▶ 00:00 Introductie: Wat Zijn Fatalistische Drogredenen? ↑ hoofdstukken

Een hele goede morgen van mijn kant ook, beste vrienden. Het is mij een genoegen u hier weer te mogen treffen en dat ik de hekkensluiter mag zijn zo voor de aanvang van het zomerseizoen, voor de vakantie. Maar dan gaan we het ook meteen wel zwaar aanpakken, want u ziet het al aan de titel: fatalistische drogredenen. Dat is een hele mond vol, laten we wel wezen. Ik ga u straks meenemen naar dat Bijbelgedeelte wat we zojuist hebben gelezen en aan de hand daarvan wil ik dat graag ook toelichten.

Misschien is het goed om even scherp te stellen wat ik bedoel met beide woorden: fatalistische drogredenen. Wat is een drogreden? We pakken Van Dale er even bij. Van Dale zegt daarover: een drogreden is een bedrieglijke redenering. Drog, bedrog, bedriegen. Het is een redenering die een schijn heeft van juistheid, van logica wellicht, maar niettemin toch bedrieglijk is en je op een verkeerd spoor zet. Dat is een drogreden.

En dan het woord fatalisme. Dat is wat lastiger, maar daarover zegt Van Dale kortweg: dat is de leer van de machteloosheid van de mens tegenover het noodlot. Het woordje noodlot herken je dan weer in een deel van dat woord: fataal. Als iets fataal is, dan is het noodlottig. Het idee daarbij is dat de dingen toch al vaststaan. De dingen die gebeuren, vormen tezamen een noodlot; daar valt niets meer aan te doen. De mens is daar volkomen machteloos in.

Dat fatalisme kan allerlei varianten hebben. Het kan zelfs niet-religieus zijn. Je hebt mensen met een materialistische kijk op de wereld, atheïstisch wellicht – voor zover die er echt zijn, maar dat is een ander onderwerp. In elk geval zijn er die geen enkele rekening houden met God en toch een fatalistische kijk hebben op het leven. Zij denken namelijk dat het hele menselijke gedrag al helemaal tevoren is vastgelegd. Is het niet door de omstandigheden, de opvoeding en alles wat er gebeurd is, dan is het in elk geval wel door het DNA. Dat maakt dat je bent wie je bent en je gedraagt zoals je je gedraagt. Daar valt eigenlijk helemaal niets aan te doen. Dat is een heel fatalistische kijk.

Maar wat dacht u in ons lieve vaderland? Ik zou ook kunnen wijzen op de islam, die ook soms hele fatalistische trekken heeft. Laten we het wat dichter bij huis nemen – we komen straks trouwens nog veel dichter bij huis – maar denk aan het calvinisme, althans bepaalde vormen van het calvinisme. Dat is ook zeer fatalistisch. Ik weet zeker dat als ik zo in het publiek kijk, ik er zo een aantal kan aanwijzen die dat maar al te goed kennen vanuit hun eigen achtergrond. Mensen die in een prediking groot geworden zijn waarbij een God voorgesteld wordt die van eeuwigheid af sommigen heeft bestemd voor de hemel, zoals men dat dan noemt, maar het merendeel van de mensheid bestemd heeft – gepredestineerd, voorbestemd – voor de verdoemenis.

Als God dat vóór onze geboorte, zelfs vóór de grondlegging der wereld, voordat er ook maar iets was, al had vastgelegd, ja, wat zal jij dan? Dan is het gewoon een lot uit de loterij als je in de hemel komt. Maar dat betekent dus voor het merendeel van de mensen dat het een noodlot is. Er is niets aan te doen, het is van tevoren allemaal al bepaald. Dat je brandhout bent voor de hel. Dat klinkt niet aardig, maar daar komt het toch gewoon op neer. Dat is een heel noodlottig, fatalistisch denken. Daar valt niets meer aan te veranderen.

Wat dat doet met een mens? Als je weet dat je voor een bepaald noodlot staat... Je krijgt informatie, want er zijn dingen die inderdaad noodlottig zijn, in die zin dat je er ook daadwerkelijk niets meer aan kunt doen. Je krijgt iets te horen, bijvoorbeeld een mededeling in verband met je gezondheid of met je werk. Het is een gegeven, daar valt niets meer aan te doen. Maar u begrijpt dat als je eenmaal zo'n houding aanneemt, dat je dat heel onverschillig maakt. Dat is logisch. Eigenlijk valt er ook niet echt mee te leven. Het legt het leven, je gedrag en je hele houding lam. Het wordt ook dikwijls bitter. Dat heeft allemaal te maken met fatalisme.

