▶ 00:00 Inleiding: van Degelijke Huisvrouw Naar Prachtvrouw ↑ hoofdstukken

Wellicht, beste vrienden, dat u bent afgekomen op het onderwerp van vanmorgen. Een brave vrouw – en de helft van dit gezelschap voelt zich natuurlijk meteen alweer sterk aangesproken. Misschien? Ik wil uw aandacht vragen voor een Bijbelgedeelte waarvan ik me aanvankelijk heb afgevraagd of ik het in één of twee keer zou moeten behandelen. Maar ik heb er toch toe besloten om het in één keer te doen. Daarvoor is het gedeelte te zeer een eenheid om het weer te gaan knippen.

"Een prachtvrouw" – en die titel is niet ontleend aan de Schrift zelf, ook niet aan het opschrift dat gebruikelijk is. Want als u in uw Bijbeltje kijkt, of het nu een NBG-vertaling is of de NBV – hoe het in de NBV is, weet ik niet – maar in de NBG en de Statenvertaling staat daarboven zoiets als "De lof op de degelijke huisvrouw". En ik weet niet hoe u het hebt, maar als ik zo’n titel hoor, dan ruikt dat een beetje naar de jaren vijftig. Dan ruik ik spruitjes.

Wat ik de vertalers trouwens niet kwalijk kan nemen, want het woord "degelijk" heeft die smaak of die bijbetekenis gekregen. Van origine betekent iets wat degelijk is: solide en duurzaam. Maar er zijn allerlei associaties bijgekomen, dus heb ik het toch maar "Een prachtvrouw" genoemd. Ik kom daar straks nog wel op terug.

Laten we eerst eens het gedeelte in zijn totaliteit bezien. Ik heb echt alle tijd nodig om dit te behandelen. Het is een stuk of vijftig dia's, dus we zullen niet aan alles even uitgebreid aandacht kunnen geven. Het is een Bijbelstudie, maar ik weet zeker dat we hier ook heel veel van kunnen leren. Laat ik u eerst eens wat vertellen over dit gedeelte.

▶ 01:59 De Goddelijke Structuur: Twee Tafelen en het Hebreeuwse Alfabet ↑ hoofdstukken

U vindt het misschien wat vreemd in dit gedeelte, maar deze tweeëntwintig verzen, vers 10 tot en met vers 31, kun je in twee delen opsplitsen. Ik heb met opzet onderin het logo van de twee tafelen gezet. Dat is niet voor niets, want de structuur van deze tweeëntwintig verzen komt overeen met de stenen tafelen. Het is het Woord van God, het onderwijs dat God heeft gegeven en dat symbool staat voor die stenen tafelen. Die twee stenen tafelen zijn ook onderverdeeld in twee keer vijf. Dat geldt voor dit gedeelte ook. Deze vrouw die beschreven wordt, kun je dus in tweeën verdelen.

Laat ik het zo zeggen: de eerste drie verzen van het eerste deel en het eerste vers van het tweede deel komen precies overeen. Dat wil zeggen dat dit gedeelte, zeg maar 1a, over haar man gaat en 2a ook over haar man gaat. Dan krijg je het tweede gedeelte: 1b komt weer overeen met 2b en dat gaat over haar bezigheden. Het grootste gedeelte van deze passage gaat over haar bezigheden, zoals u hier ziet in 1b. Dan krijg je het derde gedeelte: 3a komt overeen met 3b en dat gaat over haar karakter; het beschrijft wie haar persoon is.

Dan krijg je het vierde gedeelte dat gaat over haar huishouding, waarbij u 'huishouding' heel breed moet opvatten. Alles wat met het huis, de familie en het gezin — gewoon het hele huis — te maken heeft. U ziet dat dit volmaakt parallel loopt: twee keer vijf, twee handen vol. Nou, daar heeft deze dame ook met recht haar handen vol aan, en waaraan, dat zullen we vanzelf wel zien. Haar huishouding dus, en dan tenslotte het laatste gedeelte, dat gaat over haarzelf. In de eerste beschrijving daarvan is de beschrijving heel summier; dat is een beschrijving van haar uiterlijk. Daarentegen gaat de beschrijving van haarzelf in het laatste gedeelte, in het slot, over wie zij is aan de binnenkant. Dat wordt zelfs met nadruk zo aangegeven.

Dus kortweg nog even samengevat: het gaat over haar man, twee keer over haar bezigheden, twee keer over haar karakter, over haar huishouding en tenslotte over haarzelf: uiterlijk en innerlijk. De indeling is nog wat preciezer te maken, maar dit leek me een hele aardige samenvatting daarvan. Daar komt nog iets bij. Ik zei zojuist dat dit feitelijk ook weer parallel loopt met de stenen tafelen: twee keer vijf, ook weer twee keer genade, dubbele genade. Maar het loopt ook parallel met het Woord in zijn totaliteit. Dit gedeelte is namelijk alfabetisch opgebouwd. Dat valt je niet op in het Nederlands, omdat het volgens het Hebreeuwse alfabet is opgebouwd.

Dat wil zeggen dat het eerste vers staat voor de Alef, de eerste letter van het Hebreeuwse alfabet. Het tweede vers komt overeen met de tweede letter van het Hebreeuwse alfabet, de Bet. Het derde vers begint met de Gimel. Zo zie je dat het alfabetisch, volgens de tweeëntwintig letters van het Hebreeuwse alfabet, is opgemaakt. Heel het geschreven Woord wordt hierin gerepresenteerd. Ook dat is zeer typologisch en zeer symbolisch. Dit gedeelte is geschreven door of geschreven voor — dat laat ik nog eventjes in het midden — maar in elk geval voor Salomo. Het staat er wat cryptisch, maar als u het begin van dit hoofdstuk, hoofdstuk 31, leest, dan ziet u dat dit inderdaad het geval is.

Salomo had diverse namen en een daarvan is Lemuel, wat eigenlijk 'voor God' betekent. Dat is een wat apart verhaal, maar in ieder geval is dit de zoon van David die aan het woord is en is dit voor hem geschreven. Als ik zeg 'de zoon van David', dan bedoel ik dat ook dubbelzinnig. Ik begin daar niet mee, want ik wil dat pas aan het einde laten zien, maar dan wil ik u inderdaad tonen dat deze vrouw niet zomaar een vrouw is. De wijze waarop zij neergezet wordt en de wijze waarop zij bezongen wordt — want dit is echt een lofzang op deze vrouw — is niet alleen letterlijk waar, maar er zit vooral een diepere zin in. Het gaat over de vrouw van de Messias, de vrouw van Yahweh ook.

