▶ 00:00 Introductie: Genade Die Opvoedt Vanuit Titus 2 ↑ hoofdstukken

Het lied dat we zojuist hebben gezongen, beste vrienden, met elkaar, over de liefde van God die werkelijk alle mensen omvat. Hij geeft om jou, Hij houdt van jou, Hij is er voor iedereen en dat is die liefde die als een lichtstraal in de duisternis schijnt. En we hebben daarbij ook nog gezongen: "Wij willen dat de wereld dit grote nieuws verneemt." Want in een donkere wereld is er niets wat meer verwarmt en verlicht dan juist het kennen van die God en de liefde die Hij heeft, werkelijk voor heel Zijn schepping. Want dat is de essentie.

Wel, daar wil ik vanmorgen graag ook uw aandacht eens voor vragen aan de hand van een Bijbelgedeelte dat we vinden in Titus 2 vers 12 tot en met 15. En ik heb erboven als titel geschreven: "Genade die opvoedt." Het gaat over genade, maar dan specifiek over genade die opvoedt. En de uitdrukking is dus ontleend aan dat gedeelte. Paulus heeft een brief geschreven aan zijn medewerker, een jonge medewerker die hij op Kreta had achtergelaten om nog het een en ander in orde te maken. En in die brief, waar we bij eerdere gelegenheden al eens wat vaker over hebben gesproken, schrijft Paulus over de genade van God. Dat is ook letterlijk en figuurlijk het centrum van de boodschap van deze brief.

De genade Gods, daar schrijft hij over in vers 11. Ik wil de omgeving van dat vers ook eens voor het voetlicht plaatsen, want de uitdrukking is dus ontleend aan wat we vinden in vers 11. Daar staat: "Want de genade van God is verschenen, heilbrengend..." Dit is de weergave in de NBG-vertaling. De Statenvertaling heeft het weer iets anders: "De zaligmakende genade is verschenen aan alle mensen om ons te onderwijzen," staat er dan in de Statenvertaling. Ik kom daar straks nog op terug. Maar goed, eventjes vanuit de NBG-vertaling: "De genade Gods is verschenen, heilbrengend voor alle mensen om ons op te voeden, zodat..." puntje, puntje, puntje.

Nou, daar moeten we het natuurlijk ook over hebben. Maar als ik zeg dat we het vanmorgen gaan hebben over de genade van God die opvoedt, dan begrijpt u wel dat dit in een speciale context staat. Dan licht ik dit er even uit. Want de genade Gods is verschenen, heilbrengend voor alle mensen, en die voedt ons dan op, zodat... Ja, maar zowel het eerste woord als het laatste woord geeft al aan dat het in een bredere context staat. "Want", hoezo "want"? Wat wordt hier nu beargumenteerd? Wat wordt hier nu aangegeven of gemotiveerd? En bovendien, dat woordje "zodat", waar dit dan vervolgens mee afsluit. Ik heb dit even gehighlight; dit is waar het werkelijk om gaat. Maar "zodat", wat doet die genade van God? Ja, die voedt ons op. Maar tot wat? Met het oog op wat?

Kijk, dat zijn de vragen die we ons vanmorgen gewoon heel nuchter stellen. En dat betekent dat het me heel logisch lijkt om dan te beginnen bij het begin. Want dan de vraag beantwoordend: hoezo schrijft Paulus "want"? Nou, dan moet je eventjes een paar verzen teruggaan. Dan begin ik aan te haken in vers 9. Je zou nog eerder terug kunnen gaan, want Paulus schrijft dat Titus verschillende groepen van mensen zou aanmoedigen. In onze vertaling staat er "vermanen", maar letterlijk staat er "daarnaast roepen". Dat heeft de betekenis van aanmoedigen of bemoedigen. Het wordt heel vaak weergegeven met "troosten" en een andere keer weer met "vermanen", maar het is werkelijk aanmoedigen. We hebben daar ook wel eens een keertje speciaal op gefocust. Paulus schrijft dan dat Titus ook de jonge mannen, de oudere mannen, de jonge vrouwen en de oudere vrouwen zou aanmoedigen. Maar dan noemt hij in vers 9 nog weer een speciale groep die hij aanspreekt, of die Titus zou aanspreken, om ook hen een hart onder de riem te steken.

▶ 04:28 De Leer van God Onze Redder Versieren in de Dagelijkse Praktijk ↑ hoofdstukken

Hij zegt dat de slaven hun meesters onderdanig moeten zijn in alles. Ja, dat 'moeten' kunt u wel wegstrepen, dat is geen geheim meer, want dat staat er niet. Dat woordje 'moeten' staat er helemaal niet in de grondtekst. Het is ook niet de sfeer waarin het woord past dat Paulus hier neerlegt. Paulus spreekt over genade en over wat genade uitwerkt. De slaven worden aangemoedigd, niet dat ze moeten, maar dat zij hun meesters of hun heer onderdanig zijn in alles. Dat is een logica, maar niet als een wet die van bovenaf wordt opgelegd. Dat is niet wat Paulus schrijft. Dat is eigenlijk een beetje sfeerbederf, zoals het hier staat.

Grappig trouwens dat de Statenvertaling dat ook niet heeft. De Statenvertaling heeft de reputatie een strenge vertaling te zijn, maar het tegendeel is waar. Zonder de Statenvertaling nu de hemel in te prijzen als het enige ware, maar juist in de modernere vertalingen geldt: hoe moderner de vertaling, hoe meer dat woordje 'moeten' erin gepropt is. Want het is inderdaad geforceerd. Het komt zo vaak te pas en vooral te onpas voor. Paulus schrijft hier dat de slaven hun meesters onderdanig zouden zijn in alles.

Paulus spreekt niet van de revolutie. Dat is wat vandaag de dag vaak zo gebracht wordt in de christenheid, in de kerken, in kerkelijke organisaties of in christelijke partijen. Zij zeggen dat de slavernij moet worden afgeschaft en dat er opstand gepredikt moet worden; de slaven moeten in opstand komen tegen hun meester. Want het is sociaal onrecht dat iemand een lijfeigene is, want dat is wat een slaaf is. Een slaaf is niet zomaar een werknemer of een knecht – die uitdrukking gebruiken we niet meer – nee, een slaaf is iemand die gewoon het eigendom is van zijn heer of van zijn meester.

