▶ 00:00 De Chiastische Structuur en de Verwijzing Naar Christus ↑ hoofdstukken

Ik wil u vanmorgen, vrienden, eens meenemen naar het boek van de Psalmen. Of correcter gezegd: naar de boeken van de Psalmen. Want zoals bij een andere gelegenheid wel is duidelijk gemaakt, is het Psalmenboek dat wij altijd als één boek rekenen in werkelijkheid een verzameling van een vijftal boeken, een Pentateuch. Psalm 92 maakt deel uit van een van die vijf boeken, het vierde boek om precies te zijn. Als u een Bijbeltje bij u hebt, dan kunt u dat ook zien; boven Psalm 90 staat dat het vierde boek daar begint, dat loopt van Psalm 90 tot en met 106. Daar zit een veel diepere gedachte achter en er zijn parallellen met de rest van de Schrift, maar daar gaan we het nu even niet over hebben.

Psalm 92 is een lied, zoals dat er in de Bijbel boven staat. Dat is niet door de vertalers erbij gevoegd, integendeel. De vertalers hebben er als opschrift 'Gods rechtvaardig gericht' bij geschreven, maar het opschrift van de Psalm zelf is: 'Een lied voor de sabbatdag'. En dat lijkt mij eigenlijk ook wel genoeg. Waarom zou je daar iets aan moeten toevoegen? Ik moet erbij zeggen: het gaat inderdaad wel over Gods rechtvaardig gericht, maar dat heeft juist ook alles te maken met het aanbreken van de grote sabbat.

Laat ik eerst eens iets vertellen over de structuur van deze Psalm, want dat is zoals altijd weer heel bijzonder. De opbouw zou je in eerste instantie niet direct zien als je de Psalm zo leest, maar in werkelijkheid blijkt er telkens weer een ordening in te zitten. Die structuur is heel dikwijls chiastisch. Dat zal ik uitleggen. Er zijn ook andere structuren denkbaar, maar in dit geval is de passage chiastisch opgebouwd. Dat is een literair fenomeen. Het woord 'chiastisch' is afgeleid van de Griekse letter chi, en dat is deze letter: χ. Voor ons is dat een X, maar in het Grieks is dit de CH. We kennen hem ook als de Griekse schrijfwijze voor Christus; het woord Christus begint met deze letter. U kent wellicht ook het symbool met de eerste twee letters: de chi en de rho. U zegt dan misschien een P, maar in het Grieks is dat de R. Dat maakt het soms wat verwarrend, maar dat hoeft lang niet altijd. Als u bijvoorbeeld naar de andere letters kijkt, de iota, de sigma, de tau en de omikron, dan is dat niet zo moeilijk. In ieder geval zijn dit de eerste twee letters van het woord Christus, een embleem dat je nog wel eens in kerken ziet.

Terug naar dat woord 'chiastisch'. Dat wil zeggen dat het een passage betreft die uiteenvalt in twee helften die elkaars spiegelbeeld vormen. Denk weer aan die letter chi, onze X. Dat zijn twee helften waarbij de bovenste helft het spiegelbeeld is van de onderste helft. Het loopt dus niet parallel, het zijn niet twee V’s boven op elkaar, nee, het is elkaars spiegelbeeld. Literair geformuleerd krijg je dan een structuur als ABCD en dan spiegelt het naar DCBA. Dat betekent dat zo'n chiastische structuur eindigt daar waar het begon. Er zijn verschillende uitdrukkingen die dat beschrijven, zoals de bekende oude uitdrukking van de slang die in zijn eigen staart bijt: daar waar het ooit begon, daar eindigt het ook weer. Dat is natuurlijk een geweldige Bijbelse waarheid. Wat je er ook van kunt zeggen, is dat deel één werkt naar het middelpunt toe, en deel twee werkt vanuit het middelpunt weer verder.

Het is chiastisch en dat spreekt dus van de letter waar het woord Christus vandaan komt. Dat betekent dat het op de een of andere wijze — voor ons is dat vanzelfsprekend — verwijst naar Christus. Dat kan niet anders. Het wijst daar middelaar op. Dat wil ik in deze Psalm laten zien. De structuur is chiastisch: het begint waar het eindigt en alles wijst naar het centrum. En dat centrum is inderdaad Christus, de Chi. De literaire experts zullen die gedachte misschien niet hebben gehad bij het woord chiastisch, maar voor ons is het een heel gemakkelijk ezelsbruggetje.

Als we naar de Psalm zelf kijken en de samenvatting erbij pakken, dan zie je precies dit fenomeen. Hier begint het en daar eindigt het weer. Daarbij is het ook nog eigenaardig dat het begin overeenkomt met het einde. Dat is één ding, maar ook binnen die delen zie je weer een parallelle structuur. Het begint met de lofprijzing van JAHWEH, dan al wat Hij voor mij is, en dan Zijn grootheid. Aan het einde zie je weer de lofprijzing van JAHWEH, al wat Hij is voor mij, en dan niet Zijn grootheid maar Zijn rechtvaardigheid. Dat loopt dus parallel. Voor de rest is de Psalm als geheel chiastisch, maar het eerste en laatste deel hebben deze parallelle opbouw. Het is een heel gestructureerde ordening.

Vervolgens krijg je het tweede gedeelte dat overeenkomt met het één na laatste gedeelte. Hier aan de bovenkant gaat het over de dwaas (enkelvoud) en de goddelozen (meervoud). Aan de onderkant gaat het over de rechtvaardige (enkelvoud) en de rechtvaardigen (meervoud). Daarna volgen 'uw vijanden' en de 'bedrijvers van de wetteloosheid', wat weer overeenkomt met 'mijn vijanden' en de 'kwaaddoenders'.

