▶ 00:00 De Symboliek van Licht in de Donkere Dagen ↑ hoofdstukken

Heel hartelijk dank, Ton, voor deze mooie inleidende woorden. Ook van mijn kant natuurlijk allemaal een heel goede morgen: broeders en zusters, dames en heren, vrienden. Ik bepaal u vanmorgen bij een onderwerp dat, denk ik, heel erg actueel is. Kijk eens aan, wat een verzorging voor deze lieftallige dame. Dankjewel. Ja, voor de goede orde: dat is mijn eigen vrouw hoor. Oh, daar moet je mee uitkijken, dat weet ik.

Met actueel bedoel ik dit: we leven momenteel in de donkere dagen voor Kerst, zoals dat heet. Daar word je deze dagen sowieso al bij bepaald door de daglengte. Of moet ik eigenlijk zeggen: door de 'dagkorte'? Ik bedoel dit: het is pas heel laat licht en het wordt weer heel vroeg donker, en het wordt nog erger. Daar komt nog eens bij dat een dag als deze ook nog eens heel erg donker is. Waar heeft een mens dan meer behoefte aan als het zo donker is? Nou, dat lijkt mij duidelijk. Juist deze week werd er in een actualiteitsrubriek nog op gewezen dat de verlichting elk jaar in de maand december nog weer enorm toeneemt. Terwijl we in deze maanden, en met name in december, al zo gebrand zijn op het hebben van lichtjes. Elk jaar wordt het nog weer meer: in de huizen, maar ook rondom de huizen en in de tuinen.

Je kunt daar natuurlijk van zeggen: "Ja, maar dat is allemaal kunstlicht." Je kunt daar op een negatieve manier tegenaan kijken, als zouden mensen houvast proberen te vinden in iets wat geen houvast heeft en dat het allemaal maar nep en kunst is. Maar ik zou het eigenlijk op een positieve manier willen duiden. Het geeft namelijk een natuurwet aan: een mens is nu eenmaal gericht op licht, of verlangt in elk geval naar licht. Dat zit in onze natuur ingebakken. Zoals een bloem dat trouwens ook heeft; die keert zich van nature altijd naar het licht toe. Daar is een mens op gemaakt en juist als het dan zo donker is, dan wordt die behoefte aan licht zo sterk gevoeld.

Het is duidelijk dat als we het daarover hebben, daar natuurlijk symboliek in gelegen is. Feitelijk voelt elk mens wel aan dat licht ergens voor staat. Wij spreken sowieso al van licht en warmte, want die twee hebben alles met elkaar te maken. Daar waar licht geproduceerd wordt, daar is ook warmte. Er komen nog andere begrippen bij die daar direct aan gekoppeld zijn, zoals wat de vorige keer door mijn broer naar voren is gebracht over de koppeling van licht en leven. Daar waar licht verschijnt, daar komt ook leven. Dat verklaart ook het hele fenomeen van de jaargetijden en de lente die straks weer aanbreekt. Dat wordt allemaal bepaald door licht.

Het is duidelijk — en dat is eigenlijk ook de basis, de rots van waaruit we vervolgens gaan spreken — dat dit alles een taal spreekt. Dit gaat over de boodschap die God hierin, in de natuur en in die natuurlijke behoeften die de mens etaleert, te zeggen heeft. Licht spreekt ergens van, en duisternis uiteraard ook. Want ja, wat is duisternis? Dat is eigenlijk niet eens iets; het is meer het ontbreken van iets. Duisternis is gewoon daar waar licht niet is. Net zoiets als kou; kou is ook niets, het is dat waar warmte ontbreekt. Dat geldt voor de dood ook. De dood is ook niets; het is namelijk dat waar leven ontbreekt.

Dit is een thema dat zo universeel is in heel de menselijke geschiedenis en ook in de Schriften. Het feit dat wij straks, juist in deze decembermaand, Kerst vieren, wordt natuurlijk sinds een aantal — pakweg achttien of negentien — eeuwen gekoppeld aan de geboorte van Jezus. Ten onrechte overigens. In feite heeft het een veel oudere oorsprong, namelijk het vieren van de zonnewende. Dat wil zeggen: het fenomeen dat het licht afneemt, maar juist dan op het keerpunt van 21 december het licht weer sterker gaat worden en feitelijk de duisternis overwint. Dat is wat gevierd wordt, want van het licht moeten we het hebben. Dat spreekt van zicht en van uitzicht.

Over die dingen wil ik graag wat meer vertellen, want zowel vanuit de Schrift als vanuit de hele menselijke beleving en de cultuurgeschiedenis zie je dit thema altijd heel prominent naar voren komen: licht en duisternis.

▶ 06:28 Jesaja 9: het Beloofde Licht in de Doodsschaduw ↑ hoofdstukken

En het eerste woord wat ik daarbij wil citeren – en ik had in verband met dit onderwerp natuurlijk een hele ruime keuze – is een hele bekende. Er zijn werkelijk honderden schriftplaatsen die allemaal te maken hebben met dit contrast van licht en duisternis. Dat is ook de reden waarom ik daar nu ook mee begin. Ik ga een stuk of vier, vijf schriftplaatsen met u bespreken. In die zin heb ik het, zoals Ton het inderdaad al zei, erg makkelijk. Want wat ik doe, is: ik open het Woord en ik laat zien wat er staat. En ik licht bepaalde dingen nog wat nader toe. Kijk, let op, dat staat er precies. En dat komt daar vandaan en daar komt het ook voor. Nou ja, dat soort dingen; dat doe ik graag.

