Geloof Is een Geschenk van God ↑ hoofdstukken

We komen nu bij de tweede verklaring. Daar zijn we eigenlijk automatisch al bij gekomen en dat is geen 'verklaring' tussen aanhalingstekens. Zo is het namelijk. Ik ben daar heel beslist in. Waarom? Ik verzin het niet zelf; het is ook geen conclusie. Hoewel, als je eenmaal het juiste uitgangspunt hebt — namelijk dat er één Schepper is die ons geformeerd heeft, en dat als ik kan zien, dat is omdat Hij mij de ogen heeft gegeven met het vermogen om te zien — dan zou je hier ook op uitkomen.

De Schrift zegt het echter ook nadrukkelijk: geloof is een geschenk, een gave van God. Ik neem u mee naar Efeze 2, want daar lezen we het letterlijk zo. Paulus schreef deze brief vanuit de gevangenis en hij doet daarin een paar ontzettend heldere en schitterende uitspraken. Hij schrijft aan zijn lezers: "Want in genade zijn jullie geredden door geloof." Dat wil zeggen: in genade — of andere vertalingen zeggen 'op genade' — en door geloof. Let trouwens op het verschil in voorzetsel. Het is 'in genade', dat is de sfeer waarin jullie worden gered, of 'op genade', wat betekent dat het het fundament is. En het is 'door geloof'. 'Door' is dan het kanaal, het middel, het instrument waardoor je gered wordt. Dat is niet de grond; ons geloof is niet de grond, maar alleen de wijze waarop het tot ons komt. Dat is heel belangrijk. Genade is het fundament. Waarom zijn jullie geredden? Op grond van genade. Genade betekent 'om niet'. Het is een geschenk, het is vreugde. Dat is de basis, en dat komt tot je door geloof.

Dat het inderdaad genade is, en ook dat het door geloven is, blijkt uit de vervolgwoorden: "En dat niet vanuit jullie zelf: Gods naderingsgeschenk is het." In de meeste vertalingen staat er gewoon 'gave' of soms 'geschenk', maar eigenlijk wordt hier een woord gebruikt voor een geschenk waardoor je tot God kunt naderen. Het is een gave, een gift. Die tekst is prachtig en die moet je echt weten; die moet je in je oren knopen. Als je oren hebt om te horen, dan zou ik zeggen: knoop hem erin. Want het is in genade dat jullie geredden zijn, het is door geloof, en dat niet vanuit jullie zelf: Gods naderingsgeschenk is het.

Nu heeft men wel tegengeworpen dat 'dat niet vanuit jullie zelf' alleen zou slaan op het feit dat je gered bent. Men zegt dan: de behoudenis is het geschenk, maar dat je gelooft, dat komt helemaal uit jezelf. Het grappige is — en ik vind het wel leuk dat men dat zo tegenwerpt — dat je daarin vastloopt. Degenen die Grieks kennen, zien in één oogopslag dat dit niet klopt. Je hoeft geen expert te zijn om te weten dat woorden in het Grieks veel meer dan in onze taal mannelijk, vrouwelijk of onzijdig zijn. In dit geval is 'dat' een onzijdig woord. Als men zegt dat dit slaat op 'geredden', dan kan dat grammaticaal helemaal niet, want 'geredden' is mannelijk. Op 'geloof' kan het ook niet uitsluitend slaan, want dat woord is weer vrouwelijk.

In het Grieks blijkt onmiskenbaar dat het woord 'dat' slaat op het hele voorgaande, op het gehele vers. "In genade zijn jullie geredden door geloof, en dát..." — namelijk dat jullie in genade geredden zijn door geloof — "...is niet vanuit jullie zelf." Het is een totaalpakket: de redding én het geloof. Het is allemaal niet vanuit jullie zelf. Als je de tekst gewoon leest zonder vooringenomenheid, wat natuurlijk al lastig genoeg is, dan kan het ook niet missen. Er staat: in genade zijn jullie geredden door geloof en het is niet vanuit jullie zelf. Het is Gods naderingsgeschenk. Hij geeft het je; Hij is het die jou redt en Hij is het ook die jou het geloof geeft waardoor je gered wordt. Want het is een Bijbelse waarheid: redding vindt slechts plaats door geloof. Pas op het moment dat je Hem leert kennen en Hem vertrouwt, is de redding gerealiseerd. Maar dat is de wijze waarop Hij jou redt: genade is het fundament of de sfeer waarin het gebeurt, geloof is het instrument, en het is allemaal niet vanuit jullie zelf.