Uiteindelijk kom je bij het midden van de Psalm uit, in dit geval vers 10. Daar staat: 'mijn hoorn verhoogd' en 'met verse olie overgoten'. Het gaat hier inderdaad over de Christus. Als ik het zo zeg, is het helemaal duidelijk, want Christus betekent eigenlijk 'Gezalfde'. En hoezo gezalfd? Wel, met olie overgoten. Dus de Christus, de Mashiach, of in het Nederlands 'de Gezalfde', staat in het middelpunt. Dat is de structuur van deze Psalm. Zo is zij opgebouwd en het wijst inderdaad naar Hem die het middelpunt vormt van heel de Schrifttaal. In deze Psalm zie je dat literair uitgebeeld. Daarbij is telkens weer de gedachte aanwezig: het begint bij God, maar het eindigt ook weer bij God in Zijn geweldige grootheid en de lofprijzing aan Hem. Want uit Hem is alles en uiteindelijk is ook alles weer tot Hem. Dat zie je heel eenvoudig in deze Psalm als je naar het geheel kijkt.

▶ 09:09 De Profetische Betekenis van de Grote Sabbatdag ↑ hoofdstukken

Laten we dan eens meer specifiek naar de psalm kijken en dan doen we dat op de gebruikelijke wijze, die ook het meest logisch is. Je begint bij het begin en je ziet vanzelf wel hoe ver ik kom. Het is trouwens wel de bedoeling dat ik bij vers 15 uitkom. Het is een psalm, maar dat was nu al duidelijk natuurlijk. Dat betekent ook — ik zal het straks nog even laten zien — dat het te maken heeft met iets wat gemusiceerd wordt, getokkeld met begeleiding van een snaarinstrument. Het is een psalm, een lied voor de sabbatdag.

Voor degenen die een calvinistische achtergrond hebben, zoals ikzelf, is het wellicht bekend dat deze psalm heel dikwijls gelezen werd of wordt. In mijn geval zeg ik dan 'werd', want het ligt inmiddels wat achter mij. Van huis uit weet ik nog dat mijn vader de gewoonte had om Psalm 92 zondagsmorgens te lezen. U zegt: "Dat is niet logisch." Nee, want de sabbatdag is de zevende dag. Dat was dus gisteren en de zondag is de eerste dag. Maar u weet, vanuit het calvinistisch denken en de christelijke traditie is de zondag in de plaats van de sabbat gekomen, en dus is dat in een calvinistisch brein heel erg logisch. Zoals de doop in de plaats van de besnijdenis is gekomen, wat helemaal teruggaat tot het concept dat de kerk in de plaats van Israël is gekomen. Dus als ze 'Israël' lezen, dan lezen ze 'de kerk'. Dat is de logica, tussen aanhalingstekens dan.

Maar in ieder geval, het is een lied. Laten we de traditie en ook de misconcepten daarover even terzijde schuiven. Het gaat niet over de zondag, het gaat niet over de eerste dag. Het gaat over de zevende dag, over de laatste dag van de week. De zevende dag is de dag van rust. Natuurlijk kun je daarbij zeggen dat deze psalm is gecomponeerd om op de sabbatdag gespeeld en gezongen te worden, uiteraard. Maar wat blijkt, is dat deze psalm juist gaat over de grote sabbat, namelijk het Messiaanse Koninkrijk. Want de sabbat is niet alleen maar een aanduiding van de zevende dag in de week, maar het is vooral en bovenal ook een aanduiding — niet alleen een type, maar ook echt een aanduiding — van de grote dag die ooit gaat komen. De dag waarin God eindelijk zal rusten in en van Zijn werken, en waar ook de mens eindelijk tot rust gekomen zal zijn.

Bij andere gelegenheden hebben we er vaak genoeg bij stilgestaan dat de hele geschiedenis zo uitgebeeld kan worden. In de Bijbelse tijdrekening hebben we er recentelijk nog bij stilgestaan dat we nu inmiddels in de menselijke geschiedenis, sinds Adam, de 6000 jaren zijn gepasseerd. Bijna is het jaar 6000 al aangebroken. Over een jaar of twaalf is het het jaar 6000, als u het mij vraagt. Maar goed, met de gedachte dat voor JAHWEH één dag is als duizend jaar, betekent dit dat na zes dagen de grote sabbat gaat aanbreken. Dat maakt deze tijd natuurlijk toch wel heel erg bijzonder. Overigens heb ik zojuist geen chronologische voorspelling gedaan over wanneer het Koninkrijk zal aanbreken; ik breng lijnen met elkaar in verband. Dat is even de disclaimer die ik erbij wil voegen.

Maar opmerkelijk is het wel. Dé dag die gaat komen na zes dagen van zes millennia waarin de mens gewerkt, gearbeid of, zal ik zeggen, gezwoegd heeft. Dan zegt God na zes dagen: "En nu is het genoeg. Nu stoppen jullie." Want dat is trouwens wat sabbat eigenlijk ook betekent. Het betekent niet zozeer rusten, maar het betekent staken, stoppen of ophouden. Nu is het genoeg, het is gewoon finito met jouw werk; nu is het rust. Dat is dé verademing. Over die dag gaat het in het bijzonder, en dat zullen we vanzelf ook in deze psalm zien: dat het over die dag gaat.

▶ 14:15 De Lofprijzing aan El-elyon, de God Die Overwint ↑ hoofdstukken

En dan staat er: het is goed JAHWEH te loven. Ja, het is ‘tow’, staat er in het Hebreeuws. En dat betekent niet alleen maar dat het passend is om Hem, JAHWEH, de Allerhoogste, te loven. Ja, Hij is het waard. En daarom is het goed. Als er één ding van belang is en waardig is, redelijk is en logisch is, dan is het om Hem te loven. Dat is ook precies waarom een mens adem in de longen heeft. Alles wat adem heeft – dat is het einde van de psalmen, van alle boeken der psalmen – alles wat adem heeft, love de Heer. Waarom kan en mag je ademen? Om Hem te kunnen loven, want daar heb je adem voor nodig. Het hoogste en het beste, wat goed is om te doen, is om Hem te loven. Hij is het namelijk waard. En als u mij vraagt, is dat ook precies wanneer een mens tot zijn bestemming komt: als hij die kant op kijkt en Hem in Zijn glorie bezingt. Ik heb altijd een beetje moeite met het woord ‘groot maken’, want we maken God natuurlijk niet groot. Hij ís groot. Tot dat soort bevindingen kom je als je de taal heel letterlijk neemt, en dan ga je struikelen over zulke uitdrukkingen. Afijn, het is goed JAHWEH te loven. Nou, dat kun je wel zeggen.