Maar in Jesaja 9, en dat is een woord wat ook in deze dagen nogal eens een keertje wordt geciteerd, gaat het om hetzelfde hoofdstuk waar ook die woorden geprofeteerd worden, pakweg zes tot zeven eeuwen voor de geboorte van de Heer Jezus bij monde van de profeet Jesaja: "Dat een kind ons geboren is, een zoon ons gegeven is en de heerschappij rust op zijn schouder." Het is dat hoofdstuk waarin enkele verzen eerder dit gezegd wordt: "Het volk dat in donkerheid wandelt" – kijk het maar eens na in het verband. Dan gaat het toch echt over het Joodse volk of meer in het algemeen het volk van Israël. Dat volk dat in donkerheid wandelt, en dan gaat het over Israël. Het volk waarmee het oude verbond – want zo heet dat inmiddels dus – gesloten was. Geknecht ook onder lasten. Onder, zoals Paulus dat ook noemt, de bediening van veroordeling. Het is de bediening van de dood.

Het volk wandelde in donkerheid, maar het was in verwachting. Want wat staat er dan? Het ziet een groot licht; over hen die wonen in een land van doodsschaduw, straalt een licht. Hier wordt iets voorzegd. Jesaja zegt: het volk dat weliswaar nu nog in duisternis wandelt... En dat is ook juist wat bij de profeet Jesaja nogal duidelijk wordt gemaakt: dat het volk geknecht was en in slavernij was van lasten en verplichtingen waar het onder gebukt ging. Het wandelde in de donkerheid, maar het zou een groot licht zien en dat spreekt, dat kan niet anders, van de Messias. De komst van de Messias, en die heet dan ook – en ik zal dat straks ook laten zien – het Licht der wereld. Zo noemt Hij Zichzelf ook: het Licht der wereld. Maar in feite is Hij het beloofde Licht. Het licht zou ooit de duisternis verdrijven.

En u moet dan ook weten dat ook hierbij, in deze aanduiding als de Messias, de Christus het Licht genoemd wordt, dan is dat juist ook omdat Hij het leven zou gaan geven. Licht en leven hebben alles met elkaar te maken. Nou ja, daar hadden we het al even over, maar dat is ontzettend belangrijk. Hij, het Licht, zou komen. Kijk, in feite, waarom is deze wereld duister? Wel, omdat ze ook gebukt gaat onder de dood. Ze is een stervende wereld. We zijn stervelingen. En wat is het licht dat stervelingen zouden zien? Dat is dat er leven is dat sterker is dan de dood, dat de dood overwint. Wel, dat licht, dat zou gaan schijnen in een land van doodsschaduw.

Trouwens, daar wil ik nog even op wijzen. Want in de NBG-vertaling wordt het vertaald met 'diepe duisternis', maar letterlijk staat daar een woord dat te maken heeft met het woord voor 'dood'. En vandaar ook dat het in de Statenvertaling vooral wordt weergegeven met 'doodsschaduw'. Want zoals licht geassocieerd wordt en gekoppeld is aan leven, zo is duisternis gekoppeld aan de dood. Schaduwen van de dood. De dood werpt haar schaduw vooruit en dat is precies wat een sterveling tot een sterveling maakt. Je hebt het zicht op de dood, dat onontkoombaar is. Dat is in feite de doodsschaduw.

Wel, het volk – en dat kun je toepassen in de eerste plaats op Israël en dat is ook precies de uitleg – maar in het algemeen is het zo dat de hele wereld in duisternis is, namelijk sterfelijk. En aan die wereld wordt licht beloofd. Namelijk in die wereld die gebukt gaat onder, en te maken heeft met, die doodsschaduw. En zij zullen het licht zien, zodat je dus twee contrasten hebt, een contrastpaar: namelijk licht, van leven, en aan de andere kant: doodsschaduw.

▶ 12:17 Johannes 8 en 12: Christus als het Licht Der Wereld ↑ hoofdstukken

Ik ga nu vervolgens naar een andere schriftplaats en die is daar direct eigenlijk ook mee verwant. Want met name in een boek als het Johannes-evangelie zien we dat Johannes heel dikwijls — sowieso is hij de zwart-wit evangelist — werkt met contrasten. Hij werkt met leven en dood, licht en duisternis, met waarheid en leugen. Al dat soort contrasten spelen een hele grote rol in Johannes. Johannes is niet de man die nuances en allerlei kleuren laat zien, maar inderdaad, het is zwart-wit.

In Johannes 8 lees je een passage waarvan de context trouwens erg boeiend is, want het heeft ook alles weer te maken met het feest dat Israël vierde in de winter: Ghanouka. Als ik me niet vergis, is het momenteel ook Ghanouka deze dagen; dat is het lichtfeest. Het was in die tijd dat de Heer Jezus zei: "Ik ben het licht van de wereld; degene die Mij volgt, zal niet in de duisternis wandelen, maar hij zal het licht van het leven hebben." Ook hier weer: het licht van de wereld. Hoezo het licht? Wel, Hij is degene die was aangekondigd door de profeet en wat zou Hij brengen? Ja, licht in de duisternis. Hij zou inderdaad openbaar maken, want eigenlijk — we zullen dat later nog zien in Efeze 5 — is er ook een definitie van licht, namelijk: licht is eigenlijk alles wat openbaar maakt. Zo wordt het in Efeze 5 ook geformuleerd en feitelijk fungeert het ook als een definitie, een omschrijving van wat licht nu eigenlijk is: dat is dat wat openbaar maakt. Zodat duisternis daarmee dus ook gedefinieerd is, want duisternis is alles wat verbergt, waardoor je de dingen niet meer ziet.