Paulus predikt geen revolutie of een politiek programma. Hij zegt: schik je in de situatie waarin je je bevindt. Op een andere plaats schrijft hij dat als je in de gelegenheid bent om vrij te komen, je dat vooral moet aangrijpen, uiteraard. Maar als je je nu in die situatie bevindt: schik je erin en onderschik je aan je meesters in alles. Hij voegt er nog iets aan toe: hij zegt 'het hun naar de zin maken'. Niet alleen maar je onderschikken en doen wat zij zeggen, maar het hun zelfs naar de zin maken. Zonder tegensmaak, zonder te morren, zonder te gaan mopperen of oneerlijkheid.

Ik kan me zo voorstellen dat als je je altijd op het terrein van jouw meester bevindt, op zijn terrein, je denkt dat je zoveel onrecht wordt aangedaan. Dat hing er trouwens ook heel sterk vanaf; niet elke slaaf was er even slecht aan toe. De positie is natuurlijk heel erg beperkend, maar het hing heel sterk af van wie jouw meester of meesteres was. Wie was degene die over jou ging? Dat kon een goede zijn, maar het kon ook iemand zijn die een bar en boos bewind voerde over haar slaven. Maar wat Paulus dan schrijft is: onderschik je nu en wees een voorbeeld van Gods genade.

Hij zegt: onderschik je, maak het hun naar de zin in alles, zonder tegenspraak, zonder te mopperen of oneerlijkheid. Zonder zo maar eens eventjes wat achterover te drukken, want in die verleiding kun je zomaar komen. Je kunt daar ook gemakkelijk argumenten voor vinden als je je realiseert wat jou is aangedaan. Nee, zonder tegenspreken of oneerlijkheid, maar alle goede trouw bewijzen. We hadden het bij een eerdere gelegenheid over vurige kolen op iemands hoofd stapelen; nou, dat is dit. Terwijl je je in een situatie bevindt waar je misschien wel groot onrecht wordt aangedaan en waarin je zo beperkt bent – want dat is wat een slaaf in ieder geval is; je bent niet maar acht uur in dienst, je bent 24 uur gewoon het eigendom van jouw meester die jou dus altijd kan claimen – als je in zo'n situatie dit gedrag tentoonspreidt, daar gaat zoveel van uit.

Want daar staat ook nog bij wat het echte motief is: om de leer van God, onze Heiland... Heiland, ik heb niets tegen dat woord hoor, begrijp me goed, maar het is een oud-Nederlands woord waarvan we nauwelijks meer weten wat het betekent. Heiland betekent gewoon 'Redder'. Paulus geeft aan waarom dit gedrag gewenst is. Waarom je je als slaaf zou onderschikken, het je meester in alles naar de zin zou maken, zonder tegenspraak, niets te ontvreemden, maar inderdaad alle goede trouw te bewijzen: om de leer van God, onze Redder, in alles tot sieraad te strekken. Dat is het motief.

Het gaat in het leven van degene die gelooft, die God als Redder kent, om één ding: om die geweldige leer dat God onze Redder is, te versieren. Dat woord 'versieren' is wel aardig, want in het Grieks is dat het woord kosmeo. Daar komt ons woord cosmetica vandaan. Het betekent versieren en het komt heel wat keren in het Nieuwe Testament voor. Je leest bijvoorbeeld in Openbaring 21 over het nieuwe Jeruzalem dat uit de hemel neerdaalt, en dan staat erbij: als een bruid die voor haar man versierd is. Een sieraad, versieren, dat is wat hier gebruikt wordt.

U kent wellicht ook de uitdrukking: het leven is een feest, maar je moet zelf de slingers ophangen. Nou, dat zal niet iedereen onderschrijven. Over een feest gesproken: weet u wat een feest is? Dit leven in het ondermaatse dikwijls niet. Dat hangt ook weer heel sterk af van de situatie waarin je je bevindt, maar in het algemeen kun je dat niet zeggen. Dat doet de Bijbel ook niet. Je kunt er natuurlijk wel een mooie verpakking omheen doen, maar de Bijbel spreekt gewoon over een ijdel bestaan, over de wereld die aan de vergankelijkheid is onderworpen. IJdelheid. Ja, maar het Leven – met een hoofdletter – is inderdaad een feest.

Waar het nu vooral even om gaat: de leer van God, onze Redder, is zo feestelijk en zo geweldig. Ik kom daar uiteraard op terug, want dat moeten we vooral in de picture zien te krijgen. De leer van God, onze Redder, is zo geweldig dat het verdient om versierd te worden in je leven. Wat is nu de betekenis van ons leven als je Hem mag kennen? Wel, om in alles – en hier wordt specifiek over de slaven gesproken, maar het geldt voor ons leven in het algemeen – je wandel tot een sieraad te maken. Zodat daar iets van gezien wordt. Niet van hoe goed jij bent, nee, van hoe geweldig het is dat God onze Redder is. Om de leer van God, onze Redder, in alles te versieren; dat is wat er letterlijk staat.

Ik weet het, het woordje 'leer' staat in een kwade reuk onder christenen. Ik denk eerlijk gezegd dat dat terecht is voor dat wat altijd als leer gepredikt wordt. Mensen zeggen: "Het gaat niet om de leer, het gaat om de Heer." Kent u die uitdrukking? Leer zou maar droog zijn of taai als leer. Maar weet u waarom dat zo werkt en waarom christenen vaak zo over de leer praten? Dat komt omdat wat geleerd wordt vaak zo ongezond is. Paulus spreekt echter over de gezonde leer. De gezonde leer is geweldig om over te praten. Want leer betekent gewoon: onderwijs.

Onderwijs van God onze Redder. Het is een volkomen onterechte tegenstelling om te zeggen: "Het gaat niet om de leer, het gaat om de Heer." Ja, wie is die Heer dan? Wie is Hij, wat doet Hij, wat heeft Hij gedaan en wat zijn Zijn voornemens? Dat moet je toch weten; dat moet onderwezen worden. "Het gaat niet om de leer, het gaat om de Heer" – in de praktijk betekent dat dan vooral dat het erom gaat wat je doet. Dat we een geweldige impact op de wereld zouden hebben en goede dingen zouden doen. Aardig zijn voor je buurvrouw, dat is dan dichtbij. Je kunt het ook vertalen in politieke actie.

Het maakt niet uit of je "groen" bent – dat is tegenwoordig natuurlijk erg populair. Je "groen" in de wereld presenteren; de kerk moet daar ook aan meedoen. Ach mensen, het is allemaal – sorry dat ik het zo ongenuanceerd zeg – maar het is allemaal larie. Het is allemaal larie, daar gaat het toch niet om. Ik had er gisteravond nog met iemand een gesprek over, ook iemand die vandaag ongetwijfeld in de kerk zit. Die vond toch ook wel: "Ja, we moeten ons in de wereld als christenen toch gaan presenteren." En wij zouden voorop moeten lopen – vandaar dat ik er nu zo over begin – we zouden voorop moeten lopen om ons "groen" te presenteren.