U weet dat het in het Oude Testament een hele bekende beeldspraak is dat Israël de vrouw is van de Heer Zelf. Het oude verbond is een huwelijksverbond. Welnu, wat de Bijbel aankondigt, is dat er een nieuw verbond gesloten zal worden met Israël, en dan zal Israël opnieuw de vrouw worden van de Heer. En wat blijkt is — dat wil zeggen van de zoon van David, laat ik het nog anders zeggen — dat de zoon van David zich straks zal presenteren en hij zal een vrouw hebben. Zijn volk, Israël, de bruid, de vrouw van hem, zal zich op deze wijze ook manifesteren. Ik wil dat straks ook in tweeëntwintig punten laten zien, dus we hebben nog heel wat te gaan.

▶ 09:06 De Eerste Tafel: een Krachtige Vrouw en het Voorbeeld van Ruth ↑ hoofdstukken

Laten we eerst gewoon beginnen bij het begin van dit gedeelte. We gaan de tekst niet direct typologisch benaderen, maar eerst eens letterlijk lezen zoals het er staat en de betekenis van de woorden overwegen. Ik ga daarbij dikwijls even terug naar hoe het er in de grondtekst precies staat, want soms is de vertaling wat vrij.

Het begint met een 'degelijke huisvrouw'. Dat is de titel in de meeste vertalingen: "Een degelijke huisvrouw, wie zal haar vinden?". Dat woord 'degelijk' wordt elders ook vertaald met 'dapper', 'flink', of 'kloek'. Soms wordt het zelfs vertaald met 'een legermacht' of met 'vermogend'. Dat laatste komt waarschijnlijk nog het dichtst bij de kern. De NBV vertaalt hier trouwens met "een krachtige vrouw" en ik denk dat dit het meest correct is. Het gaat hier over een krachtige vrouw die van haar man is; een getrouwde vrouw. "Wie zal haar vinden?" De gedachte daarachter is – en Salomo wist er trouwens alles van – dat zij zeldzaam is. Hij zegt: "Onder duizend zocht ik er één." Dat lees je in Kohelet, in het boek Prediker. In ieder geval is ze zeer, zeer kostbaar. Dat blijkt ook wel uit de wijze waarop ze vervolgens beschreven wordt.

Maar ik zal u meer vertellen: ik ken zo’n vrouw. U denkt misschien: dat begrijp ik niet. Maar ik bedoel het anders. Ik ken deze krachtige vrouw die hier zo voluit bezongen wordt in de Bijbel, en dat is Ruth. In het boek Ruth lezen wij dat zij zo’n vrouw was. Ik wil u even meenemen naar die geschiedenis. Het plaatje dat u hier ziet, is ontleend aan Ruth 3, waar zij op de dorstvloer komt. Het is een prachtgeschiedenis. Ze ontmoet daar Boaz, de vermogende man uit Bethlehem. Er zit zó enorm veel diepgang in. Ooit, aan het begin van de samenkomsten die we hier in Zoetermeer hielden, hebben we een hele serie over het boek Ruth gegeven, vooral over de typologische betekenissen.

Maar even dit: in Ruth 3 lees je dat zij naar Boaz gaat. Dan zegt Boaz tegen haar: "Nu dan mijn dochter" – dat is eigenlijk een soort koosnaam – "wees niet bevreesd. Alles wat gij zegt, zal ik voor u doen. Want ieder in de poort van mijn volk weet dat gij een deugdzame vrouw zijt." Wat dat betreft maken de vertalingen er soms een potje van. Hier heet het 'deugdzaam', terwijl het in Spreuken 31 'degelijk' wordt genoemd, maar er staat exact hetzelfde Hebreeuwse woord. Ruth was zo’n krachtige, vermogende vrouw en Boaz is diep onder de indruk van haar. Hij zegt dat iedereen in de poort – dat wil zeggen de plek waar geregeerd wordt en waar het beleid gevoerd wordt – dat weet. Hij stelt zich garant voor haar. Hij wordt inderdaad haar man en uiteindelijk de overgrootvader van David en de betovergrootvader van Salomo, de schrijver van Spreuken 31. Dus je zou kunnen zeggen: Salomo schrijft hier over zijn eigen betovergrootmoeder.

Er staat trouwens ook bij: "haar waarde gaat koralen ver te boven." Koralen vertegenwoordigen de rijkdom van de zee. Ook dat is typologisch, maar daarover straks meer. Dan vers 11: "Op haar vertrouwt het hart van haar man, het zal hem aan voordeel niet ontbreken." U ziet dat ik er op de dia bij elk vers de Hebreeuwse letter heb bijgezet waarmee het vers begint. Dit is een acrostichon. De letter Beth staat voor 'huis', en de tweede letter van het alfabet is de letter waarmee dit vers begint. Het gaat nog steeds over deze vrouw en wat zij voor haar man betekent. "Op haar vertrouwt het hart van haar man, het zal hem aan voordeel niet ontbreken." Het woord 'voordeel' is eigenlijk een strijdvaardig begrip; het betekent letterlijk 'buit'.

Hieruit blijkt dat deze vrouw een krachtige vrouw is. Ze is geen doetje en niet iemand die alleen maar passief achter het aanrecht staat. We hadden het net al even over de traditionele concepten van de vrouw die alleen haar taak binnenshuis uitoefent en niets te zeggen heeft. Voor de aardigheid moet je dan Spreuken 31 eens lezen, want dan word je echt van dat hele concept afgeholpen. Het is zo verraderlijk: we associëren traditionele ideeën over wat een vrouw geacht wordt te doen vaak zomaar aan wat de Bijbel daarover zou zeggen. Dat is een heel gevaarlijk idee. Je moet altijd weer opnieuw leren denken vanuit wat de Schrift werkelijk zegt.