Maar Hij is het licht van de wereld. En wat doet Hij? Wel, Hij brengt leven. Leven dat sterker is dan de dood, oftewel opstandingsleven. Daar moet u even goed bij stilstaan. We hebben soms de neiging om zulke verzen eruit te lichten en dan kun je het aan de wand hangen. Dat is een mooie spreuk en daar doe ik niets van af, maar het gevaar en het nadeel daarvan is dat je dan niet meer de omgeving van zo’n tekst ziet, de hele context waarom dat zo gezegd wordt. De Heer Jezus was hier aan het woord enige tijd voordat Hij overgeleverd zou worden, enige tijd voordat Hij zou sterven. Hij was in de tempel en dat Hij deze woorden sprak, dat moet je even zien in het licht van die tijd. Dat wil zeggen, Hij sprak tot Zijn toehoorders en dan zegt Hij tot hen: "Degene die Mij volgt, die zal niet in de duisternis wandelen, maar hij zal het licht van het leven hebben."

Ook dat kun je natuurlijk gewoon in het algemeen zeggen: als je de Heer Jezus Christus volgt, dan zul je het licht hebben, namelijk het leven. Dat is waar, maar we moeten nu eventjes teruggaan in de tijd waarin de Heer dit zei voor Zijn sterven. Hij zegt: "Als jullie nu naar Mij luisteren, als jullie gehoor geven aan Mijn woord, dan geef Ik je de garantie: degene die Mij volgt, zal niet in de duisternis wandelen." Wat dan wel? Nee, die zal het licht van het leven hebben. De belofte wordt gegeven dat als je Mij volgt en gehoor geeft aan wat Ik zeg, dan zul je Mij straks als de Opgestane zien.

En dat is ook gebeurd. Degenen die inderdaad de Heer volgden, die hebben Hem in Zijn opstanding gezien en ontmoet. Hij is bij vele gelegenheden verschenen, een keertje zelfs aan vijfhonderd broeders tegelijk. Hoe groot dat gezelschap precies is geweest in totaal, weet ik niet, maar we moeten dan denken aan enige honderden, minimaal dus vijfhonderd. Maar al degenen die de Heer inderdaad gevolgd zijn en gehoor hebben gegeven aan Zijn woord, die hebben Hem in Zijn opstanding ontmoet. Dat is een heel boeiend onderwerp; daar moeten we het bij een andere gelegenheid nog maar eens een keer over hebben. Maar de Heer is dus niet verschenen aan de rest van het volk; degenen die Hem niet volgden en ook geen gehoor gaven aan dat wat Hij sprak en dat niet beaamden en dat niet wilden horen. Wel, die wandelden in de duisternis; die hebben geen idee gehad van wat er vervolgens gebeurde.

Dat brengt mij op het volgende, namelijk Johannes 12. En dat is interessant, want degenen die de Bijbelstudie in Bodegraaf afgelopen donderdag hebben bezocht, komt dit bekend voor, want toen hadden we het juist over dit vers. We spraken daar uitgebreid — het was de 42e studie over het Johannes-evangelie — over dit vers. Dan zegt de Heer Jezus, en dit is nu een dag of twee, drie voordat Hij daadwerkelijk wordt overgeleverd, Zijn laatste woorden die Hij publiekelijk binnen de Joodse context spreekt. De rest van wat Hij gezegd heeft is allemaal in de kring van intimi geweest, maar Zijn laatste woorden aan het publiek heeft Johannes hier opgetekend.

"Jezus dan zei tot hen: Nog een kleine tijd is het licht onder jullie, te midden van jullie. Wandel terwijl jullie het licht hebben, opdat de donker jullie niet zou grijpen." Profiteer nu van het licht, luister naar Mij, want wie in het donker wandelt, weet niet waarheen hij gaat. En dan wil ik er even op wijzen: ik heb het hier expres even met een hoofdletter geschreven. Waarom? Omdat Hij niet zomaar de mens in het algemeen bedoelt. Je kunt zeggen: ja, wie in het donker wandelt, die weet niet waar hij heen gaat; dat is in het algemeen zo natuurlijk. Maar waar de Heer Jezus het over heeft, is over Zichzelf. Wie in het donker wandelt, die weet niet waar Hij — namelijk Hijzelf; de Heer spreekt hier dus over Zichzelf in de derde persoon — waar Ik heen ga.

Het laatste wat het Jodendom gezien heeft, is dat Jezus van het kruis gehaald werd en vervolgens in het graf werd gelegd. Dat was het laatste. Waar Hij vervolgens gebleven is, men weet het niet. Eén ding is zeker: de derde dag werd de steen weggerold en het graf was leeg. Vriend en vijand waren het erover eens dat dit gebeurd was. Maar waar Hij eigenlijk heen was? Men heeft een leugen verzonnen en gezegd dat de discipelen het lichaam gestolen hebben, en dat dit lege graf zou moeten verklaren wat er gebeurd was, wat bizar en absurd is. Maar men wandelde dus in de duisternis; men volgde de Heer Jezus niet en dus wandelde men in de duisternis. Men wist niet wat er van de Messias gebleven was. Men had het licht niet meer onder zich en dus is ook de waarheid van de opstanding hen ontgaan. Men wandelde zo dus letterlijk ook in de duisternis.