Dat wil zeggen... want ja, de aarde... daar werd ook nog een heel aardig motief aan toegevoegd. Want de aarde is aan de mensen gegeven en die aarde gaat naar de knoppen. En ja, u weet hoe het zit met dat klimaat. Of weet u het niet meer? Er wordt gezegd dat het allemaal heel zorgwekkend is, want dat klimaat verandert. Dat is trouwens nooit anders geweest hoor, want het klimaat verandert altijd. De mens vindt zichzelf zo belangrijk en zegt dan: "Ja, dat komt allemaal nu." De opwarming van de aarde – wat trouwens ook al niet blijkt te kloppen, maar goed, dat is weer een ander verhaal – de opwarming van de aarde zou heel erg zorgwekkend zijn. En dat zou dan het menselijke aandeel zijn, maar dat is dus ook niet waar. Het is maar een heel klein percentage wat de mens daaraan bijdraagt. De mens is niet zo belangrijk.

Maar daar gaat het nu eigenlijk ook even niet om. Het ging even om dat motief van: "Ja, wij moeten zorg dragen voor de aarde, want anders gaat de aarde naar de Filistijnen." In dat gesprek zei ik: "Nou, die aarde gaat voorlopig nog niet naar de Filistijnen, want die gaat nog minstens duizend jaar mee." Ik zei: "Het beste voor deze aarde komt nog: een geweldig vrederijk, waarbij trouwens ook de natuur geweldig zal meewerken." Dus alle inspanningen daaromtrent zijn gewoon weggegooid geld; daar heb ik een heel wat betere bestemming voor. Maar goed, daar wordt niet naar geluisterd.

Nou ja, kijk, dat soort dingen... mensen maken zich daar druk over, over de wereld. Als je Gods Woord kent, zou je dat helemaal niet hoeven doen. De Bijbel is er volkomen duidelijk in. Kijk, over rust gesproken en vrede: dat zijn dingen die we gewoon aan onze God kunnen overlaten. Het gaat hier over de leer van God onze Redder.

▶ 17:53 De Gezonde Leer: God Is de Daadwerkelijke Redder van Álle Mensen ↑ hoofdstukken

Wat is de leer van God, onze Redder? Wel, dat is de leer, dat is het onderwijs. Laten we het woord even nemen zoals het zich aandient en dan zal ik het straks nog echt motiveren. Dat is de leer, het onderwijs: dat God, Degene die alles gemaakt heeft en alles beschikt... Het woord 'God' betekent in het Grieks al: Degene die alles een plaats toewijst, die alles een plek geeft. Alles – en ik bedoel ook echt alles – een plaats geeft. Die God is onze Redder.

In dat verband wordt vaak iets vergeten; je kunt zo’n vers in Titus 2 natuurlijk wel uitlichten: "want de genade Gods...", maar hoezo "want"? Het ging hier over de slaven die worden aangemoedigd en aangespoord. Hen wordt een hart onder de riem gestoken om in het leven van alle dag – juist in die moeilijke omstandigheden waarin je zo beperkt wordt en misschien groot onrecht lijdt – die gelegenheid aan te grijpen om de leer van God, onze Redder, te versieren. Het is een kans om te laten zien wat Gods genade vermag en hoe geweldig het onderwijs is dat God onze Redder is.

Voor zo’n slaaf betekende het dat hij in zulke omstandigheden demonstreerde: "Ja, God is mijn Redder, maar ook die van u, meester. God is ook uw Redder." Misschien was dat een geweldige gelegenheid waarbij die slaaf ook wat zou kunnen doorgeven, maar daar gaat het hier niet eens om. De slaaf wordt hier nu niet eens aangespoord om daarover te spreken – natuurlijk is het geweldig om dat door te geven als je de gelegenheid hebt – maar het gaat erom in je leven en in je wandel die leer van God, onze Redder, te versieren.

Wat betekent die leer van God, onze Redder? Vers 11 zegt: "want de genade Gods is verschenen, heilbrengend voor alle mensen." Weet u wat er letterlijk staat? Ik zal het iets correcter of letterlijker weergeven. Er staat letterlijk: "Want de reddende genade van God is verschenen aan alle mensen." Dit is dus een nadere uitleg van wat hiervoor stond over het in alles versieren van de leer van God, onze Redder. Hoezo? Wel, want de reddende genade van God is verschenen aan alle mensen.

Waarin is die verschenen? Wel, in die boodschap die de apostel Paulus overal kon gaan vertellen. Daarin schijnt dat licht van Gods reddende genade; dat is de boodschap waarvoor hij de wereld is afgereisd om het bekend te maken. Hij heeft het in zijn brieven vastgelegd en daar verwarmen we ons mee; in dat licht baden we op een dag als deze ook. Het is heerlijk om je bewust te worden van de reddende genade van God. Genade betekent dat het 'om niet' is: Hij doet het. God is onze Redder en dat is pure genade. Die genade is verschenen in het goede bericht dat de apostel Paulus verkondigd heeft en heeft neergelegd in zijn brieven. Ja, die is verschenen aan alle mensen.

Kijk, daar spreekt hij over: over Gods genade die verschenen is, reddend en heilbrengend. Maar het is niet zoiets van: "Nou, Hij brengt het, maar een mens moet het natuurlijk wel accepteren." Dat is de leer van de vrije wil. God kan het wel willen, maar als de mens niet wil, dan is het uiteindelijk de mens die prevaleert. Dan is de mens degene die het laatste woord heeft en dan gebeurt het niet. Begrijpt u? Dat is wat standaard gezegd wordt hoor, over hoe dit gelezen wordt. Vraag het maar aan een doorsnee christen wat het betekent dat de reddende genade van God verschenen is aan alle mensen. In 99% van de gevallen zult u als antwoord krijgen: "Ja, dat betekent dat er nu de mogelijkheid is om gered te worden. God biedt Zijn redding aan, Hij brengt het bij de mens en de mens mag nu zeggen of hij gered wil worden, ja of nee."