En voor Uw naam te musiceren, o Allerhoogste. Hier vind je dat woord waar ik zojuist al even op wees; eigenlijk staat hier namelijk letterlijk ‘te psalmen’. Het is voor U, en ik meen dat de NBG-vertaling en de Statenvertaling ook zeggen: psalmen te zingen of te psalmzingen. Ja, en dat klopt ook, maar het is eigenlijk één werkwoord: ‘te psalmen’. Voor ons is het een zelfstandig naamwoord, een psalm, maar het is ook een werkwoord om te psalmen. En psalmen betekent eigenlijk gewoon zingend musiceren, en dan vooral met de gedachte aan snarenspel. Ik kom daar straks nog even op terug, maar eerst nog eventjes over de aanduiding ‘Allerhoogste’. Eerst kreeg je de naam JAHWEH en nu ‘de Allerhoogste’, en dat is in het Hebreeuws het woord Eljoon. El-Elyon, God de Allerhoogste.

Die naam – en dat zou u niet moeten verbazen als u weet dat dit een lied is voor de sabbatdag – die aanduiding ‘de Allerhoogste’ is een overtreffende trap. Hij is niet alleen hoger dan, nee, Hij is de Allerhoogste. Het is niet alleen een vergrotende trap, het is de overtreffende trap. Dat wil zeggen: Hij overwint. Het zou boeiend zijn om eens een concordantie te nemen en te kijken waar de aanduiding ‘de Allerhoogste’ gebruikt wordt. Dat heeft altijd te maken met, en verwijst naar, God Die groter is dan Zijn vijanden en Zijn tegenstanders; Degene Die overwint. Daar hoort die naam bij. Zoals JAHWEH, of de Heer in onze vertalingen – maar eigenlijk is het gewoon een naam en als u mij vraagt zou je die niet moeten vertalen – JAHWEH is de verbondsnaam van Israëls God. Toen Mozes geroepen werd om Israël uit te leiden, maakte God Zijn naam bekend: JAHWEH, Ik ben Die Ik ben. En dat is ook precies wat er gaat gebeuren op de sabbatdag. Als straks de grote sabbat voor deze wereld gaat aanbreken, dan zal blijken dat God de Allerhoogste is, groter dan wie dan ook. Zo’n overtreffende trap krijgt juist kracht door tegenstand. Je hebt contrast nodig om te laten zien hoe sterk je bent. Als ik wil bewijzen dat ik sterk ben, dan heb ik een sterke tegenstander nodig om hem te verslaan. Contrast is dus nodig om dat te doen blijken. Wel, Hij is de Allerhoogste, Hij overtreft alles. Dat zal blijken op die grote sabbat. Hij is ook Degene Die trouw houdt en Die Zijn volk Israël zal geleiden en uitleiden om hen op hun bestemming te brengen in Zijn grote rust. Dus meteen die twee namen hebben we dan te pakken, en die passen perfect bij de sabbatdag.

Om in de ochtend Uw goedgunstigheid te vertellen en Uw trouw in de nachten. Dag en nacht dus. Maar er zit nog iets achter, en dat is dat wanneer de zon opgaat en het licht wordt, je vertelt van Gods goedgunstigheid. Maar als het nou donker is, als het duister is, dan zing je van Gods trouw. Dan zie je misschien even niets en kun je misschien nog niet zo zingen van Gods goedgunstigheid als wanneer de duisternis verdwijnt en je alles licht ziet worden, maar wel als de sabbatdag aanbreekt. Juist als het nacht is, waar kun je dan van zingen? Over de God Die je misschien niet ziet, waarvan volgens alles wat naar je zintuigen gerekend wordt niets blijkt. Maar dan steun je en kun je volledig vertrouwen op het feit dat God gesproken heeft en dat Hij beloofd heeft. En daar kun je dan van zingen in de nachten.

Op het tiensnarig instrument en op de citer, op gezang met de harp. Hier zie je precies ook waarom dit met recht een psalm is, want dat heeft te maken met musiceren, maar dan vooral met snaarinstrumenten. Ik heb trouwens wel eens begrepen – dat is een beetje evangelisch jargon – dat mensen zeiden: “Ja, dit tiensnarige instrument, dat is met de handen klappen, weet je wel.” Dat is leuk gevonden, maar dat is niet de gedachte. Het tiensnarige instrument is gewoon een instrument met, wat dacht u, tien snaren. Over de typologie daarachter gaan we het nu niet hebben, maar één ding blijkt wel: het zijn allemaal snaarinstrumenten en die lenen zich bij uitstek voor begeleiding bij zang. Dat was toen zo in de dagen dat David de componist was van deze psalm – wat er trouwens niet bij staat, maar daarover straks nog iets meer, de schrijver wordt hier namelijk niet genoemd – maar het was al zo dat psalmen gezongen werden bij de citer en bij de harp. Of zoals wij dat tegenwoordig doen bij de piano, want dat is ook een snaarinstrument. Of bij een keyboard; tegenwoordig is dat elektronisch, maar het idee is nog steeds dat van een snaarinstrument. Over de diepere betekenis van die instrumenten hebben we het een paar jaar geleden eens gehad toen we Psalm 150 onder de loep namen. Ook de blaasinstrumenten die daar uit de kast worden getrokken, en het orgel, wat bij uitstek van oudsher een verzameling van alle instrumenten is. Maar goed, hier gaat het om het tiensnarige instrument, de citer en gezang met de harp, de kinoor, waar het woord Kinneret ook van afgeleid is: het Meer van Gennesaret, dat ook de vorm heeft van een harp. Afijn, we lezen verder.