Nou, zo’n vrouw is het dus. "Op haar vertrouwt het hart van haar man, het zal hem aan voordeel niet ontbreken. Zij doet hem goed en geen kwaad, al de dagen van haar leven." Ze is met hem verbonden zolang zij leeft; verbonden voor het leven. Dat is het prachtige ideaal vanaf het begin: dat zij één vlees zijn, al de dagen van haar leven. En ze is niet alleen aan hem verbonden, ze doet hem ook goed en geen kwaad. Het is een schitterende beschrijving; ze is volop bezig.

▶ 15:39 Haar Bezigheden: Werken met het Welbehagen van Haar Handen ↑ hoofdstukken

En nu komen we bij haar bezigheden. Zij is bezig met wol en vlas. Dit heeft alles met handel te maken, maar natuurlijk ook met kleding en haar dagelijkse arbeid. Letterlijk staat er trouwens in de Statenvertaling: "Zij zoekt wol en vlas." U ziet het trouwens ook in de Concordant Version, in de interlineaire weergave hieronder. En ze werkt met "vaardige handen". Dat is interessant, want er staat in de vertaling dan wel "vaardige handen", maar als u kijkt naar wat er letterlijk staat, dan staat er: "met welbehagen". De Statenvertaling geeft het weer met: "en werkt met lust harer handen." Dat klinkt natuurlijk heel oud-Nederlands, maar dat betekent: met de lust van haar handen, of eigenlijk met het welbehagen van haar handen. De NBG geeft het weer met "vaardig", maar wat er echt staat, is: met de lust, met het welbehagen van haar handen.

Ik vind dat een prachtige gedachte die daarachter zit: de lust van haar handen. Waarom de NBG dat dan weer met "vaardig" weergeeft, vind ik wel logisch. Het is niet correct, maar het is wel begrijpelijk. Want kijk, haar handen doen dat graag. Dat is wat de vertaling zegt, of wat er letterlijk staat: het welbehagen van haar handen. Ze werkt met het welbehagen van haar handen, maar de NBG vat dat dan op als "vaardig". Die conclusie klopt natuurlijk wel. Want iets wat je graag doet, daar ben je ook goed in. Daar word je vanzelf vaardig in. Soms vraag ik me weleens af: waar begint het mee? Ben je vaardig en houd je er daarom van? Of houd je ervan en ben je er daarom vaardig in? Nou ja, dat weet ik dan niet precies te beantwoorden, maar in ieder geval is de link onmiskenbaar. Als je ergens van houdt... Ik bedoel, het is duidelijk dat André houdt van muziek maken. Waarom? Omdat hij er vaardig in is. Ja, en dat geldt trouwens voor alles. Deze vrouw werkt met het welbehagen van haar handen. Ze doet de dingen met plezier, met lust, met welbehagen. Dus niet met een lang gezicht, chagrijnig de dag doorkomen. Nee, met het welbehagen van haar handen. Want dit zegt dus ook wel degelijk iets over de attitude, de houding waarmee ze de dingen doet. Niet alleen wát ze doet, maar ook hóe ze het doet.

Zij is – dat is een vergelijking – als de schepen van de koopman. Dat wil zeggen: als de koopvaarders die grote reizen maken, die de... nou ja, daar hoef ik tegen een Nederlander niet zoveel van te zeggen, bekend als we zijn met de koopvaardij en het bevaren van de zeeën. Zij is als de koopvaarders en haalt van verre haar spijs; letterlijk staat er: "brengt van verre haar brood." De formulering is wat dubbelzinnig en ik denk – ik geef het zomaar weer, want we komen er straks nog even op terug – dat het ook typologisch is. Ze brengt van verre haar brood. Kosten noch moeite worden gespaard om haar huis te voorzien, en nog zoveel meer.

U ziet, ik ga vrij snel, maar dat is nodig. Zij staat op als het nog nacht is. Ook prachtig: terwijl het nog morgen moet worden, vroeg in de morgen, terwijl het nog nacht was. Weet u wat ik nu bedoel? Je leest het in verband met de opstanding. De Heer stond op terwijl het nog vroeg in de morgen was, tegen zonsopgang. Zij staat ook op als het nog nacht is. Het is ook typologisch – daar zal ik straks ook nog op wijzen – maar dat ga ik niet iedere keer herhalen. In elk geval is deze vrouw altijd maar bezig. Die is altijd maar doende en ze gunt zichzelf ook geen rust. Ze geeft haar huis het voedsel; ook dit is weer een heel strijdvaardig begrip wat hier gebruikt wordt, want er staat letterlijk dat zij haar "prooi" geeft. En ze geeft haar huis het voedsel en haar dienstmaagden – degenen die haar ten dienste staan – geeft ze haar deel, dat wat hun toekomt.

Deze vrouw is zeer, zeer veelzijdig, mag ik wel zeggen, en ook zeer, zeer actief. Zint zij op een akker, dan verwerft ze die. En van de verdiensten van haar handen – letterlijk: van de vrucht van haar handen – plant zij een wijngaard. Andere vertalingen zeggen trouwens – en dat is een beetje omstreden – dat hij van de vrucht van haar handen een wijngaard plant. Dat kan ook nog. Het is niet helemaal duidelijk hoe het precies weergegeven moet worden. Maar deze vrouw is dus op alle fronten actief, bezig en verdienstelijk. En van de vrucht van haar handen... maar ja, ze doet het ook met liefde, met welbehagen. En zo komt het dat daar van alles gebeurt. Zij zint op een akker en dan verwerft ze die. En alvast om in de sfeer te komen voor wat ik straks ga vertellen over de typologische betekenis: hoe was het ook alweer? Waar is de akker een beeld van? Ja, dan moet je soms even een zijstraat inslaan. De akker is de wereld. Houd dat vast, we gaan verder.

