▶ 00:00 Inleiding en de Stelling op Groot Nieuws Radio ↑ hoofdstukken

In deze samenkomst, beste vrienden, wil ik u eens meenemen naar een vraag die nogal omstreden is. De boodschap die in deze samenkomsten wordt uitgedragen als blijde tijding, is – op zijn zachtst gezegd en met name juist ook in de christelijke wereld – omstreden en ook zeer bestreden. Daar kwam ik juist deze week nog weer eens achter. Het leek mij goed om zo vanmorgen de vragen daaromtrent nog eens een keer goed te bespreken. En vooral de bezwaren die geuit worden, met name vanuit de christelijke wereld, tegenover deze boodschap nog eens voor het voetlicht te plaatsen en ook op hun merites te beoordelen. Wat is dat nou eigenlijk waard? En wat betekenen die bezwaren in het licht van de Schrift?

Kijk, we doen meestal gewoon de Bijbel open. Dat doen we vanmorgen ook, maar goed, nu rondom een specifiek thema en niet aan de hand van één specifiek bijbelgedeelte. De vorige keer hadden we het een paar keer over, wat was het ook weer, de versiering van Rebekka en tal van andere passages. Maar goed, waar je dan van tijd tot tijd weer tegenaan loopt, is dat er grote bezwaren en veel strijd is rondom de 'clou' van datgene wat uitgedragen wordt.

Ik zal u vertellen wat de aanleiding was deze week. Er was op Groot Nieuws Radio – ik weet niet of iedereen van u dit radiostation kent, maar ik en een aantal mensen beluisteren dit heel vaak vanwege met name de gospelmuziek die er gedraaid wordt – in elk geval, Groot Nieuws Radio had deze week een stelling. Daar was ik sowieso van mezelf uit niet zozeer achter gekomen, maar ik had afgelopen woensdag een mailtje gekregen met de vraag of er een interview afgenomen zou kunnen worden rondom de stelling van de volgende dag. Ze hebben elke dag een stelling die ze neerleggen en daar kun je via de website op reageren met 'eens' of 'oneens', eventueel met een toelichting. Dan kun je ook nog je telefoonnummer opgeven zodat ze je eventueel nog kunnen benaderen tijdens de uitzending, wat mij dus overkomen is.

In de aanvang was ik benaderd voor een interview, maar ik kwam daar veel te laat achter. De deadline was inmiddels verstreken, zodat er van mij geen interview werd afgenomen. In plaats daarvan mocht meneer Reinier Sonneveld gaan uiteenzetten wat alverzoening betekent. En gaat iedereen naar de hemel? Alleen al die gelijkstelling is eigenlijk al tenenkrommend, als u het mij vraagt. Want dat is allemaal veel te kort door de bocht. Helaas kwam dat in het gesprek met deze meneer Sonneveld ook totaal niet uit de verf.

Waarom hadden ze deze stelling neergelegd? Omdat een week tevoren een Nederlands Gereformeerd predikant afscheid had genomen van het kerkverband. Hij was inmiddels trouwens emeritus, dus al te veel gevolgen zal het niet voor hem gehad hebben. Maar deze predikant, Jack Plantinga, nam afscheid van de Nederlands Gereformeerde Kerk omdat hij van mening was dat daar veel te tolerant gedacht werd over de leer van de alverzoening, en dat is toch in de gereformeerde visie een dwaalleer. Daar had hij op zich trouwens een punt mee.

In eerste instantie was deze dominee Jack Plantinga benaderd voor een radio-interview, maar die weigerde dat voor de radio te doen. Vervolgens hadden ze mijn persoontje gevraagd – ik zei de gek, hè? Maar goed, ik was te laat met de reactie, dus toen hebben ze Reinier Sonneveld benaderd. Hij bracht in zijn optiek zo objectief mogelijk wat die leer dan inhoudt, maar hij bracht ook de grootste bezwaren in die daartegen ingebracht worden. Vervolgens kon je tijdens de dag reageren op de stelling en slechts een hele kleine minderheid – ik geloof dat het vijf of zes procent was – was hiervoor geporteerd en de rest was allemaal tegen. Je kon ook bezwaren uiten waarom je het er mee eens of juist niet mee eens was.

Ik heb dat naderhand ook nog eens nabeluisterd. Ik ben dus tijdens de uitzending later in de middag op donderdag ook nog benaderd en dan mocht ik... tja, eigenlijk is dit een soort van, hoe zeg je dat? Je moest het naar de maat doen. Ik kon slechts een minuutje mijn woord doen. Maar goed, u begrijpt wel: zo'n complex onderwerp, zoveel misverstanden, zoveel verwarring, dat is nauwelijks de moeite waard om zo te doen. Toen dacht ik: ik ben toch iemand die liever een uur erover spreekt. Dit is een soort revanche – dat was het woord wat ik zocht.

Ik heb zo wat bezwaren en vragen verzameld die ingebracht worden en daar wil ik het vanmorgen met name ook over hebben. Wat wordt er zo vanuit de christelijke wereld ingebracht tegen wat men dan noemt alverzoening? Dat werd er dus gezegd: gaat iedereen naar de hemel of je het nu gelooft of niet? Ja, dat was de vraag. De vraagstelling was inderdaad al heel ongelukkig, de formulering deugde al niet. Maar goed, daar heb je wel mee te maken. Daarom leek het me ook goed om bij een gelegenheid als deze van tijd tot tijd eens daarbij stil te staan: waar gaat het nou eigenlijk over en ook waar loop je tegenaan als je dit vertelt? Wat zijn de bezwaren die daartegen geuit worden en wat betekent dat in het licht van de Schrift? Goed, ik heb een aantal van die bezwaren zo bij elkaar gesprokkeld en dan begint het al met de definitie.

▶ 07:38 De Bijbelse Definitie van Alverzoening ↑ hoofdstukken

Reinier Sonneveld werd gevraagd: "Ja, maar wat is alverzoening?" Nou, toen zei hij dat het er kortweg op neerkomt dat alle mensen na hun dood bij God terechtkomen. Daar is wat voor te zeggen — voor alles is wat te zeggen — maar als je het op deze manier neerzet, dan heb je eigenlijk meteen al, als u het mij vraagt, een valse start gemaakt. Ik wil dat ook graag toelichten. Kijk, het punt is — en dat wordt dus meestal niet naar voren gebracht — dat de uitdrukking, of beter gezegd het woord of het begrip 'alverzoening', rechtstreeks aan de Schrift ontleend is. Als je dat al niet ziet, dan maak je met recht een valse start. Het woord alverzoening is direct ontleend aan Kolosse 1 vers 20, waar Paulus dat benadrukt. Dus hoe je in vredesnaam alverzoening, een Bijbels begrip dat Paulus verwoordt, een dwaalleer kunt noemen... daarmee zet je jezelf behoorlijk te kijk.