▶ 22:33 Verheugen over het Volmaakte Werk Dat God tot Stand Brengt ↑ hoofdstukken

Want hoezo, waarom is het zo goed om Hem te loven? Nou, we hebben daarover al een paar dingen gezien, maar hier wordt er nog iets aan toegevoegd. "Want U, JAHWEH, verheugt mij door wat U tot stand brengt; over de daden van Uw handen zal ik jubelen." De ik-figuur is hier ten diepste Christus Zelf. Dat zal ik straks ook in vers 10 laten zien, want dan gaat het inderdaad over de Christus, over wiens hoorn – wiens koningschap – verheven zal worden. Uiteindelijk is in deze Psalm de ik-figuur Christus Zelf, zoals dat zo vaak in de Psalmen is. U zou dat eens na moeten lezen in Handelingen 2, als Petrus op het tempelplein spreekt en Psalm 110 en Psalm 16 citeert, de Psalmen van David. Hij zegt dan dat David daar niet over zichzelf spreekt, maar over Iemand die uit zijn lendenen zou voortkomen en die daadwerkelijk uit de doden zou opstaan. Dat is profetisch.

Deze Psalm is ook profetisch. Waar spreekt deze Psalm van? Wel, van de dag dat de Sabbat gaat aanbreken. Maar voordat die Sabbat gaat aanbreken, gaat God iets tot stand brengen. Hij gaat inderdaad de werken van de mens doen ophouden om Zijn rust te laten aanvangen. Het is dat wat er beleefd zal worden op die Sabbat: dat de Messias – en onder leiding van hem feitelijk heel Israël, maar ook de volkerenwereld – zal zingen en JAHWEH zal loven. Waarom? Omdat Hij verheugt met wat Hij tot stand brengt. Niet de werken van de mens, maar dat wat Híj tot stand brengt.

Uiteindelijk zal ook blijken dat dit het einde van deze aeon is, aan het einde van de zes dagen. Dat is allemaal zeer actueel als u het mij vraagt. Dan zal blijken dat God inderdaad een einde maakt aan alle menselijk pogen en proberen, ook aan de menselijke arrogantie. We zullen dat straks ook nog zien: het gaat uiteindelijk om wat God tot stand brengt. Dat wat een mens in te brengen heeft, stelt helemaal niets voor. Je zou de vraag kunnen stellen: "Ja, maar wat heeft een mens dan nog te roemen?" En dan zegt Paulus: het is uitgesloten, opdat het zou zijn gelijk geschreven staat: "Wie roemt, die roeme in Hem."

Dat geldt niet alleen persoonlijk zo, het geldt voor het hele wereldgebeuren. Dat wat de mens in de wereld meent tot stand te moeten brengen – bijvoorbeeld het Messiaanse Rijk, oké, ze drukken het misschien wat anders uit: om deze wereld één te maken en om de dromen van de mensheid te realiseren, om deze wereld een 'better place' te maken, al dat soort dingen – al die dromen eindigen uiteindelijk in een nachtmerrie. Op het moment dat de mens het niet meer weet en er een einde aan gemaakt wordt, dan gaat God iets tot stand brengen. Wat zeg ik? Dan gaat God de Sabbat, de werkelijke rust tot stand brengen. Die laatste, die grote dag van de Sabbat.

"Over de daden van Uw handen zal ik jubelen," zegt de psalmist. En dan staat erbij: "Hoe groot zijn Uw daden, JAHWEH." Dat zal blijken als God Zich straks de Allerhoogste zal betonen; dan zal ook blijken hoe groot de daden van God zijn. Kijk, je kunt deze Psalm gewoon zo lezen en je kan zelfs nog denken aan Gods scheppingswerken. Dat is niet misplaatst hoor, want dat vindt u elders ook in de Schrift. Als u naar omhoog kijkt of u ziet de natuur, dan kunt u zo volkomen overdonderd zijn door de enorme grootsheid van de schepping en daarmee van de Schepper die dat allemaal bedacht en gemaakt heeft. Dat is overweldigend.

Toch gaat het in deze Psalm niet zozeer over Gods scheppingswerken, maar over de dag die Hij tot stand gaat brengen. Het is profetisch; het gaat over de grote Sabbatdag. Die lijn wil ik vooral vasthouden, want dat is namelijk de hele doelstelling van deze Psalm. Als God Zijn werk tot stand gaat brengen en de grootheid van Zijn daden zal tonen, zal Hij Zich de Allerhoogste betonen. Dus ik zou zeggen: laten we daar vooral naar uitkijken. Aan het einde van de zes dagen gaat de dag aanbreken. Dat betekent ook dat er nog heel veel gaat gebeuren.

God zal Zich inderdaad gaan uiten in Zijn daden. Nu doet Hij niets; de wereld zegt gewoon: "Waar is Hij?" Hij laat niets van Zich zien, Hij is verborgen. Hij laat de mens gewoon maar een beetje aanmodderen en Hij grijpt niet in. Maar daar gaat een einde aan komen. Aan het einde van de zesde dag gaat Hij ingrijpen en Zich daadkrachtig betonen. Dan zal ook blijken hoe diep Zijn plannen altijd al waren, want vanaf den beginne heeft Hij dit al verkondigd. Want waar vindt u voor het eerst de Sabbat? Nou, dat moet u in Genesis lezen, het eerste Bijbelboek. Al aan het begin had God vastgesteld: de zevende dag, dat is de dag van Mijn rust. En dat blijkt ook uiteindelijk profetisch te zijn. Hoe uitermate diep zijn Uw plannen! En zoals Job daaraan toevoegt: geen van Uw plannen kan verijdeld worden. Als God een plan heeft, dan volvoert Hij dat. Hij heeft niet zoiets als een plan B; God zit nog steeds op plan A. Trouwens, als er geen B en C is, dan hoef je niet eens meer over plan A te spreken. Hij heeft gewoon een plan en dat volvoert Hij.