Ik lees nog even verder, want dan blijkt dat alles perfect in elkaar past: "Niet vanuit werken, opdat niemand zich zou beroemen." Niet vanuit werken wil zeggen dat het geen verdienste is. U weet, in de Bijbel heeft het begrip 'werken' altijd te maken met iets doen om er iets voor te ontvangen; vanuit loonberekening. Het is geen verdienste, het is geen prestatie. En waarom is het geen prestatie? Wel, opdat niemand zich zou beroemen. Zodat niemand kan zeggen: "Ik ben gered omdat ik er iets voor gedaan heb," of: "Ik ben gered omdat ík geloofd heb, omdat ík gekozen heb." Als je dat zegt, dan geloof je niet echt; dan ben je bezig met werken. Als je zegt dat jouw geloof iets van jezelf is, dan is het dus 'werken' en dan is het geen genade meer. De essentie van geloof is juist dat je het ontvangt. Hij geeft het je, zodat er geen enkele roem is voor jezelf.

Elders, in 1 Corinthe 2, zegt Paulus: "Opdat niemand zou roemen, maar wie roemt, die roeme in Hem." Waarom krijgt Hij de roem? Dat is heel logisch: Hij doet het allemaal. Hij krijgt de eer omdat Hij de prestatie levert. Dat is toch volkomen wieders? Hier zit natuurlijk ook de hele weerstand in ons denken. Waarom hebben mensen er zoveel moeite mee? Omdat er aan deze boodschap geen eigen eer te behalen valt. Je kunt er geen eer in leggen voor jezelf. Het feit dat je het mag zien en dat je het mag geloven, is een gave, een geschenk. Het is niet je verdienste, het is niet uit jezelf. Waarom? Omdat elk motief waardoor jij zou kunnen zeggen "het is van mij", door God volkomen uit de handen geslagen wordt. Het is Zijn werk, het is Zijn verdienste. Daar word je vrolijk van.

Trouwens, laten we wel wezen: kun je geloven op commando? Dat kan toch helemaal niet? Mensen zeggen dat geloof een keuze is waar je zomaar voor kunt kiezen, maar dat is helemaal niet waar. Zou u er nu voor kunnen kiezen om, ik noem maar wat, moslim te worden? Je kunt er misschien uiterlijk voor kiezen, maar écht geloven? Je kunt alleen iets geloven wanneer je overtuigd bent. In de taal is het ook een passieve vorm: je bént overtuigd. Dat wil zeggen dat een ander of iets anders jou overtuigd heeft, waardoor je niet meer anders kunt. Dan zeg je: "Ja, ik vertrouw hierop." Dat kan niet op commando. Ik kan niet op commando geloven dat Sinterklaas bestaat. Dat kan ik niet. Ik kan het hooguit faken of het zeggen, maar dat is lippenbelijdenis; dat is niet iets van het hart. Geloven doe je met het hart, dat is een Bijbels principe uit Romeinen 10 vers 9. Je moet daartoe overtuigd worden, waardoor je het ziet en verstaat en waardoor je hart overrompeld wordt. Want zo zit het echt. Er staat dan in vers 10 van datzelfde Efeze 2: "Want wij zijn maaksel van Hem." Hier heb je het weer: we zijn Zijn creatie.

Een mooi woord dat hier in het Grieks gebruikt wordt, is het woordje poiéma. Van dat woord is ons woord 'poëzie' afgeleid. Een gedicht, een maaksel, iets wat gemaakt is. Wij zijn Zijn maaksel, wij zijn Zijn prestatie. Wij zijn een creatie van Hem.