Nu begrijp ik ook waarom 'leer' in zo'n kwade reuk staat, want dit is geen gezonde leer. Het is ook niet de genade van God die daarin schijnt. Weet u waarin Gods genade schijnt? In de boodschap dat God wil dat alle mensen gered worden; sterker nog, dat Hij daadwerkelijk de Redder is van alle mensen. Dat is die leer van God, onze Redder. En dat verzin ik niet, dat staat er gewoon. Paulus heeft dat geschreven aan een andere medewerker van hem in 1 Timotheüs 2. Daar lees je... ik val nu zomaar midden in zo'n passage, maar daar zegt hij: "Dit is goed en aangenaam voor God, onze Redder, die wil dat alle mensen gered worden en tot erkentenis der waarheid komen."

Ik had eigenlijk nog even verder moeten citeren, want er staat: "want er is één God." Let op: er is één God. Ik weet wel, dit wordt ook altijd weer verdraaid. Men zegt: "Ja, God wil dat alle mensen gered worden, maar het hangt uiteindelijk van de mens af." Dus de menselijke wil is sterker dan Gods wil? Dat is ongezond, dat is een leugen. Sterker nog, dan hou je geen evangelie over. Het evangelie is immers de boodschap dat God Redder is. Niet dat Hij het wil worden of dat Hij het je aanbiedt: Hij is Redder. Dat is een bericht. Hij is de Redder van al die miljarden mensen. Het is niet: "Ik wil graag jouw Redder zijn," nee: "Ik ben jouw Heer, Ik ben jouw Redder." Dat wil zeggen: Ik ga jou redden. Wanneer? Dat is nog een ander punt, want dat is inderdaad "ieder in zijn eigen rangorde". Maar God garandeert dat: "Ik ben jouw Redder." Dat is de genade Gods die is verschenen in dat geweldige evangelie.

God wil dat, en er is maar één God. Weet u wat het betekent als het waar zou zijn wat er alom gezegd wordt in de christelijke wereld – die van de gezonde leer een ongezonde leer heeft gemaakt? Als dat waar zou zijn, dan is er niet één God, dan zijn er miljarden goden. Want dan is het uiteindelijk de mens die zou bepalen of hij wordt gered, ja of nee. Daarmee heb je de mens op een voetstuk geplaatst en automatisch God gedegradeerd. Want als die ene God wil... God wil dat alle mensen gered worden en komen tot erkentenis van die waarheid. Dat is de waarheid: dat Hij dat wil. En dus gebeurt het, want Hij is God; er is maar één God. Het is niet zo van: "Ja, de mens moet dat ook willen." Nee, God garandeert dat. Hier staat het: God wil dat alle mensen gered worden en tot erkentenis van die waarheid komen.

Als we dan even doorbladeren in diezelfde brief, dan lezen we onomwonden dat Paulus dat ook zegt. Hij begint dan te zeggen – ook dat heb ik niet in het citaat opgenomen, maar hij begint met: "Dit is een betrouwbaar woord en alle aanneming waardig." En dan gaat hij verder: "Ja, hierom getroosten wij ons moeite..." Ik had het er zojuist al even over wat voor moeite Paulus zich getroost heeft. Hij heeft wat afgereisd en is naar vele plaatsen gegaan. Hij is eruit gebonjourd en is tegengestaan. Lees zijn verslagen maar; lees bijvoorbeeld de Tweede Korinthiërsbrief over wat hij allemaal heeft ondergaan aan moeite, tegenwerking en tegenslag. Hij zegt: "Hierom getroosten wij ons moeite." De vraag is: waarom deed Paulus dat nou? Hier geeft hij antwoord: "Hierom getroosten wij ons moeite en grote inspanning." In de Statenvertaling staat er trouwens: "en worden wij gesmaad."

Dat is nog steeds niet anders. Als je de boodschap, de gezonde leer van God, onze Redder, vertelt, dan zal dat je niet populair maken. Dat is nog steeds niet veranderd. Het is een ongelooflijk geweldige leer waar je zo blij van wordt, en iedereen zou moeten erkennen dat dit zo geweldig is, maar vertel het maar eens. Het levert je smaad op. In een godsdienstige wereld kan dit niet; dit kan daar namelijk niet verkocht worden.

Ja, zo wordt het ook verteld. Dat kun je niet verkopen. Nee, we verkopen het ook niet; het is een bericht. We vertellen het. Het is waar, ook al geloof je er helemaal geen barst van. Dat maakt niks uit. Het is waar, en dat vertellen we. En op het moment dat het licht doorbreekt, als je hart daarvoor geopend wordt, dan baad je inderdaad in een zee van licht en van warmte. Want dat is een perspectief dat zich dan opent, dat is ongekend. Dat is de drijvende kracht in ons leven.

"Hierom getroosten wij ons moeite en grote inspanning," zegt Paulus. Of worden we gesmaad? Dat is een vertaaltechnische kwestie, daar gaan we het nu verder niet over hebben, maar laat het even goed tot u doordringen hoe hij dat vervolgens motiveert. Hij zegt: "Omdat wij onze hoop gevestigd hebben op de levende God, die een Redder is van alle mensen, inzonderheid van de gelovigen." Hij voegt er nog aan toe: "Beveel en leer dit."

Nou, leer het maar eens. Men zegt dan: "Dit is dwaarleer. Dit is de dwaarleer van de alverzoening; dat is het ergste wat er bestaat." Ja, maar dat is nu juist de gezonde leer. Dat is de leer van God, onze Redder, die niet alleen maar onze Redder wíl zijn; Hij ís de Redder van alle mensen. Dat is het evangelie. Dat hoeven we dus ook niet te verkopen. Nee, het is de waarheid.

Ik breng u nog even in herinnering in welke context dit staat. Er wordt hier specifiek gesproken over die slaven, die in hun leven, gewoon concreet, de leer van God, onze Redder, zouden versieren. Paulus brengt naar voren hoe geweldig die leer is: het onderwijs dat God de Redder is van alle mensen, en speciaal dan nog wel voor degenen die dat nu al mogen geloven. Hij is die Redder. De losprijs is betaald voor alle mensen. God heeft Zijn liefde bewezen.

Kijk, om weer even terug te komen op die tekst in Titus 2 waar Paulus dit zo formuleert: "De genade van God is verschenen aan alle mensen." Daarom! Dat is de reden waarom die slaven, maar wij als gelovigen in het algemeen, de leer van God, onze Redder, tot een sieraad mogen maken. Mooi maken, de slingers daarvan ophangen, om mensen er vooral op te wijzen wat de boodschap van Gods genade vermag in ons leven. Aan die genade van God voegt Paulus namelijk nog iets toe.

