▶ 00:00 Introductie: Terwijl Abram Slaapt ↑ hoofdstukken

Ik wil u vanmorgen, vrienden, eens meenemen naar een hoofdstuk dat ten dele erg bekend is en ten dele ook tamelijk onbekend. Dat is een hoofdstuk uit het eerste Bijbelboek: Genesis 15. Ik heb het de titel meegegeven zoals u hier achter mij kunt zien: 'Terwijl Abraham slaapt' – of eigenlijk moet ik het anders zeggen: 'Terwijl Abram slaapt'. Dat is correcter, want hier in dit hoofdstuk had hij nog niet de naam Abraham. De 'vijf' ontbrak toen nog in zijn naam, maar daarover straks nog even meer.

We kennen natuurlijk wel slapende aartsvaders, heel bekend zelfs. Dan zingen wij over vader Jakob: 'Slaapt gij nog?' Het was trouwens een eigenaardige parallel, want Jakob sliep ooit en kreeg van God een geweldige belofte te horen. Dus er is niks mis mee om te slapen. Integendeel, we zullen hier ook zien dat het van Gods wege is dat er geslapen wordt. Ik rits zo allerlei schriftplaatsen met gemak aan elkaar. Dat bedoel ik niet ten onrechte, maar juist heel terecht. Er staat ergens in de Psalmen: Hij geeft het Zijn beminde in de slaap. Zo, alsjeblieft.

Wij maar denken – dat dacht Jakob ook – dat je er zoveel voor moest doen. Op een gegeven ogenblik sloot hij zijn ogen, legde zijn hoofd op een steen, en wat hij toen allemaal te zien en te horen kreeg, dat wil je niet weten. Nou ja, wij willen het natuurlijk wél weten, want daar komt u hiervoor, maar u begrijpt me.

Het is een wat eigenaardige geschiedenis voor een deel dus, en dat verklaart ook het plaatje, dat ook wel zo vreemd is. Maar u gaat dat straks allemaal begrijpen. Ik heb een heleboel dia's voor vanmorgen. Ik dacht: het is vakantie, dus ik kan hier met gemak een paar uur praten. Maar nou, het is eigenlijk anders. Ik sprak vanmorgen tegen mijn vrouw nog even de zorg uit dat ik wel heel veel dia's heb. Om dat allemaal binnen de normale tijd te bespreken, moet ik alle zeilen bijzetten.

Ik kan me vanmorgen dus niet al te veel zijweggetjes permitteren. Ik wil er nog iets bij zeggen: het gedeelte dat bekend is, namelijk de eerste zes verzen van dit hoofdstuk, wil ik niet al te uitgebreid bespreken. Het gaat mij vooral om Genesis 15 vanaf vers 7.

▶ 02:46 Het Woord van Yahweh: Vrees Niet, Ik Ben Jouw Schild ↑ hoofdstukken

Voor de goede orde en om het verband te begrijpen, begin ik te lezen vanaf vers 1. U ziet zoals gebruikelijk de interlineair daaronder, zodat u met precisie woord voor woord kunt meelezen wat er eigenlijk staat. Daarbij moet u vooral letten op de tweede regel — ik zeg dat even voor degenen die hier voor het eerst zijn of dat niet weten. Die tweede regel is de concordante regel, dat wil zeggen de woord-voor-woord letterlijke weergave in het Nederlands. De grijze tekst op de derde regel is de vertaling van de MBG die u hier ziet. En dit is Hebreeuws, dat had u natuurlijk al begrepen. Hier staat: "Later dan", in Genesis 15 vers 1: "Hierna kwam het woord van Yahweh tot Abram in een gezicht", of eigenlijk zoals u ziet: in een visioen.

"Hierna", dat slaat uiteraard op het voorgaande. In de eerste plaats natuurlijk op dat wat we lezen in Genesis 14. Zojuist was daar de ontmoeting beschreven tussen Abram en de illustere en geheimzinnige figuur van Melchizedek, de koning-priester van Salem. Aan het slot van Genesis 14 lees je dat; daar vond een ontmoeting plaats waarbij Abram in hem zijn meerdere heeft gezien. Abram kreeg toen brood en wijn van hem uitgedeeld. Het is een schitterende geschiedenis, maar na deze dingen vond dus plaats wat we in dit hoofdstuk beschreven vinden en wat we vanmorgen vers voor vers tot het einde willen bespreken.

"Hierna kwam het woord van Yahweh" — de Godsnaam: Ik ben die Ik ben — "tot Abram in een gezicht." Het is mooi als je eraan denkt: het woord van Yahweh. Aan wie denkt u dan? Laat ik het anders zeggen: het woord van Yahweh waar ooit alle dingen door tot stand gekomen zijn. Alle dingen zijn door het Woord geworden en zonder dat is geen ding geworden dat geworden is, zegt Johannes 1. God sprak en het was er. Later is dat woord van Yahweh vlees geworden; het heeft onder ons gewoond en we hebben zijn heerlijkheid aanschouwd. Dus op het moment dat je dit leest over het woord van Yahweh, dan worden we feitelijk meteen alweer bepaald bij Hem over wie het hele Woord ook gaat. Sterker nog: die het Woord is.

Hierna kwam het woord van Yahweh tot Abram in een gezicht en hij krijgt dan woorden te horen die mooi zijn voor elk mens. In een wereld waar zoveel te beleven valt, maar waar ook zoveel verschrikkelijks gebeurt en waar zoveel angst en onzekerheid is, krijgt hij de verzekering en de garantie van God te horen: "Vrees niet." U moet zich realiseren dat Abram in Genesis 15 juist in een strijd verwikkeld was geweest om zijn neef Lot te redden. Met andere woorden: er waren vijanden genoeg om hem heen. Bovendien had Abram weliswaar al jaren terug een belofte van God gekregen over nageslacht, maar dat was allemaal nog niet vervuld. Totaal niets zelfs. Toch kreeg hij van God meteen als eerste te horen: "Vrees niet, Abram." Ben je niet bang? "I'm in control", zeggen ze dan in het Engels. Ik heb alles in handen, onder controle. "Vrees niet, Abram, Ik ben jouw schild." Als je achter dat schild kunt schuilen, wat kan je dan treffen?

En dan staat er nog bij: "Uw loon zal zeer groot zijn." Dat vind ik ook wel humor, want juist een paar verzen van tevoren — we vallen nu natuurlijk in Genesis 15, maar zoals gezegd gaat Genesis 14 daaraan vooraf — lees je dat de koning van Sodom hem in hoofdstuk 14 vers 23 heel veel had aangeboden als loon voor wat hij had gedaan. Ik vind het zo prachtig; die koning wil hem dat allemaal geven, maar dan zegt Abram tot de koning van Sodom: "Ik zweer bij Yahweh, bij God, de Allerhoogste, de Schepper van hemel en aarde, dat ik geen draad of schoenriem, ja, niets van het uwe zal nemen, opdat ge niet kunt zeggen: Ik heb Abram rijk gemaakt." Met andere woorden: ik hoef van jou geen stuiver te hebben, al wil je nog zoveel geven. Jij zult nooit kunnen zeggen dat dit mijn eigen prestatie is; ik krijg het allemaal van mijn God die beloofd heeft: "Don't worry." Kijk, dat zijn de marges waarin je kunt spreken als je Hem kent, als je je Schild kent, als je God kent, als je Yahweh kent.