Ik benadruk dit, voordat we nu naar de brieven van Paulus gaan, omdat dit heel historisch is. Het zijn niet zomaar van die mooie metaforen van licht en duisternis. Waar de Heer het over heeft is: degenen die Mij niet volgen en degenen die niet naar Mij luisteren, die tasten in het duister over Mijn lot en die weten niet wat er van Mij zal worden; dat Ik daadwerkelijk de Messias ben en dat Ik het leven aan het licht breng. Die wandelen dus met recht in de duisternis en die hebben geen idee waar Hij, dus de Messias, heen zou gaan. Zij hebben dus niet het licht van het leven; de waarheid van de opstanding ontgaat hen.

Nou, ik heb nu wat gelezen uit het boek Jesaja, de profetie over de komst van het licht. Ik heb wat gelezen uit het Johannes-evangelie, waar de Heer Zichzelf als het licht van het leven benoemt. Dan gaan we nu naar de brieven van Paulus. Daar wil ik ook een paar passages uit lezen. Ik zei al: de keuze aan rijkdom was enorm als we het hebben over dat contrast van licht en duisternis.

En duisternis, en hoeveel schriftplaatsen je daar niet voor kunt noemen. U kunt straks natuurlijk met gemak naar mij toe komen en zeggen: waarom heb je niet over Psalm 119 gesproken, van "Uw woord is een lamp voor mijn voet en een licht op mijn pad"? Dan zeg ik: ja, zo weet ik er nog wel een paar. Er zijn vele schriftplaatsen.

Dus als u zegt dat het heel selectief is wat ik doe, ja, dat is absoluut het geval. Maar ik wil een paar highlights vanuit dit perspectief ook tonen. Met recht highlights, ja.

▶ 23:05 Romeinen 1: de Verduistering van het Onintelligente Hart ↑ hoofdstukken

Romeinen 1 is het hoofdstuk waarin naar voren gebracht wordt dat heel de wereld op de hoogte is, of kan weten, dat er een Schepper is. Dat wordt namelijk met het verstand doorzien. Ik haak nu aan in vers 21, omdat het me om dit vers gaat en met name om het slot ervan. Wat Paulus naar voren heeft gebracht, is dat elk intelligent mens – dat wil zeggen: een mens begiftigd met verstand – intelligentie herkent in heel de schepping. Dieren weten daar niet van, want die missen die intelligentie en het vermogen om te denken: "Oh, maar dat is zo knap in elkaar gezet, daar moet een Creator zijn." Een dier kan dat niet, een mens wel. Iemand die begiftigd is met verstand, die weet: dit is zo ongelooflijk knap. Men spreekt dan over 'intelligent design'. Een intelligent ontwerp zie je in elk ding; in elke creatie zie je die intelligentie.

Welnu, een intelligent mens herkent die intelligentie. Laat ik het even voorlezen – ik had er eigenlijk even een dia van moeten maken – maar er staat: "Want hetgeen van Hem niet gezien kan worden" – van Hem, God – "namelijk zijn onzienlijke kracht en goddelijkheid..." Ik bedoel, God zelf onttrekt zich aan de waarneming. Hij maakt geen deel uit van de schepping; Hij is de onzienlijke God. "Maar dat wordt vanaf de schepping der wereld uit zijn werken met het verstand doorzien, zodat zij geen verontschuldiging hebben." Met andere woorden: elk mens weet van God. Hij moet er zijn. Dat is zelfs ingeschapen. Het loutere feit dat een mens ook zoekt naar de zin van het bestaan, geeft al aan dat hij er eigenlijk vanuit gaat dat het bestaan een zin heeft. En dat hij dus bedoeld is en dat er dus een Schepper moet zijn; Iemand die aan het bestaan een bedoeling toekent.

Hoewel zij God kennen... Overigens nog één ding. Die kennis, en dat is wat Romeinen 1 ook naar voren brengt, is wat de mens doet met die kennis, met de waarheid waarvan hij weet dat het zo is. Wat doet hij? Hij drukt het ten onder. Het wordt in ongerechtigheid ten onder gehouden. Dat is eigenlijk ook een van de thema's in Romeinen 1: de waarheid wordt ten onder gehouden. Dat is in feite zelfs de definitie van ongerechtigheid. Je doet de waarheid, de feiten, geen recht. Het moet onderdrukt worden. Daar moet je moeite voor doen, want iedere keer komt het, net als met een bal die je onder water houdt, automatisch weer naar boven. Je kunt je er uiteindelijk niet aan onttrekken. De waarheid komt altijd boven tafel; dat is het voordeel van de waarheid. Die hoef je niet te verdedigen, die komt altijd aan het licht. Ze zeggen wel eens dat het verschil tussen de leugen en de waarheid is dat de leugen vaak veel sneller is, maar de waarheid een groter uithoudingsvermogen heeft. De waarheid achterhaalt altijd de leugen.