Ik zal u dit vertellen: dit is niet wat alverzoening is. Ik zal u laten zien wat er in Kolosse 1 vers 20 staat. Daar wordt door Paulus gesproken over dat alverzoenen. Hij gebruikt daarvoor het begrip in het Grieks: apokatalaxai ta panta. Dat ta panta betekent 'het al' en dat andere woord heeft te maken met een totale wederverzoening. Dus de uitdrukking zelf is direct daaraan ontleend. Het is een wat langere zin, dus ik begin te lezen in vers 20. Daar staat: "door Hem" — en dan gaat het erom dat God door de Zoon, de Zoon van Zijn liefde, zo heet Hij en dat is Zijn naam in deze passage — "door Hem, de Zoon, vrede-makend" als een tijdloos feit. Dat wordt neergezet door het bloed van Zijn kruis, dat wil zeggen het bloed van het kruis van de Zoon. Hij stierf aan het kruis, Hij gaf Zijn bloed; door Hem maakt God vrede.

En dan: 'het al', ta panta. Eerst wordt in de voorgaande verzen gezegd dat God door Hem het al geschapen heeft, hetzij in de hemel, hetzij op de aarde, hetzij heerschappijen of overheden. Dit zijn machten. Alle dingen. Ta panta, dat woord wat daar gebruikt wordt, 'het al', is een begrip dat iedere keer daar een grote rol in speelt. Welnu, het gaat om ta panta, dat wil zeggen: het al is door God geschapen door de Zoon van Zijn liefde. Jawel, maar er staat ook — als het gaat om de reikwijdte van dat bloed van het kruis — dat die daar niet aan onderdoet. Integendeel, die is net zo alomvattend: het al weder met Zich te verzoenen.

Dat 'weder' betekent... dat heeft niet zozeer te maken met 'van weerszijden', maar draagt de gedachte in zich van 'ook totaal'. Niet alleen verticaal, niet alleen maar met Zich te verzoenen, maar ook nog eens een keer onderling te verzoenen. Want er is niet alleen maar vijandschap en vervreemding naar Hem toe, maar ook onderling. Dus dat 'weder' heeft te maken met het totale effect daarvan. Het is dus een versterking; het is niet zomaar verzoenen. Nee, het is een verzoening die allesomvattend is. "Het al weder met Zich te verzoenen door Hem, de Zoon, hetzij wat op de aarde, hetzij wat in de hemelen is." Ziet u dat dit niet alleen maar gaat over mensen? Dat was de definitie van Reinier Sonneveld. Dat is wel waar, alle mensen, ja, maar alverzoening betekent niet alleen maar degenen die hier op aarde zijn of waren. Nee, ook dat wat in de hemel is. Kortom — en ik zal u vertellen: er zijn vijandige machten hoor, en vervreemde machten ook in de hemel. Dat wil zeggen: dat wat onttrokken is aan ons oog. Maar ook die creaturen zullen net zo goed door het bloed van het kruis worden verzoend. Dat is wat hier staat. Het al, dus niet alleen alle mensen. Nee, nou, het al: hetzij wat op de aarde is, mensen die hier op aarde wonen, maar ook hetzij wat in de hemel is.

En wat is dat verzoenen dan? Want dat is ook een punt. Dat is zelfs een buitengewoon belangrijk punt. Meestal denkt men bij verzoening aan een soort administratieve aangelegenheid: de mens staat in de schuld en God zet een streep door de schuld, en dan ben je verzoend. Nee, dat is helemaal geen verzoening. Ik zal u laten zien wat verzoening is. Het gekke is dat we in de seculiere wereld, gewoon in het gewone alledaagse spraakgebruik, een veel beter begrip van verzoenen hebben dan in het kerkelijk spraakgebruik. Want in het kerkelijk, christelijk spraakgebruik denkt men bij verzoenen dat de schuld wordt weggedaan. Maar dat is niet wat verzoenen is. Als u in de krant leest over verzoening, dan gaat het over twee partijen die in conflict zijn met elkaar of van elkaar vervreemd zijn en die het weer goed maken. Die verzoenen zich met elkaar. Als er vijandschap is, is er conflict en dan verzoenen ze zich. Dat wil zeggen: ze waren vijanden en ze worden weer vrienden. Dat is wat verzoenen is. Het is dus niet zomaar iets als een schuld die wordt weggedaan. De mens zelf dan, of het schepsel zelf, wordt veranderd. Dat apokatalasso heeft te maken... daar zit het woordje 'veranderen' ook in. Je wordt veranderd. Het is dus niet, nogmaals, administratief dat er iets doorgestreept wordt. Nee, het is existentieel, als ik het even duur mag zeggen. Dat wil zeggen: het raakt de existentie, het zijn van de mens. Een mens of een creatuur — het is nog veel breder — wordt veranderd.

En dat dat zo is, dat ziet u ook hier: "Ook u (of eigenlijk in het meervoud: ook jullie), die eertijds vervreemd en vijandig gezind waart blijkens uw boze werken, heeft Hij thans wederverzoend." Kijk, het idee is: hier wordt gesproken over de verzoening van het al, maar dat is nog toekomstig. Zolang er ook nog maar één vervreemd of vijandig gezind schepsel is, is die alverzoening waar hier sprake van is, geen feit. Ja, de garantie ligt er wel; de garantie is dat bloed van het kruis. Maar de uitwerking — dat God inderdaad vrede maakt en dat Hij alle schepselen van vervreemden en vijandig gezinden tot vrienden en liefhebbers maakt — dat is nog een toekomstig gebeuren. Er is één categorie die er nu al deel aan heeft, en dat zijn de gelovigen. Dat is waar Paulus het over heeft: "Ook jullie, die eertijds vervreemd en vijandig gezind waren blijkens uw boze werken, heeft Hij thans..." Het al is nog een toekomstig verhaal, toekomstmuziek, maar dit is wat nu reeds een realiteit is. Dat wil zeggen: jullie zijn thans wederverzoend. Dat wil zeggen: niet langer vervreemd en vijandig gezind meer.