En dan krijgt hij te horen: "Uw loon zal zeer groot zijn." Daar heb je wat aan als God dat tegen jou zegt, Hij die het heden kent en de toekomst overziet. Abram antwoordt: "Here, HERE." In het Nederlands zeg je twee keer hetzelfde, maar let op: in het Hebreeuws zijn dat twee totaal verschillende woorden. Het ene is Adonai, dat betekent de Heer, de Eigenaar. Het andere, met allemaal kapitaalletters, is de Godsnaam Yahweh. Dus: Adonai Yahweh. Dat zijn totaal verschillende woorden. Wat de reden is waarom dat in het Nederlands, en trouwens in andere talen ook, hetzelfde klinkt, is een verhaal apart. Maar in ieder geval moet u zich realiseren: "Heer" betekent U, de Eigenaar, Adonai. En "Yahweh" is de Godsnaam, U die zegt: "Ik ben die Ik ben en van Mij kun je op aan."

"Here, HERE", zegt Abram dan, "wat zult Gij mij geven, daar ik kinderloos heenga?" U moet zich realiseren dat Abram hier nog lang geen honderd is. Ismaël was zelfs nog niet geboren. Abram zou uiteindelijk 175 jaar worden, maar nu was hij ergens in de zeventig of tachtig. Hij was nog steeds kinderloos en hij vraagt: "Wat zult Gij mij geven, daar ik kinderloos heen ga?" De vervulling van de belofte van Abrams zaad — "zaad van Abram" is de uitdrukking die de Bijbel daarvoor bezigt — was nog steeds niet vervuld. Abram zegt erbij: "Ja, en de bezitter van mijn huis, dat zal deze Damascener Eliezer zijn." Abram was een vermogend man en het hoofd van zijn huis heette Eliezer. Dat is een mooie naam: "Mijn God is mijn hulp" betekent het. Hij was het hoofd van zijn huis en dat betekende dat als Abram zou sterven, de hele erfenis en al zijn bezittingen aan die man uit Damascus, aan hem, zouden toekomen.

Abram zegt: "Zie, mij hebt Gij geen nakroost gegeven, geen zaad gegeven. En nu moet een onderhorige..." Er staat letterlijk: "een zoon van mijn huis." Een "zoon" is in de Bijbel veel meer dan alleen een nakomeling; dat is de erfgenaam. "De erfgenaam van mijn huis moet nu mijn erfgenaam zijn." In het Hebreeuws zijn dat begrippen die erg met elkaar verband houden. "Die krijgt dat dan allemaal." Dat zou de gang van zaken zijn.

En zie, het woord van Yahweh kwam tot hem. Ik lees gewoon verder. Dat is eigenaardig, want normaal gesproken denken we bij een "woord" aan iets wat je hoort. Dat is ook zo, maar hier wordt gezegd: "en zie het woord." We zagen trouwens ook dat het een gezicht of visioen was; wellicht dat het daar ook mee verband houdt. Maar "woord" is in de Bijbel meer dan alleen wat je hoort; het is in wezen een zaak die zintuiglijk ondergaan wordt. En zie, het woord van Yahweh kwam tot hem, tot Abram. Dat is de reactie van God: "Deze, die Damascener, die man uit Damascus, Eliezer, de zoon van jouw huis, deze zal uw erfgenaam niet zijn, maar uw lijfelijke zoon." In het Hebreeuws staat er eigenlijk nog eigenaardiger: "die uitgaat van jouw inwendige delen." Elders las ik de vertaling: "de zoon van jou erfgenaamd, die zal uitgaan uit jouw ingewanden." Kortom, het is echt — en er is geen kritiek op de vertaling — echt lijfelijk. Het is niet zomaar een zoon.

Iemand die de bezittingen van jou krijgt. In dit geval dacht Abram aan Eliezer. Als hij kinderloos zou heengaan, dan zou dat de gang van zaken zijn.

Nee, zegt God. Ik heb gesproken over jouw zaad en dat bedoel ik ook zoals Ik het zeg. Gewoon iemand die uit jouw lijf voortkomt. Uw lijfelijke zoon, die zal uw erfgenaam zijn.

En Abram heeft daar later bij gedacht: nou ja, als het dan niet via mijn vrouw kan – die onvruchtbaar is en bovendien al op te hoge leeftijd is gekomen – dan zal God wel bedoelen dat ik een andere vrouw moet nemen, een slavin. Ja, de mens verzint van alles hoor, over werken gesproken. Maar goed: uw lijfelijke zoon, die zal uw erfgenaam zijn.

▶ 13:28 Tel de Sterren: een Onvoorwaardelijke Belofte en Abrahams Amen ↑ hoofdstukken

En nu krijgen we een hele bekende passage, een bekend gedeelte. Toen leidde God Abram naar buiten en Hij zei: "Zie toch op naar de hemel." De context blijkt uiteraard dat het hier inmiddels nacht was, donker. "Zie toch op naar de hemel" – dat is een mooi advies dat een mens kan krijgen: om op te kijken, naar omhoog. Dat is ook wat je mens maakt, om omhoog te kijken. Maar in dit geval is het ook een heel specifieke aansporing, namelijk om op te kijken naar de hemel en wat moet hij dan doen? De sterren tellen. "Tel de sterren, nummer ze nou allemaal eens, indien gij ze tellen kunt."

Ik weet niet of u ooit wel eens een keertje in het buitenland geweest bent, of in de woestijn. Het staat mij nog helder voor de geest dat ik ooit ook in diezelfde kontrijen in de woestijn was, en als je dan 's nachts bij een heldere hemel naar de sterren kijkt, dan zie je nog veel meer sterren dan dat je hier ooit ziet. Abraham krijgt de uitdaging: "Tel de sterren, indien gij ze tellen kunt." Nou, dat kan een mens niet. Het hangt er vanaf hoe scherp je kijkt, en als je er nog een telescoop bij pakt – die ze in die dagen trouwens ook al hadden, wist u dat? Maar goed, pak er een telescoop bij; je kunt ze niet tellen.

Je leest in de Psalmen, in Psalm 147 vers 4 om precies te zijn, over God: "Hij bepaalt het getal der sterren." Er staat letterlijk dat Hij het getal der sterren kent en dan staat er nog bij: "Hij roept ze alle bij name." Mooi is dat: die sterren hebben allemaal namen. Trouwens, sterrenbeelden hebben ook namen en die namen zijn van Godswege gegeven. Al die namen, ook die van de sterrenbeelden en de wijze waarop ze geordend zijn, vertellen een verhaal. Dat staat in Psalm 19: "De hemelen vertellen Gods eer en het uitspansel verkondigt het werk van Zijn handen."