Zij omgordt haar lendenen met kracht. Nou, dat was inmiddels al duidelijk: hoe voortvarend deze vrouw optreedt. Zij omgordt haar lendenen met kracht. Dat is een typische Bijbelse uitdrukking: het omgorden van de lendenen. Dat wil zeggen dat je een riem omdoet. Waarom? Om die jurk die men in die dagen droeg – zowel mannen als vrouwen – op te binden om goed te kunnen lopen. Want dat moet niet over de vloer slepen. Het omgorden van de lendenen heeft te maken met het feit dat je bijvoorbeeld op reis gaat of actief wordt. Zij omgordt haar lendenen met kracht. Ze initieert dingen, ze versterkt haar armen. Zij bemerkt dat haar koophandel gedijt. Er staat letterlijk: zij beproeft dat, zij test dat. In de Concordant Version wordt zij vertrouwd met: "she tests". Testen, proeven, beproeven. Dat wil zeggen: ze checkt het. Ze initieert niet alleen dingen en ze onderneemt niet alleen van alles, ze doet van alles, maar ze houdt het ook allemaal in de gaten. Ze beproeft – dat wil zeggen: ze test – dat haar koophandel, dat alles wat ze doet, ook gedijt. En des nachts gaat haar lamp niet uit. Zelfs in de nacht is zij druk doende. En als het nacht is, dan is het in de wereld donker, maar voor haar is het licht. Ook dat is natuurlijk hier letterlijk waar, maar denk ook even aan de diepere betekenis.

Zij grijpt met haar handen het spinrokken. Dat is trouwens mooi, hè? Bij een paar gelegenheden wil ik daar toch even op wijzen. U ziet hier de Hebreeuwse letter Jod. Deze zin, dit vers – het is het tiende vers in deze passage – begint met de Jod. En een Jod... ja, dat weet u wel, de Jod is de tien. De tien. Bij ons is het een tientje, maar goed, de Jod is de tiende letter. Maar de Jod is ook een Hebreeuws woord, en dat is de hand. Kennen we ook allemaal, namelijk de "jad". Jod, jad, dat hangt allemaal met elkaar samen. Maar je ziet dus: het vers begint met een Jod, en in het Hebreeuws begint het ook met "haar handen". In het Nederlands lukt dat niet of is dat niet zo logisch, maar in ieder geval wijs ik u er daarom op. Hier gaat het dus over haar hand. Zij grijpt met haar handen het spinrokken en dan parallel: "en haar handen houden de weefspoel." Dat wil zeggen: dat wat nodig is voor het maken van kleding, niet alleen voor haar eigen huis, maar ook voor de handel waar ze mee bezig is. Daar is ze zeer actief in. Dat doen haar handen. Ze is inderdaad bezig met haar handen.

We zien dat trouwens ook nog op een andere manier. Want u ziet, dit begon met de Jod, het Hebreeuwse woord voor hand, de hand in zijn totaliteit. De volgende letter is de elfde letter. Dit vers begint met de Kaf. En de Kaf, wat is dat? Dat is de handpalm. Dat is de binnenkant van de hand. Dus de Jod is gewoon de hand in zijn totaliteit – sommigen zeggen: van bovenaf gezien – maar in ieder geval is de Kaf de binnenkant van de hand, of zoals wij het zeggen: de handpalm. En wat doet ze nu met...

De binnenkant van haar hand. Haar handen zijn altijd maar bezig en vlijtig, met welbehagen zoals we zagen. Maar hier zie je: haar hand breidt zij ook uit naar de ellendige, de palm van haar hand. De ellendige, dat is eigenlijk de vernederde. Zij is dus ook nog zeer sociaal; zij bekommert zich over degene die rechteloos is of van wie de rechten zijn vertreden. Degene die dus vernederd is en daarom ellendig, maar de grondbetekenis is vernederd.

Haar handen strekt zij uit naar de nooddruftige. Nou, dat is wel heel oud-Nederlands. Een nooddruftige is gewoon behoeftig: degene die tekortkomt, degene die niet heeft. En daar is zij mee begaan. Dus haar handen zijn niet alleen maar bezig voor haar huis of voor de handel — mooi woord, handel — maar haar handen zijn bovenal, en dit beschrijft ook haar karakter en niet alleen maar haar bezigheden: zij ontfermt zich actief met haar handen over de ellendige, de vernederde en ook de behoeftige. Die geeft zij, want dat is waar die hand ook voor staat: dat waar je mee kunt geven. De vijf heeft ook weer te maken met genade. Geef me de vijf!

En dan het letterelement: zij vreest de sneeuw niet voor haar huis. Want dat is wat er letterlijk staat: haar huis. Als de kou komt, dan is zij daar niet bang voor. U zegt: "Ja natuurlijk, want ze hebben centrale verwarming." Nee, dat hadden ze niet. Waarom dan wel? Zij treft namelijk haar voorzorgsmaatregelen. Zij is bezig met de dingen. Zij weet het, zij anticipeert. Zij heeft ook een vooruitziende blik en ze is daarin proactief, zo heet dat. Zij vreest de sneeuw niet voor haar huis, want haar ganse huis is in scharlaken gekleed.

Ik moet me iedere keer inhouden om niet meteen al wat over die typologische betekenis te vertellen, maar daar komen we echt nog op. Maar even dit: scharlaken in het Hebreeuws, in de Hebreeuwse Bijbel, dat is een prachtig verhaal. Ik heb niet zo lang geleden een heel mooi artikel daarvan gelezen van Peter over de worm en hoe scharlaken, die verfstof, gemaakt wordt. Dat is echt een schitterend verhaal. Peter, wil je dat nog eens een keertje hier vertellen? Ja, het komt ter plekke, dan schiet het mij te binnen. Maar dat zou prachtig zijn. Nou kun je geen nee zeggen, denk ik bij mezelf.

Haar huis is in scharlaken gekleed. En dat wil zeggen: scharlaken staat voor beelden, het is ook koninklijk. Ik geef maar de verwijzingen erbij, zodat u dat zelf kunt opzoeken. Ik ga dat nu niet doen, dat zou echt veel te veel tijd vergen. Daar komt trouwens nog iets bij en dat is — dit moet ik echt vertellen — scharlaken heeft ook alles te maken met verlossing. U denkt dan misschien aan die tekst in Jesaja: "Al waren uw zonden als scharlaken, Ik zal ze wit maken als sneeuw."

Ja, maar ik denk ook aan andere geschiedenissen, ook letterlijk verlossing. Want de eerste keer dat scharlaken gebruikt wordt in de Bijbel, is in Genesis 38, in die wonderlijke geschiedenis van de geboorte van de tweeling Peres en Serach. En dan is er een voortvarende — dat was ook zo'n krachtige vrouw — de vroedvrouw, die bond een scharlaken koord om de hand van degene die zijn hand eerst uitstak. Ik ga het niet helemaal vertellen, maar het is zo mooi. Ik zeg: scharlaken heeft te maken met verlossing, maar dat bedoel ik dus inderdaad ook heel letterlijk.