▶ 05:30 Romeinen 9 en Gods Verkiezend Voornemen ↑ hoofdstukken

Er is een hoofdstuk in de Bijbel dat dikwijls wordt opgevoerd. Ik had het zojuist over het calvinisme en de zwaardere varianten daarvan; wel, die beroepen zich vooral op het hoofdstuk dat we zojuist hebben gelezen. Dus als je een fatalistische drogreden zoekt, dan mag je aannemen dat je inderdaad in Romeinen 9 aankomt. Daar moet je wezen. En ik zal u dit vertellen: wat Paulus daar neerzet – trouwens in de hele Romeinenbrief – is zo geweldig.

Maar ik moet er ook bij zeggen: ik begrijp het. Laten we eerst beginnen met het begrip. Ik begrijp dat als je de dingen niet meer in hun juiste perspectief plaatst, je heel vatbaar kunt worden voor fatalistische drogredenen. Laat ik in het algemeen dit zeggen over de Romeinenbrief: daarin zet Paulus zo geweldig uiteen, vanaf Romeinen 1 vers 21, dat hij spreekt over God. Dat wil zeggen: 'God' betekent vanuit het Grieks 'de plaatser'. De beschikker die alles zijn plaats toewijst, bij wie nooit iets misgaat en die een geweldig plan heeft. Geen noodlot.

Integendeel, het voorgaande van de Romeinenbrief zet juist uiteen dat... Nou, Romeinen 5 is een schitterend gedeelte daarover. Dat is bijvoorbeeld noodlottig, over fatalisme gesproken. Nou, het is geen fatalisme, maar het is in ieder geval noodlottig: we zijn allemaal, zoals we hier zitten en al die andere miljarden mensen ook, nakomelingen van Adam. En daarom is het noodlottig, dat wil zeggen: er is niet aan te ontkomen dat we zondaren zijn. Dan ben je dat gewoon al in de wieg, vanaf de geboorte, dus van huis uit. En bovendien ben je een sterveling. Daar valt niet aan te ontkomen.

Maar dan zet Paulus zo schitterend uiteen dat, zoals in Adam en door Adam en door één overtreding heel de mensheid bestemd is om zondaar en sterveling te zijn, zo door de laatste Adam de hele mensheid bestemd is tot leven, tot rechtvaardiging. Ja, dat zijn geweldige dingen. Dat is geen noodlot, dat is Gods plan. Inderdaad, het is een 'lot'. Daar valt ook niet aan te ontkomen, maar dat is geen noodlot. Integendeel, dat is niet fataal. Dat is iets waar je gelukkig van wordt als je dat weet. Daar valt dus niets meer aan af te doen.

Maar zelfs dat kan als argument gebruikt worden voor fatalisme. En daar moeten we het maar eens over hebben. Eerst even het voorgaande van Romeinen 9. Ik heb het zojuist in het grotere kader geplaatst van de Romeinenbrief, nu kijken we naar de context in Romeinen 9 zelf. Wat Paulus daar zegt in vers 11 is eigenlijk heel illustratief voor dit hele hoofdstuk. En ja, dit is dan ook zo’n vers dat dikwijls wordt opgevoerd door de genoemde calvinisten. Ik vind het ook wel frappant dat het 9:11 is, maar goed, daar moet u maar verder aan voorbijgaan.

Daar staat: "Toen de kinderen" – en hij heeft het dan over Jakob en Ezau – "nog niet geboren waren en goed noch kwaad hadden gedaan..." Paulus zegt daar tussen haakjes iets bij, maar dat is juist de hele clou van het hoofdstuk: "...opdat het verkiezend voornemen van God zou blijven, niet op grond van werken – dat wil zeggen op grond van iets wat de mens presteert – maar op grond daarvan dat Hij riep." Kijk, hier wordt het voorbeeld opgevoerd van Jakob en Ezau. Voordat ze geboren waren, had God zijn keuze al gemaakt. En toen had God gezegd tegen Izak en Rebekka: "De oudste zal de jongste dienstbaar zijn." Dat was Gods keuze. Het verkiezend voornemen van God.

Uitverkiezing is een Bijbels feit. En dat betekent dus dat Jakob of Ezau daar niets aan konden veranderen. Toen zij in de wieg lagen – er staat zelfs: toen ze nog niet geboren waren en goed noch kwaad hadden gedaan – had God zijn keuze al gemaakt. Waaruit dus blijkt dat het niets te maken heeft met de prestaties, of voor mijn part de wanprestaties, of het gedrag van Jakob of Ezau. Nee, God had zijn keuze gemaakt. Hij roept. En als Hij roept, wel, dan gaan de dingen gebeuren. Maar dat is zo geweldig, want dat betekent dat alle eer aan de God is.