Ik zal u dit zeggen – en dat is een studie apart, maar zo geweldig mooi – het Evangelie staat elke nacht aan de hemel. Het staat in de sterren geschreven. Niet alleen in de Schriften, maar in Gods werk. Het staat allemaal in de sterren geschreven, van de Maagd tot de Leeuw aan toe. Als ik het zo zeg, dan begrijpt u misschien ook waar ik het over heb. En als u het niet begrijpt, dan is dat jammer; ik ga het nu niet uitleggen.

"Tel die sterren, indien gij ze tellen kunt." En Hij zei tot hem – dat kan een mens namelijk niet – "Zo zal jouw zaad zijn." Je ziet het, als er over nageslacht gesproken wordt, letterlijk staat er: "Zo zal jouw zaad zijn." Ik meen dat de Statenvertaling dat ook zo weergeeft: "Zo zal uw nageslacht zijn," als de sterren des hemels. Elders in ditzelfde boek lees je dan ook nog: niet alleen als de sterren des hemels, maar ook nog als het zand aan de oever der zee. Dat wijst ook op verschillende vormen en soorten van zaad en nakomelingschap van Abraham, maar het gaat hier vooral om het aantal natuurlijk. Zo zal jouw zaad zijn.

En dan staan er monumentale woorden: "En hij, Abraham, geloofde in Yahweh." Er staat een 'N' achter. "En Hij, Yahweh, rekende het hem toe als gerechtigheid, tot rechtvaardigheid." Met andere woorden, hier – ik zei al dat ik tot vers 6 niet overal even diep op in wil gaan – maar één ding moet ik u dan toch in elk geval zeggen: hier wordt aan Abram een onvoorwaardelijke belofte gegeven. Er werd niet gevraagd: "doe eerst dit" of "als jij zus of zo doet, dan...". Nee, zo zal het gaan. Hier belooft God iets aan een kinderloze Abram die, zoals we elders lezen, verstorven was. Ook Sara's lichaam was verstorven. Dat wil zeggen: niet in staat om leven voort te brengen. Dus eigenlijk waren zij vanuit het perspectief van het verwekken van nakomelingschap dood; niet in staat om leven voort te brengen.

En wat God belooft is dit: "Ik ga leven uit de dood, uit jullie dode lichamen, voortbrengen." Naar de mens gesproken kan dat niet. De gynaecoloog zegt: "Nee, dat gaat niet meer gebeuren meneer Abraham of mevrouw Sara." Maar God belooft het. Punt. Zo zal het gaan. Er wordt hier een onvoorwaardelijke belofte gegeven. Hier wordt dus niks van hem gevraagd, maar Abraham geloofde God. Hier staat in het Hebreeuws het woordje "Amen". Als u een beetje Hebreeuws leest, dan ziet u hier inderdaad "Amen" staan; ons woord amen. Hij beaamde God. Amen! Zo is het. U belooft en ik zeg: "Amen." Hoe het kan? Geen idee, dat is mijn zaak ook niet. U belooft het en belofte maakt schuld. Wat kon Abram doen? Hij kon helemaal niks doen, maar dat hoeft hij ook helemaal niet. Dit was verder helemaal Gods zorg.

Abram geloofde God en Hij, God, rekende het hem toe als gerechtigheid. Dat betekent dat Abram voor God een rechtvaardige was. Waarom was Abram een rechtvaardige? Omdat hij iets deed? Nee, omdat hij "Amen" zei op een onvoorwaardelijke belofte van God. Zie daar het Evangelie in een notendop. Het Evangelie is een onvoorwaardelijke belofte van leven uit de dood, die niets van een mens vraagt, waar een mens trouwens ook niks aan kon doen. Want ja, wat kon Abraham? Als je zelf impotent bent en je vrouw is kinderloos en onvruchtbaar – ik wou zeggen over de datum, zoiets ja – wat kun je dan? Dan kun je helemaal niks. Nee, maar dat was het punt niet. God beloofde en hij zei: "Amen."

Dat is geloof. Je leest ook in Galaten 3: "Aan Abraham werd het Evangelie verkondigd." Dit is gewoon het Evangelie in een notendop. Dit vers wordt nogal eens een keer aangehaald. Heel Romeinen 4, een lang hoofdstuk, gaat over dit vers en over deze geschiedenis. Galaten 3 gaat daar ook over. Jakobus, die het weer vanuit een heel ander perspectief benadert, spreekt daar ook over. Dus het speelt een grote rol. Bij een andere gelegenheid hebben we het daar wel eens over gehad en we zullen het er ongetwijfeld nog wel vaker over hebben. Het is een heel basaal principe. Maar wij gaan verder.

▶ 21:34 Vanaf Vers 7: het Land tot Pacht en de Dieren voor het Verbond ↑ hoofdstukken

En dan staat er in vers 7: En Hij — God — zei tot hem: "Ik ben de HERE, Ik ben Yahweh, die u uit Ur der Chaldeeën heb geleid." Inmiddels was Abram in het land waarheen hij gewezen was. Dat was ook allemaal niet zomaar gegaan, maar in ieder geval had God hem geroepen uit Ur der Chaldeeën en had God hem geleid. God stelt Zich hier voor; Hij zegt: "Ik ben het." Ooit daar in Ur — je leest dat ook in Handelingen 7, waar Stephanus daarop terugblikt en zegt dat de God der heerlijkheid aan onze vader Abraham was verschenen toen hij nog in Mesopotamië was — had Hij zijn belofte al gegeven. Toen was Abraham trouwens zeventig jaar en hij is uitgedaagd: "Ga uit uw land, uit uw maatschappij." Hij moest alles achter zich laten. Dat heeft nogal wat voeten in de aarde gehad, maar in ieder geval is hij gegaan. "Ik ben de HERE, die u uit Ur der Chaldeeën geleid heb om u dit land in bezit te geven."

Mooi in de concordante weergave staat hier niet zozeer het woord 'bezit' — dat is een ander Hebreeuws woord — maar het betekent eigenlijk 'tot pacht'. Dat is een schitterende gedachte: een mens krijgt iets niet tot bezit, maar krijgt het tot pacht. De eigenaar is en blijft God. Later lees je ook dat God dat uitlegt in Leviticus. Dan zegt Hij: "Het land is van Mij. Ik geef het jullie, zeker, maak je maar geen zorgen, maar jullie zijn vreemdelingen en bijwoners in dit land. Het is gewoon van Mij." Je krijgt het in pacht. Later zegt Paulus: "De aarde is des Heren en haar volheid." Het is allemaal van Hem; er is geen eigen bezit. God had hem dus daar uit Ur geroepen om hem dit land tot pacht te geven.

En hij zei tot Hem: "Adonai Yahweh, waaraan zal ik weten dat ik het bezitten of tot pacht zal hebben?" Dit is trouwens geen ongeloof. We hebben immers twee verzen eerder gelezen dat hij God geloofde. Als hij nu deze vraag stelt, is het ook niet de vraag óf het wel zal gebeuren, maar de vraag is: "Waaraan weet ik dat?" Of: "Hoe herken ik dat?" Het is dus niet een vraag naar het 'of', maar naar het 'hoe'. Hoe dan wel?