Maar als u zegt: "Ja, ook in de figuurlijke zin is dat zo", dan verwijs ik weer naar andere vrouwen. Dat is trouwens de bet-bet-bet-betovergrootmoeder van Salomo: dat is Rachab de hoer, die ook een scharlaken koord uit haar venster liet hangen waardoor zij en haar huis verlost werden. En waarom dat nou rood is en met bloed te maken heeft en met verlossing, moet ik dat uitleggen? Nee, hoef ik niet te doen. Als ik het zo zeg, dan weet u precies waar ik aan denk: aan de Zoon van David die Zijn leven inderdaad ooit gaf. In ieder geval, haar huis is gekleed in scharlaken. Koninklijk!

▶ 30:43 Haar Persoonlijke Gewaad: Priesterlijk Linnen en Koninklijk Purper ↑ hoofdstukken

Zij maakt voor zich... kijk, en nu zijn we inmiddels bij het laatste gedeelte van de eerste tafel. Dit is een beschrijving van haarzelf: zij maakt voor zich tapijten. In de Statenvertaling staat 'tapijtsieraad' en de Concordant Version geeft dit weer met 'decorative covers'. Deze vrouw is geen sloofje of een show-off type; nee, zij weet dondersgoed wat mooi is. Zij maakt voor zich tapijtsieraad, decoratie. Dat blijkt ook wel uit het vervolg, want er staat: "Van fijn linnen en rood purper is haar gewaad."

We hadden het al over scharlaken, dat koninklijk is, maar ik zal u vertellen: fijn linnen staat in de Bijbel voor de priesterlijke kleding. Zo dikwijls is gezegd dat de priester gekleed was in fijn linnen. Weet u waarom? Het staat in Ezechiël: hij mocht er niet in zweten. Het staat er echt letterlijk zo: in fijn linnen, want hij mocht er niet in zweten. Daarom heb ik ook zo'n linnen jasje. Fijn linnen is trouwens wit — waarom dit jasje dan blauw is, weet ik ook even niet — maar in ieder geval: linnen is wit. Fijn linnen is priesterlijke kleding.

Purper daarentegen is weer echt typisch koninklijk. Je leest dat al in Esther 8, maar ook in meer andere passages kom je dat tegen. Purper is paars, en paars is eigenlijk een combinatiekleur van rood en blauw. Rood staat voor de aarde, blauw voor de hemel; je denkt dan aan Hem die combineert, die hemel en aarde tezamen verenigt. Dat is paars, purper, koninklijk. De Middelaar, Hij die één maakt.

Ik geef toe, als ik al die associaties hier zo geef, dan kan het soms zijn dat u zegt: "Nou, dat is wel erg ver gezocht." Maar laat ik u dit zeggen: fijn linnen en rood purper staat, in elk geval voor degenen die Hebreeuws denken, absoluut voor priesterlijk en koninklijk. Het gaat hier niet over haar huis, maar over haarzelf. Zijzelf is priesterlijk en koninklijk gekleed. Dat is haar gewaad: gedecoreerd en mooi.

▶ 33:38 De Tweede Tafel: Haar Man in de Poort en Haar Glorieuze Uitstraling ↑ hoofdstukken

Goed, en dan gaan we naar de tweede tafel en daar beginnen we in wezen dus weer van voren af aan. Namelijk begint het weer over haar man. Haar man is bekend in de poorten. De poort in de Bijbel staat voor heerschappij. Dat is niet zo moeilijk. Dat moet je weten als je leest over iemand die in de poort zat. Vooral het zitten, een zitting nemen in de poorten, dan wil dat zeggen: daar in de raad, daar waar de besluiten genomen worden. Dat is ook niet zo moeilijk, want in de poort is de ingang en de uitgang. Als je wilt weten daar waar beheerst wordt wat er inkomt en wat er uitgaat of weer uit moet, wel, daar gaan zij die in de poort zitten over. In de poort zitten wil dus zeggen: heerschappij uitoefenen.

Van Boaz lezen we ook dat hij in de poort van Bethlehem zat. In de poorten. En soms lezen we het ook van iemand die er helemaal niet had moeten zitten. Bijvoorbeeld van Lot, die in de poorten van Sodom zat. Dat was niet zo slim van hem. Ja, Sodom inderdaad. Haar man is bekend in de poorten als hij neerzit... De parallelzin, dat is typisch Hebreeuws hè? Maar weet u wat ik er even tussendoor mag zeggen: parallelisme, dat wil zeggen twee parallelle zinnen, wil niet zeggen dat iets dubbel gezegd wordt als zomaar een herhaling. Nee, het geeft ook vaak weer andere bijzonderheden. Het is geen zinloze herhaling; het is geen stijlfiguur die geen praktisch nut heeft. Nee, het is wel degelijk ook een parallelzin zoals hier. Haar man is bekend in de poorten als hij neerzit in het midden van de oudsten des lands. Dan is dat ook een nadere uitleg of een toelichting. Het geeft ook weer andere bijzonderheden, andere accenten. Hij zit neer te midden van de oudsten van het land. Ik zal straks ook daar nog wat meer over vertellen.

Zij vervaardigt... hier gaat het dus weer over haar bezigheden. In het tweede gedeelte is dat kort. Zij vervaardigt linnen kleding, zij maakt het dus ook met recht. Ze kleedt niet alleen haar huis erin, ze is niet zelf alleen gekleed in linnen, maar zij maakt het ook en bovendien: ze verkoopt het. Het onderstreept allemaal hoe actief, hoe geweldig deze vrouw ook bezig is. Zij vervaardigt linnen kleding en verkoopt die. Aan de koopman levert zij gordels.