▶ 29:25 De Redeloze Mens en de Definitieve Uitroeiing van de Goddelozen ↑ hoofdstukken

Ja, een redeloze man kent het niet en een dwaas begrijpt dit niet. Kijk, voordat de Sabbatdag – de grote bedoel ik dan – zal aanbreken, dan zal de mens in zijn redeloze hoogmoed zich tegen God gaan verheffen als een redeloos dier. Het gaat hier trouwens over het enkelvoud. Ik heb u in de structuur daar al eventjes op gewezen, maar ik geef het ter overweging dat het uiteindelijk gaat over die man: dat Beest van de eindtijd.

Natuurlijk kun je zeggen dat dit in het algemeen waar is. Een redeloos mens, een mens die zijn verstand niet gebruikt dat hij van God gekregen heeft, die kent en ziet God niet. Dan moet je echt inderdaad stekenblind zijn, maar goed. Een dwaas begrijpt dit niet. Jawel, maar juist in de eindtijd, op het einde van die zes dagen, de zes millennia, dan zal ook de mens zich waanwijs rekenen. Eigenlijk op het toppunt, dat is Babels. Dan heeft hij een toren gemaakt waarvan het opperste reikt tot in de hemel. En weet u wat God dan zegt? Dat moet u lezen in Genesis 11: "Ik zal neerdalen om te zien wat zij aan het doen zijn." Dus de mens is dan op het toppunt en God moet neerdalen om te kunnen zien waar zij mee bezig zijn. Kijk, dat zijn de verhoudingen. Hij is letterlijk de Allerhoogste. Hij is daar niet van onder de indruk.

En als straks in de eindtijd dat Beest komt, dat eigenlijk de culminatie is, het toppunt van het menselijk kunnen, van de menselijke intelligentie en de technologie – of hoe je het ook maar noemen wilt – als de mens op zijn hoogtepunt is gekomen, dan is hij uiteindelijk... Wij zouden zeggen: dat is een supermens, maar de Bijbel noemt hem een beest. Ja, verschil moet er zijn. Een redeloze man kent het niet en een dwaas begrijpt het niet.

Wanneer de goddelozen als kruid uitbotten en alle bedrijvers van wetteloosheid bloeien – en dan zie je dat dit een tijdsaanduiding is. Dit is niet zomaar in het algemeen een waarheid; nee, dit gaat over het aanbreken van de Sabbatdag. Ik val in herhaling: over het aanbreken van de Sabbatdag. Vlak voordat God Zich als de Allerhoogste gaat betonen, zal de goddeloosheid tot een absoluut hoogtepunt zijn gekomen. Dan zal het inderdaad als kruid opwassen; het zal veel succes hebben, het zal bloeien en vrucht dragen. Je denkt er heel wat van, maar weet u hoe God erover denkt? Wanneer de goddelozen als kruid uitbotten en alle bedrijvers van wetteloosheid bloeien, dan zullen zij uitgeroeid worden voor de toekomst. Voor immer, maar eigenlijk voor de toekomst tot aan de toekomst. En die toekomst, dat is natuurlijk de Sabbat. Die zullen zij niet meemaken, want dan worden ze namelijk uitgeroeid, verdelgd. God maakt daar een einde aan.

Degenen die met Hem geen rekening houden, de slechten, de moreel verdorvenen: beesten. Dat is wetteloosheid, zij die zichzelf tot regel en norm hebben gesteld. Wanneer zij allen bloeien, dan zegt God: het wordt tijd om te bloeden, als ik het zo mag zeggen. Dan zullen ze uitgeroeid worden voor de toekomst. Dat wil zeggen dat zij die dag niet gaan meemaken. En u zegt misschien: "Ja, maar dat is toch niet het einde?" Jawel, maar daar hebben we het nu even niet over. We hebben het nu over die Sabbatdag, niet over wat daarna nog gaat komen. Want ik zou zeggen, lieve mensen: don't worry. God laat nooit varen de werken van Zijn handen, ook niet van hen. Maar dat is hier niet het onderwerp. Het gaat hier over die grote dag van de Sabbat die zal aanbreken.

Dan zullen zij uitgeroeid worden voor de toekomst, aan het einde dus van de aeon, van dit wereldtijdperk, aan het einde ook van dit zesde millennium. En wat zal dan blijken? "Dan zullen zij uitgeroeid worden voor de toekomst en U verheven bent voor de aeon." Kijk, zie je hoe hier de dingen weer naadloos aansluiten? Dit is precies wanneer de Sabbat gaat aanbreken; als dé aeon gaat aanbreken, namelijk de Sabbatdag. Dit is de toekomende aeon en dan zal God inderdaad blijken de Allerhoogste te zijn. U bent verheven boven alles, want Hij is de Allerhoogste.

Zie je hoe deze psalm echt heel specifiek profetisch is en gaat over die Sabbatdag? Dan zal blijken dat Hij, God, de Allerhoogste is waar al die profeten over hebben gesproken in deze hele bibliotheek. Wat al duizenden jaren geleden werd voorzegd en wat bezongen en bejubeld werd in de psalmen, maar ook ver daarvoor door de profeten et cetera. Die aeon gaat aanbreken: die grote dag, dat hoogtepunt, die dag van rust. Dan zal Hij blijken de Allerhoogste te zijn.

Nu is het, als ik het even zo mag zeggen, nog nacht. We zien dat niet en er blijkt helemaal niets van. Nee, maar God is trouw. Hij houdt Zich aan Zijn woord. Hij is nog gewoon helemaal in het schema, als ik het zo mag zeggen. Het gaat allemaal zoals Hij dat gepland heeft. U bent verheven voor de aeon. Oh jawel, want zie – let op – het gaat dan gezien worden als de dag. Daarom heet het straks ook de openbaring, de Apocalyps. Alles komt tevoorschijn, alle dingen worden zichtbaar. Want zie, Uw vijanden – degenen die zich dus tegen Hem opzetten – want zie, Uw vijanden vergaan en alle bedrijvers van wetteloosheid worden verdreven. Dat is dus die dag. Dan wordt het gezien. Vandaag wordt er niets gezien. Vandaag is de tijd van de verborgenheid, oftewel de nacht. Maar dan zal Hij korte metten maken met al Zijn vijanden.