Paulus spreekt hier nu eigenlijk ook over de nieuwe schepping. Als je Hem inmiddels mag kennen, dan zeg je één ding: alles is van Hem en uit Hem. Alle eer is dus ook aan Hem, want ik ben slechts Zijn creatie. Hij is de Creator en wij zijn een maaksel van Hem; Hij heeft het gemaakt.

Ik wil u nog een aantal andere schriftplaatsen laten zien waarin ook gewoon bevestigd wordt dat geloof inderdaad een geschenk van God is. Het is Gods prestatie, waarvoor Hij de eer ontvangt.

▶ 32:54 Paulus in Athene: God Verschaft Geloof aan Alle Mensen ↑ hoofdstukken

Paulus bevindt zich op de Areopagus, in het centrum van de stad Athene. Hij is daar op een terrein waar ook veel filosofen aanwezig waren, want Athene stond daar natuurlijk vanouds om bekend. Al deze filosofische scholen waren daar gestationeerd en ze discussieerden met elkaar over alle interessante levensvragen. Op een gegeven ogenblik wordt Paulus ter verantwoording geroepen of hij misschien zijn verhaal wil doen. Dat doet Paulus dan maar al te graag, want hij heeft echt iets te melden. Aan het eind van zijn betoog wijst hij op de grote God van hemel en aarde, die het niet nodig heeft om iets te ontvangen omdat Hij Zelf aan allen leven, adem en alles geeft.

God heeft het niet nodig om iets te ontvangen, want Hij geeft Zelf aan allen leven. Hoe komt het dat ik leef? Omdat Hij dat geeft. Hoe komt het dat ik adem? Hij geeft mij die adem. Daarmee heb je alles meteen mooi samengevat: Hij geeft leven, adem en alles. Dus alles wat ik heb, heb ik van Hem. Dat ik besta is bizar; ik ben Zijn creatie. Nadat hij deze dingen naar voren heeft gebracht en gesproken heeft over de ene God, zegt hij: "Inderdaad dan." Ik ga nu even aan allerlei dingen voorbij om een specifiek punt te maken.

Met voorbijzien van de tijden van de onwetendheid – want in Athene waren ze al die eeuwen compleet onwetend over deze dingen geweest – geeft God nu de opdracht aan alle mensen, overal, om zich te bezinnen. Paulus is een heraut; hij was geroepen om iets door te geven, een geweldig bericht over de ene God. De mensen zouden zich overal moeten bezinnen; dat is wat God wil. Dit moeten mensen weten. En hoe zouden mensen het weten, anders dan doordat ze het te horen krijgen? Zo simpel is het. Daarom riep God ook een heraut: vertel het maar. En dat is het geweldige als je het eenmaal weet: dan mag je het doorgeven.

Er staat bij: omdat Hij, God, een dag heeft staan – genoteerd in Zijn agenda, om het zo te zeggen – waarin Hij op het punt staat de bewoonde wereld in rechtvaardigheid te oordelen. Te richten, oftewel: alles recht te gaan zetten. Dat gaat God doen door een Man die Hij bepaalde. Hij heeft die Man aangewezen: "Jij bent het." En dan staat er iets bij – en daarom lees ik dit gedeelte ook even voor: "geloof verschaffend aan allen, door Hem uit de doden te doen opstaan." God heeft die Man aangewezen, Hij heeft Hem uit de doden opgewekt, en Hij gaat straks, op de dag die Hij daarvoor heeft bepaald, deze Man introduceren in de bewoonde wereld om alle dingen recht te zetten. Dat is eigenlijk wat hier staat.

Maar let even op deze ene zin die ertussen staat: "geloof verschaffend aan allen." In de meeste vertalingen wordt dat wegvertaald of weggemoffeld, want men wil er niet zo aan. Maar let op dat Paulus, terwijl hij daar in Athene in dat publiek zijn zegje doet, al zegt dat de God over wie hij spreekt – die aan allen leven en adem en alles geeft – geloof gaat verschaffen aan iedereen. Hij zegt daar feitelijk mee: ook al gaan jullie nu zeggen: "Interessant punt, we horen u nog wel een keer" – de typische filosofische reactie van: "Don't call us, we'll call you" (wat dus nooit meer gebeurt) – hij heeft ze in elk geval kunnen vertellen dat er een moment komt dat ook zij dit zullen accepteren, geloven en erop zullen vertrouwen.