Ziet u wat verzoening is? Dan zeggen mensen: "Ja, nee, ik geloof niet in alverzoening, want je moet eerst geloven." Maar dat is nu juist wat verzoening is: dat een mens veranderd wordt of bekeerd of gelovig wordt. Hij overtuigt je, dat is het punt. Het begrip 'verzoenen' is vaak onbekend. Dat heeft er trouwens ook mee te maken — dat moet ik even voor de volledigheid erbij zeggen — met het woord verzoenen in de Bijbel. Het grondwoord daarvoor bestaat eigenlijk uit twee woorden. In het Nederlands is dat heel lastig. In het Nederlands worden die twee Griekse — maar dat geldt ook weer voor het Hebreeuws — verschillende begrippen weergegeven met één woord: verzoenen. Terwijl het twee totaal verschillende begrippen zijn. Het verzoenen van zonde is een totaal ander verhaal. Dat moet je eigenlijk ook geen verzoenen noemen; dat heeft te maken met 'bedekken'. Nou, dat wil ik nu even laten voor wat het is. Hier wordt in ieder geval gesproken over verzoenen en wat het is. Daarover bestaat geen twijfel, want er wordt gesproken en het wordt ook in feite daarmee gedefinieerd: verzoenen, dat wil zeggen dat je niet langer vervreemd of vijandig gezind bent. Dat is wat het is. Van een vijand ben jij een vriend of een liefhebber geworden. En let op, wie doet dat? Het is niet zo dat het schepsel zichzelf met God verzoent.

Nee, helemaal niet. Er staat "door Hem" – het gaat over God – is die handeling vrede-makend? Dus God is degene die handelt. Hoe doet Hij dat? "Door Hem, en wel door het bloed van het kruis, verzoende Hij het al weder met Zich." Wie is hier handelend? Wie verzoent? Niet de mens verzoent zich met God. Nee, God verzoent die vijanden of vervreemden met Zich. Hij is de handelende Persoon. Dat wil zeggen: Hij maakt vijanden tot vrienden of liefhebbers. Ja, en daar heb je trouwens ook meteen een heel andere vraag beantwoord. Maar op dat bezwaar over die vrije wil gaan we straks ook nog in.

Maar goed, laten we het nog eens even op een rijtje zetten wat deze definitie betreft. Over alverzoening werd door Reinier Zonneveld gezegd: "Alle mensen komen na hun dood bij God terecht." Nou, punt A: dat is niet wat verzoenen is. Verzoening betekent dat vijandschap en vervreemding veranderd worden in vriendschap of liefde. In ieder geval dat de vijandschap en de vervreemding voorbij zijn. Dat is wat verzoening is. En alverzoening betekent dus – of dat God "het al" verzoent wil zeggen – dat Hij elke creatuur, hetzij hier op aarde, hetzij in de hemelen, gewoon "het al", dat Hij elk vijandig of vervreemd schepsel verandert.

En dan zeggen mensen: "Ja, maar je moet je wel eerst bekeren." Dat is onzin. Als je eenmaal weet wat verzoenen is, is dat zelfs dwaasheid. Dat is namelijk precies wat verzoenen is. Ik ga het nog sterker vertellen: vijandschap is dus geen blokkade voor verzoening; het is een voorwaarde om verzoend te worden. Als je geen vijand bent, dan kún je niet verzoend worden. Het is dus precies omgekeerd. Men zegt: "Ja, maar er zijn sommige mensen die zo erg niet bij God willen horen." Ja, nou, dan houdt het op. Ja, dat zijn dus met recht echte vijanden. En wat gebeurt er dan mee? Zit God dan met de handen in het haar? Nee. Want mensen, er heeft een kruis in deze wereld gestaan. Dat is Gods bewijs van Zijn liefde en daarmee overweldigt Hij iedereen.

Nou, wat is de reikwijdte van die verzoening? Dat is "het al". Dat staat er. Dus als mensen zeggen: "Alverzoening is een dwaalleer", dan beschuldig je daarmee Paulus van een dwaalleer. Ik vind het prima als je het zegt, maar weet wel wat je zegt. Zo prima is het dus niet, maar goed. Maar om het even duidelijk te hebben: bovendien is het God Die verzoent. Dat wil zeggen: vijanden tot vrienden maakt. En God verzoent door het bloed van het kruis. Dan ga je dat ook begrijpen. Hoe maakt God vijanden tot vrienden? Wel, door het bloed van het kruis.

Kijk, dat bloed van het kruis, dat is een daad van vijandschap. Nooit heeft de wereld zoveel vijandschap en vervreemding gedemonstreerd als toen ze Gods Zoon aan het kruis sloegen. Of niet soms? Dat was vijandschap pur sang, nietwaar? Dat was echt waarin de wereld de vervreemde houding ten opzichte van God toonde. Maar wat doet God? De wereld slaat Zijn Zoon aan het kruis, en drie dagen later wekt God Zijn Zoon op. Waarom? Om aan die wereld het leven te geven. Dus zo doet God de vijandschap teniet. Als God leven gaat geven aan stervelingen, wel, dat bewijst Zijn liefde. Geen vijandschap is zo groot; dat is juist wat het kruis bewijst: Gods liefde overtreft altijd.

En ja, dan moet ik er ook nog eens bij zeggen: "na hun dood". Nou, het is niet na hun dood, het is in de levendmaking hoor. Want daar zit nog weer een heel ander idee achter, van: meteen na het sterven komt het uiteindelijk, dan is het meteen goed. Nou, dat is het al helemaal niet. Ziet u hoe soms misverstanden alleen al in de definitie zich zo aan het opstapelen zijn? Maar goed, we moeten even doorgaan, want er worden nog meer dingen naar voren gebracht. En bij dit tweede bezwaar wordt misschien wel de hele bottleneck van de kwestie blootgelegd, als het gaat om de argumentatie. Wat er naar voren gebracht werd tijdens die uitzending – u kunt het trouwens via Groot Nieuws Radio ook terugluisteren; ik zal, neem ik mij nu meteen maar even voor, op mijn website ook een link plaatsen naar die uitzending en naar speciale onderdelen, zodat u, als u daar interesse in heeft, het nog eens terug kunt luisteren – maar goed, één van de bezwaren die dus ook naar voren gebracht werden is...