Maar goed, de waarheid wordt ten onder gehouden. "Immers hoewel zij God kennen, verheerlijken of danken zij Hem niet als God." Dat is de consequentie natuurlijk. Als Hij er is, dan betekent dat dat alles wat ik zie, alles wat ik waarneem en alles wat ik ook van Hem ontvang, daar krijgt Hij de credits voor. Wat is de logica van het bestaan? Je weet dat Hij er is, en dus verheerlijk je Hem. Dat wil zeggen: je stelt zijn heerlijkheid in het licht. Je herkent Hem in dat wat Hij gemaakt heeft en daarmee stel je zijn heerlijkheid ook in het licht. Als de schepping al zo groot en heerlijk is... Het gekke is dat mensen dat herkennen. Er zijn atheïsten genoeg – of mensen die zich atheïst noemen, laat ik het zo formuleren – die met verbazing om zich heen kijken en in elk detail van de natuur zeggen: "Geweldig zeg!" Daar kun je je niet aan onttrekken. Maar als dat een creatie moet zijn, zo bedacht, dan geef je Hem daarvoor de erkenning. Het is namelijk schepping, en als de schepping zo groot is, dan getuigt dat van de heerlijkheid van de Schepper. Door dat in het licht te stellen, verheerlijk je Hem en dank je Hem voor alles wat je krijgt. Alles wat je hebt en alles wat je krijgt, dat krijg je van Hem. Ik ben zijn creatie; het hele bestaan is daarmee feitelijk ook op Hem gericht. Als je dat doet en Hem erkent als God, dan krijgt je bestaan zin en inhoud.

Maar hier gaat het over de negatieve kant: "Immers hoewel zij God kennen, verheerlijken of danken zij Hem niet als God, maar in hun redeneringen werden zij verijdeld en hun onintelligent hart" – onverstandig hart, staat in de NBG-vertaling – "wordt verduisterd." Dit is een vers dat in deze samenkomst al vaak naar voren is gebracht, omdat hier zo basaal naar voren wordt gebracht wie God is, maar ook wat het betekent om Hem te kennen. De schaduwzijde ervan is dat als je Hem niet herkent, je redeneringen ijdel worden. Ze leiden tot niks. Verijdeld betekent eigenlijk gewoon 'leeg'. Ze worden zinloos gemaakt; het loopt op niks uit. Alle redeneringen waarbij Hij wordt uitgesloten, worden per definitie ijdel en leeg. Ze lopen op niks uit omdat je de waarheid miskent. De Bijbel zegt: het beginsel van wijsheid is de vreze van Hem. Wijsheid begint met het erkennen van wie Hij is. Doe je dat niet, dan lopen redeneringen per definitie op zinloosheid uit. Ze slaan nergens op. Hoe hoog je IQ ook is en wat je wetenschappelijke status ook mag zijn, wat voor erkenning je ook hebt gekregen en wat voor papieren en titels: het is allemaal waardeloos. Waardeloos. Het stelt helemaal niks voor, omdat het niet gebaseerd is op de waarheid dat Hij God is.

De redeneringen worden verijdeld, maar bovendien wordt hun onintelligent hart verduisterd. Want ja, het is onintelligent om geen intelligentie te herkennen. Dat is dom. Als je intelligentie niet herkent, dan ben je dom. En daarom staat er ook: "hun onintelligent hart wordt verduisterd." Het licht schijnt daar niet in en het is donker. Let op: donker. Dat betekent dat er geen licht is. Een mens kan alleen door de erkenning van God het licht genieten. Je ogen gaan stralen op het moment dat je God kent en herkent. Dan krijg je uitzicht. Want weet u wat er gebeurt? Als je God wegredeneert, betekent dat dat het bestaan zinloos wordt. Dan zijn we hier zonder enige reden.

Dit is feitelijk ook de algemene filosofie in de wereld. Ook als men zegt: "Wij zijn geen atheïst of we zijn agnost." Een agnost, iemand die zegt: "we weten het niet", is in de praktijk een atheïst omdat hij niet rekent met God. Hij is in de praktijk gewoon iemand die God buitensluit. Feitelijk doet de wetenschap dat sowieso, want ze zegt: "we gaan eigenlijk alleen maar uit van dat wat we zien en waarnemen." Dat is prima, maar daarmee geef je ook al aan dat je met het belangrijkste van het bestaan niet rekent. Dan moet je er ook niet gek van opkijken dat God daar niet in terugkomt, want je hebt op voorhand al afgesproken: we rekenen er niet mee. Een onintelligent hart wordt verduisterd, want het betekent dat het bestaan zinloos wordt. Dat betekent ook dat je geen zicht hebt op het motief: dat er Iemand is die ons met een reden gecreëerd heeft, die een plan heeft en die zijn weg gaat en zijn plan uitvoert.

▶ 34:03 Efeziërs 4: de Zinloosheid van een Bestaan Zonder God ↑ hoofdstukken

Een soortgelijke waarheid zien we in Efeze 4. Daar schrijft Paulus – in dit geval zijn er al een aantal hoofdstukken gepasseerd en dan gaat Paulus ook conclusies trekken – en dan zegt hij: "Dit zeg ik dan en ik betuig in de Heer." Hij zegt dit tegen degenen die hij zojuist heeft geconfronteerd met een geweldige schatkamer die God heeft geopend voor degenen die Hem vandaag mogen kennen, en de plannen die God heeft met de Ecclesia die vandaag verzameld wordt.