▶ 11:01 Niet Afhankelijk van Willen of Rennen, maar van God ↑ hoofdstukken

Een paar verzen verder komen we aan in vers 15. Vanaf dat gedeelte is het ook voorgelezen. Om het hele verhaal en de redenering of het betoog dat Paulus hier opzet goed te kunnen volgen, begin ik hier. Want wat zegt Paulus dan? Hij zegt: God zegt tot Mozes – en ik kan u verklappen dat dit in Exodus 33 vers 19 staat –: "Over wie Ik Mij ontferm, zal Ik Mij ontfermen en jegens wie Ik barmhartig ben, zal Ik barmhartig zijn." Dat wil zeggen: dat is aan Mij, niet aan een mens. Dat is Mijn keuze.

Dat is niet zomaar mijn conclusie uit dat vers, want lees maar verder in vers 16. Daar zegt Paulus: "Het hangt dus niet daarvan af." Het gaat er helemaal niet om of iemand wil, dan wel of iemand loopt. Trouwens, dat is grappig, maar er staat eigenlijk: of iemand rent. Dat vind ik nog veelzeggender. Je bent druk in de weer, je loopt je de benen uit het lijf... Ja, ik wilde het een andere variant noemen, maar ik houd me in. Trouwens, voor de vertalers was het een veel beter idee geweest, want in het Nederlands krijg je daar nog een mooie rijm ook: Het hangt er niet van af of iemand wil dan wel of iemand rent, maar van God die Zich ontfermt.

Met andere woorden: wat Paulus hier in deze verzen naar voren brengt, is zo helder als glas. God gaat Zijn weg. God heeft een voornemen. God roept, en dat staat volkomen los van de werken van een mens of van de vraag of een mens goed of kwaad doet. Het gaat allemaal om de God die Zich ontfermt. Maar ik moet er meteen bij zeggen: ook hier zou je al een fatalistische drogredenering aan kunnen koppelen. Men zegt: "Ach, dus dat betekent eigenlijk dat het volstrekt onverschillig is wat ik wil of kies. Het is dus ook volstrekt onverschillig of ik mijn best doe of ergens voor ren, want dat heeft helemaal geen zin." Nou moet ik over dat rennen even voorzichtig zijn, anders krijg ik ruzie thuis, maar u begrijpt dat de conclusie voor het oprapen ligt. En dat is dus al meteen een fatalistische conclusie. Dat het een drogreden is, wil ik later laten zien, maar het is dus fatalisme.

Nu komen we inderdaad dichter bij huis. Want u en ik – ik ga er even vanuit dat u daar net zo over denkt als ik, en als u dat niet doet, dan bent u nu even niet de aangesprokene – u en ik geloven, net als die zware calvinisten (ik zeg dat met respect, maar gewoon om ze even aan te duiden), dat er één God is die een plan heeft, die een voornemen heeft, en dat een mens daar niets aan kan toedoen en niets aan kan afdoen. Alleen voor hen is het een noodlot, een decreet dat verschrikkelijk is. Zo noemde Calvijn het trouwens ook: het verschrikkelijke decreet, dat Hij van eeuwigheid heeft besloten voor een groot deel van Zijn schepselen.

Maar u en ik weten, als je het Evangelie kent... dat is de clue van het Evangelie. Als je het niet kent, ken je het Evangelie niet, daar ben ik heel zwart-wit in. De clue van het Evangelie is dat God God is, en dat Hij een goed bericht heeft voor alle mensen, onafhankelijk of zij dat nou leuk vinden of niet, of ze dat nou willen of niet willen, of ze nou rennen of niet rennen. God heeft een plan en dat gaat Hij volvoeren. Daarmee is de eindbestemming bij voorbaat met succes gegarandeerd. Wat wil je nog meer? Dat is een mededeling. Wat zeg ik? Het is een goede mededeling, het is de beste mededeling! Het is niet een oproep van: "Nou, doe nu je best" of "Als jij nu wilt, als jij nu kiest of als jij nu flink in de weer gaat hiervoor, dan komt het wel." Nee. Wat Paulus zegt: het hangt allemaal af van de ontfermende God.