▶ 36:34 Het Centrum van de Psalm: de Verhoogde Hoorn van de Gezalfde ↑ hoofdstukken

En nu komen we bij het middelste van de psalm: "En U zal mijn hoorn verhogen als van een wilde stier." Laten we eerst even kijken naar die hoorn. Een hoorn in de Bijbel is altijd een type van koningschap. Dat zie je in de profetische boeken nog wel eens een keer. U kent misschien het beest waar ik het zojuist over had; dat vind je in Daniël, maar je vindt het ook in de Openbaring, de Apocalypse. Daar lees je over een beest met tien horens, en dan wordt dat zowel in Daniël als in het boek Openbaring ook uitgelegd: die tien horens, dat zijn tien koningen. Een hoorn is dus een uitbeelding van koningschap. Je leest bijvoorbeeld van David die gezalfd werd tot koning, en dat was met een hoorn. In die hoorn zat olie en hij werd daarmee gezalfd.

Die hoorn spreekt inderdaad ook van kracht, dat blijkt hier ook: "U zal mijn hoorn verhogen als van een wilde stier." Mijn hoorn is dus mijn koningschap. En hier blijkt ook inderdaad dat de ik-figuur van deze psalm degene is wiens koningschap straks in de Sabbatdag verheven zal worden. Zijn koningschap wordt verhoogd. Je vindt het in de psalmen nogal eens een keer terug, en misschien is dat wat vervreemdend taalgebruik voor ons, zoals er staat: "mijn hoorn verhogen." Dat betekent simpelweg dat het koningschap zijn plaats zal gaan innemen. Hier wordt die vergelijking gemaakt met een wilde stier. Als die stier zich gaat verheffen, nou, berg je dan maar. Dan gaat hij zijn hoorn, zijn koningschap, gebruiken. En als het een wilde stier is, dan berg je je dan maar helemaal. Dat is waar het hier ook over gaat: als God Zich de Allerhoogste gaat betonen, dan doet Hij dat door Hem die Hij tot Koning gesteld heeft.

En dan zal Hij inderdaad Zijn vijanden... dat lazen we toch? Dan zullen de vijanden vergaan. Maar hoe doet Hij dat? Wel doordat de hoorn van de Messias wordt verhoogd. Zijn koningschap wordt gevestigd en het zal ook alle tegenstanders tenietdoen en doen vergaan. Ja, als van een wilde stier. Dus het gaat inderdaad een einde maken aan alle vijandschap. Ik had u al veel eerder laten zien dat dit het middelpunt van de psalm is, het centrum. Het gaat hier over Christus Zelf, Hij wiens koningschap, wiens hoorn verhoogd zal worden. En waarom? Wel, Hij staat daar: "Ik ben met verse olie overgoten."

Kijk, nu bijt de slang weer in zijn eigen staart; we zijn weer waar we begonnen. Namelijk: hoe werd David koning? Hij werd gezalfd vanuit die hoorn, en dat is waar het hier over gaat. Hij is de Koning, Hij is namelijk gezalfd. Een hoorn is een prachtig beeld als je daar eventjes over doordenkt. Een hoorn werd in de Bijbel natuurlijk ook gebruikt om op te blazen, zoals we het zojuist over muziekinstrumenten hadden: de ramshoorn. Maar wat was zo'n ramshoorn? Dat was eigenlijk dat wat overgebleven was van een geslachte ram. Een ram, een dier, was geslacht en dan zou je zeggen: "Nou, dan is hij dood." Ja, dat zou je zeggen. Maar uiteindelijk is wat er overblijft de hoorn, en daarop wordt geblazen; hij brengt dus geluid voort. Die ramshoorn werd bijvoorbeeld geblazen bij het aanbreken van de sabbat, maar ook wanneer het volk verzameld moest worden. Bij feestelijke gelegenheden werd de hoorn, de shofar, geblazen. Dus eerst dat dier dat geslacht wordt, en wat er vervolgens overblijft is de hoorn, het koningschap. Eerst de slachting, daarna het koningschap. Dat is een plaatje van de Messias.

En dan trouwens die olie. Olie in de Bijbel is nooit aardolie, dat weten we; dat is altijd olijfolie. Olie die uit die boom komt die nooit doodgaat. Dat is olie die gebruikt werd om licht te laten schijnen, olie die gebruikt werd voor genezing, want het is ook geneeskrachtig. Die olie werd overal voor gebruikt, het was de Haarlemmerolie van die tijd; van allerlei dingen deed het dienst. In het heiligdom brandde daardoor het licht. Olie spreekt inderdaad van Geest, van leven dat voortkomt uit die boom die niet doodgaat. Want een olijfboom, dat weten we toch, die bomen kunnen duizenden jaren oud worden. In principe gaan die helemaal nooit dood, want die boom regenereert zichzelf. En daar komt olie uit voort.

"Met verse olie ben ik overgoten", dat is wat de ik-figuur hier zegt. De ik-figuur blijkt dus een centrale rol te spelen in het aanbreken van de Sabbat. Als straks de grote aion aanbreekt en God Zich de Allerhoogste zal betonen, dan zal Zijn hoorn, Zijn koningschap verhoogd worden. Waarom? Dat is toekomst. "Ik ben met verse olie overgoten", dat is het verleden. Hij is gesteld tot de Messias, Hij is gezalfd toen Hij opstond uit de doden. Dat is het geweldige: toen Hij opstond uit de doden, toen werd Hij gezalfd met Gods Geest. Toen kreeg Hij de Geest, dat is de olie, en toen werd Hij de Gezalfde. Onvergankelijk leven ontving Hij toen. En straks zal Zijn hoorn worden verhoogd. Dat is nu nog niet zo; Zijn hoorn is nu nog niet verhoogd. Hij is wel gezalfd met verse olie en Hij heeft onvergankelijk leven ontvangen, maar straks gaat Zijn hoorn verhoogd worden als van een wilde stier. Dan zal Hij de Sabbat doen aanbreken en de aion waarin God de Allerhoogste zal zijn en verheven zal zijn, zal dan bewezen worden en dat zal dan blijken.