Nou, dan zegt hij: "Dit zeg ik en betuig ik in de Heer, niet langer te wandelen zoals ook de natiën wandelen." Kijk om de wereld om jullie heen. Per slot van rekening is deze brief geschreven aan gelovigen; niet zozeer gelovigen uit de Joden, maar ook gelovigen uit de natiën. Hij zegt: wandelt niet meer zoals hen. En wat is daar dan mee mis? Hij zegt niet dat er direct zoveel mis is vanwege hun gedragingen – dat noemt hij wel, maar dat is pas in latere instantie; die verzen zullen we nu ook niet bespreken. Het eerste wat hij noemt als kenmerk van de wandel van de natiën is de zinloosheid van hun denken.

Hun denken wordt gekenmerkt door zinloosheid, de ijdelheid van hun denken. Als er iets kenmerkend is voor het denken van de wereld, van de natiën in het algemeen – dat was in Paulus’ dagen zo en dat is nu nog net zo het geval – dan is dat de zinloosheid. Waarom? Wel, zonder God. Ik bedoel God als God, hè. Als de Almachtige. Als Degene die alles in Zijn hand heeft en Degene die alles onder controle heeft, want dát is God. Het gaat er dus niet om dat je godsdienstig bent of een 'god' kent; nee, God is God. God als God verheerlijken wil zeggen Hem ook werkelijk in al Zijn goddelijke attributen erkennen. Als Hij God is, werkelijk God is, dan betekent dat ook dat niets voor Hem onmogelijk is. Dat Hij alle dingen weet, dat Hij alles in Zijn hand heeft en dat ook niets of niemand Zijn plan kan verijdelen. Kijk, dan ken je en herken je God als God. Maar op het moment dat je die God – met hoofdletters allemaal – buitensluit, dan is alles ijdel. Dan heeft niets werkelijk zin.

De consequentie ervan is natuurlijk wat Paulus dan ook in de navolgende verzen zegt. Als het bestaan dus zinloos is, dan betekent dat dat we ons bestaan maar franje moeten geven en daar gaan we ons bestaan aan overgeven. Laat ik het even voorlezen, een paar elementen in vers 19. Daar staat dat zij immers, in hun verdoving, zich hebben overgegeven aan losbandigheid, om begeerlijk winst te slaan uit allerlei onreinheid. In de navolgende verzen maakt hij dat nog meer duidelijk. Het punt is dat hij zegt dat een mens namelijk in feite niet kan leven met het idee dat je bestaan zinloos is. En wat doe je dan? Je geeft je over aan verdoving en je maakt er wat van. Maar het kenmerk daarvan is dat het ook weer een enorme kater geeft. De vreugde die je aan je bestaan geeft is nep; het is geen werkelijke vreugde.

Die zinloosheid van hun denken zit hem ook in het hele idee dat het bestaan cyclisch is. Het eindigt weer daar waar het ooit begonnen is en het leidt werkelijk nergens toe. Als je God kent, God als God kent, dan is het bestaan – als ik het even netjes en deftig mag zeggen – lineair. Het heeft een begin en het heeft een einde. Het heeft een motief en God werkt ergens naartoe, naar een einddoel dat Hij hoe dan ook realiseert. Zonder God is het bestaan slechts cyclisch; het komt eigenlijk nergens vandaan, het heeft geen zin en uiteindelijk eindigen we daar weer waar we begonnen zijn. Nou, dan ben je dus niks opgeschoten. Dat is echt een kenmerk van zinloosheid.

En er staat nog bij: "verduisterd in hun denkvermogen en vervreemd van het leven van God." Eigenlijk is dat allemaal hetzelfde. Want de zinloosheid in het denken is in feite niet anders dan het verduisterd zijn in het denkvermogen. Het licht, het zicht op God ontbreekt. Eén van de uitdrukkingen die je de laatste jaren heel veel hoort, is 'zingeving'. Gewoon in het algemeen: zingeving. Maar het is blabla, hoor. Als je let op wat het woord zelf zegt, dan zie je eigenlijk al hoe beroerd het ermee gesteld is. Feitelijk is het zelfs het verstoppen en het wegpoetsen van de zinloosheid. Want als je zegt dat het bestaan zinloos is – wat de officiële filosofie is, want men rekent niet met God – dan heeft het bestaan niet echt een betekenis. We zijn hier niet met een reden, we zijn hier niet met een doel en er is niemand die het onder controle heeft. Kortom: het plan ontbreekt. Dat betekent dus dat het licht ontbreekt. Maar er is ook geen zin. En dus, omdat het bestaan geen zin heeft, moeten we het bestaan een zin géven. Juist dat woord 'zingeving' demonstreert dat men herkent: het bestaan is zinloos. En dus moeten we er iets voor in de plaats geven dat dan maar moet maskeren – want het is maskeren – dat het bestaan zinloos is.

Maar dat is duisternis. Duister in het denkvermogen, vervreemd van het leven van God. En dan staat erbij: "vanwege de onwetendheid die in hen is, vanwege de verharding ook van hun hart." Want het hart wordt er heel erg donker van, verduisterd, maar daarmee ook koud. Want zonder God is er dus geen doel, maar ook niemand die deze schepping omvat en die een hart heeft voor ieder creatuur. Dit is de basis van het bestaan: als je weet dat Hij er is, dat Hij aan het begin staat, dat Hij aan het eind staat en dat Hij alle dingen goed maakt, dan heeft je bestaan zin. Ik ben er niet zomaar en alles komt ook goed. Dát is wat licht is. Je kan je hele tuin en je hele huis verlicht hebben met van alles en nog wat en kaarsjes branden... "I feel good". Terwijl we het hebben over licht, krijgen we net het berichtje door van "I feel good". Ja.