▶ 23:10 Het Misverstand Rond 'eeuwig' en Aionen ↑ hoofdstukken

Ja, natuurlijk geen alverzoening, want de Bijbel is er heel erg duidelijk over dat velen 'voor eeuwig' verloren zullen gaan. Dit is een argument dat hout snijdt. Dat wil zeggen: het zou hout snijden als men wist wat men zei. Het probleem bij deze argumentatie zit hem niet in degene die dit uit, maar in de Bijbelvertaling. Het punt is namelijk dat men niet weet wat 'eeuwig' is, en echt, dat is het grote probleem. Waarom zien mensen die waarheid van alverzoening niet? Staat dat dan niet duidelijk in de Bijbel? Jawel, maar de Bijbel spreekt ook over eeuwige straf, eeuwige verlorenheid en begrippen als deze.

Kijk, stel je voor dat er inderdaad zoiets is als 'eeuwig verloren gaan' in de gebruikelijke zin van het woord. Ja, dan komt het nooit meer goed, toch? Dan kan alverzoening niet waar zijn tegelijkertijd met 'eeuwig verloren', want dan komt het nooit meer goed. Tenzij je echt weet wat 'eeuwig' is. Kijk, 'eeuwig' houdt geen verband met een eindeloze eeuwigheid; dat is een misverstand. Het is veel meer dan een misverstand, want op het moment dat je dat gelooft, leg je een bom onder het evangelie van de hoop. Toen men van 'aion' – want dat is het Bijbelse woord – een 'eeuwigheid' maakte, heeft men die bom gelegd. Ik bedoel eigenlijk ook de tegenstander, want die twee verdragen elkaar niet. Dan wordt het namelijk een hopeloos verhaal en komt het nooit meer goed met degene die verloren is.

'Eeuwig' houdt verband met 'eeuw', oftewel aion. Bij andere gelegenheden heb ik dat uitgebreid bezien en besproken, en voor de meesten van u is dit ook wel bekende stof, maar ik wil dit toch even goed onderstreept hebben, juist omdat dit een telkens terugkerend bezwaar is. Een aion in de Bijbel is een tijd met een begin en een einde. Dat kan ik heel gemakkelijk aantonen, want de Bijbel spreekt over 'vóór de aionen'. Dat is een begrip met een begin en een einde. De Bijbel spreekt ook over de 'voleinding van de aionen' en over het 'einde van de aion'.

Het geniepige van het hele punt is dat men het woordje aion op een verwarrende manier vertaalt. Enerzijds geeft men het heel dikwijls weer met 'eeuw', wat correct is in de zin van een tijdperk met een begin en een einde. Maar men vertaalt het ook met 'eeuwigheid', en dan heeft het geen begin en geen einde meer. Ja, dat kan niet: één woord met twee tegenover elkaar staande betekenissen. Daarmee zaai je dus verwarring. De Bijbel spreekt over de aionen die geweest zijn, over de tegenwoordige boze aion zoals deze, en over de komende aionen – de komende aion, maar ook de 'aion der aionen'. Dit zijn de aionen waarin Christus zal heersen.

Het gebruikelijke standaardverhaal in de dogmatiek is dat Christus terugkeert aan het einde der tijden, waarna de eindeloze eeuwigheid aanbreekt en het 'goed of niet goed' is: verloren of behouden. Dat kent de Bijbel dus niet. Bij de terugkeer van Christus gaat deze aion, dit tijdperk, eerst ten einde, maar dan breekt er een nieuw tijdperk aan. De Bijbel spreekt over de duizend jaren, maar dan is het nog niet voorbij. Er zijn nog aionen waarin Christus zal heersen. Een aion heeft een begin en een eind; de Bijbel spreekt bij meerdere gelegenheden zelfs over de 'aionische tijden'. Dat moet je weten. Als je niet weet dat 'eeuwig' te maken heeft met 'eeuw' en niet met een eeuwigheid in de zin van een tijd zonder begin en einde, dan ben je de weg kwijt. Als je dit eenmaal weet en je leest nu in de Bijbel over 'eeuwig', dan weet je: aha, dat heeft te maken met een aion, het is een tijdperk.

U moet het weten, maar hoe zou u het kunnen weten als het niet verteld wordt? Daarom moet het verteld worden. We gaan natuurlijk niet wachten tot de bijbelvertalers er ook eens een keertje mee komen, want dan wordt het een gebed zonder eind. Na deze boze aion volgt geen eindeloze eeuwigheid, maar de overtreffende aionen, de 'aionen der aionen'. Dat betekent dat ze overtreffend zijn. Dit zijn de aionen waarin Christus zal heersen. In dat hele plan van de aionen staat het kruis centraal; dat is natuurlijk een machtige waarheid. Er gaan nog aionen aanbreken waarin Christus zal heersen, en dat zullen geweldige tijdperken zijn. Dit tijdperk van de duizend jaar is geweldig, maar wat daarop volgt – wat beschreven wordt in Openbaring 21 en 22 – is nog veel grootser. Echt zo geweldig.

Maar dan is nog het einde niet. Want, en nu komen we op een heel belangrijk punt: inderdaad zegt de Schrift dat slechts gelovigen de komende aionen zullen beërven. Dat is waar André zojuist al even aan refereerde, bijvoorbeeld in Johannes 3 vers 16, waar gesproken wordt over het 'eeuwige leven'. U kent de tekst wel; met name in het Johannesevangelie wordt daar dikwijls over gesproken: 'Alzo lief heeft God de wereld gehad, dat Hij Zijn eniggeboren Zoon gegeven heeft, opdat een ieder die in Hem gelooft niet verloren gaat, maar eeuwig leven hebbe.' Eeuwig leven is het leven van deze aion of van deze aionen, de aionen waarin Christus zal heersen. Daar heeft niet iedereen deel aan. Dus als men vraagt: 'Wordt iedereen behouden?', dan zeg ik: ja en nee. Uiteindelijk wel, maar niet zonder meer. In deze aionen zijn er velen verloren. Zij zullen dit niet meemaken; zij zijn dan inderdaad dood. Men zegt dan: dat is de 'eeuwige dood', en hier zie je dat misverstand weer levensgroot op ons afkomen, want men denkt dan dat de eeuwige dood een eindeloze dood is.