Maar u voelt wel... en wat ik nu ga zeggen is geen theorie. Ik weet dat heel wat mensen dat hier kunnen bevestigen: je kunt daar een heel fatale – met recht een fatale – conclusie uit trekken. Dat betekent dus... ach, ik ga het eens zeggen in het vocabulaire dat u kent: "Alles is uit God, toch?" Dus als ik gewoon mijn eigen gang ga, dan heeft God daar ook een bedoeling mee. Herkent u hem? Dat is fatalisme. Dat betekent namelijk dat men onverschillig wordt. Men grondt dat bijvoorbeeld op dit vers, maar ik wil straks ook laten zien waarom dit zo'n drogredenering is. Ik wil nu alleen maar vaststellen dat het een fatalistische gedachte is. Het maakt een mens namelijk onverschillig ten opzichte van zijn hele houding, in zijn denken en in zijn keuzes. Het maakt dan namelijk geen enkel verschil meer of een mens wil of rent.

Maar dat is trouwens helemaal niet de gedachte hier. Het gaat er hier over dat zonder de ontfermende God – dat is wat er staat – ieder willen of rennen van de mens zinloos is. Als je Hem niet kent, als je je niet aan Hem onderschikt... en bovendien in het algemeen: als je de ontfermende God niet echt kent, dan kun je willen wat je wilt en rennen wat je wilt, maar het haalt niets uit. Zal ik het eens met een ander woord zeggen? Concreet? Het staat ergens in de Psalmen, ik vind dat altijd een schitterende uitspraak: "De zegen van de HEERE maakt rijk." En dan staat erachter: "Zwoegen voegt er niets aan toe." Dus je kunt inderdaad gaan zwoegen. Denk je nu werkelijk dat als jij denkt: "Ik moet maar eens gaan voor mijn eigen plezier... ik ga maar overwerken, ik ga flink mijn best doen en dan ga ik rijk worden"... denk je dat dit lukt? Denk je dat je er rijker van wordt, in de volle zin van het woord? Nou, je komt er vanzelf achter dat dit niet waar is. De zegen van de Heer maakt rijk. En dat staat nog ergens in de Spreuken... nee, dat staat ook in de Psalmen: "Hij geeft het Zijn beminden zelfs in de slaap."

Is dat fatalisme? Nee, dat is rust. Dat is rust! Het is zo geweldig te weten dat er een God is die de dingen in Zijn hand heeft en dat ik mijn ding mag doen. Ik mag zijn wie ik ben. Ik mag de dingen doen die op mijn pad gelegd worden, en niet meer. Ik hoef niet om meteen te lopen, ik mag gewoon zijn wie ik ben en dan heb ik rust. En God, Hij heeft alles in Zijn hand. Dan kan ik gewoon rustig mijn hoofd neerleggen en gaan slapen. Ik kan ook rustig mijn hoofd neerleggen en ontslapen, want in feite maakt dat dan geen verschil. Het is allemaal in goede handen. Dat is zo geweldig, maar nu gaan we even verder.

▶ 19:29 Het Voorbeeld van Farao en Gods Kracht ↑ hoofdstukken

We zijn bij Romeinen 9 vers 17 in het betoog. Paulus had de conclusie getrokken dat het niet afhangt van of iemand wil of dat iemand loopt, maar van God die Zich ontfermt. Want het Schriftwoord – en dat is weer aangehaald uit Exodus 9 vers 16 – zegt tot Farao: "Daartoe heb Ik u doen opstaan, opdat Ik in u Mijn kracht zou tonen en Mijn naam verbreid zou worden over de gehele aarde."

Laten we even in herinnering brengen waar het hier over gaat. Het gaat over de geschiedenis van Mozes en de uittocht uit Egypte. U weet wat er tegen Farao gezegd werd bij monde van Mozes. Iedere keer ging Mozes naar Farao toe en wat was de oproep? Wat was Gods wil? "Laat Mijn volk gaan." Dat is Gods wil. Maar ik zal u dit vertellen: God had van tevoren al gezegd dat dit niet ging gebeuren. Farao zou 'nee' zeggen.

Dit is een aanhaling uit Exodus 9. God had Farao doen opstaan. Waarom? Opdat hij gewillig zou zijn en zo het volk zou laten gaan? Nee, dat was Gods bedoeling helemaal niet. Hij had hem doen opstaan opdat Hij via Farao Zijn kracht zou demonstreren. God had een tegenstander nodig; Hij wilde Zijn kracht tonen, zodat via die weg heel de aarde zou weten wie Hij is en Zijn naam verbreid zou worden. Tot op de dag van vandaag is die bewuste Farao eigenlijk een van de voorbeelden van Gods kracht, en van hoe God inderdaad een lange neus trekt naar alle menselijke rebellie en het 'nee' zeggen. God heeft het volk laten gaan door een geweldige demonstratie van kracht: de doortocht door de Jordaan en al die plagen daar in Egypte, et cetera.