En God honoreert dat ook. Dan lees je dat God tegen hem zegt: "Haal Mij een driejarige jonge koe, een vaars, een driejarige geit en een driejarige ram." Later blijken dit in de offerdienst ook allemaal offerdieren te zijn, hoewel we straks zullen zien dat hier strikt genomen geen offer gebracht wordt. Er wordt hier een verbond gesloten. Maar het is duidelijk: hier wordt drie keer over 'drie' gesproken. Drie maal drie is negen. Dat kun je ook zingen; je kunt zingen over Vader Jacob, of "Slaap jij nog?", of "Vader Abraham slaapt gij nog?", maar je kunt ook zingen: "Drie maal drie is negen". Dat getal drie heeft in de Bijbel alles te maken met de belofte. Dat lijkt me in dit geval nogal evident: God belooft.

Maar het getal drie is met name ook het getal van de opstanding, van leven uit de dood. Trouwens, negen heeft daar ook mee te maken, maar dat heeft meer te maken met voortbrengen. De negende letter in het Hebreeuwse alfabet is de Teth, wat ook een woord is dat 'baarmoeder' betekent. Het heeft dus te maken met voortbrengen — drie maal drie — maar uiteraard ook met opstanding. Opstanding vindt plaats op de derde dag. De eerste keer dat het getal drie vermeld wordt, is ook de derde dag in Genesis 1, en dan verschijnt er voor het eerst leven. Eerst komt het land op uit het water; uit de doodswateren verschijnt er land en daar verschijnt vervolgens leven. Op de derde dag. Daar heeft dat getal drie mee te maken. Het is niet voor niets dat God dat zo zegt. Waarom zegt Hij niet gewoon: "Een vaars, een geit en een ram"? Nee, het gaat juist om de rol die het getal drie daarin speelt.

Er staan nog twee dieren bij: een tortelduif en een jonge duif — of eigenlijk staat er gewoon een 'kuikentje'. Ik versta daar inderdaad een tortelduif met een kuikentje onder. Dat betekent dus in totaal vijf dieren. Ook dat zou u niet moeten verbazen, want ik zei al in het begin dat Abram hier nog Abram heette, maar later in de geschiedenis — wanneer dat precies is, Genesis... ik weet het niet zeker — verandert zijn naam. En niet alleen die van hem, maar ook die van zijn vrouw Sarai. Zijn vrouw heette aanvankelijk het langste deel van haar leven Sarai, maar die 'i' werd een 'He'. De Jod werd een He. Men zegt wel eens: "Voor een Jod zit je goed," maar nee, de He is veel beter.

Het is heel leuk met die Hebreeuwse letters, want wij kennen ze allemaal nog in het Nederlands via het Bargoens. Dan hebben we het over een 'heitje', een heitje voor een karweitje. Maar een He is de vijfde letter. Een heitje was oud-Nederlands voor een kwartje: vijf maal vijf stuivers. De He staat voor de vijf. Zowel Abram als Sarai kregen een He aan hun naam toegevoegd. De letter vijf, zo zou je het in het Hebreeuws kunnen zeggen. Een letter is daar namelijk ook een cijfer. Het is trouwens ook nog een woord en dat betekent 'venster'. Een venster geeft uitzicht, echt perspectief. Maar dat niet alleen: vijf is het getal van de genade. En dat is hier helemaal duidelijk, want God belooft aan Abraham onvoorwaardelijk; Hij sluit een onvoorwaardelijk verbond. Het is louter genade. Trouwens, in de traditionele theologie spreekt men ook over het genadeverbond, volkomen terecht. Dat wil zeggen dat het niet tweezijdig is. Normaal gesproken moeten bij een contract of een verbondssluiting beide partijen een aandeel leveren, maar dit is volstrekt eenzijdig. De verplichtingen liggen bij één kant en de ander staat erbij en kijkt ernaar. Dat is onvoorwaardelijk; het is eigenlijk gewoon een belofte, maar dan bekrachtigd, gecontracteerd en zwart-op-wit.

Hier hebben we dus vijf dieren waarbij het getal drie een grote rol speelt. En hij — dit is in dit geval dus Abraham — haalde die en hij nam ze alle voor Hem, dus alle vijf, en hij deelde ze middendoor. Nu moet u eigenlijk iets weten over hoe dat gaat in de Bijbel bij een verbondssluiting. In het boek Jeremia lees je dat ook: als een verbond gesloten werd, dan was dat een uiterst serieuze zaak, een zaak van leven en dood. Bij een verbondssluiting vloeide er bloed, dat was altijd zo. Maar dan gebeurde er iets eigenaardigs: een dier werd geslacht — of in dit geval vijf dieren — en dan werden ze middendoor gespleten. Dat verklaart ook dat merkwaardige plaatje aan het begin, de titel-dia. Die dieren werden middendoor gespleten en dan gingen de contractanten, de verbondsluiters, de betrokkenen die het verbond aangingen, tussen de dieren door. Dus tussen die delen door gingen ze, waarmee werd bekrachtigd dat het verbond gesloten was. Beide partners gingen tussen de delen door. Zo werd een verbond gesloten en ik kan dat zoals gezegd aantonen; u leest in Jeremia dat dat zo ging. Hier gaat er iets heel bijzonders gebeuren, maar daarover straks meer. Ik vertel dit even omdat u misschien de vraag stelt: "Hoezo, hij deelde ze middendoor?" Nou, dat was de essentie van een verbondssluiting. Zo gaat dat. Hij haalde die allen voor Hem en deelde ze middendoor.

Ze werden geslacht, maar dat niet alleen: ze werden in tweeën gedeeld. Er staat inderdaad in Hebreeën 9 vers 16 letterlijk – het is een wat lastig vers, dat wil zeggen, het wordt meestal wat anders weergegeven: "Waar een verbond is, is het noodzakelijk dat het verbondsslachtoffer ter dood gebracht wordt." Dat is gewoon een wetmatigheid. Altijd vloeit er bloed bij een verbondssluiting. Per definitie. Dat kan niet anders.

Abram deed dat dus en hij legde de stukken tegenover elkaar, maar het gevogelte deelde hij niet. Dat heeft weer te maken met het gegeven dat er sprake is van een tortelduif en het kuikentje. Tenminste, dat is de wijze waarop ik het versta. Als u een andere verklaring of verbetering hebt, dan houd ik me aanbevolen. Die tortelduif en dat kuikentje horen al bij elkaar. Door het loutere feit dat hij ze tegenover elkaar legde, was er in feite al sprake van een splijting, ook al werden ze niet fysiek gesplitst. "Het gevogelte deelde hij niet," staat er dus.