En luister is haar gewaad. Zojuist zagen we al iets over haar kleding, over haar decoratie letterlijk. Hier wordt meer gewezen op haar houding, op dat wat zo sprekend is voor haar kracht. Kracht en luister is haar gewaad. Kijk, word je nou gekarakteriseerd door de kleding die je draagt, of straal je juist dit uit? Het heeft iets te maken met uitstraling, met dat wat van haar uitgaat. Wat zie je van haar? Je hebt het van mensen die inderdaad dit uitstralen, die dit als gewaad hebben, bij wie dit in het eerste optreden al meteen duidelijk is: kracht. In het Hebreeuws is dat az. We kennen dat trouwens ook weer van Boaz. In hem is kracht, betekent dat. En waarom noem ik die naam? Wel, dat is die echtgenoot van die krachtige, degelijke vrouw.

Kracht en luister is haar gewaad. Luister heeft te maken met dat Hebreeuwse woord hadar. Dat is heerlijkheid, glorie. Zowel krachtig als heerlijk, glorieus is haar optreden, haar gewaad bij wijze van spreken. Want het is natuurlijk geen letterlijk gewaad. En de komende dag... misschien vind ik dat persoonlijk wel een van de mooiste beschrijvingen of onderdelen in de beschrijving van dit hele gedeelte. De komende dag, de dag van morgen, lacht zij toe. Dit is een vrouw die optimistisch is. Dit is een vrouw die hoop heeft, verwachting heeft. Vandaar ook: de komende dag lacht zij toe. Dit woord lachen, dat kennen we. Dat is in het Hebreeuws sachaq, en dat kennen we dan nog weer in Jitschak, wat we dan in het Nederlands hebben gemaakt tot Izak. Dat lijkt er nauwelijks nog op, maar u moet weten: Izak is eigenlijk in het Hebreeuws Jitschak. Zoals je dat uit de krant nog wel eens een keertje leest, bijvoorbeeld de overleden minister in Israël, Jitschak Rabin. Jitschak. Maar dat betekent lachen. Lachen, plezier, ik denk ook dat het met spelen te maken heeft. De komende dag, daar heeft zij plezier in. Ze ziet daarnaar uit, ze lacht die toe. Deze vrouw wordt gekarakteriseerd door dat optimisme. Zij doet vandaag de dingen met vreugde, met welbehagen, en morgen... daar lacht ze om, die lacht ze toe. Dat is hoop. Schitterend beschreven.

▶ 39:44 Haar Wijsheid: Vriendelijke Onderwijzing en de Lof van Haar Gezin ↑ hoofdstukken

Met wijsheid opent zij haar mond. Deze vrouw zat nauwelijks stil thuis als ik deze beschrijving volg, hoewel ze zo goed is voor haar huis. Maar zij spreekt ook; ja, zij heeft wat te zeggen. Deze vrouw heeft echt wat te zeggen en dat blijkt, want letterlijk staat er: "In wijsheid opent zij haar mond." Het is trouwens ook wel mooi, want u ziet dat dit vers begint met de letter P. Als u een Statenvertaling hebt, dan ziet u dat al deze verzen inderdaad beginnen met die Hebreeuwse lettering. De NBG doet daar helaas niet aan mee, maar daarom helpen de dia's ons erbij. In ieder geval is dit de letter P, de Hebreeuwse letter Pe, en dat is ook gewoon een woord dat 'mond' betekent. Vandaar ook dat het hier staat: met haar mond, of liever: "In wijsheid opent zij haar mond." Wijsheid heeft te maken met het vermogen om verstandig te handelen. Het is niet alleen maar 'weten', want dat is verstand. Wijsheid heeft te maken met het toepassen van dat verstand. Bij die hele korte toelichting houd ik het maar even.

In wijsheid opent zij haar mond en vriendelijke onderwijzing ligt op haar tong. Dat woord wordt echt in dit verband gebruikt: leren, duidelijk maken. Deze vrouw heeft met recht heel veel waardevolle, vriendelijke dingen te melden en te zeggen. En er staat bij: "Zij houdt toezicht op de gang van haar huishouding." Dat woord 'huis' zijn we nu al in allerlei verbanden tegengekomen. Soms wordt het vertaald met 'gezin', hier is het dan weer 'haar huishouding'. Het is gewoon alles wat met haar huis te maken heeft. Ik zei al dat je dat woord zo breed mogelijk moet opvatten. Het is dus niet alleen maar het dak met de muren daaronder; nee, het is alles wat in dat huis plaatsvindt: haar gezin, haar man, de bezigheden daar, enzovoort. Zij is daarvoor verantwoordelijk; zij is de koningin van dat huis. Dat is het. Ik had destijds een goede vriend en die noemde zijn vrouw ook altijd zo. Dat was prachtig; als hij iets wilde overleggen, dan vroeg hij het altijd even aan 'de koningin'. Ja, zij houdt toezicht op de gang van haar huis. Zij is met recht de vrouw van het huis. "Het brood der traagheid eet zij niet." Altijd vlijtig, altijd bezig.

En zonen staan op en prijzen haar gelukkig. Mijn vader placht vroeger altijd te zeggen: als je wilt weten wie iemand echt is, dan moet je dat niet vragen aan de collega's, aan de buren of aan een kennis. Nee, dat moet je vragen aan iemands huisgenoten: de man, de vrouw, de kinderen. Als je echt wilt weten hoe iemand is, dan kunnen die mensen dat met recht zeggen. Nou, als van deze vrouw gezegd wordt dat haar zonen opstaan voor haar, dan prijzen zij haar gelukkig. Dat wil zeggen: ze prijzen haar omdat zij zo gelukkig is. Je kunt het op allerlei manieren opvatten, maar in ieder geval is zij geweldig gelukkig. Hier wordt het Hebreeuwse woord voor gelukkig, asher, gebruikt.

Er staat ook bij: "Ook haar man roemt haar." Dat woord 'roemen' komen we in de Psalmen heel dikwijls tegen als Hallel. Halleluja is: de Heer, of Yahweh, wordt geprezen. Maar hier is het het loven of prijzen van deze vrouw door haar man. Haar zonen prijzen haar gelukkig en haar man roemt haar. Zo, mevrouw! En dan volgt er nog iets waar u zomaar aan voorbij zou kunnen gaan. Er staat namelijk een dubbele punt. Dat wat nu gaat volgen in de laatste verzen, zijn woorden waarbij we de aanhalingstekens zouden moeten openen. Dit zijn de woorden van de man over deze krachtige, vlijtige en geliefde vrouw.