Ik zal u nog eens iets vertellen. Toen Mozes geroepen werd bij de braamstruik – dat is in Exodus 4 – had God al tegen hem gezegd dat hij naar Farao moest gaan en moest zeggen dat hij het volk Israël zou moeten laten gaan. Maar tegen Mozes had Hij het al verteld; Mozes wist dus precies wat er ging gebeuren. Hij kende Gods bedoelingen. Waarom? We lezen in Exodus 4 vers 21 dat God al vóór die hele geschiedenis tegen Mozes zegt: "Ik zal zijn hart – en het gaat over het hart van Farao – verharden, zodat hij het volk niet zal laten gaan." En op het moment dat Farao dreigde te bezwijken onder de druk van die plagen en alles wat er plaatsvond, dan lees je dat God zijn hart versterkte. Of Hij verhardde zijn hart, zodat hij weer de kracht kreeg om 'nee' te blijven zeggen. Dat is nogal wat.

Gods wil is: "Laat Mijn volk gaan." Maar Gods bedoeling, die Farao helemaal niet kende maar Mozes wel, was: "Ik heb hem doen opstaan opdat Ik via hem Mijn kracht zou tonen en Mijn naam verbreid zou worden over heel de aarde." En als hij dreigt te bezwijken, dan ga Ik zijn hart verharden, zodat hij het volk niet zal laten gaan. Je leest zelfs in de Psalmen, in Psalm 105, dat er verklaard wordt dat God de harten van al die Egyptenaren veranderde, zodat zij Zijn volk gingen haten. Zo staat het er. Antisemitisme door God geïnitieerd, zou je kunnen zeggen. "Ik veranderde de harten van die Egyptenaren, zodat zij Mijn volk haten."

Goed, terug naar Romeinen 9 in het betoog van Paulus. Paulus zegt dus: Hij ontfermt Zich over wie Hij wil, maar ook de andere kant van de medaille is dat Hij verhardt wie Hij wil. Het voorbeeld hier is volstrekt duidelijk: Farao. Eerder had hij Ezau al genoemd, maar dat was in een iets ander verband. Nou, en nu komt het.

▶ 24:21 De Ontmaskering van de Drogreden: Gods Wil Versus Gods Raad ↑ hoofdstukken

En nu kom ik uiteindelijk ook bij mijn onderwerp. Ik heb al een paar aanzetten gegeven, maar nu komt de fatalistische drogreden als de aap uit de mouw. Twee stuks zelfs. "Gij nu," of "jullie zullen nu tot mij zeggen: Wat heeft Hij dan nog aan te merken?" Dit is fatalistische drogreden nummer één. Ik noem het een drogreden, omdat blijkt dat Paulus hier ook van repliek gaat dienen en de vraag daadwerkelijk op een meesterlijke wijze beantwoordt. Maar volgt u de redenering? Eigenlijk is die heel simpel en de conclusie ligt zo voor de hand. Want als het waar is dat Farao gewoon deed wat God bedoelde – dat is toch wat Paulus nu naar voren heeft gebracht? – wat heeft Hij dan nog op Farao aan te merken? Farao deed toch precies wat God bedoelde? Waar of niet?

En dan staat er nog iets achter, want dit kun je nog nader motiveren: "Want wie wederstaat Zijn wil?" Dat is fatalistische drogreden nummer twee. Het een vloeit uit het ander voort, want al die drogredenen zijn broertje en zusje van elkaar; het is allemaal fatalisme. Met dit zinsdeel komen we op een heel belangrijk punt en ik ga u ook meteen vertellen waarin de drogredenering zit. We hebben de logica van het fatalisme inmiddels gezien – want die logica is er – maar nu willen we weten: wat zit er dan mis? Waar zit de crux? Waar loopt de redenering spaak?

Ik moet zeggen dat zelfs de vertalers ons hier op een verkeerd spoor zetten en dat is in dit geval fataal. Deze vertaalkeuze van de vertalers is fataal, omdat het voeding geeft aan het fatalisme. Er staat: "Want wie wederstaat Zijn wil?" Eigenlijk staat dat trouwens in de verleden tijd: "Want wie heeft Zijn wil weerstaan?" Maar ik ga het nog anders zeggen: dat woordje 'wil' staat er helemaal niet. Er is een Grieks woord voor 'wil' en ik wil het niet ingewikkeld maken door al het Grieks erbij te halen, maar ik kan u wel vertellen dat de concordantie daarover uitsluitsel geeft. Kijk het maar eens na. Voor 'wil' is er een speciaal Grieks woord dat één op één weer te geven is met 'wil', maar dat staat hier niet. Er staat een ander woord en dat is het woord 'raad', wat elders in het Nieuwe Testament ook met 'raad' wordt vertaald. In de Concordant Version wordt het weergegeven met intentie, bedoeling. En dat is een groot verschil.