Deze wetenschap – laten we daarop uitkomen – deze wetenschap, want dit is wetenschap; het is iets wat je weet, waar je van uitgaat. Dit is de basis van het bestaan. Dat geeft werkelijk licht. Daarvan gaan je ogen stralen en dan weet je: het komt goed. Het getuigt natuurlijk ook van een God. Als Hij Degene is die ons gemaakt heeft, ja, dan heeft Hij dat met een doel gedaan. Dan laat Hij dat natuurlijk – zoals Ton daarmee inderdaad begon – niet varen. Hij heeft het zelf gemaakt. Nou, als dat nou zo is, betekent dat dat je bestaan omgeven is door werkelijk licht. En ja, dan weet je werkelijk wat. Als je dat zicht niet hebt, dan ben je onwetend. Vaak willens en wetens, want je kunt die kennis onderdrukken, zelfs zonder dat je het doorhebt. Ik denk dat een heleboel mensen in deze wereld sowieso onwetend zijn over God, maar er helemaal geen idee van hebben dat die wetenschap en die kennis, die waarheid, gewoon onderdrukt wordt.

Maar dat is wel wat deze wereld is. Deze wereld is duister juist omdat de waarheid wordt onderdrukt, ten onder wordt gehouden. Als je het weet, dan komt er een enorme lichtglans in je denkvermogen. Dan ga je inderdaad stralen. Dat is een kenmerk van licht: het doet je stralen, het geeft je zicht en uitzicht. En het maakt je hart ook zacht; het vult je hart. Het hart is trouwens in de hele wereld een embleem van liefde. Maar als je geen weet hebt van het feit dat elk schepsel geliefd is en dat deze wereld per definitie geliefd is... niet omdat de een van de ander houdt, nee, omdat de grote Schepper, Degene die ons gemaakt heeft, van ons houdt. Hij laat je nooit gaan. Dat is gewoon de goddelijke garantie die Hij aan iedereen geeft, of je het nou gelooft of niet. Ik zeg tegen iedereen, tegen elk mens kun je het zeggen: er is er één die van je houdt.

▶ 46:21 Efeziërs 5: Wandelen als Kinderen van het Licht ↑ hoofdstukken

In Efeze 5 gaan we verder, want we hadden het zojuist over Efeze 4, over de wereld die in de duisternis wandelt. Dat grijpt in het begin van vers 8 meteen daarop terug: "Want jullie waren eens duisternis." Of jullie waren eens duisternis, dat wil zeggen: zonder zicht. Dat is wat duister is, toch? Zonder inzicht en zonder uitzicht. Dat is duister. Geen idee waar je vandaan komt, geen idee waar je naartoe gaat, dat is duisternis. Jullie waren eens duisternis, maar nu licht in de Heer. En nu zegt Paulus: wandelt als kinderen van licht.

Dat is het. Je hebt het licht en nu heb je vervolgens ook het voorrecht om in dat licht te wandelen. Ik houd er niet van om te zeggen: nu hebben we de taak of de plicht. Dat vind ik een dissonant. Ik beschouw het namelijk als een enorm voorrecht om, als je uit de duisternis komt en in het licht gezet bent en weet hoe het zit, om dan vervolgens ook in dat licht te wandelen. Om te zeggen: "Ja, dat is onze plicht", dan denk ik: wat is dit toch bizar? Zo praat je toch niet over een voorrecht? Dat is net zoiets als dat je zegt: "Ik moet naar een feest." Nee, daar mag je naartoe. Anders is het geen feest. Sorry, dan is het toch geen feest?

Wandelt als kinderen van het licht. Het grote voorrecht is dat als je het licht eenmaal gezien hebt en je hebt die wetenschap gekregen, en het maakt deel uit van je bestaan, dat je vervolgens elke stap die je zet mag wandelen in dat licht. Dat mag uitstralen en daarvan mag je getuigen en spreken. En dat is niet alleen maar iets van binnen; het is niet alleen maar dat het je denken verandert. Ik ga u dit vertellen: dat heeft ook een uitwerking in het gedrag. Want er staat bij — het is even een tussenzin van Paulus in vers 9: "Want de vrucht van het licht is in alle goedheid en rechtvaardigheid en waarheid", terwijl je toetst wat de Heer welgevallig is.

Maar even dit: de vrucht van het licht. Let op, de vrucht van het licht wil zeggen dat er licht is en dat licht iets uitwerkt. Dat heeft een effect en brengt namelijk vrucht voort. Daar hadden we het in het begin al over: licht is de reden van leven. De vrucht van het licht is dat als een mens eenmaal het licht ziet... Ja, wat kun je daaronder verstaan? In de eerste plaats hebben we het over God. God is licht. Zijn Woord is licht en openbaart alles, nietwaar? Het is in nog sterkere zin — ik bedoel nog sterker als je dat beziet in het licht van Efeze 5 — de opgewekte Christus. Als je even een paar verzen doorleest, dan zie je dat Paulus aanhaalt: "Ontwaakt, gij die slaapt, en sta op uit de doden, want Christus zal over u lichten." Dat is de opgewekte Christus. Hij is opgestaan en dan wandel je in het licht. Je kent Hem als Degene die de dood heeft overwonnen.