Als je het evangelie kent, dan zou dat begrip 'eeuwige dood' in de zin van een eindeloze dood natuurlijk nooit in je hart terecht kunnen komen. Ik zeg het sterk nu, maar eigenlijk bedoel ik het ook zo. Want wat is het evangelie? Het evangelie is de boodschap dat Jezus Christus de dood heeft overwonnen. Wat betekent dat wel? Dat Hij de garantie geeft dat de dood tenietgedaan zal worden. Er zal geen dood meer zijn. Weet u wat dat betekent? Hij doet de dood teniet door allen levend te maken. En als allen levend zijn gemaakt, dan is er geen dood meer. De dood heeft in de Bijbel nooit het laatste woord. De dood is overwonnen en dat betekent dat ze uiteindelijk tenietgedaan wordt. Inderdaad, de Bijbel zegt dat dit pas aan het einde is; het is de laatste vijand die tenietgedaan wordt. Christus zal heersen. Vraag het eens aan een gemiddelde christen, een doorsnee kerkmens, evangelisch of rooms-katholiek: 'Hoe lang zal Christus heersen?' Dan zeggen ze: 'Tot in alle eeuwigheid'.

Aha, wat betekent dat? Dat betekent dat Hij zal heersen in de komende aionen. Maar niet altijd. Nee, Hij moet heersen totdat – zo staat er in 1 Korinthe 15 – Hij al Zijn vijanden onder Zijn voeten gelegd zal hebben. De laatste vijand die Hij tenietdoet, dat is de dood. En als de dood tenietgedaan wordt, dan worden de laatsten, dan worden allen levend gemaakt. En dan is de voleinding van de aionen.

Daarmee ben ik bij het vierde punt gekomen: pas aan het einde van Christus’ heerschappij wordt de dood tenietgedaan. Dat wil zeggen dat er dan geen dood meer zal zijn. Dan zal het leven triomferen en dan pas wordt God alles in allen. God wordt dus niet alles in allen in deze aionen.

Kijk, en dan zegt men: "Nee hoor, in de Bijbel staat heel duidelijk dat alleen degenen die geloven deel zullen hebben aan deze tijdperken." Hoe lees je? Dan zegt men: "Kijk maar in Openbaring 21 en 22. Daar staat over dat nieuwe Jeruzalem en daar staat dat de ongelovigen buiten zijn, enzovoorts. Hun deel is in de tweede dood. Zie je wel?" zeggen ze dan. Daar in Openbaring 21 en 22 is dat dus nog steeds het geval.

Ja, maar kijk: als je Washington zoekt, dan moet je niet in Rusland wezen. Niet in Afrika en niet in Australië. Het is toch onzin om te zeggen: "Ik heb op de kaart van Afrika gekeken en er is helemaal geen Washington, joh! En in Rusland ook niet." Nee, je moet op de goede plaats kijken. Als je wilt weten hoe het zit met de behoudenis van allen, de verzoening van allen of de levendmaking van allen, dan moet je wel op de goede plaats en op de goede tijd kijken.

Je moet niet hier wezen. Hier is dat nog geen realiteit; hier is alverzoening nog niet gerealiseerd. Dat is pas aan de voleinding van de aionen, niet eerder. Dus je moet de dingen wel uit elkaar houden. Niet alles tegelijk, maar ieder in zijn eigen rangorde.

Nou, dan heb ik er nog één, nog een bezwaar dat geuit wordt. Men zegt... Dat was wat Reinier Sonneveld ook erg hoog opnam. "Nee", zegt hij, "alverzoening..."

▶ 35:45 Doet Alverzoening de Rechtvaardigheid Tekort? ↑ hoofdstukken

Daar komen de misdadigers veel te makkelijk mee weg. Zo zei hij het. Dat doet namelijk ons gevoel voor rechtvaardigheid tekort; er moet wel recht gedaan worden. En als hij dat zo zegt, dan zeg ik: volledig Bijbels gedacht. Maar hoe dit een bezwaar kan zijn tegen alverzoening, dat ontgaat mij. Of je moet een volkomen verwrongen idee hebben van alverzoening, en dat was inderdaad al gebleken.

Alverzoening doet de rechtvaardigheid tekort. Kijk, het idee was — en ik geloof dat het tijdens de uitzending ook nog even naar voren kwam — dat er namen worden genoemd van mensen die algemeen bekendstaan als het ergste van het ergste. Die zijn zo vijandig, dat is zo misdadig; denk je werkelijk dat het daar goed mee komt? En dan worden de namen van Hitler of Idi Amin, of weet ik veel wie, genoemd.

Ik moet dan altijd denken aan Klaas Govertz. Toen iemand de vraag aan hem stelde of hij geloofde dat Hitler dus ook behouden wordt, zei hij tegen die mevrouw — een oudere mevrouw, ik was er zelf bij en het was echt lachwekkend: "Ik zal het u nog sterker vertellen, mevrouw: zelfs ú wordt behouden!" Want wij verbeelden ons zoveel. Je hebt jezelf daarmee gewoon geschikt in een positie van: nou ja goed, dat is ongeveer het laatste, denk je nou werkelijk dat daar hoop voor is? Daarmee heb je jezelf natuurlijk heel positief gepositioneerd, zoals dat deftig heet. Maar dat is niet leven uit genade natuurlijk. Want als je weet wat genade is, dan zeg je: ik heb niets, niets van mijzelf. Het is Zijn werk. Is dat niet de hele Bijbelse boodschap? Dat alle roem is uitgesloten.

Maar hoe zit het dan met die rechtvaardigheid? Men noemt die namen en zegt dan: stel je voor dat Hitler in zijn vijandschap sterft, met alles wat hij aan ellende heeft veroorzaakt — het verdriet, de pijn, de moeite. Hij sterft en hij komt bij God terecht en: "Kom maar binnen met je hele santenkraam." Dat is dan het idee: dat kan toch niet? Nee, dat is ook helemaal niet zo. Dat is ook helemaal niet waar.