▶ 31:07 De Goddelijke Pedagogiek: Genade Voedt Ons op ↑ hoofdstukken

Hij zegt ook: om ons op te voeden. En dan moet u zich realiseren wat Hij daarmee zegt. Voordat ik dat nog even uitleg, wil ik er nog even op wijzen dat hier een Grieks woord gebruikt wordt dat wij allemaal kennen in het Nederlands. Dat is niet zo moeilijk te herkennen, want in het Grieks wordt hier het woordje paideuo gebruikt en daar komt ons woord pedagoog of pedagogiek vandaan. Er zijn heel veel woorden die daarmee verband houden. Die genade van God is verschenen, reddend aan alle mensen, maar dan staat er ook bij: om ons op te voeden. En dat woord opvoeden is het woordje voor pedagogiek. Opvoeden als een pedagoog.

Ik denk dat dit een betere vertaling is dan de Statenvertaling in dit geval. De Statenvertaling heeft 'onderwijst'. Maar opvoeden is niet alleen onderwijs. Het is wel waar dat de genade van God ons ook onderwijst en ons dingen leert, maar opvoeden is veel sterker. Het is trouwens interessant; dit woord paideuo komt een stuk of tien, elf keer voor in het Nieuwe Testament — pin me er niet op vast, maar iets in die geest zal het zijn. Meestal wordt het weergegeven met 'tucht'. Soms zelfs met straffen, ook met slaan of geselen. Maar dat woord 'tucht' is ook heel interessant, want we begrijpen dat vaak niet meer goed.

Tucht houdt verband met trekken; dat betekent het eigenlijk. Je herkent dat nog in het woord 'tocht'. Als het ergens tocht, dan betekent het dat het trekt. Of: we togen daar naartoe. We trokken ergens heen, we togen naar Amsterdam. Maar ook het woord 'teugel' heeft daarmee te maken. Een teugel is iets waaraan je trekt om een paard te beteugelen, en dan komen we ook weer bij het woord 'tucht' terecht. Dat is wat opvoeden is. De genade van God zegt ons niet simpelweg wat we moeten doen; dat zou niet eens genade zijn. Nee, genade voedt ons op. Daar staat de genade van God garant voor.

Aan de ene kant heb je dus dit: Gods genade, zoals dat hier in dit gedeelte genoemd wordt, is reddend verschenen aan alle mensen. We hebben gezien dat dit betekent dat God de Redder van alle mensen is. Dat is de ene kant van Gods genade. Maar aan de andere kant voedt zij ons op. En wie zijn die 'ons'? Dat zijn degenen die geloven; laten we zeggen: degenen die deze boodschap van Gods genade herkennen. Degenen die de genade van God — zo noemt Paulus dat in Kolossenzen 1 — in waarheid hebben erkend. Welnu, die genade van God redt aan de ene kant alle mensen, zonder meer, gegarandeerd. Maar net zo gegarandeerd is het dat die genade van God ons opvoedt, ons leidt en ons onderwijst.

Waartoe zij opvoedt, zullen we straks ook nog zien. Maar ik wil er goed de nadruk op leggen wat het betekent dat de genade van God ons opvoedt. Want niet de wet voedt ons op. Opvoeden betekent niet — ook niet in gezinsverband — dat je tegen je kinderen zegt dat iets wel mag, dat iets niet mag en dat het zus of zo moet. Dat is niet opvoeden. Want dan leg je in feite de bal bij je kinderen: jij moet dit doen, dat is waartoe jij verplicht bent en dat mag jij niet. Nee, opvoeden betekent dat jíj verantwoordelijk bent voor jouw kind. Dat jij je kinderen leidt en beteugelt. Dat is niet de verantwoordelijkheid van het paard, maar van degene die erop zit. Begrijpt u? Dat is de genade van God.

▶ 35:48 Waarom de Wet Niet Werkt en Enkel de Zonde Bekrachtigt ↑ hoofdstukken

De wet zegt ons niet wat wij moeten doen. Trouwens, zo werkt het in het algemeen al niet. In de opvoeding weet u dat toch ook? Opvoeding is niet een kwestie van 'je moet dit', want dat werkt namelijk tegendraads; contraproductief noemen we dat. Dat verzin ik ook niet, want Paulus schrijft daar zo vaak over in zijn brieven. Ik ga dat nu niet eens al te uitgebreid uitleggen, maar de wet... ja, ik weet wel, dat heeft weer met een groot misverstand te maken. Men zegt wel eens dat God de wet ooit aan het volk heeft gegeven om de mensen in het gareel te houden. Nou, echt niet. God gaf de wet niet opdat de zonde zou worden ingedamd. Er staat zelfs dat Hij de wet gaf opdat de zonde – nee, de overtreding – zou toenemen. Romeinen 5:20 is dat. Dat heeft men in vertalingen vaak weggepoetst, maar zelfs de slechtste vertaling kan dat niet helemaal wegmoffelen. Dat is nogal wat. Er staat gewoon dat God de wet heeft gegeven opdat de zonde of de overtreding zou toenemen. Dat was Gods oogmerk: om de mensen in een spiegel te laten zien wie ze zijn.

Trouwens, ik kan wel blijven bij dit gedeelte wat ik nu als eerste even wil noemen. Daar wordt gesproken over de prikkel van de dood, dat is de zonde, en – nou moet u dit even goed op u laten inwerken – de kracht van de zonde is de wet. Ga maar tegen mensen vertellen: zo moet je het doen en dat mag niet. Weet u wat het is? Daarmee bekrachtig je alleen maar de zonde. Romeinen 7 is een heel hoofdstuk dat daarover gaat; het prikkelt de hartstochten alleen maar. We weten hoe dat werkt, we hadden het immers over opvoeding. In de opvoeding weten we allemaal dat het zo werkt: juist waar je zegt dat iets niet mag, prikkel je de ander. In elk geval trek je de aandacht; je attendeert kinderen op dat moment en brengt ze op een idee. Zo werkt dat. Zo begon dat trouwens al in de hof van Eden, want die ene boom was het allerinteressantst. Waarom? Ja, waarom? Omdat je daarvan niet mocht eten. Maar goed, dat is weer een verhaal apart. Want ja, waarom moest die boom daar dan staan? Er komen zo heel wat van die theologische kwesties zomaar voorbij.

Ik vind het zo heerlijk en ik ben zo blij met wat we vinden in de brieven van de apostel Paulus. Daar vinden we zulk onorthodox onderwijs, maar het is zo bevrijdend, zo geweldig en ook zo helder. Het is solide, nuchter en logisch. We weten dat het waar is wat hier staat: de kracht van de zonde is de wet. En ondertussen maar prediken in de kerken; dat wordt ook vandaag weer in royale mate gedaan. Dan staan daar predikers op de kansel en die vertellen aan de mensen wat ze moeten doen en wat ze niet mogen doen. Ze denken dat ze daarmee de zonde onderdrukken, maar in werkelijkheid gebeurt er wat hier staat: het bekrachtigt slechts de zonde. De kracht van de zonde is de wet.