Mooi hè, dat Paulus niet alleen een goed bericht vertelt, maar dat hij ze ook vertelt dat er een moment komt dat zij dat ook gaan zien? Hij verschaft geloof aan allen. Dat zegt hij dus ook tegen al dat publiek dat er misschien helemaal niets van moest hebben. Deze boodschap, dat God geloof verschaft aan allen, hoort ook bij het Evangelie. Dat is geweldig. Hij is de Redder en je kunt tegen iedereen zeggen: er komt een moment, zegt de Schrift. En dat is wat God te melden heeft. Er komt een moment dat iedere knie gaat buigen en elke tong het ook van harte zal erkennen. Hij verschaft namelijk geloof aan allen. En als iemand dan zegt: "Nou, daar geloof ik niks van", dan zeg je: "Nog niet. Wacht maar." Dat maakt het zo relaxed.

Ik begrijp dat dit zeker geldt voor degenen die je lief en dierbaar zijn. Als je ouder bent, wat is er dan mooier dan wanneer je kinderen daarin ook meegaan en dat ze dat zien? Maar het geweldige is juist dat alle mensen van wie wij zeggen dat het ongelovigen zijn, in feite nog-niet-gelovigen zijn. Dat vertrouwen geeft zo'n enorme rust. Waarom? We kennen een God die geloof verschaft aan allen. Dan kijk je ineens heel anders tegen al die andere mensen aan. En dit vind ik zo geweldig: dat het een geschenk is. Want ik weet heel goed – daar ben ik Calvinistisch genoeg voor grootgebracht in een reformatorisch gezin – dat de echte hardcore van die wereld Gomariaans is. Ik gooi er nu even een paar theologische termen doorheen; als u zegt: "Daar heb ik geen boodschap aan", prima, vergeet u dat dan even. Maar degenen die Calvinistisch grootgebracht zijn, en dat zijn er hier toch wel een aantal, die weten dat de Calvinisten zeggen: "Geloof is een geschenk." Dat was het grote verschil met de Remonstranten, de Arminianen, die zeiden dat geloof een vrije keuze is. De Calvinisten zeiden: "Nee, geloof is een geschenk."

In die zin ben ik dus een Calvinist. Ik haast mij echter te zeggen dat daar vervolgens vaak aan werd toegevoegd: "Ja, maar dat geschenk geeft Hij slechts aan een enkeling." Totdat je de ontdekking doet: Hij verschaft het geloof aan allen, alleen ieder op zijn of haar tijd. Dat is het grote verschil. En precies zoals Dirk in de aanvang al zei: wij zijn eerstelingen. Wij mogen de dingen nu al zien, erkennen en verstaan die ooit al die miljarden mensen zullen zien. Om in wielertermen te spreken: wij horen bij de kopgroep; het peloton volgt nog. Nou ja, dat klinkt ook weer een beetje als een prestatie, en ik heb het niet zo op wielrennen, maar u begrijpt wat ik bedoel.

▶ 41:31 Romeinen 11: Ook Verharding en Verdoving Komen van God ↑ hoofdstukken

Nog naar Romeinen 11. Daar begin ik eventjes nog te lezen, zonder op het eigenlijke verband nog in te gaan, want dat zou te ver voeren. Paulus heeft het over Israël, waar hij als Jood vaststelt dat het grote deel van zijn volk niets moet hebben van het evangelie. Ze zijn vijanden van het evangelie, zegt hij letterlijk zo in Romeinen 11. Hij heeft het erover waarom dat dan zo is. Israël is gestruikeld, maar Paulus zegt dat dit niet zomaar is. Het feit dat Israël niet gelooft en het verwerpt, heeft ervoor gezorgd dat het naar de natiën is gegaan. Dat is een enorme rijkdom. Dus wat in eerste instantie negatief lijkt, blijkt in werkelijkheid geweldig positief te zijn.