Toen de roofvogels – eigenlijk gewoon de aasdieren – op de dode dieren neerstreken, op de kadavers die daar zo gesplitst lagen met de delen tegenover elkaar, joeg Abram ze weg. Wat spelen de roofvogels hier nu voor rol? Abram was daar niet "amused" over, om het zo maar te zeggen. Hij joeg ze weg; hij deed ze weer terugkeren, staat er.

Maar lees even verder, want dan wordt de betekenis ervan helder en begrijpen we waarom dit er zo expliciet bij wordt vermeld. Kijk, als je zoiets leest, dan is dat niet alleen maar geschiedenis in de zin van een journalistiek verslag. Het heeft altijd een reden. Het is natuurlijk zo gegaan, dat is één ding, maar het loutere feit dat het zo gegaan is, is niet zonder betekenis.

Er staat dan in de vertaling: "Toen de zon op het punt stond onder te gaan." Letterlijk staat er: "En de zon ging onder."

▶ 34:07 De Zon Gaat Onder: een Diepe Slaap en Dikke Duisternis ↑ hoofdstukken

En de zon ging onder. Zulke vragen zijn zo veelzeggend. Later lees je dat in de geschiedenis van Jakob ook nog weer een keer. Hoe was het? Adrie, jij hebt me er ooit een keer op gewezen, in de geschiedenis van Jakob. In ieder geval begint er dan een duistere periode in zijn leven. Hij ging naar Laban toe en dan begint er een duistere periode in zijn leven: en de zon ging onder. Iets soortgelijks lees je ook in het Evangelie naar Johannes, in hoofdstuk 13, over Judas die de opperzaal had verlaten. Daar staat het er zo achter: en het was nacht. Ja, ook daarvan kun je natuurlijk zeggen: het was nacht, daarom staat het erbij. Nee, daarom staat het er niet alleen bij. Het was nacht, het was inktzwart, het was donker. Letterlijk, maar vooral ook figuurlijk.

En de zon ging onder. Er staat bij dat er een diepe slaap op Abram viel. Dat is de tweede keer dat deze uitdrukking, die maar een paar keer voorkomt in de Hebreeuwse Bijbel, wordt gebruikt. De eerste keer dat hij wordt genoemd, is in de geschiedenis van Adam, als hij geopereerd wordt. Ja, ook een flinke operatie: operatie vrouw. Nou, dan weet je het wel. Oh, wat zeg ik nu weer? Operatie manninnen. Dan lees je ook over een diepe slaap, maar het is eigenlijk gewoon een verdoving, een narcose. Dat was het. Gelukkig wel, want je zal dat toch maar bewust moeten meemaken.

Maar er viel – dit is hetzelfde woord – een diepe slaap op Abram. En zie, hem overviel een angstwekkende angst. Elders komt dit woord voor en wordt het op allerlei manieren vertaald, maar iedere keer word je er niet blij van: angst, zwartheid, verschrikkelijk, schrikwekkend. Dat soort termen en synoniemen. En zie, hem overviel een angstwekkende, dikke duisternis.

Zet nu even op een rijtje wat er zo beschreven wordt: aasvogels, de zon die ondergaat, angst, grote duisternis. Maar lees nu even verder waar God het over gaat hebben. Dit is namelijk precies een type van wat God juist nu in het navolgende gaat aankondigen, van wat er de komende eeuwen gaat gebeuren. Dit is typologisch; het staat model voor de eeuwen, de honderden jaren die nu gaan volgen. Een zwarte periode van aasgieren, om zo te zeggen. De zon gaat onder, het wordt donker. Een periode van angstwekkend grote duisternis.

▶ 37:26 Een Goddelijke Tijdstabel: 400 Jaar Vreemdelingschap ↑ hoofdstukken

En Hij, God, zei tot Abram: "Weet voorzeker." Het staat er op een mooie Hebreeuwse manier: "Wetende zul jij weten." Dat jouw nakomelingen, dat jouw zaad, vreemdelingen zullen zijn in een land dat het hunne niet is. Dat was voor Abram ook al zo; hij bevond zich daar ook in dat land. God had het hem beloofd, maar Abraham was daar nog steeds een vreemdeling. Het was hem nog niet in bezit gegeven en dat zou ook nog een hele tijd duren. Maar hier wordt gesproken over zijn nakomelingen, zijn zaad, en dat kan per definitie niet eerder beginnen dan bij Izaak. God spreekt hier: "Weet voorzeker dat jouw zaad vreemdelingen zullen zijn in een land dat het hunne niet is." Dus hier wordt gerekend vanaf de geboorte van Izaak.

Ik zeg het even met nadruk, en er zou nog meer gaan volgen: "...en ook dat zij hen zullen dienen en dat zij hen zullen verdrukken." Eigenlijk staat er gewoon "vernederen". En dan noemt God een getal: 400 jaar. Dit is dus gerekend vanaf het zaad van Abraham, vanaf de geboorte van Izaak. Hoe oud was Abraham toen? Ik ben de laatste weken, zal ik u vertellen, erg met chronologie in de weer. En als u het niet geloven wilt, moet u dat maar eens aan Petra vragen! Want dit is zo geweldig: chronologie in de Bijbel, die hele tijdrekening. Alleen dit is al zo bijzonder. Abraham werd trouwens geboren in het 2000ste jaar na Adam — maar dat ga ik nu niet aantonen. Hoe oud was hij toen hij Izaak kreeg? Makkelijk, een rond getal: 100. Hij was 100. Hij was 70 toen hij de belofte kreeg, toen hij uit Ur der Chaldeeën geroepen werd. Dat is geen getal dat direct vermeld wordt, maar wat je kunt uitrekenen uit de gegevens. Hij was 99 toen hij de belofte kreeg: "Volgend jaar zal je vrouw een kind baren." Hij was 100 toen hij Izaak kreeg.

Dan wordt er gezegd: "Jouw zaad zal vreemdeling zijn, en niet alleen dat, ze zullen ook vernederd worden." Die hele termijn zal 400 jaar duren. Na die 400 jaar vindt de Exodus plaats, de uittocht. Nu lees je in Exodus 12, het hoofdstuk waarin de Exodus beschreven wordt, over het uittrekken uit Egypte na de tien plagen. Aan het slot van Exodus 12 staat — en ik lees het nu even voor zoals de letterlijke weergave is; het is misschien wat krom Nederlands, maar zo staat het er: "De woning van de zonen van Israël, welke wonen in Egypte, die was dertig en vierhonderd jaren." Zo staat het er letterlijk geformuleerd. En aan het einde van dertig en vierhonderd jaar — wij zouden zeggen 430 jaar — juist op de dag af, gingen al de legers van Yahweh uit het land van Egypte.

Het is dus niet alleen op het jaar nauwkeurig, maar zelfs op de dag nauwkeurig: 430 jaar na de belofte aan Abraham. Dat wordt ook in Galaten 3 vers 16 uitgelegd; Paulus refereert daar ook aan die 430 jaar. Let even op: dertig jaar verwijst naar de roeping van Abraham daar in Ur der Chaldeeën. Dertig jaar later kreeg hij zijn zoon Izaak; toen was hij honderd. Vervolgens is het vanaf de geboorte van Izaak tot aan de Exodus vierhonderd jaar. Dus: dertig en vierhonderd jaren. God zegt dat dus al op voorhand. Hij zei tegen Abraham: "Dit land is jou beloofd, maar even geduld alstublieft." God heeft de tijden in de hand en Hij kijkt niet op een paar eeuwen. Zo zal het gaan. Hij heeft daar trouwens ook een reden voor, dat zullen we nog zien.