Maar wat staat er dan bij? Gode zij dank! Dat is mooi, want als je het in het Grieks zegt, dan staat hier het woordje genade: charis. Gode zij dank, ofwel de genade wordt hier aangewezen als datgene wat ons de overwinning geeft door onze Heer Jezus Christus. Niet de wet voedt ons op; integendeel zelfs. Genade voedt op. God geeft om niet, Hij garandeert en Hij belooft. En zoals Zijn genade garant staat voor de redding van alle mensen – dat mag ik eigenlijk niet zeggen van velen, maar we doen het wel, sterker nog, dit móét verteld worden – zo is het ook dat die genade van God garant staat voor onze opvoeding. Niet de wet, maar Zijn genade. Hij belooft dat. Hij maakt blij, want dat woordje charis betekent genade, maar de grondbetekenis van het woord is gewoon vreugde. Hij maakt ons blij en dat is de motor in ons leven. De vreugde. Je richt je ogen op wie Hij is, op wat Hij geeft en wat Hij belooft. Dat maakt zo blij en dat geeft trouwens ook de motivatie om die leer van God, onze Redder, te versieren. Om van je leven een feest te maken en de slingers op te hangen van Zijn genade, die voor alle mensen is.

Die genade voedt ons ook op. Ja, ik wil nog een voorbeeld geven, want Paulus hamert er erg op dat we ook bij die genade blijven. Want het is niet zo dat als je eenmaal tot ontdekking gekomen bent van Gods genade, je vervolgens automatisch altijd opgevoed wordt door die genade. Weet je wat er vaak gebeurt? Paulus wijst er zo vaak op in zijn brieven: blijf bij die genade! De hele Galatenbrief gaat daarover. Paulus verbaast zich daarover. Zo begint hij ook; hij valt eigenlijk min of meer met de deur in huis en zegt: ik verbaas mij erover dat u zich zo schierlijk hebt laten afbrengen van de genade Gods. En u hebt zich nu gekeerd – ik citeer even vrij – tot een ander evangelie. Dat is niet eens een evangelie. Ze hadden zich laten afbrengen van de genade en ze waren weer teruggekeerd naar de wet; naar het idee dat de mens het zelf moet doen. Wat voor wet dat dan ook is. In de Galatenbrief is dat de wet van Mozes, maar mensen kunnen zich onder allerlei wetten stellen waarbij de mens het zelf moet doen. Het is echter zo belangrijk om te staan in de genade. Die ontdekking te doen, maar ook te blijven bij die genade.

In Galaten 5 vers 4 schrijft Paulus heel straight, heel zwart-wit. Hij zegt: "Gij zijt los van Christus, als gij door de wet..." – nou, dat staat er eigenlijk zonder lidwoord, het gaat niet eens over die specifieke wet, maar gewoon door het principe van wet – "...gerechtigheid verwacht; buiten de genade staat gij." Letterlijk staat er: jullie zijn van de genade vervallen. Je bent niet van de genade vervallen wanneer je de wet overtreedt, nee, je bent van de genade vervallen als je van de wet gerechtigheid verwacht. Als je je daarop stelt, als je denkt het zelf te kunnen doen, dan ben je van de genade vervallen. Weet je waarom? Dan verwacht je het domweg niet meer van Hém. Hij is degene die wat van ons leven maakt. Hij is degene die ons vormt, en daarop zouden we onze blik moeten richten. Op het moment dat je zelf het heft in handen gaat nemen, ben je van die genade inderdaad vervallen.

Ik noem nog een derde voorbeeld. Paulus is daar op het strand en hij spreekt de opzieners in Efeze aan. Hij vertrekt daar; het is een afscheidsboodschap. Hij zegt: "En nu, ik draag u op aan de Here en het woord van Zijn genade, aan Hem die bij machte is te bouwen en te geven." Dat is het woord van genade: dat Hij degene is die alles doet. Ik herhaal: dat betekent dat Hij degene is die redt. Gewoon, zonder meer. Zonder mitsen en maren, zonder kleine lettertjes. Hij redt, dat wil zeggen: allen. En Zijn genade staat er ook voor garant dat Hij ons opvoedt. Zijn genade staat er voor garant dat daar waar wij opzien naar boven, we in aanraking komen met een God die bij machte is om ons te bouwen en om ons te geven. Nou, ik zal eventjes samenvatten wat ik hierover naar voren wilde brengen.

▶ 44:33 Leven uit Genade: Afzien van Eigen Onvermogen en Stoppen met Proberen ↑ hoofdstukken

Kijk, genade die opvoedt, even concreet. Wat betekent het nu dat genade opvoedt? Dat betekent dat we afzien van ons eigen onvermogen. Als u zegt: "Ja, ik heb het al zo vaak geprobeerd..." Vul maar wat in. Er zijn talloze voorbeelden te geven; we hebben allemaal dingen waar we mee zitten in ons leven. En dan zeggen we: "Ja, ik heb dat al zo vaak geprobeerd, maar het lukte mij niet." Toch? Of kent u dat niet? Een mens stuit daar iedere keer weer op zijn eigen onvermogen, op zijn eigen grenzen. Maar als u leeft bij de genade, betekent dat dat u niet ziet op uw eigen onvermogen, maar ook dat u afziet van proberen.

Op een gegeven ogenblik – zo gaat het vaak, hè – heeft u het al zo vaak geprobeerd, en op een gegeven moment zegt u: "Nou, ik kap ermee." Er waren een heleboel varianten op. Ik heb dat ooit eens een keertje van Godfried Bomans gelezen. Het schiet me zo ter plekke te binnen; hij had daar een hele verzameling woorden aangelegd van hoe we in het Nederlands uitdrukken wanneer we ergens een punt achter zetten. Je zegt: "Nou kap ik ermee," of je zegt: "Ja, mijn tante, mijn zuster, het is nu over." Je geeft de pijp aan Maarten. Ik geloof dat hij zo’n vijfendertig of veertig voorbeelden had van termen, frasen en woorden die allemaal diezelfde gedachte uitdrukken: dat je op een gegeven ogenblik zegt: "En nu is het voorbij."