"En U zal mijn hoorn verhogen als van een wilde stier, ik ben met verse olie overgoten." En mijn oog – mijn oog, dat van de Messias – zal kijken op hen die tegen mij in een hinderlaag liggen, en mijn oren zullen horen van kwaaddoeners die tegen mij opstaan. Dit spreekt allemaal van die tijd dat Christus' heerschappij op aarde gevestigd zal worden. Dat gebeurt trouwens niet allemaal op een late namiddag hoor; dit is een hele periode. Eerst lees je dat Christus Koning zal worden over Israël; Hij zal dan uiteindelijk Zijn plaats innemen in Jeruzalem. Maar vervolgens, als Israël tot Zijn domein behoort en als daar het Koninkrijk is begonnen, dan gaat vervolgens het Koninkrijk ook gevestigd worden over de hele volkerenwereld. En daar gaat een periode overheen. Dat is een heel uitgebreid onderwerp, maar het gaat er eventjes om dat als Hij de Koning zal zijn, Hij eerst nog zal moeten gaan afrekenen met al die vijanden en met al die tegenstanders die tegen mij in een hinderlaag liggen en van kwaaddoeners die tegen mij opstaan. Dat wil zeggen dat als Christus straks zal terugkomen en Zijn Koninkrijk gaat aanvangen in Jeruzalem, Hij Zijn heerschappij gaat beginnen en vanaf Zijn troon Zijn heerschappij gaat vestigen en ook uitbreiden en wereldwijd laten aanvangen. Dus die heerschappij wordt niet zo voetstoots aangenomen; nee, Hij zal Zich dan ook daadwerkelijk gaan bewijzen en Zijn vijanden tenietdoen. Over die tijd gaat het hier.

Mijn oog zal kijken op hen... die in de hemel zetelt, dat is trouwens een andere psalm, Psalm 2, die lacht. Hij zegt: "Ik heb toch Mijn Koning gevestigd of Mijn Koning gesteld daar op Sion, Mijn heilige berg." Dus wat willen die volkeren die nu tegen Mij optrekken? Daar gaat dat boek de Apocalypse over. We praten hier niet over concepten of over filosofische bespiegelingen; we praten hier over een realiteit die binnenkort in deze wereld zal blijken. Dat de aion, die Sabbat, daadwerkelijk gevestigd gaat worden. Let maar op het Midden-Oosten: daar in Jeruzalem, daar gaat het allemaal gebeuren. Daar heeft God Zijn Koning gesteld en daar zal Hij ook korte metten maken met al zijn – en daarmee ook Gods – vijanden. En dan...

▶ 46:58 De Rechtvaardige Bloeit als een Palmboom van Overwinning ↑ hoofdstukken

De rechtvaardige, die zal als een palmboom uitbotten en als een ceder in de Libanon groot groeien. Je krijgt hier weer een ander deel van de psalm; je moet nog maar even terugkijken in die indeling. Maar hier begint weer die fase als eenmaal de Sabbat zal zijn aangebroken. Daar gaat heel wat overheen, hè? Dat hebben we in de voorgaande verzen gezien, voordat die Sabbat zal aanbreken en de aeon, de toekomende aeon, gevestigd zal worden in deze wereld. Dan zal er een heel slachtveld plaatsvinden: de vijanden die worden verstrooid en die worden tenietgedaan. Maar als dat eenmaal gebeurd zal zijn, als de zesde dag ten einde zal zijn... Maar dan breekt de zevende dag aan. En in die laatste verzen wordt dat bezongen.

Dan zal dé rechtvaardige – en als u het mij vraagt, is dat hier ook weer enkelvoud – in de eerste plaats de Christus zelf zijn. De rechtvaardige. Die zal als een palmboom uitbotten en als een ceder in de Libanon groot groeien. Een palmboom, dat is mooi. Dat is ook weer zo'n groenblijvend monument. Die laat zijn blad niet vallen, net als een naaldboom; het blijft groen. Daarmee is het ook een beeld, net als die olijfbomen die niet doodgaan, van leven. En hij is groen, hij blijft groen; het is een monument, feitelijk een opgericht teken. Dat is wat een palmboom is: een opgericht teken wijzend naar boven, uiteraard met daarbij een kroon van bladeren op de top. Feitelijk is die palmboom daarmee weer een type van Christus zelf in de eerste plaats, en van de overwinning die Hij behaald heeft.

Maar dat weet u: palmtakken en palmbladeren worden juist ook altijd gebruikt als embleem van de overwinning. Als er een overwinning heeft plaatsgevonden, dan wordt er gezwaaid met palmtakken. Als dat gevierd wordt, dan hoef je niet per se 'Hosanna' te roepen. Nee, maar het idee in het algemeen is die palmtak. Dat was van oudsher een beeld, het maakt deel uit van de bekroning en het is een uitbeelding van overwinning. Gek hè, dat soort symboliek zijn wij allemaal vandaag de dag, en die vanzelfsprekende associaties, kwijtgeraakt. Wij zijn zo wijs; wij weten hoe de dingen in elkaar steken. We weten misschien een heleboel over een palmboom, over de soorten en dergelijke, maar over de echte betekenis, daar was vroeger veel meer verstand van. Daar had men kaas van gegeten; men wist hoe die dingen zaten. Men wist dat een palmtak spreekt van overwinning.

Ja, nou, straks zal de rechtvaardigheid... Hij zal als een palmboom uitbotten. Als een ceder – u weet wel, dat zijn die gigantische grote bomen waar de Libanon vooral ook bekend om was – als een ceder zal hij groot groeien. Zij die overgeplant zijn in het huis van JAHWEH. Hier gaat het weer, hier is weer meervoud. Dit was enkelvoud, dit is meervoud. Daar moet u op letten. Jammer dat in alle gangbare vertalingen hier gewoon 'geplant' staat, maar er staat letterlijk – en u kunt het in alle handboeken nalezen – dat zij overgeplant zijn. Dus van het ene naar het andere overgezet. Wat ik nu zeg is niet omstreden; het is gewoon bekend. Zij die overgeplant zijn... Je vindt het ook in... Wat ik al voelde aankomen: de batterij is op. Oké.