Het wordt dus al op het jaar nauwkeurig aangekondigd. Dat gebeurt heel dikwijls in de Bijbel, zodat mensen niet alleen de omstandigheden weten waarin dat dan zal zijn — Israël zal verdrukt worden, moet je nagaan, dat wordt tegen een kinderloze Abraham gezegd — maar ook de tijdstabel erbij krijgen van wanneer het zal zijn. Voorzegging, profetie, is een kenmerk van Gods Woord. Een mens kan nooit voorzeggen; een mens kan alleen een prognose geven, net zoals het KNMI dat doet. Een prognose waar je naast kunt zitten. Over twee weken hebben we hier een samenkomst; we zeggen altijd "zo de Heere wil en wij leven", want wat kan er allemaal niet gebeuren? Een mens weet niet eens wat er over een minuut gebeurt. Wij weten niets. Hooguit maak je plannen, maar de mens wikt en God beschikt.

Maar aangezien Hij degene is die het heden kent en de toekomst overziet... God voorspelt niet. Astrologen, handlezers en piskijkers — of hoe al die figuren ook heten die pretenderen in de toekomst te kunnen lezen — die voorspellen misschien, maar God voorspelt niet: God voorzegt. Dat is net zo zeker als wanneer Hij zegt: "Over 400 jaar gaat het gebeuren." Wij kunnen met zekerheid zeggen: "Nou, 400 jaar geleden is dat gebeurd." Dat weet je zeker. Over het verleden kun je dat zeggen; dat zou het KNMI ook eens moeten doen: "Gisteren was het dat en dat weer." Dan hebben ze altijd gelijk. Maar God voorzegt, en Hij geeft ook de data erbij. Zelfs niet alleen op het jaar, maar ook op de dag nauwkeurig.

Ik wil hier in de nabije toekomst graag nog eens op ingaan, want dat betekent namelijk dat de hele periode van de geboorte van Abraham tot aan de Exodus 500 jaar is. En weer 500 jaar later — ik zeg het alleen maar zonder er nu bonnetjes bij te geven — werd op het jaar nauwkeurig de tempel ingewijd. En weet u wat er weer 500 jaar later gebeurde? Dat was het einde van de Babylonische ballingschap en ging het woord uit om Jeruzalem te herbouwen. Iedere keer 500 jaar later. Ik kan weer 500 jaar verder rekenen, maar die is wat ingewikkelder, dus die laat ik even zitten. Zo bijzonder! Daar zit goddelijke symmetrie in, een plan. Ik ben daar diep van onder de indruk. Maar hier: 400 jaar. We zagen dus...

▶ 46:42 De Exodus en de Terugkeer van het Vierde Geslacht ↑ hoofdstukken

Eventjes de context nog. God zei tot Abraham: "Weet voorzeker dat jouw zaad vreemdelingen zal zijn in een land dat het hunne niet is, dat zij hen dienen zullen en dat ze hen zullen verdrukken of vernederen, vierhonderd jaar." Maar ook het volk dat zij dienen zullen, zal Ik richten. Het wordt hier niet eens bij name genoemd, maar er is een volk dat hen zal vernederen en dat ze zullen dienen. God zegt: "Ik ga het rechtzetten. Ik zal het richten, Ik zal het berechten." Hier staat het Hebreeuwse woord dan. Ik zal Rechter zijn, Ik zal rechtspreken. Ik doe recht aan dat volk. Dat is God, hè? God doet recht; Hij zet recht en Hij brengt daardoor ook weer terecht. Rechtdoen is altijd — vergis u niet — een positieve bezigheid.

Maar ook het volk dat jouw nageslacht, jouw zaad, zal dienen, dat zal Ik richten. Het gaat hier uiteraard over de beroemde tien gerichten over Egypte. God, ze hebben het geweten hoor! Ja, want aan Gods oogappel zit je nooit zomaar. Dat heeft consequenties. Maar ook het volk dat zij zullen dienen, dat zal Ik richten en daarna — dus na die vierhonderd jaar — zullen zij met grote have uittrekken. Dat is dus de Exodus. Exodus betekent ook gewoon 'ex-odus', de uittocht. Uittocht in dit geval uit Egypte. En je leest ook inderdaad dat het niet alleen op het jaar, maar ook op de dag nauwkeurig was. Vierhonderd jaar later, of vanaf de belofte van Abraham gerekend vierhonderddertig jaar later.

Ze zullen met grote have uittrekken, dat wil zeggen terwijl ze veel hebben. Ons woordje 'have' is een beetje oud-Nederlands, heel erg oud-Nederlands, maar dat is gewoon dat wat je hebt; in het Engels: what you have. Met grote have zullen ze uittrekken uit het land. Dat lees je ook inderdaad in Exodus; dat wordt erbij gezegd. Ze namen een heleboel mee van die Egyptenaren.

Maar God zegt nog tegen Abraham: "Maar jij zult in vrede tot jouw vaderen gaan." Dat is altijd zoals de Bijbel over de dood spreekt. De dood is feitelijk weer een terugkeer; je gaat terug naar af. Een mens sterft en daarmee word je verzameld. Hoe lees je dat in de Bijbel? Je wordt weer vergaderd tot je voorgeslacht. Waar je vandaan kwam, daar ga je weer naartoe. Uit de aarde ben je... stof ben je en tot stof zul je weerkeren. Ashes to ashes, zeggen ze. Was die popsong niet? Nou, het is niet as trouwens, maar stof. Goed, stof ben je en je keert weer terug, en de geest keert weer terug naar God. Dat wil zeggen de hardware, waar Hij de hardware bewaart; dan roept Hij de doden weer: "Kom maar weer tevoorschijn! Ik ben de levende God, dus Ik heb daar de macht over." Kijk, dat is God, de levende God.

Maar God zegt tegen Abraham: "Want jij wordt geen vierhonderd jaar. Jij zult in vrede tot je vaderen gaan." En je zult in hoge ouderdom — dat zou dus nog pakweg honderd jaar duren voordat hij daadwerkelijk zou sterven, want hij werd 175 jaar in totaal — in goede grijsheid begraven worden. Letterlijk staat er in het Hebreeuws: "in goede grijsheid". Ja, tof. Ons woordje 'tof'. Goede grijsheid, in vrede. "Abram, jij gaat dat allemaal niet meer meemaken. Ik heb het over jouw zaad, dat zijn die vierhonderd jaren. Maar jij wordt begraven in hoge ouderdom, in vrede." Met andere woorden: slaap maar rustig. Sleep well. Dat is trouwens ook de dood: de dood is een slaap.