Ik zal u een voorbeeld geven waarbij beide woorden voorkomen. Dat is leuk, want dan worden de vertalers gedwongen om de fout aan het licht te laten komen. Het is een schitterend vers in Efeze 1, een gedeelte dat een kroonjuweel is op Paulus' bediening. In Efeze 1 vers 11 wordt gesproken over dat wat God gaat doen. Daar staat dat Hij, in overeenstemming met het voornemen en het plan van Hem die in alles – er staat gewoon ta panta, in het al – werkt naar de 'raad'. Dat is het woord dat in Romeinen 9 weergegeven wordt met 'wil', maar het is 'raad'. Hij werkt naar de raad van Zijn wil. Twee verschillende woorden. Alles in het al, in het heelal, wordt door God gewerkt naar de intentie, naar de bedoeling van wat Hij wil. Dat zijn twee verschillende begrippen.

Als er in Romeinen 9 vers 19 staat: "Want wie wederstaat Zijn wil?", dan klopt dat helemaal niet. Het is een retorische vraag en het antwoord zou 'niemand' moeten zijn. Maar als ik u nu vraag: wie wederstaat Gods wil? Dan kan ik u vertellen: bijna iedereen. Of zeg maar gerust: iedereen. Wat ik wel eens hoor van mensen van wie je het eigenlijk niet zou mogen verwachten, is: "Alles gaat naar Zijn wil." Nou, dat kunt u wel vergeten. Dat is niet waar. Er is zoveel wat gebeurt dat niet Gods wil is. Was het Gods wil dat Farao het volk niet liet gaan? Nee, natuurlijk niet! Gods wil was duidelijk en Farao kende die. God had Zijn wil geopenbaard en daar had Farao mee te rekenen. Met Gods bedoeling had hij niets te maken; die was voor hem verborgen. Er was er één die die bedoeling wel kende, dat was Mozes. God maakt namelijk Zijn geheimen bekend aan Zijn vrienden, zoals het ergens in de Psalmen staat. De dingen die verborgen zijn, Zijn geheimen, deelt Hij met degenen die daar rijp voor zijn. Maar mensen die er geen oren voor hebben, hebben daar niets mee te maken. Farao had maar met één ding te maken en dat was Gods wil.

Wie weerstaat Gods wil? Dan zeg ik: talloze schepselen. Is alles wat gebeurt Gods wil? Nee. Maar wat zegt de Schrift wel? Wie heeft Zijn bedoeling, wie heeft Gods intentie weerstaan? Farao? Nee. Farao weerstond Gods wil, maar vervulde daarmee Gods bedoeling. Rechtvaardigde dat Farao? Nee, natuurlijk niet. Farao had met die bedoeling niets te maken. Een mens heeft slechts te rekenen met Gods wil en dikwijls krijgt hij pas achteraf te horen wat Gods bedoeling was, maar vooraf niet.

Alles wat er gebeurt, is in overeenstemming met Gods bedoeling. God heeft met alles een doel. Spreuken 16 vers 4 is een van mijn lijfspreuken: "De HEERE heeft alles gemaakt voor Zijn doel." Alles. En er wordt een extreem voorbeeld bij gegeven om kracht bij te zetten en te onderstrepen dat de spreukenschrijver met 'alles' inderdaad 'alles' bedoelt: "Zelfs de goddeloze voor de dag van het kwaad." Ook daar heeft God een bedoeling mee. Is die goddeloze dus iemand die Gods wil doet? Nee, natuurlijk niet. Maar staat die goddeloze buiten Gods bedoeling en Gods raad? Nee, dat kan helemaal niet. Wat je ook doet, ook Farao die God weerstond en alle mensen die God negeren... denk niet dat je van God afkomt. Dat kan niet. Je bent namelijk een schepsel van Hem. Hij werkt in alles naar de raad van Zijn wil. Je hebt dus Gods raad en je hebt Gods wil.

▶ 33:16 Gods Raad in de Praktijk: Terugkijken in de Achteruitkijkspiegel ↑ hoofdstukken

Kijk, voor Gods raad geef ik u even een analogie. Ik geef toe: u vindt hem niet letterlijk zo in de Bijbel, maar Gods raad is een geweldige krachtbron in ons leven. Te weten dat er een God is die alles beschikt. Die niet een fataal besluit heeft genomen, nee, die juist een voornemen heeft. Een voornemen dat 'all-inclusive' is: van heil, van redding, van rechtvaardiging en van leven. En dat voornemen gaat Hij vervullen. Of een mens dat nu wil of dat een mens daar nu tegenin gaat, dat maakt geen klap uit, want het gebeurt toch. Halleluja, zou ik zeggen. Dat is toch geweldig?