Kijk, leven uit genade heeft niets met ons onvermogen te maken. "Proberen" is typisch een term die te maken heeft met leven onder de wet, namelijk waarbij u het zelf tracht. Genade heeft niets met proberen te maken. Proberen is typisch de term die past bij het eigen werk. Genade heeft te maken met opzien naar die God die wél in staat is. Het maakt namelijk niet uit dat u zelf compleet onvermogend bent. U stopt met proberen. Leven uit genade betekent dat u opziet naar God, en alles waartoe u niet in staat bent, daar is Híj wel toe in staat. En op het moment dat u zich daarvan bewust wordt, gaat u danken. Dat verandert ineens alles, want ineens wordt u ook weer blij. Dat is trouwens ook genade: het maakt blij.

Weet u wat vreselijk ongelukkig maakt? Dat u zich blind staart op wat u niet kunt. "Ik heb al zo vaak geprobeerd dat..." Ja, stop daarmee, kijk omhoog en geloof! Want dat is wat hier gezegd wordt, hè. Zoals God alle mensen redt, zo voedt Hij ons die geloven, die opzien naar Hem, ook op. Daar waar wij zien op Hem, gaat Zijn vreugde werken, en precies dat waar wij niet toe in staat zijn, dat kan Hij wel. Dat is leven uit genade.

In wezen – ik denk eraan, ik had het zojuist al even over dat hoofdstuk Romeinen 7 – gaat het daar helemaal over. Uiteindelijk eindigt Romeinen 7 heel desperaat, zo van: "Ik ellendig mens!" Dat is ook iemand die maar probeert en het niet redt. Hij zegt: "Ik stel bij mezelf een wetmatigheid vast, want dat wat ik wil, dat kan ik niet." Het is een heel ingewikkeld hoofdstuk, en ook een heel treurig hoofdstuk. En uiteindelijk vraagt hij: "Wat zal mij verlossen uit het lichaam van dit vlees?" En dan zegt hij: "Genade! Ik dank God!" Genade – daar staat ook weer dat woordje charis. Genade, dat is het wat redt. Want dan ziet u niet meer op wat u niet kunt. Daar gaat het niet om. Het is ook niet interessant wat u niet kunt. Waar het om gaat, is wat Hij wél kan. En alleen al door u daarvan bewust te zijn... dat verandert ons van binnenuit. Dat transformeert ons. Nou, laten we dat eens verder lezen.

▶ 49:05 De Vrucht van Genade: Verstandig, Rechtvaardig en Eerbiedig Leven ↑ hoofdstukken

In vers 12 gaat het vervolgens om wat Paulus had aangegeven. Hij zegt dat die genade van God alle mensen redt en ons opvoedt – namelijk hen die geloven. Waartoe voedt Gods genade op? Dat is een belofte. Die bal ligt niet bij ons, maar die bal ligt bij Hem, als ik het zo mag zeggen. Hij garandeert dat Hij dat doet in ons leven.

Zodat wij, zo staat er, de goddeloosheid – letterlijk staat er de oneerbiedigheid – en de wereldse begeerten verzaken. Dit gaat over het verleden. Dat was ons verleden en we verzaken dat. Eigenlijk betekent "verzakende" gewoon dat wij die dingen afwijzen; we zijn er letterlijk vreemd aan. We hebben daar niks meer mee. Het is niet zo dat we daar tegen strijden, want dat zou trouwens weer wet zijn: proberen om de oneerbiedigheid en de wereldse begeerten te bestrijden. Dat is wet. Nee, we verzaken het; het is niet interessant meer. Er is iets heel anders dat interessant is.

Ik lees even door, want dan staat er vervolgens in datzelfde vers dat wij "bezadigd" leven. Ja, bezadigd... wat moet je daarvan zeggen? De betekenis van het woord is eigenlijk "verstandig", en daar houd ik veel meer van. Tegen dat woord "bezadigd" heb ik een zekere aversie – misschien is dat persoonlijk – maar bij bezadigd denk ik al gauw aan oudere mensen die niet zoveel puf meer hebben. Sorry, dat is ook discriminatie als ik het zo formuleer, want het kunnen ook jonge mensen zijn die geen energie hebben om iets te doen; die zijn dan bezadigd. Bij ons heeft het een wat negatieve associatie gekregen, maar dat betekent het niet. Het betekent verstandig.

Gods genade voedt ons op. Dat wil zeggen: wat maakt Gods genade van ons? Ten eerste maakt het ons verstandig. Terwijl wij de wereldse begeerten en al de oneerbiedigheid die er in de wereld is verzaken – daar hebben we niks meer mee – maakt Gods genade ons positief verstandig. Dat houdt simpelweg in dat je je verstand gaat gebruiken, dat je balans hebt en weet dat je de dingen goed kunt beoordelen. Gods genade maakt ons verstandig.

Gods genade maakt ons ook rechtvaardig. Daarmee bedoel ik niet alleen in de zin dat wij volmaakt in Hem zijn – wat ook waar is – maar gewoon dat we ook in dit leven recht door zee gaan en op Zijn woord blind varen. Want rechtvaardig betekent in de Bijbel gewoon: gelovig. God rekent geloof tot rechtvaardigheid. En daar waar wij in geloof en vertrouwen onze weg gaan, wel, dan zijn wij rechtvaardig. Recht door zee, op het kompas van Zijn woord. Gods genade maakt ons verstandig; Hij doet dat. Hij maakt ons rechtvaardig, wat wil zeggen dat wij recht door zee op Zijn woord blind varen.

En we worden eerbiedig. In de vertaling staat "godvruchtig", maar in het Grieks is dat precies het tegenovergestelde van dat goddeloze. Het komt in onze Nederlandse vertaling niet helemaal uit de verf, maar aan de ene kant verzaken we de oneerbiedigheid, en aan de andere kant voedt die genade ons op om ons verstandig, rechtvaardig en eerbiedig te maken in deze aeon. Er staat niet het woordje "kosmos", de wereld, maar er staat gewoon "in deze aeon", in dit wereldtijdperk. Dat is het heden. Aan de ene kant zetten we een punt achter ons verleden; daar zorgt Gods genade voor. In het heden is het zo dat we verstandig, rechtvaardig en eerbiedig in deze aeon leven. Dat is het heden, met het oog op de toekomst.

▶ 53:22 Het Perspectief: de Verwachting van de Gelukkige Hoop ↑ hoofdstukken

We lezen vers 13, want ik lees gewoon eventjes door, omdat we niet al te lang bij deze dingen kunnen blijven stilstaan. Er staat: "verwachtende". Dat betekent dat we onze ogen richten op wat er nog gaat komen. Verwachtende de "zalige"... ja, heb je weer zo'n woord? Maar er staat gewoon het woord "gelukkig". Dat betekent ten diepste gewoon "gelukkig".