Het vierde geslacht echter, de vierde generatie, zal hierheen weerkeren. En dat is ook precies zoals het gegaan is. Want je leest aan het einde van het boek — dat zou nog een hele tijd duren hoor — dat Jacobs familie, die inmiddels niet alleen maar de twaalf zonen bevatte, maar met zeventig zielen was, in Egypte aankwam. En het vierde geslacht zal hier weerheen terugkeren. Dat klopt exact, want wat lees je? De generatie van Levi ging daar naartoe. Een van de zonen van Levi was Kehat, een van de zonen van Kehat was Amram, en Amram was de vader van Mozes. Ik had het trouwens ook via een andere lijn kunnen laten zien, maar hoe dan ook: op de vierde generatie kom je uit.

Dat is trouwens mooi over symmetrie gesproken. Want die hele periode vanaf de belofte die aan Abraham gegeven werd toen hij geroepen werd uit Ur der Chaldeeën tot aan de Exodus, die periode is vierhonderddertig jaar. Maar die is verdeeld in twee gelijke perioden van tweehonderdvijftien jaar. Van de belofte van Abraham tot aan het moment dat de familie van Jacob naar Egypte gaat, is tweehonderdvijftien jaar — dat kun je zo uitrekenen. En die andere periode was dus ook tweehonderdvijftien jaar. Vier generaties hebben daar in Egypte verbleven. "En het vierde geslacht zal hierheen weerkeren." Dat wordt dus gezegd. Niet alleen het vierde geslacht, ook de omstandigheden waaronder dat zal gebeuren: verdrukking, vernedering. Maar ook met grote have zullen ze straks uittrekken en zullen ze hierheen weerkeren. En dat zal zijn in het vierhonderdste jaar. "Abram, wees wetende... jij zult dat weten. Weet dat voorzeker. Ik spreek en Ik doe het. Het vierde geslacht echter zal hierheen weerkeren."

▶ 53:44 Gods Geduld: de Maat van de Ongerechtigheid Der Amorieten ↑ hoofdstukken

Want die is mooi. Er staat namelijk: waarom dan pas? Waarom pas na vierhonderd jaar? Nou, zegt God, dat zit zo: eerder is de maat niet vol. Van wie niet? Nou, van de ongerechtigheid der Amorieten. De Amorieten zijn de inwoners van het land Kanaän, althans, dat is een beetje een verzamelnaam. Dus niet eerder. Het loutere feit dat het volk dan weer pas na vierhonderd jaar terugkeert, pas in het vierde geslacht, dat is omdat God gericht gaat oefenen over die Amorieten. Maar dat doet Hij niet zomaar; dat doet Hij pas in het vierde geslacht.

Dat wil zeggen: God heeft geduld. Die Amorieten waren vreselijk. Wat daar trouwens allemaal plaatsvond, dat is echt onbeschrijfelijk. Daar ga ik nu expres niet op in. Want dat is wel een heel boeiend verhaal, maar in ieder geval: ze maakten het wel heel bont. Maar God zegt: "Ik wacht." God oordeelt wel, maar u weet het hè? Het spreekwoord zegt: "Gods molens malen langzaam." Nou, wel zeker! God heeft de tijd, maar het gaat gebeuren. Eerder is de maat van de Amorieten in ieder geval niet vol.

Je leest in de Tien Woorden deze woorden. Ze worden heel vaak verkeerd opgevat; ze worden zelfs precies tegenovergesteld opgevat van wat de strekking ervan is. Dat staat in Exodus 20 vers 5. Op vele plaatsen wordt dit vandaag de dag ook nog voorgelezen in kerken, de woorden die God aan Israël heeft gegeven toen ze uittrokken uit Egypte, u weet wel. En dan staat er, dan wordt er gesproken over Yahweh, die de ongerechtigheid der vaderen bezoekt aan de kinderen, aan het derde en aan het vierde geslacht van hen die Mij haten.

En weet u hoe dat vaak opgevat wordt? "Ik ben zo naijverig, Ik ben zo toornig, Ik oefen gericht, maar dan niet alleen bij de eerste generatie, maar ook bij de tweede generatie, de derde, tot in het vierde aan toe!" Nee, het is precies andersom. "Die de ongerechtigheid van de vaderen..." Dat betekent: Ik wacht met oordeel, Ik wacht met gericht. De ongerechtigheid der vaderen bezoek Ik pas aan de kinderen, namelijk aan het derde en aan het vierde geslacht die daarin voortgaan. En pas als de maat vol is, dan zal Ik optreden en gericht oefenen. Die dus de ongerechtigheid der vaderen bezoekt aan de kinderen die daar namelijk in die ongerechtigheid verder gaan. En dan doe Ik dat pas aan het derde en het vierde geslacht. Hetzelfde woord wordt hier gebruikt. Van hen die Mij haten.

Dat wil zeggen: Ik ben traag in Mijn oordelen. Ik doe dat, maar Ik doe dat niet zomaar. Je leest ergens in Klaagliederen: de Heer doet dat ook niet van harte. Het is noodzakelijk kwaad, maar ook dan is het altijd gericht; Hij zet recht. Dat kan soms een heel pijnlijk proces zijn. U moet dat maar eens een keertje vragen aan iemand die medicus is, hoe heet zo iemand ook alweer... een orthopeed, die benen rechtzet. Dat kan allemaal heel pijnlijk zijn. Of je rug, bij een orthopra... ach ja, goed, sorry, dat had ik niet ter sprake moeten brengen. Maar in ieder geval, het kwam zo naar boven: "ortho" betekent trouwens ook "recht". Als je de dingen moet rechtzetten, dat bedoel ik te zeggen; u begrijpt de strekking. Dat kan heel pijnlijk zijn, jawel, maar het gaat er juist om dat het rechtgezet wordt. Eerder is de maat van de ongerechtigheid der Amorieten niet vol. Daarom wacht Ik vierhonderd jaar. Vandaar. Dus zelfs over die Amorieten, die de Here haatten en niks van Hem wilden weten: Ik ben traag in Mijn gerichten.

▶ 57:55 De Vurige Fakkel en het Eenzijdige Genadeverbond ↑ hoofdstukken

Toen de zon ondergegaan was en er dikke duisternis was — u begrijpt dat dit een beschrijving is van de omstandigheden waar God het zojuist over had: over die vierhonderd jaren, over die verdrukking en over dat volk dat hen zou verdrukken, Egypte. Toen de zon was ondergegaan en er dikke duisternis was, zie: een rokende oven. Dat de gedachte en de typologie die ik zojuist schilderde klopt, blijkt wel, want nu wordt er gesproken over een rokende oven. Dat beeld wordt ook elders gebezigd, bijvoorbeeld in Deuteronomium 4 vers 20. Er zijn nog meer schriftplaatsen die dezelfde waarheid naar voren brengen: "Terwijl de HERE u genomen en uit de ijzeroven, uit Egypte, geleid heeft." Daar gaat het over: die oven is een uitbeelding van Egypte. Net zo goed als de brandende braamstruik daar ook mee te maken heeft, al is die wat lastiger. In elk geval: zie een rokende oven. Er was dikke duisternis en de zon was ondergegaan, maar ook was daar een rokende oven. Dat verwijst naar de omstandigheden waarin Israël, het nageslacht, zich zou bevinden.