Kijk, dat is een krachtbron in je leven. En om nog even bij de analogie te blijven: vaak zie je Gods bedoeling pas als je in de achteruitkijkspiegel kijkt. Wanneer je terugkijkt, dan zie je inderdaad Gods bedoeling. Van tevoren niet, op het moment zelf niet, maar terugkijkend wel. Dat is de Godsraad. Ik zal u daar een voorbeeld van geven. Ik moet een beetje opschieten – u hebt nu zes weken de tijd, maar laat ik dat maar even niet noemen. In elk geval: de geschiedenis van Jozef.

Jozef was in de put geworpen, u kent de geschiedenis. Op een gegeven ogenblik maakt hij zich bekend aan zijn broeders en dan zegt hij huilend tegen hen: "Niet jullie hebben me hierheen gebracht, maar God heeft mij hierheen gezonden om jullie in het leven te houden." Wauw! Dat is Gods bedoeling. Nu kijken die broeders terug. Maar was het gerechtvaardigd wat die broeders Jozef aandeden toen ze hem in de put wierpen? Konden ze toen zeggen: "Ach, God zal er wel een bedoeling mee hebben"?

Weet u wat de grap is met die fatalistische drogredeneringen? Het is vaak vroom geneuzel. Het is God voor je karretje spannen. In het alledaagse leven accepteren we dit namelijk never nooit. Stel je voor: u gaat een voetbalwedstrijd spelen en u blijft gewoon op uw plek staan. Of je nu rent of niet... je had een 'Robben' moeten doen! Nee, of uw kind komt thuis met slechte cijfers en zegt: "Het zal me bommen; als het de bedoeling is dat ik overga, dan kom ik er toch wel, en als het niet de bedoeling is, dan kom ik er niet." Geen mens die dat accepteert, dat is toch waanzin? Maar zodra het vroom wordt, dan kunnen we die redenering heel gemakkelijk gebruiken.

Het punt is: alles gaat volgens Gods raad, volgens Zijn bedoeling. Maar niet alles is Gods wil. Kijk naar wat richting geeft aan ons leven, naar hoe we hebben te sturen. Gods bedoeling, Gods raad, is geen stuur. Het geeft geen richting aan ons leven. Stel je voor dat je voor een keuze staat wat je wel of niet moet doen. Moet je dan gaan vragen: "Ja, wat zal Gods bedoeling zijn?" Daar weet je helemaal niets van en het gaat je ook helemaal niets aan. De vraag is: "Wat wil God?" Dat stuurt mijn leven. En als ik wil weten wat Zijn bedoeling is, dan kijk ik zo af en toe eens in de achteruitkijkspiegel. Maar onderwijl weet ik trouwens dat ik loop op de brandstof van de wetenschap: Hij is God.

Ik moet nu echt opschieten naar Romeinen 9 vers 20. Want dit was de redenering: "Gij zult nu tot mij zeggen: Wat heeft Hij dan nog aan te merken? Want wie wederstaat Zijn raad?" Dat is fatalisme. Het zijn drogredeneringen die gebaseerd zijn op het verwisselen en omruilen van de begrippen 'wil' en 'bedoeling'. Maar nu gaat Paulus daar nog een antwoord op geven.

▶ 37:35 De Pottenbakker, het Leem en de Uiteindelijke Ontferming over Allen ↑ hoofdstukken

Het is werkelijk prachtig hoe Paulus antwoordt op dit hele verhaal en op deze drogredeneringen. Eigenlijk geeft hij geen direct antwoord, maar stelt hij een tegenvraag: "Maar gij, o mens, wie bent u dat u God zou tegenspreken?" Is dat een antwoord? Ja, dat is een heel goed antwoord. Het beste antwoord is vaak een tegenvraag. Dat deed de Heer Jezus ook heel vaak. Wanneer er een vraag gesteld werd waarvan de motieven niet zuiver waren, stelde Hij gewoon een tegenvraag. Er werd eens aan rabbijnen gevraagd: "Waarom antwoordt u altijd met een tegenvraag?" Weet u wat die rabbijn zei? "Waarom zou ik het niet doen?"