Als je dat licht dan gezien hebt, dan gaat dat iets uitwerken. Niet omdat het moet, zoals iets wat je opgelegd wordt, maar dan gaat het iets uitwerken. Dat kan niet anders. Dat is een wetmatigheid. Kijk, op het moment dat je denkt dat goedheid, rechtvaardigheid en waarheid iets is wat wij moeten produceren, dan worden we een kunstje. Weet je wel, dan ga je daarin oefenen en dan kun je daar zelf hulpboeken voor gaan kopen of cursussen voor gaan volgen om in allerlei opzichten een beter mens te worden. Of een rechtvaardiger, een eerlijker of een transparanter mens. Maar het is geen kunstje. Het is vrucht. Van wat? Van licht.

Als je eenmaal het licht hebt gezien, ik bedoel, als je eenmaal zicht hebt op wie God is — en ik bedoel dat helemaal niet mysterieus of heel subjectief vanuit bepaalde ervaringen die je hebt meegemaakt, ik bedoel dat zeer rationeel zelfs — het is namelijk wetenschap. En als je die wetenschap niet hebt, dan ben je dus onwetend. Oftewel, dan is het duister van binnen en heb je geen zicht op die dingen. Dat het emotioneel ook allerlei gevolgen heeft, dat is waar. In je gedrag ook. Maar het begint bij gewoon dingen weten. Licht. En dat licht, dat hervormt en transformeert je denken en gaat dus ook je keuzes bepalen en beïnvloeden. En het maakt inderdaad dat een mens goedheid gaat produceren. Dat woord goedheid heeft te maken met de dingen die je doet waar een ander wat aan heeft. Logischerwijs trouwens ook, want je kent een God die goed is.

Het gedrag van een mens weerspiegelt altijd zijn filosofie. Als je denkt dat het bestaan zinloos is, dan wordt je gedrag ook zinloos. Als je denkt dat God een boze God is die altijd maar op je neerkijkt en jou probeert te vangen, en dat de kans groot is dat Hij jou uiteindelijk in de hel zal werpen — als je zo'n idee hebt van God, dan zal niet alleen je denken, maar ook je gedrag daarnaar worden. Je gedrag reflecteert altijd dat wat je denkt, je godsbeeld zoals dat heet, dat is onvermijdelijk. Maar daarentegen, als je het licht hebt gezien en weet dat God goed is, dan wordt het ook een logica dat je je zo opstelt naar andere mensen. Dat is de vrucht van het licht.

Dan ga je ook recht doen aan anderen, zoals je weet dat God recht doet. Dan word je ook waarachtig, dan word je eerlijk naar de feiten. Waarom? Ja, je hebt het licht gezien. Licht is juist wat alles openbaar maakt. Leugen is de dingen juist verdraaien en onderdrukken. En dan zul je ook daadwerkelijk gaan toetsen, oftewel gaan beproeven. Want dat woord toetsen wil zeggen: je zult het ondervinden, je zult het beleven. Dit is niet iets extra's, maar dit is een nadere omschrijving van het voorgaande: terwijl je beproeft en ondervindt wat de Heer welgevallig is. En wat is de Heer welgevallig? Dat is die goedheid, die rechtvaardigheid en die waarheid. Dat is namelijk het element waarin je wandelt. Dat is dat licht.

En dat zul je dan ook daadwerkelijk beleven. Je wandelt in het licht en je zult ook ondervinden wat de vrucht van het licht is. Met andere woorden, het is rijkdom op rijkdom. Je leert dingen kennen, je gaat iets verstaan, je gaat dingen weten en daarvan ga je stralen. In dat licht mag je wandelen en dat gaat je denken veranderen en vervolgens je gedrag beïnvloeden. Kortom, het is een heel veranderingsproces. Ook een groeiproces. Ja, dat is wat licht ook doet. Licht doet dingen groeien. Het is niet zo dat het licht schijnt en dat er meteen een boom staat waar vruchten aan groeien. Nee, dat is een heel proces.

Ik geloof dat dat in de praktijk van ons leven ook zo is. Je leert, het licht gaat schijnen en dat verandert langzamerhand of soms snel de zaak. Maar in ieder geval: geef elkaar daarin ook de tijd en de ruimte. Maar God is het die met zijn licht in ons hart, in ons denken schijnt en daarmee ook vrucht produceert. Dat is de vrucht van de Geest, dat is de vrucht van het licht. En dat alles mogen we beproeven en ondervinden.

▶ 55:42 Conclusie: het Licht Geeft Werkelijk Zin aan Ons Bestaan ↑ hoofdstukken

Met andere woorden: dat is mijn conclusie. Als we het hebben over licht en duisternis, dan praten we niet alleen over de lichtjes, de gezelligheid en de warmte van deze dagen — die veel mensen trouwens helemaal niet zo positief beleven, maar goed. Nee, dan praten we over datgene wat werkelijk zin geeft aan ons bestaan en wat een mens werkelijk doet stralen.

Ik denk, ik weet zelfs zeker, dat er niets is wat in deze donkere wereld zozeer nodig is en waaraan zo’n grote behoefte bestaat als juist aan het Licht met allemaal hoofdletters: het Licht van het leven. Wat een voorrecht is het om dit Licht te kennen, maar ook om dit Licht uit te stralen, daarvan te spreken en daarin te wandelen.

Zo hopen we — niet alleen deze maand, maar in het algemeen — in dit Licht te leven, het te ondervinden en te beproeven. Zullen we het hier voor dit moment bij laten.