▶ 51:51 Overgeplant in het Huis van Yahweh voor Blijvend Opstandingsleven ↑ hoofdstukken

Zij die overgeplant zijn in het huis van Yahweh; dat is wat je ook in Psalm 1 vindt over die gelukkige man. Hij is geplant aan waterstromen, maar er staat eigenlijk: hij is overgeplant aan waterstromen. En dan lees je erbij: "welks loof niet verwelkt", hij blijft groen en hij geeft zijn vrucht op zijn tijd. Hij is altijd groen en geeft vrucht, en dat spreekt uiteraard van opstandingsleven. Hij is overgeplant in een nieuwe, waterrijke omgeving. Eerst bevond hij zich in dorre aarde, in een omgeving van dood en dorheid waar hij het zou afleggen, maar vervolgens is hij overgeplant en ontvangt hij nieuw leven. Dat is eigenlijk wat straks over de aeon gezegd kan worden. Wat men dan zal genieten, zijn de vruchten; de vruchten zal men plukken van het nieuwe leven van de Christus, de Gezalfde.

Zij die overgeplant zijn in het huis van Yahweh — want daar woont God — die zullen uitbotten in de hoven van onze God. Let even ook op de tegenstelling die hier gemaakt wordt, want we zagen in vers 7 dat wanneer de goddelozen uitbotten, groeien en bloeien, zij zullen omkomen. Maar hier, als dat eenmaal gedaan zal zijn, lees je over de rechtvaardige die overblijft: nieuw leven. God Zelf woont dan op deze aarde in het huis van Yahweh. Letterlijk zal er straks ook weer een tempel staan in Jeruzalem waar de volkeren naarheen zullen optrekken, en dat zal een geweldige tijd worden van vrede, van rust en van rechtvaardigheid. Een Koning wiens hoorn verhoogd is, zal heersen in recht en gerechtigheid. De grote Sabbat. Terwijl de goddelozen aan hun einde gekomen zullen zijn, zullen de rechtvaardigen overgeplant zijn in de hoven van onze God; in de voorhoven, in het paradijs. Want dat is wat de aarde uiteindelijk wordt: één grote hof.

En dan staat erbij: in de grijze ouderdom zullen ze nog produceren. Dat wil zeggen dat de leeftijd dan helemaal niet meer van belang blijkt te zijn. In de grijze ouderdom zullen ze nog produceren — "vruchtdragen", zegt de MBG-vertaling — en glanzend en groen zullen zij zijn. Zie je dat hier sprake is van overwinningsleven? Dit is trouwens ook echt concreet zo straks in het Messiaanse Rijk. Als de Sabbat straks gaat aanbreken, dan zullen de mensen leeftijden krijgen als van de bomen; dat staat in Jesaja 65. Zoals dat in het begin ook ooit was, zullen ze honderden, bijna duizend jaar oud worden. Daar kun je je nu totaal geen voorstelling van vormen en je zou er nu ook niet aan moeten denken. Dan ben je tachtig of negentig en zeg je: "Goh, nu heb ik nog maar een tiende gehad, als dat zo moet..." Nee, maar dat is juist het geweldige: een honderdjarige is dan nog een jongeling. Je leest dat ook in Jesaja 65.

Dat is niet door menselijke technologie of door een pilletje dat dan verworven zal worden. Ik denk trouwens wel dat het te maken heeft met bladeren en vruchten, maar dat is een verhaal apart. In ieder geval zal dit heel letterlijk zo zijn, hoewel het trouwens ook een uitbeelding is van een geestelijke, universele waarheid. Namelijk dat degene die put uit de Bron, uit dit levende water, dat is zó vitaliserend. Dat geeft kracht, dat richt omhoog als een palmboom en dat wordt bekroond met vruchtdragen. In de grijze ouderdom zullen ze nog produceren, glanzend en groen zullen ze zijn. Dat is een geweldige garantie voor echt leven en vitaliteit.

▶ 56:52 De Vaste Rotsgrond: Yahweh Doet Altijd Recht aan Zijn Woord ↑ hoofdstukken

Het is om te vertellen dat JAHWEH recht is. Mijn rots, in wie geen onrechtvaardigheid is. En daarmee sluit de psalm af. Ik zei al: de psalm eindigt daar waar zij begon, namelijk met Hem te bezingen en te vertellen dat JAHWEH, God, recht is. En in wie geen onrechtvaardigheid is – dat wil zeggen dat Hij recht doet aan Zijn woord. Dat is ook wat Zijn trouw betekent. Van Hem kun je altijd op aan. Als Hij iets zegt, dan kun je er vergif op innemen. Dat kan ik gerust zo zeggen, want zo gaat het: Hij doet recht aan Zijn belofte en Hij vervult dat.

Wat die sabbatdag betreft: kijk niet om je heen als je wilt weten hoe ver het is met deze wereld. Kijk niet om je heen, want daar blijkt nu nog niets uit. Want nu zie je inderdaad steeds meer die tijd aanbreken waarin de goddelozen uitspruiten als groen en dat lijkt een geweldig succes te hebben. Vergeet het maar; het is wachten op de dag die gaat komen, de dag die God belooft. Hij doet recht aan Zijn belofte. En dan zal ook inderdaad blijken dat dát de solide rotsgrond is.

Vandaar ook dat er staat: "Om te vertellen dat JAHWEH recht is, mijn rots." Dat wil zeggen: op Hem kan ik werkelijk bouwen. Zijn woord is solide, dat geeft niet mee. En al is in deze hele wereld alles turbulent in beweging – de een zegt dit, de ander zegt dat – wat is het dan geweldig dat daar een rots is. Een rots in de branding. Wat er ook tegenaan wordt ingebracht, het slaat allemaal stuk op die geweldige rots.

Ik stel voor dat we daar ook een lied over gaan zingen.