Kijk, rechtvaardigheid is een mooi woord hè? Als je het in het Nederlands uitlegt, wil rechtvaardig eigenlijk zeggen: vaardig in het recht. God is rechtvaardig; dat wil zeggen dat Hij recht doet. Hij zet recht. Alles wat niet recht staat of scheef staat, dat zet Hij recht. Hij doet recht, maar Hij brengt ook terecht. Er zit heel veel in dat woordje 'recht'. God is rechtvaardig en de Bijbel spreekt erover dat na die duizend jaren — kijk, dit is die komende aion, ik kan dat nu verder niet uiteenzetten want dat zou te ver voeren — de doden, de overige doden, voor een grote witte troon staan en worden gericht. De boeken gaan open, alles komt aan het licht. Dat is de grote witte troon: God gaat rechtzetten. Hij gaat hen oordelen. Hoe dan? Wel, door de waarheid. De waarheid zal aan het licht komen. Alles. Hoezo misdadigers komen er mooi mee weg? En trouwens, dat geldt niet alleen voor misdadigers in de maatschappelijke zin van het woord, maar voor gewoon alles.

God doet recht en Hij berecht. Maar dan ook als Schepper, en op een zodanige wijze dat niemand, ook van de veroordeelden, daar iets tegenin kan brengen. Bij menselijk recht is het altijd nog zo dat de veroordeelde zegt: "Ja, ik ben veroordeeld, maar die menselijke rechter ontgaat nu eenmaal het een en ander, die weet niet alles." Maar daar bij die grote witte troon hebben we te maken met de alwetende God die de waarheid aan het licht gaat brengen. En reken maar dat dat confronterend is. Er hoeven helemaal geen klappen te vallen; de waarheid zelf zet recht. Het is een gericht, want gericht betekent letterlijk dat de dingen weer rechtgezet worden, maar ook dat ze gericht en georiënteerd worden. Dat zijn prachtige begrippen. God doet dat.

In feite is dat hele oordeel van de grote witte troon niks anders dan een onderbreking van de doodstoestand. Want je leest ook van degenen van wie de naam niet staat in het boek des levens; zij worden geworpen in de poel van vuur en dat is de tweede dood. Zij sterven opnieuw. Maar wat is dan de zin van dat gericht? Wel, God doet recht. Voordat er sprake is van een totale verzoening, gaat Hij eerst alles rechtzetten. Dus doet dat de rechtvaardigheid tekort? Nee, absoluut niet. God doet dat. En hoe maakt God vijanden tot vrienden? Dat doet Hij door mensen te veranderen, door creaturen te veranderen door de dingen aan het licht te brengen. Dat is Zijn rechtvaardigheid. Er is veel meer over te zeggen, maar het gaat even om het principe.

En dan nog iets: Gods rechtvaardigheid staat niet tegenover Zijn liefde. Zo wordt het meestal voorgesteld: "Ja, God is niet alleen maar liefde, Hij is ook rechtvaardig." Dan krijg je het idee van twee tegenpolen. Maar zo is het in de Bijbel niet. Gods recht en Zijn rechtvaardigheid — dat geldt trouwens ook voor Zijn toorn en Zijn straf — staan niet tegenover Zijn liefde; het vloeit eruit voort. Juist omdat Hij, zoals een vader zijn kind corrigeert of straft en boos daarop is, doet Hij dat uit liefde. Dat staat niet tegenover de liefde van zo'n vader. Integendeel, een vader voor wie zijn kind onverschillig is, zegt: "Zoek het maar uit, het zal mijn worst wezen." Maar als je van iemand houdt, dan bekommer je je erom en weet je je verantwoordelijk.

Wel, God is het die Zijn schepselen liefheeft. Elk creatuur is het werk van Zijn handen. Alleen dat al! Het feit dat het werk van Zijn handen is, maakt dat Hij het nooit laat gaan. Dat kan door diepe wegen gaan; dat kan de verlorenheid zijn, de dood, de pijn. Dat is waar. Maar dat is allemaal een uiting van Zijn liefde. Vergeet dat nooit. Het vloeit eruit voort: God doet recht omdat Hij liefde is. Zijn rechtvaardigheid en Zijn handelen vloeien voort uit wat Hij in diepste wezen is. Hij houdt onvoorwaardelijk van Zijn schepselen omdat het Zijn schepselen zijn. Waarom houdt een vader of moeder van haar kinderen? Omdat het je kinderen zijn. Dat kan nooit meer ongedaan gemaakt worden, ongeacht wat dat kind doet of op zijn kerfstok heeft; het is en blijft je kind.

Zo is elk mens, elk schepsel, werk van de grote Creator. Daarom laat Hij het niet varen. Welke weg er ook nog te gaan is, het eindpunt staat vast. Het komt uit Hem voort, maar het mondt ook weer bij Hem uit. Dat is Zijn liefde, dat is Zijn wezen. God is een Vader, mensen. Doet alverzoening de rechtvaardigheid tekort? Absoluut niet.

▶ 45:27 Dwingt God Mensen en de Vrije Wil ↑ hoofdstukken

God dwingt mensen bij Hem te zijn. Dat was ook wat Reinier Zonneveld erg hoog opnam, want waar blijft de vrije wil van de mens dan nog? Ik citeerde hem zojuist al: er is een categorie mensen die zo niet bij God wil horen, zei hij. Zou God hen dan dwingen om bij Hem te zijn? Er waren ook andere mensen die dat als bezwaar naar voren brachten. Als jij je hele leven niet bij Hem hebt willen horen, zou je dan straks ineens wel bij Hem willen horen? Reinier Zonneveld — niet Wim, ik bedoel Reinier — vroeg zich af hoe God dat dan zou doen. Ik was het even kwijt hoe hij dat verwoordde, maar de kerngedachte was dat het dwang zou zijn.

Laat ik u eens zeggen hoe de Bijbel daarover spreekt. Ik heb een paar schriftplaatsen. In Spreuken 20 vers 12 lees je dit over u en mij als mens: "Het oor dat hoort, het oog dat ziet, de HEERE heeft beide gemaakt." Dat is letterlijk zo in materiële, lichamelijke zin, maar het is ook zo in geestelijke zin: als je dingen mag verstaan en geestelijk mag zien. Hoe komt dat? Het gekke is dat we er materieel gezien geen moeite mee hebben. We zeggen allemaal van iemand die blind is dat hij het niet ziet en daar bekommeren we ons om, maar geestelijk vinden we dat heel wat lastiger. Het heeft natuurlijk verschillende kanten, maar de essentie is dat geen mens zichzelf heeft gemaakt. We zijn allemaal schepselen. Het oor dat hoort en het oog dat ziet: de Heere heeft beide gemaakt. Als je dingen mag zien en verstaan, dan is het de Heere die dat maakt.