Nou ja, daar heeft Paulus heel veel over te vertellen, maar dan zegt hij dit in vers 6. Dat is ook zo leuk, zo'n mooi statement: "Indien het in genade is, dan is het niet meer vanuit werken, anders wordt de genade geen genade meer." Ik bedoel, die twee staan gewoon haaks op elkaar. Genade betekent namelijk 'om niet', en werken betekent dat je het verdient. Dat is echt zwart-wit; die laten zich ook niet met elkaar vermengen. Sterker nog, juist als je het goedkoop maakt, dan is dat nog heel erg misleidend. Sommigen maken het evangelie goedkoop: je hoeft er bijna niks voor te doen, je hoeft alleen maar te kiezen. Dan maak je het heel goedkoop, je hoeft maar bijna niks te doen. Maar als je zegt dat het spotgoedkoop is, dan zeg je dus dat het niet gratis is. Want of ik er nou een cent voor moet betalen of tienduizend euro, in beide gevallen moet ik het kopen. En gratis is gratis. Paulus zegt: "Indien het genade is, dan is het dus geen werken, anders is genade geen genade meer." Zo zwart-wit is het. Dus wat ik vanmorgen vertel is heel zwart-wit: het is genade, helemaal om niet.

Hij zegt: wat dan? Datgene waar Israël naar zoekt, dat verkreeg ze niet. Want ze waren wel heel erg aan het zoeken. Hij zegt zelf ook over zijn volksgenoten — hij hoorde er zelf ook ooit bij: "Ik getuig van hen dat ze ijver voor God hebben." IJver voor God! Ze zijn zo drukdoende, ze doen er zoveel aan. U kent die term toch als het gaat om godsdienstigheid? Mensen die zeggen: "Nee, die doen nergens meer aan." Welnu, Israël deed dus echt wel ergens aan. Ze waren daar altijd maar ijverig mee bezig. Ja, maar ze verkregen het niet. Waarom niet? Hij zegt: nou, omdat ze uitgingen van werken. Daarom. Daar struikelden ze over. Maar het uitverkorene verkreeg het. Dat wil zeggen: dat wat God had uitgekozen, dat verkreeg het. Dat is ook zo'n akelig ding hè, dat God uitkiest? Maar het is wel de reden waarom de één gelooft en de ander niet: God kiest uit. Ja, niet exclusief in de zin van de anderen uitsluiten, maar Hij kiest eerstelingen uit om de rest ook te bereiken. Dat is een bonus, zou ik haast zeggen, een extra voorrecht.

Maar, zegt hij, de overigen echter... Het uitverkoren deel, degenen die het accepteerden, degenen die geloofden, die verkregen het en de overigen werden verhard. Dat wil zeggen: het hart werd verhard, versteend. Het kwam niet meer binnen. Het hart werd hard met een -d. En zegt Paulus, zoals het geschreven is: "God geeft aan hen een geest van verdoving." God geeft niet alleen geloof, God geeft ook een geest van verdoving, zodat ze onder narcose zijn. Dan kun je zeggen: ze hebben toch ogen, ze hebben toch oren? Ja, maar als je onder narcose bent, verdoofd bent, dan hoor je en zie je helemaal niks meer. Nou, zo is het momenteel met het grote deel, de overigen, de meerderheid van Israël. Daar heeft Paulus het in dit geval over. Dat geldt feitelijk voor de hele wereld; die zien het niet. Trouwens, ik moet erbij zeggen: de meesten hebben het ook nog nooit gehoord. En van wie ze het zouden moeten horen, zou je denken, die vertellen het niet want die zijn zo vijandig daartegenover. Dus ja, tel uit je winst. Zoals is geschreven: "God geeft aan hen een geest van verdoving, ogen die niet zien, oren die niet horen." Het is, en dan zegt hij erbij: "tot de dag van vandaag." En nu zijn wij in 2018 en het is nog steeds zo. Het duurt niet lang meer trouwens, maar goed.