Wat zegt haar man dan over haar? Hij roemt haar, hij prijst haar en hij zegt: "Vele dochters gedragen zich wakker." 'Dochters' hoeft hier niet per se letterlijk te zijn. Maar wat trouwens ook opmerkelijk is, is dat woord 'wakker'. Ik zei zojuist dat de NBG soms zo verschrikkelijk discordant is. We zagen al dat hetzelfde Hebreeuwse woord eerst in vers 10 wordt vertaald met 'degelijk'. We zagen in Ruth 3 dat het vertaald wordt met 'deugdzaam' en hier wordt het vertaald met 'wakker'. Al die woorden tezamen geven echter een aardige impressie van de betekenis van het woord: kloek, wakker, gedegen, degelijk, krachtig, vermogen. Vele dochters gedragen zich dus wakker, maar, zegt deze man, deze echtgenoot: "Gij overtreft haar alle!"

Hij heeft haar; zij is zijn kostbare bezit. Dat klinkt misschien wat vreemd en het is u misschien al een paar keer opgevallen als u de interlinear meeleest, maar de man in het Hebreeuws – sorry dames feministen – is eigenlijk haar 'eigenaar'. Dat is het Hebreeuwse woord. Maar hij is niet haar dictator; hij is degene die haar bezit als een kostbaar koraal. Hij is degene die haar mag hebben, maar die zo zuinig op haar is, die zo blij met haar is. Zij is met recht zijn schat en hij bezit die schat. Als ik het zo zeg, denk ik dat ik het aardig weergeef. Vele dochters gedragen zich wakker, maar gij overtreft haar allen. Dat wil zeggen: zij is met recht de overtreffende trap.

▶ 46:44 Het Ware Geheim: Ijdele Schoonheid Versus het Vrezen van Yahweh ↑ hoofdstukken

En dan staat er in vers 30 – nog steeds woorden van deze man over deze vrouw: 'Bedrieglijk is de bevalligheid en ijdel de schoonheid.' Bedrieglijk wil zeggen – hier staat het Hebreeuwse woord voor vals – dat de bevalligheid bedrieglijk is. Waarom is dat vals? Is bevalligheid een foute eigenschap? Helemaal niet, daar gaat het niet om. Maar het is wel bedrieglijk, want de buitenkant zegt namelijk niets over de binnenkant. Het boek Spreuken zegt daar elders nog eens een keertje wat over, als ik een woord mag citeren dat misschien niet zo heel erg liefelijk is. Er staat in Spreuken – en dat is nu echt het absolute contrast: 'Als een gouden ring in een varkenssnuit, zo is een mooie vrouw zonder verstand.' Kijk, dat geeft precies aan waarom het bedrieglijk is. Een mooie verpakking wil nog niet zeggen dat het cadeau ook zo mooi is. Ziet u? De buitenkant zegt niet per definitie iets over de binnenkant. Als dat wel zo is, dan zijn het ornamenten, dan is het versiering en typologie. Maar vergis je er niet in.

Eigenlijk gaat de hele wereld af op de ogen, toch? Kijk maar in de glossies en magazines; alles moet mooi zijn voor het oog. Maar het is zo bedrieglijk als de pest, want over de binnenkant zegt het niets. Dat is gewoon een vaststelling. Dit gedeelte is niet moralistisch – en ik hoop niet dat ik het ook zo behandeld heb. Het gaat er niet om hoe die vrouw moet zijn; het is een beschrijving. Het is geen prescriptie, om het even deftig te zeggen, maar een descriptie. Het is geen voorschrift, maar een beschrijving van hoe glorieus deze vrouw is. Het is een vaststelling dat bevalligheid, een mooie buitenkant, hoe mooi ook, bedrieglijk is. Verkijk je er niet op.

Bovendien staat er dat de schoonheid 'ijdel' is, en ijdel betekent dat het leeg is. Zoals we wel eens zeggen: van een mooi bord kun je niet eten. Ja, úit een mooi bord wel – het gaat erom wat er in dat bord zit – maar van dat mooie bord zelf kun je niet eten. Is er iets mis met een mooi bord? Nee, maar het gaat erom wat erin zit, nietwaar? IJdel wil ook zeggen dat het vergankelijk is. Zo heb je het, en zo ben je het ook weer kwijt. In de loop der jaren is dat nu eenmaal een gegeven; doorgaans dan. Het is ijdel, heel betrekkelijk en leeg.

Maar nu komt de tegenstelling: 'Bedrieglijk is de bevalligheid en ijdel de schoonheid, maar een vrouw die de Heer – die Yahweh vreest – die is te prijzen.' Waarbij ik moet aantekenen dat het woord 'vrezen' inderdaad ontzag hebben voor is. In het Hebreeuws is het woord voor vrezen 'yare', en dat is van dezelfde stam als het werkwoord 'zien'. Yahweh vrezen, ontzag voor Hem hebben, betekent dus ook: zien wie Hij is. Zicht op Hem hebben en geïmponeerd zijn door wie Hij is. De hele wereld verkijkt zich op dat wat bedrieglijk en ijdel is. Er staat ergens in de Johannesbrieven ook dat al wat in de wereld is – en dan begint het met de begeerte der ogen – je per definitie op het verkeerde been zet. Het Hebreeuws denkt niet in termen van de ogen en dat wat te zien is, maar is gebaseerd op het gehoor: de inhoud.

Een vrouw die ontzag heeft voor Hem, die God als God verheerlijkt en dankt, dat is wat waarde geeft aan het leven. Dat is wat deze vrouw zo prijzenswaardig maakt. Er staat trouwens niet 'die is te prijzen', maar 'zal worden geprezen'. Misschien niet door iedereen en misschien niet altijd, maar dit is ook een voorzegging. Een vrouw die Yahweh vreest, oog heeft voor wie Hij werkelijk is en wat Zijn woord te melden heeft en zich daarnaar richt, daarmee is zij zo wijs. De Heer is haar Herder – zoals ik van de week iemand hoorde zeggen – en daar stappen we dan verder op in. Als Hij jouw leven leidt en je Zijn woord mag hebben, geeft dat je zo een kilometer voorsprong. Want je hebt zicht!