In Handelingen 16 vers 14 lees je over die vrije wil van de mens bij Lydia, de purperverkoopster. Daar staat: "En de Heere opende haar hart, zodat zij aandacht schonk aan hetgeen door Paulus gezegd werd." Respecteerde God de vrije wil van Lydia hier niet? Zit Hij aan het hart van een mens? Ja, God doet dat. Ik zal het nog sterker vertellen: de Bijbel spreekt over God die de harten ook verhard toesluit. Dat doet Hij ook, en bij gelegenheid opent Hij het. We hebben het hier over God, de Schepper.

In Romeinen 11 vers 32 lees je: "Want God heeft hen allen onder ongehoorzaamheid besloten." Dat gaat over Jood en heiden. Alle mensen zijn zondaren. Hoe komt dat? Dat heeft met onze adamitische afkomst te maken; God heeft dat zo beschikt. Hoezo vrije wil? Geen mens heeft ervoor gekozen om geboren te worden. Geen mens heeft ervoor gekozen om een sterveling te zijn. Geen mens heeft ervoor gekozen om een zondaar te worden. Als er al iemand daarvoor in aanmerking zou komen, dan was het Adam — dat zou je nog kunnen verdedigen — maar in ieder geval wij niet. Adam is weer een verhaal apart, maar wij zijn gewoon zo geboren. Dat is je komaf en je bent daaronder besloten. Als je hier een punt zou zetten, dan zou het heel erg tragisch wezen. Maar het geweldige is juist dat dit een type is, of zo u wilt het antitype, van hoe het zal zijn. Hij heeft nu allen onder de ongehoorzaamheid besloten — dat is wat een adamiet van huis uit is — maar waarom? Om Zich over allen te ontfermen. Allen.

Dwingt God mensen bij Hem te zijn? Waar is de vrije wil? Wel, God heeft helemaal geen dwang nodig om iemand iets te laten doen. Dwang wil zeggen dat je iets niet vrijwillig doet, maar God heeft geen dwang nodig omdat Hij niet alleen beschikt over de omstandigheden, maar ook over de mens. Hij opent ogen, oren en harten; kortom, niets ontgaat Hem. Daar is Hij God voor. En dan nog iets: God is de Schepper van alles. Elk mens is een creatie van Hem. Ik zei zojuist al dat geen mens zichzelf heeft gemaakt. Het feit dat ik dingen mag zien en verstaan, is het werk van de grote Schepper en ik prijs Hem voor het feit dat ik nu de dingen mag zien. Maar op het moment dat ik me daarop zou gaan beroemen, dan ontgaat je de clou: het is Zijn verdienste.

Bovendien, elke keuze die een mens maakt... dit is niet alleen iets wat je vanuit de Bijbel kunt zien, ook in de wereld weten ze dat. Daar wordt de vrije wil ook ontkend. Denk aan die hersengeleerde, Dick Swaab. Hij zei dat ook: de mens heeft helemaal geen vrije wil. Nu ben ik helemaal geen Swaab-aanhanger, begrijp me goed, maar hij zei wel dat de keuzes die je maakt door twee factoren bepaald worden. In het Engels zeggen ze dan: 'nature and nurture'. Dat wil zeggen erfelijkheid — gewoon dat wat je bent, het erfelijk materiaal waaruit je samengesteld bent. Heb je daar invloed op gehad? Nee toch? Wanneer je geboren bent, waar je geboren bent en wie je ouders zijn bepaalt je lot, maar je hebt er niet voor gekozen. En dan vervolgens is er niet alleen het erfelijk materiaal, maar ook nog eens de omstandigheden waarin je geplaatst wordt: alle invloeden waar je mee te maken hebt, wat je van huis uit is bijgebracht en wat je op school te horen krijgt. Dat zijn miljarden factoren die allemaal de mens maken tot wie hij is en die dus ook zijn keuzes bepalen.

Je maakt keuzes op basis van de informatie die je hebt, maar hoeveel informatie heb je? En dan word je ook nog vaak gestuurd. Ik bedoel dit te zeggen: we zijn zo klein. We zijn slechts schepseltjes, ook al denken we soms zo groot over onszelf. We zijn schepseltjes; we zijn klei in de hand van de Pottenbakker. Hij is de Schepper van alles. Hij sluit harten, jawel, maar Hij opent ze ook.

▶ 53:18 De Helderheid van de Schrift en Gehenna ↑ hoofdstukken

Alverzoening, dat was ook een punt. O, dat zei meneer Sonneveld ook: alverzoening, ja of nee? Hij probeerde het zo objectief mogelijk te melden en hij zegt: "Het is niet zo duidelijk in de Bijbel." Dat doet me denken aan iemand die een beslagen bril heeft, naar buiten kijkt en zegt: "Goh, wat is het mistig vandaag!" Nee, dat heeft niet te maken met de mist buiten; dat heeft te maken met jouw beslagen bril. Kijk, hij zegt dat het niet zo duidelijk is, maar de Schrift is glashelder. Het punt is dat de vertalingen ons op een verkeerd spoor hebben gezet. Dat is het grootste probleem. Echt.

De Schrift is helder; ze spreekt niet van een eeuwigheid. Als de Bijbelvertalingen ons daarin gewoon eerlijk zouden voorlichten, dan zouden we het zien. De Bijbel spreekt niet over eeuwigheid, maar over aionen. En dat gaf Reinier Sonneveld trouwens ook nog aan. Hij zegt: "Ja, in de moderne vertalingen komt het woord 'hel' niet meer voor." Hij zegt dat het namelijk eigenlijk Gehenna is, de vuilverbranding bij Jeruzalem. Daar sloeg hij de spijker op de kop. Maar vervolgens zei hij: "Dus het is allemaal niet zo helder." Toen dacht ik: dat maakt het juist heel helder!

Want waar denkt u bij de hel aan? Aan een onderaards oord dat vreselijk is en waar het nooit meer goed komt. Ja, maar dat is mythologie; de Bijbel zegt dat niet. De Bijbel spreekt over Gehenna, gewoon een plaats waar je naartoe kunt lopen. Heeft u er misschien nooit aan gedacht dat je naar de hel kunt lopen? Maar het kan echt. Als iemand dat tegen je zegt, dan zeg je: "Ja, dat klopt, dat kan zeker." Je kunt je daar ook laten vereeuwigen — heb ik ook wel eens gedaan. Maar ik bedoel, een van de positieve dingen van de modernste vertaling, de NBV, is dat de hel verdwenen is. Ik moet natuurlijk niet overdrijven, maar dat is echt een positief punt.