Maar u, o mens, wie denkt u wel dat u bent? Mensen zeggen vaak: "Ja, maar we zijn toch geen robots?" Ik zal het u nog veel sterker vertellen: we zijn klei. Een robot of een computer doet soms dingen die de eigenaar helemaal niet wil, maar wij zijn gewoon klei. We zijn uit de aarde genomen en op een gegeven moment keren we weer terug naar die aarde. Wij zijn klei, meer niet. U zegt misschien dat u dat niet erg complimenteus vindt, maar Paulus hier blijkbaar ook niet. Dit geeft de verhouding aan: voor zover een mens iets is en wordt, dan is dat omdat de Pottenbakker er iets van maakt. En Hij maakt er geen potje van, als u begrijpt wat ik bedoel.

Zal het geboetseerde, dat wat gekleid wordt, soms tot zijn boetseerder zeggen: "Waarom hebt u mij zo gemaakt?" Kom nou, dat is toch buiten alle proporties. Heeft de pottenbakker niet de vrije beschikking — letterlijk staat er het recht — over het leem om uit dezelfde klomp het ene voorwerp te vervaardigen tot eer en het andere tot alledaags gebruik, tot oneer zoals er letterlijk staat? Dat wil zeggen: zonder dat er eer aan verbonden is. Het ene potje zet je mooi geschilderd op een voetstuk, en een ander potje doe je onder het bed.

Laat ik u dit zeggen: dit is geen decretum horribile, zoals dat in het Latijn heet; geen verschrikkelijk besluit. God heeft namelijk een plan, ook met die Farao. Dat vind ik werkelijk geweldig. We bevinden ons hier in Romeinen 9, maar als we doorbladeren naar Romeinen 11, zien we waar het betoog van Paulus naartoe gaat. Je zou dat vers voor vers nauwlettend moeten volgen; het is schitterend. Het betoog loopt uit in een conclusie die we vinden in Romeinen 11. Dat wil ik graag voorlezen als afsluiting.

"Want God heeft allen onder ongehoorzaamheid besloten." Heel die mensheid besluit Hij onder ongehoorzaamheid. Dat klinkt als fatalisme, maar dat is slechts de helft van het verhaal. We zijn Adamieten en derhalve zondaren en stervelingen. Maar waarom deed Hij dat? Was dat het doel? Alles heeft een doel, maar niet alles is het doel. Je kunt niet zeggen dat alles wat gebeurt de bedoeling is, maar alles heeft wel een bedoeling. Dat is hier ook zo. Waarom heeft God allen onder ongehoorzaamheid besloten? Om Zich over die allen — diezelfde allen die God onder de ongehoorzaamheid besloten heeft — te ontfermen.

Kijk, daar hangt het vanaf. Daarover had Paulus twee hoofdstukken eerder al gezegd: of je nu wilt of rent, het hangt er niet van af, maar van God die Zich ontfermt. Welnu, God ontfermt Zich uiteindelijk over de allen. Ook over die Farao, en noem ze maar op; we kunnen het lijstje nog wel even uitbreiden, nietwaar?

"O, diepte!" Dan valt Paulus als het ware op zijn knieën wanneer hij dit zo opsomt. "O diepte van rijkdom, van wijsheid en van kennis Gods." Dat valt niet aan te tippen. Zelfs als je op je tenen gaat staan, vat je dat niet. Want wie zijn wij? Mensen. Hoe ondoorgrondelijk zijn Zijn beschikkingen en hoe onnaspeurlijk Zijn wegen! Want wie heeft de zin des Heren gekend? Of wie is Hem tot raadsman geweest? Wie heeft Hem van advies gediend en gezegd: "Zo moet u het doen, God"?

Heel Nederland bestaat tegenwoordig uit miljoenen bondscoaches, maar eigenlijk bestaat de hele mensheid uit adviseurs van God. Wij weten het allemaal zoveel beter: "Hoe kan God dit allemaal toelaten?" Maar Gods werk is nog niet af, nog lang niet. Er zijn nog aionen te gaan en tot die tijd hebben we ons oordeel voor ons te houden. Mond houden; God is nog bezig. Je gaat de schrijver van een boek toch ook niet beoordelen als je pas één hoofdstuk hebt gelezen? Dan zeggen we: "Nee, ik vind het geen goed boek." Weet u hoe ze zoiets noemen? Een vooroordeel. Elk oordeel dat je geeft voor het einde, is een vooroordeel.

Ik ken een website die als motto heeft: Everything will be okay in the end. Dat is precies wat hier staat. Dat is de God die we kennen. Wij hoeven Hem niet van advies te dienen. Zijn werk en Zijn plan zijn volmaakt en iedereen gaat dat erkennen. "Wie heeft Hem eerst iets gegeven waarvoor hij zelf weer vergoeding ontvangen moet?" Paulus sluit af: "Want uit Hem en door Hem en tot Hem zijn alle dingen. Hem zij de heerlijkheid tot in de aeonen! Amen."