Maar we zien ook een vurige fakkel. Ook die laten we door de Schrift uitleggen. Een vurige fakkel is namelijk een beeld van verlossing, en dat kan ik heel gemakkelijk bewijzen. In Jesaja 62 vers 1 staat een prachtige tekst: "Om Sions wil zal ik niet zwijgen en om Jeruzalems wil zal ik niet rusten, totdat zijn heil — dat wil zeggen zijn redding — opgaat als een lichtglans en zijn verlossing als een brandende fakkel." Die brandende fakkel verwijst naar verlossing en naar de Verlosser. Dus de zon mag ondergegaan zijn, er mag dikke duisternis zijn en er mag een rokende oven zijn, maar er is een vurige fakkel. Er is verlossing. Er is een Verlosser, Licht in de duisternis. Het verwijst naar de Heer Zelf en naar dat wat Hij meebrengt, namelijk verlossing.

Wat gebeurde er vervolgens? Die fakkel ging tussen de stukken door. U weet nog waar ik het over had: de stukken waren zo neergelegd, die vijf dieren waren geslacht en die delen waren tegenover elkaar gelegd. Normaal gesproken gingen de verbondspartners beide daar doorheen. Hier niet; hier ging alleen de HERE Zelf doorheen. Het idee was dat verbondspartners beide hun verplichtingen hadden, en om dat te bekrachtigen gingen ze beide tussen die delen door. Maar hier sliep Abram een diepe slaap, een narcose; hij kon helemaal niets doen. Dat is juist de essentie. Hij krijgt iets te horen van God, een mededeling, een belofte van verlossing. Het mag diepe duisternis zijn, maar: "Don't worry, Ik heb Mijn plan getrokken en Ik ga dat ook vervullen." God gaat als symbool, als die vurige fakkel, tussen de stukken door. Hij bekrachtigt het verbond. Dit is een genadeverbond. Geef mij de vijf: de genade welke tussen de stukken doorging. Abram sliep en God belooft het niet alleen, God bekrachtigt het ook. Het is dus een eenzijdig verbond, een onvoorwaardelijke belofte.

Te dien dage lezen we dan: "Sloot de HERE..." Maar iedere keer als u in de Bijbel leest over een verbondssluiting, moet u weten dat er eigenlijk helemaal niet gesproken wordt over een verbond dat "gesloten" wordt. Ik weet dat het Nederlands is, maar in het Hebreeuws staat er dat een verbond wordt "gesneden". Hier ook: "Ter dien dagen sneed Yahweh een verbond." Als we ons best doen, kunnen we daar een Nederlandse uitdrukking van maken door de uitdrukking gewoon vaak te bezigen. We praten niet meer over verbondssluiting, maar over verbondssnijding. Het is even wennen, maar goed, dan heb je ook wat: dan ben je in ieder geval terug bij de Bijbel. De Bijbel zegt: een verbond wordt gesneden. Het gaat erover dat die slachtoffers worden gesneden en in stukken worden verdeeld.

▶ 01:03:06 De Grenzen van het Beloofde Land: van de Nijl tot de Eufraat ↑ hoofdstukken

Te dien dage sloot de HERE een verbond. Hij 'sneed' het verbond, dat wil zeggen: Hij ging er ook tussendoor. Hij sloot een verbond met Abram en zei: "Aan uw nageslacht, aan jouw zaad, zal Ik dit land geven." Iedere keer weer: "Ik zal." Er werd niets gevraagd, hè? Abram kon ook helemaal niets doen, terwijl hij sliep. Slaap lekker verder, Abram, maar zo gaat het. Idem bij Jakob, die later zijn kleinzoon zou zijn; ook hij sliep. Hij sliep en God belooft. "Vrees niet, wees niet bang. Ik ben jouw schild. Ik doe dat; Ik doe precies wat Ik zeg."

En God is daarin buitengewoon precies, dat hebben we gezien. "Aan jouw zaad zal Ik dit land waar jij op ligt, geven." En dan krijg je een belofte, hoor! Er staat: "Van de rivier van Egypte..." De rivier... daar zijn andere verklaringen voor gegeven, waarbij men er een riviertje van heeft gemaakt om het gebied maar wat kleiner te maken. Want dit lijkt wel een heel groot stuk land. Ja, dat is ook zo, maar dat is precies wat aan Abram beloofd wordt. Van de rivier van Egypte – dus de Nijl – tot de grote rivier, de rivier de Eufraat, zodat daarover geen misverstand kan zijn. De rivier de Eufraat wordt dus bij name genoemd.

Dat zal het land zijn; dit gebied dus. Het is op dit plaatje misschien niet overal even duidelijk, maar ik kon zo gauw even geen beter kaartje vinden. Maar je ziet hier Turkije – wie gaan er allemaal naartoe? Ik heb dat vanmorgen een paar keer gehoord. Hier loopt dus de rivier de Eufraat, zeg ik het goed? Ja, de Tigris en de Eufraat. Van hier tot hier: de Nijl. Dat is het gebied voor jouw zaad. "O, dat is nooit vervuld!" Of het zou moeten zijn – en dat is een beetje arbitrair – in de dagen van Salomo. Dan lees je inderdaad dat het een wereldrijk was, want Salomo heerste over een gigantisch gebied.

Maar laat ik het dan anders zeggen, want dan heb ik het in ieder geval goed: dit wordt vervuld onder de Zoon van David. Dan heb ik het goed. En dan mag u zelf invullen wie u onder de Zoon van David verstaat. Je hebt Salomo, maar ook de Échte, zal ik maar zeggen. Wil de echte Zoon van David opstaan? Tot uw dienst, Hij is opgestaan! De Zoon van David... aan Hem zal dit straks ook gerealiseerd worden. En dan lees je ook – dat is Jesaja dan weer – dat zelfs dit gebied 'het derde' zal zijn. Syrië, Assur en Egypte zullen zelfs boven dit gebied staan. Er zal een heerbaan wezen, een weg van hier naar daar. Ja, er gaan nog wel dingen gebeuren, hoor! Mensen maken zich zorgen over deze aarde, maar ik zal u dit vertellen: slaap lekker. Het komt allemaal goed. Daar hoef je niets voor te doen.

En dan staan daar nog de Keniet, de Kenizziet en de Kadmoniet – ik ga ze echt niet allemaal lokaliseren en uitduiden – de Hethiet, de Perizziet en de Refaieten (dat is trouwens een mooi verhaal over die gasten, de Refaïm), de Amoriet, de Kanaäniet, de Girgasiet en de Jebusiet (het latere Jeruzalem, Jebus). Al die tien volkeren die hier genoemd worden, het wordt allemaal van jou... terwijl Abram slaapt.

Zullen we een lied zingen dan?