Wat betekent zalig? We hadden het net over de zaligmakende genade van God. Ja, maar dat is een heel ander woord: de reddende genade van God. Laten we alsjeblieft gewoon Nederlands praten. Gewoon: de reddende genade van God is verschenen aan alle mensen. In duidelijk en gezond Nederlands betekent dat, dat Hij de Redder is van alle mensen. Dat was trouwens ook gewoon zoals Paulus dat al in het Grieks optekende. Laten we het gewoon nemen zoals hij het zei en opschreef: Gods genade redt alle mensen.

Maar wij verwachten de gelukkige hoop. Niet de "zalige", de gelukkige hoop. Dat is heel concreet. En hoezo gelukkige hoop? Wel, de hoop zelf, de inhoud van die verwachting, die is gelukkig. We hebben er echt geen idee van wat God voor ons — ik bedoel hen die geloven — voor Israël en voor de gehele schepping in petto heeft. Daar hebben we geen idee van. We lezen in Romeinen 8 dat de wereld aan de ijdelheid onderworpen is — ik citeerde het zojuist al — maar in hoop. Namelijk dat ze bevrijd gaat worden in de hoop op de heerlijkheid van God. De heerlijkheid van God gaat over deze schepping op. Dat is niet door onze activiteit; dat is niet omdat wij het goede spul in onze benzinetank stoppen of dat we met de trein reizen. Nee, de verwachting van Hem betekent dat Hij er garant voor staat dat de heerlijkheid over deze schepping op zal gaan.

Het is een gelukkige hoop, en wel naar twee kanten toe. Die hoop zelf is gelukkig; dat wat we verwachten is zo onvoorstelbaar gelukkig. Maar het is ook gelukkig in subjectieve zin, als ik het zo mag zeggen, in het effect op ons leven. Dat wil zeggen: die hoop die zo gelukkig is, maakt ons nu al zo gelukkig. Begrijpt u? Ik zei net dat we het simpel moeten houden. Het is een gelukkige hoop vanwege de inhoud, maar het is ook een gelukkige hoop omdat die hoop mij nu al zo gelukkig maakt als ik haar bezit. Dat is gelukkige hoop. We zeggen wel: "Hoop doet leven". Ja, dat is ook zo, maar deze hoop zorgt ervoor dat we gelukkig worden vanwege die verwachting.

Wij verwachten de gelukkige hoop en de verschijning van de heerlijkheid van onze grote God. Het gaat hier niet eens specifiek over de verwachting van de gemeente of over Israël. Het gaat erom dat de heerlijkheid van de grote God zal opgaan over de hele schepping. Wel, dat verwachten wij. En die hoop, die verwachting, maakt ons nu al gelukkig. Ja, onze grote God en Heiland, onze Redder Christus Jezus, die Zich voor ons heeft gegeven.

Ik wijs er even op dat dit hier in een tijdloze werkwoordsvorm staat: de aorist, zonder horizon. Het gaat er niet zozeer om dat Hij Zich in het verleden heeft gegeven. Nee, Hij geeft Zich. Hij geeft Zich om ons vrij te maken van alle ongerechtigheid. En dan staat er nog bij: "en voor Zich te reinigen een eigen volk". Dit is wat Christus Jezus vandaag doet. Hij geeft Zich voor ons en Hij reinigt ons. Hoe doet Hij dat? In Efeze 5 schrijft Paulus daar ook over. Daar staat dat Hij reinigt door het waterbad met het Woord. En zo maakt Hij de ekklesia, de gemeente, de vergadering voor Zich stralend, zonder vlek of rimpel. Dat doet Hij.

Dat is Zijn werk aan ons en in ons. Dat is hoe Gods genade ons opvoedt. Door het Woord van Zijn genade maakt Hij ons stralend gelukkig. Hij reinigt Zich een eigen volk — en ik moet even doorgaan — volijverig in goede werken. Dat wil zeggen, zoals Paulus dat in 1 Korinthe 15 aan het einde ook zegt, dat Hij ons overvloedig maakt daar waar wij staan in Zijn genade. Dan maakt Hij ons overvloedig in het werk van de Heer. Let op zoals het er staat: overvloedig in het werk des Heren. Dat wil zeggen: het is Zijn werk. Het is het werk van Hém en daar maakt Hij ons overvloedig in. Dat is "volijverig in goede werken". Dat is wat Zijn werk in ons en door ons uitwerkt. Het is allemaal genade waar het mee begon en het is genade waar het mee afsluit. En dan schreef Paulus tenslotte nog iets, en daar wil ik ook mee afsluiten.

▶ 58:57 Spreek Hiervan: tot Lof van de Heerlijkheid van Zijn Genade ↑ hoofdstukken

Hij zegt tegen Titus: "Spreek hiervan." Nou, daar heb ik vanmorgen... Hij schreef dat aan Pieters. Wat een verspreking hè? Pieters. Hij schreef dat aan Titus, ja. Maar ja, voor Piet en voor Klaas en voor ons allemaal is dit van zo groot belang. Ik hoop dat het werkelijk tot u doorgedrongen is hoe geweldig Gods genade is. Niet alleen hoe het reddend is voor alle mensen, maar ook hoe het simpelweg ons leven opvoedt. Hoe Hij ons blij maakt en hoe dat de drijvende kracht in ons leven is. Hoe Hij er garant voor staat dat Hij wat van ons leven maakt.

Weet u wat wij ervan maken? Een puinhoop. We worden gefrustreerd door ons eigen proberen. En God zegt: "Kap daar nou gewoon mee. Ik ga het niet doen. Kijk nu maar gewoon omhoog en ga danken." Dan zeg je: "Heer, ik kan het niet. Maar U kunt veel meer dan ik zelfs maar bid of besef."

Paulus zegt, nadat hij over deze dingen gesproken heeft: "Spreek hiervan. Spreek hiervan." Er staat letterlijk "vermanen", maar het betekent: moedig aan en weerleg met alle nadruk. Dit mag niet tegengesproken worden. Die boodschap van Gods genade, daar gaat het om. En "niemand mag u verachten" – eigenlijk staat er: laat niemand je verachten. Spreek de dingen gewoon solide uit, zoals het er staat, zodat het werkelijk qua inhoud ook respect afdwingt. Laat niemand dat verachten. Spreek hiervan.

Het is genade waarmee het begonnen is en het is genade waarin we roemen. En dat is echt het laatste, uit Efeze 1 vers 6: "Opdat wij zouden zijn tot lof van de heerlijkheid van Zijn genade." Amen.