Maar het gaat mij even om het feit dat God geloof geeft, maar ook ogen die niet zien en oren die niet horen. Natuurlijk vertellen wij het evangelie aan wie het maar horen wil. Want hoe zouden ze geloven als ze het niet te horen krijgen? Je kunt ook niet zeggen dat iemand ongelovig is als je hem nog nooit het evangelie verteld hebt. Dan zijn ze onwetend. Nou, vertel het ze maar. God is een Redder en ze gaan het dan een keer geloven. Maar Hij geeft ook... en dat is het geweldige en eigenlijk waar deze hele morgen om draait: God geeft geloof. Aan de één nu al, en straks aan allen. Hij verschaft geloof. Maar Hij geeft ook ogen die niet zien en oren die niet horen. En als je dit eenmaal weet, dit geheim kent en daarmee ook het geheim van genade, dan daalt er een diepe vrede in je hart. Want dat betekent dat je het allemaal aan die God kunt overlaten, want Hij verschaft het, op Zijn tijd en op Zijn wijze.

▶ 47:48 Conclusie: uit Hem, Door Hem en tot Hem Zijn Alle Dingen ↑ hoofdstukken

Ik sluit af met Romeinen 11, en dat doe ik wel vaker. Het laatste gedeelte van Romeinen 11 is een schitterende afsluiting, een prachtig slotakkoord. In vers 32 zegt Paulus, als conclusie van zijn betoog: "Want God sluit allen op in ongezeggelijkheid." In de meeste vertalingen staat daar 'ongehoorzaamheid'. Let trouwens goed op dat woord 'allen'. De directe aanleiding in de tekst was Israël, maar Paulus had in het voorgaande al gesproken over de hele mensheid, over alle afstammelingen van Adam. Ze zijn allemaal stervelingen, ze zijn allemaal zondaren; het zijn mensen die van nature geen oor hebben. En als je wel een oor hebt dat mag verstaan, dan komt dat omdat Hij dat geopend heeft.

Maar God sluit allen op in ongezeggelijkheid. Als je daar een punt zet, dan heb je de clou niet begrepen. Ik zeg dan: dan heb je een halve waarheid en dus een hele leugen. Dat iemand ongezeggelijk of ongehoorzaam is, is een Bijbelse waarheid, maar het is ook een waarheid dat God hen daarin opsluit. Hij geeft de verdoving en Hij geeft de ogen, zowel om niet te zien als om wel te zien. Hij is de Schepper en Hij doet dat; Hij sluit allen op in ongezeggelijkheid. Geen mens begrijpt van nature werkelijk wie God is, of ziet en verstaat Hem. Daar moet Hij je ogen en je hart voor openen. Maar Hij sluit allen op in ongezeggelijkheid, opdat Hij zich over allen zou ontfermen. God heeft het geheel op het oog.

Want, zo zegt vers 36: "Want vanuit Hem en ook door Hem, maar ook weer tot Hem zijn alle dingen." Ik betrap me erop dat ik met dit vers heel dikwijls afsluit, maar eigenlijk is het ook het antwoord op alle vragen. Romeinen 11 vers 36 is een vers dat u in uw hoofd en in uw oren moet knopen; het is zo'n geweldig vers. Ik heb tegen Peter wel eens gezegd: als ik kom te overlijden, dan mag je dit op mijn steen zetten: Romeinen 11 vers 36. Uit Hem, door Hem, tot Hem zijn alle dingen.

Waarom zijn de dingen zoals ze zijn? Welnu, het is uit Hem, door Hem en ook weer tot Hem. Er is niets waar dit niet op van toepassing is of waar dit niet het antwoord op is. Dit geldt namelijk voor het al, voor alles. Hij is de Bron, Hij is de Regisseur en Hij is degene die het allemaal perfect op Zijn wijze en tijd tot een goed einde gaat brengen. En daarom: aan Hem de heerlijkheid! Wie ontvangt daarvoor de eer? Hij alleen, want het is allemaal uit Hem. Aan Hem de heerlijkheid tot in de aeonen die nog gaan komen, de wereldtijdperken. Hij gaat alles zo tot Hem brengen en Hij gaat alles thuishalen, geloof verschaffend aan allen. En dat geeft het uiteindelijke antwoord op de vraag waarom de één wel gelooft en de ander niet: allen komen aan de beurt, op Zijn tijd en op Zijn wijze.