Het is volkomen terecht, want waar in de NBG-vertaling nog sprake is van hel, daar heeft de NBV gesproken over Gehenna. Wat strikt genomen niet eens een vertaling is, maar een plaatsnaam. Een plaatsnaam vertaal je niet. Nazareth is Nazareth, Jeruzalem is Jeruzalem. Hooguit is de uitspraak soms wat verschillend, maar het is een plaatsnaam en dat laat je gewoon onvertaald. En Gehenna is Gehenna. Het is gewoon een geografisch aanwijsbare plaats. Punt.

Als er van 'aion' geen 'eeuwigheid' gemaakt zou zijn, dan hadden we ook geen probleem gehad met 'eeuwige verlorenheid'. Men zegt dan: "Dat kan dus nooit te rijmen zijn met alverzoening." Jawel natuurlijk, laat alles op zijn plaats. En dat is eigenlijk de bottomline van wat ik wil vertellen: ga niet het een tegen het ander wegstrepen. De ene waarheid in de Bijbel moet je niet afstrepen tegen de andere waarheid. Laat het op zijn plaats staan. Velen gaan verloren voor de aion.

Zoals dat meisje weer zei: "Ik geloof er niet in, want de Bijbel is volstrekt helder dat mensen verloren zullen gaan." Dat is waar. Maar verloren gaan staat niet tegenover behouden worden. Sterker nog, je kunt alleen maar gered worden of behouden worden als je eerst verloren was. Hoezo behouden worden als je niet eerst verloren was? Velen gaan verloren voor de aionen — "eeuwig" verloren. Ja, en toch is God een Redder van alle mensen. Het ene is waar, en het andere is net zo goed waar. Dus het is niet een kwestie van: geloof je het een of geloof je het ander? Geloof alles!

Dat is ook het grote probleem van die Emmaüsgangers, weet u nog? Die geloofden één deel van de profetieën over Christus. En dan is het de Heer die hun verwijt: "O onverstandigen en tragen van hart, dat gij niet gelooft alles wat de profeten gesproken hebben." Niet een deel, maar alles. God is inderdaad rechtvaardig door alles te berechten en ook te richten, maar Hij is ook ontfermend door zo allen terecht te brengen. Dat staat niet tegenover elkaar; dat sluit naadloos aan. Het een bevestigt juist het ander.

Bovendien dwingt God niemand om voor Hem te kiezen. Ze zullen allen vrijwillig Jezus als Heer belijden. Al die Schriftplaatsen laat ik vanmorgen verder onbesproken — ik kan ze niet allemaal noemen — maar de Schrift zegt het. Elke tong zal belijden tot eer van God de Vader: "Jezus is Heer." Gods liefde overwint.

▶ 58:16 De Hoop van het Evangelie ↑ hoofdstukken

Ik sluit af met waar ik mee begonnen ben. In Kolosse 1 staat een tekst waar ik graag bij stilsta. Waarom ik hiermee afsluit? Dat zal ik even toelichten. In het gesprek kwam namelijk nog even ter sprake hoe belangrijk deze hele vraag is. Het is een fundamentele kwestie.

Ik wil ook nog iets positiefs zeggen over dominee Jack Plantinga. Hij zei dat dit een heel fundamentele kwestie is. Het is heel fundamenteel; als men hier zo over denkt, dan is het een afwijking van het evangelie. En dan zeg ik: daar heeft hij een punt. Dat is waar. Reinier Sonneveld zegt nu dat je er zo over kunt denken, al was hij er zelf niet voor geporteerd. Hij wijst alverzoening af, want daar zouden misdadigers volgens hem te makkelijk mee wegkomen. Hij vindt het niet zo belangrijk dat dit echt een schisma of een strijdpunt is; hij zegt dat het evangelie er niet mee in het geding is. Maar ik zeg: het evangelie is er wis en waarachtig mee in het geding. Echt! Het is niet slechts een voetnootje of een punt 72. Nee, het is de essentie.

In Kolosse 1 vers 20 staat: "...door Hem, vrede-makend door het bloed van zijn kruis, het AL weder met Zich te VERZOENEN, door Hem, hetzij wat op de aarde, hetzij wat in de hemelen is." En dan moeten we even doorlezen naar vers 23, waar Paulus zegt dat je wel gegrond en standvastig moet blijven in het geloof en u niet moet laten afbrengen van de hoop van het evangelie.

De hoop van het evangelie, waar heeft hij het over? Over wat hij net twee of drie verzen daarvoor had besproken: namelijk dat God door het bloed van het kruis het al – alle schepselen in de hemel en op de aarde – met Zich gaat verzoenen. Dat wil zeggen dat al die schepselen niet langer vijandig en vervreemd van Hem zijn. Nee, Hij verzoent ze met Zich. Dat is de hoop van het evangelie.

Paulus zegt: blijf daarin wel gegrond. Sla je wortels daarin uit. Dit is zo’n verademing, zo’n heerlijkheid. Blijf daarin staan. Dat is in geloof, niet in werken; het is Zijn werk. Laat je er niet van afbrengen, van de hoop van het evangelie. Waarom? Omdat dit de hoop van het evangelie is.

En weet u, dit is zo afschuwelijk: in de christenheid heeft men zich hier niet alleen van laten afbrengen, het is zelfs nog erger. Als je gelooft in de hoop van het evangelie, dan wordt dat gezien als een dwaalleer of een ketterij. Men betwijfelt zelfs überhaupt of je wel een gelovige kunt zijn. Zover is men daarvan afgeweken, en dit is algemeen goed. Wat dat betreft mag de uitslag van de poll die gehouden werd op die website, waarbij slechts zes procent positief antwoordde, illustratief heten. In de praktijk is het overigens nog veel erger. Ziet u hoe dat gegaan is in de kerkgeschiedenis?

Daarom zegt Paulus dat je wel gegrond en standvastig moet blijven en je niet moet laten afbrengen van de hoop van het evangelie die je gehoord hebt, die verkondigd wordt in de ganse schepping onder de hemel, waarvan ik, Paulus, een dienaar geworden ben. Blijf daarin staan. Wat is het geweldig dat we die hoop van het evangelie mogen hebben: een God die inderdaad naar waarheid nooit laat varen de werken van Zijn handen. Amen.