Deze vrouw is een schitterende beschrijving van wat dat met een mensenleven kan doen, zowel aan de binnenkant als aan de buitenkant. Deze vrouw is te prijzen, zij 'zal worden geprezen'. En dan eindigt het met de laatste letter van het alfabet, de letter Taf: 'Geef haar van de vrucht van haar handen en laat haar daden haar roemen in de poorten.' Ook hier weer is het: zij 'zal worden geroemd in de poorten'. Ja, door wie? Door haar man natuurlijk! En zo eindigt dit gedeelte. Nu heb ik nog één ding.

▶ 52:59 Typologische Betekenis: Israël als de Vrouw van de Messias ↑ hoofdstukken

Dan hebben we nog één ding te goed, en dat is wat ik al gezegd heb: de typologische betekenis van dit gedeelte. Dat wil zeggen, deze vrouw als type van de vrouw van Israël in de toekomende eon. De sterke vrouw als type van het herboren Israël, als vrouw van de Zoon van David, van de ware Salomo, de Vredevorst, de Shalom. Ik wil tweeëntwintig punten met u langsgaan, conform het aantal verzen dat we gelezen hebben en conform het Hebreeuwse alfabet. Ik laat ze snel de revue passeren om u te laten zien dat deze vrouw een type is van Israël in de toekomende eon, wanneer de Man in de poort zal gaan zitten. Dat wil zeggen dat Hij de heerschappij zal hebben over deze wereld, waardoor deze wereld een paradijs zal worden waarin de vrouw, Israël, een centrale hoofdrol zal spelen als de vrouw van de Koning, de koningin.

Wie zal haar vinden? Het antwoord op die vraag uit vers 10 is niet zo moeilijk: de Zoon van David, Shalom. Haar waarde gaat koralen te boven. Koralen vertegenwoordigen de rijkdom van de zee, en de zee is op haar beurt weer een beeld van de volkerenwereld. Alles wat de volkerenwereld oplevert, wordt door deze vrouw in waarde ontstegen. Zij is die kostbare parel waarover we lezen in Mattheüs 13; zij overstijgt de waarde van de hele volkerenwereld. Israël is die parel.

Op haar vertrouwt het hart van haar man. Dit herboren Israël zal een nieuw Israël zijn, en de Man zal op haar steunen, haar vertrouwen en haar ook inzetten. Het zal haar Man niet aan buit ontbreken; Hij zal Zijn koninkrijk vestigen, juist ook middels haar. Zij doet haar Man goed, al de dagen van haar leven. Zij werkt ook met lust, dat wil zeggen: van harte. Alles wat zij straks gaat doen, zal zij ook demonstreren. "Toon mij uw werken," zegt Jacobus. Dat zal zij straks ook gaan doen, zichtbaar, en dat doet zij van harte omdat het Woord in haar hart geschreven staat.

Zij brengt van verre haar brood. In het begin was dit misschien nog wat cryptisch, maar nu kan ik het duidelijk maken: dit is een aanduiding van het 'brood-woord' dat zij zal presenteren en geven aan verre natiën. Vanuit Jeruzalem zal de wet uitgaan en des Heren woord uit Jeruzalem. In die tijd zal Israël zo’n rol spelen en symbolisch brood uitdelen in geestelijke en typologische zin. Zij staat op als het nog nacht is, vroeg in de morgen wanneer de nieuwe dag gaat aanbreken. Ik zou zeggen: de derde dag bij het ochtendgloren, lees het maar na in Hosea 6. Dan zal zij opstaan en nieuw leven ontvangen; vandaar een herboren Israël. Zij geeft haar huis voeding.

Haar handen strekt zij uit naar de behoeftigen. Dat wil zeggen dat zij zal geven wat nodig is. Te midden van de natiën zal zij een rol vervullen om alles aan te vullen wat tekortkomt. Zij strekt haar handen uit naar de behoeftigen en haar huis is in scharlaken gekleed. Zij is die natie waarvan de Schrift in de aanvang al zei dat zij te midden van de volkerenwereld een koninklijk priesterdom zou zijn. Koninklijk wordt getypeerd door scharlaken, wat ook het type is van de verlossing en de Verlosser. Zij is gekleed in fijn linnen: priesterlijk en koninklijk.

Haar Man is bekend en erkend in de poort. Hij zal de heerschappij voeren en als de ware Boaz zal Hij haar verwerven om zo Zijn Koninkrijk te vestigen. Kracht en luister is haar gewaad; zo presenteert zij zich. De komende dag lacht zij toe. Zij zal ook hoop geven aan de wereld. Wij leven nu nog in de boze eon, maar als straks God de draad gaat oppakken met Israël, dan gaat Hij via dat volk hoop en verwachting geven aan de hele volkerenwereld. Niet bij wijze van spreken, maar heel concreet. Het zal gekenmerkt worden door feestvreugde. Die hele toekomende eon is een dag van vreugde. Het is de bruiloft van het land waarin, zoals u weet, op de derde dag water wordt geschonken en dat water wijn wordt. De komende dag lacht haar schitterend toe.

In wijsheid opent zij haar mond; ze spreekt het woord van haar Man. Vriendelijke onderwijzing is op haar tong en zij houdt toezicht op haar huishouding. We spreken nu over de huishouding van de genade, maar aan Israël is de huishouding van het Koninkrijk gegeven, en daar houdt zij toezicht op. Haar zonen, de zonen Israëls, prijzen dat volk gelukkig. En bovenal: haar Man roemt haar. "Man" schrijven we hier uiteraard met een hoofdletter, want het is God Zelf, uitgebeeld in de Messias, de Zoon van David.

Ten slotte het tweeëntwintigste punt, het grote geheim van deze vrouw: zij vreest Yahweh. Dat wil zeggen dat zij werkelijk ziet wie Yahweh is. Zij heeft oog voor Hem en de rijkdom van Zijn woord ligt in haar hart. Deze vrouw weet waar het werkelijk om gaat. Dat is het geheim van haar voortvarendheid en haar sociale karakter; het is de reden dat ze overal geprezen wordt en zo’n enorme impact en betekenis heeft. Wat is dat geheim? Dat zij ontzag heeft voor Hem. Dat maakt het grote verschil. En daar wil ik het voor nu bij laten.