▶ 00:00 Introductie: de Primaire en Geestelijke Betekenis van Eten en Drinken ↑ hoofdstukken

Goedenavond, ook van mijn kant hartelijk dank voor de introductie. We gaan het vandaag inderdaad hebben over een heel feestelijk onderwerp. En we gaan het er niet alleen over hebben, we gaan het ook nog eens een keer in de praktijk brengen – "bedrijven", zoals dat heet. Dit onderwerp lag erg voor de hand; het was eigenlijk ingegeven doordat Jannie en Nellie het idee opperden om bij deze gelegenheid met elkaar een maaltijd te houden. Toen zei ik: "Wat ligt er dan meer voor de hand dan de Bijbel te openen en het over deze dingen te gaan hebben?"

Nu hoorde ik zojuist dat er nog iemand in ons midden is die van beroep kok is. Je bent hier niet eerder geweest, toch? Of nou ja, je bent nog in de opleiding voor kok. Ja, zo is het. En dan te bedenken dat ik zelf een onbenul in de keuken ben en dat ik nu een uur ga spreken over eten en drinken. Maar toch is dat niet moeilijk, namelijk om vanuit het Woord deze dingen te belichten.

Voor velen staat deze maand, juist de maand december, erg in het teken van eten en drinken. En eigenlijk hoort er nog een aspect bij: vrolijk zijn. Dat is trouwens in de Bijbel vaak het geval. Als je de concordantie erop naslaat, dan wordt er nogal eens gesproken over eten, drinken en vreugde bedrijven, of over eten, drinken en vrolijk zijn. Nu heb ik de indruk dat het in de wereld soms juist andersom is: men eet en vooral men drinkt juist omdat men niet vrolijk is, om dat gebrek aan vrolijkheid te camoufleren door gemaakte vrolijkheid.

Want kijk, eten en drinken zijn een uitbeelding. Laat ik eerst dit zeggen: het is natuurlijk sowieso een primaire levensbehoefte. Zonder eten en zonder drinken leef je niet lang en ga je dood. Dat is wat een mens nodig heeft: te eten en vooral ook om te drinken. Maar het is in de Bijbel veel meer dan dat. Trouwens, niet alleen in de Bijbel, maar gewoon in het algemeen is eten en drinken een uitdrukking van vreugde, zelfs van de zin van het bestaan en van het beleven van eenheid.

Denk ook aan een maand als deze; dan ga je met elkaar eten en dan beleef je ook de sfeer van de eenheid, van de gemeenschap, van de familie of in welke context dan ook. Het is een uitbeelding van eenheid, het is een uitbeelding van vreugde ook, en we zullen dat in de Bijbel in de loop van deze middag op allerlei manieren gaan zien.

▶ 03:08 Prediker: het Goede Genieten als een Gave van God ↑ hoofdstukken

Ik wil u eerst meenemen naar het boek Prediker, want daar wordt nog wel eens gesproken over eten en drinken. Daarna gaan we snel naar het Nieuwe Testament, want ik wilde vooral daar het accent leggen deze middag en avond. Het is inmiddels al donker, dus we zullen het maar hebben over een avond, want het accent zal vooral komen te liggen op de maaltijd die we als gelovigen met elkaar vieren, zoals Paulus daarover spreekt in 1 Korinthe 10 en 1 Korinthe 11.

Maar goed, eerst even een paar dingen in het algemeen daarover. In het boek Prediker kwam ik maar liefst vijf passages tegen waarin gesproken wordt over eten en drinken, ook in die combinatie. In Prediker 2 vers 24 staat voor de eerste keer: "De mens heeft het niet in zijn macht — dat wil zeggen: in zijn eigen macht — om te eten en te drinken en zijn ziel te goed te doen bij zijn zwoegen." Dit heb ik wel ontwaard: dat het van de hand van God komt. Dat wil zeggen dat het niet zo vanzelfsprekend is dat als je kunt eten en drinken en jezelf te goed kunt doen, dat dit zomaar gebeurt. Het is een gave van God. Vandaar ook dat we het vanzelfsprekende gebruik hebben dat we juist bij dat eten en drinken danken. Niet alleen omdat het nodig is voor het leven, maar het geeft ons leven ook zin, kleur en inhoud. Als je dat zo mag doen en beleven, dan is dat een gave van God en daarom danken we Hem juist bij die gelegenheden in het bijzonder, omdat het feitelijk staat voor dat wat God geeft.

Als ik nog een hoofdstuk doorblader, staat er in vers 13 van hoofdstuk 3: "Kortom, als iemand eet en drinkt en het goede geniet bij al zijn zwoegen, dan is dat een gave Gods." Eigenlijk staat er: "het goede ziet". Dat is eigenlijk wel mooi als je daar even bij stilstaat. Het goede genieten wil eigenlijk zeggen dat je het goede ook werkelijk ziet. Als je het ziet, dan geniet je het ook; dan kun je de vreugde daarvan ondervinden. Maar je ogen moeten daar wel voor geopend worden. Er zijn talloze dingen die een mens ontvangt, maar als je het niet ziet, als je ogen daar niet voor geopend worden, dan geniet je er ook niet van.

Kortom, als iemand eet en drinkt en het goede ziet bij al zijn zwoegen — want dat is een van de thema's van het boek Prediker: het "alles onder de zon". Alles onder de zon is toch maar zwoegen. Dat wil zeggen: niet alleen arbeiden, maar zwoegen; met veel moeite de dingen doen. Dit bestaan is, om met de deur in huis te vallen zoals in hoofdstuk 1 vers 1 staat: "ijdelheid der ijdelheden". Het is gewoon een ijdelegang in een vergankelijke wereld en het is allemaal uiteindelijk getop. Dat is geen pessimisme van Prediker; Prediker is helemaal geen pessimist, maar hij is een realist. Hij onderkent dat dit bestaan vergankelijk is. Daar kun je wel een strik op plakken en mooi zeggen dat het allemaal heel aardig is en dat het leven een feest is, maar dat is domweg niet waar. Als je echter meer weet en de dingen kent "boven de zon", en weet waar de zon een uitbeelding van is, dan wordt het alsnog wel een feest. Maar dit bestaan an sich is vergankelijk en ontluisterend, en het eindigt, als je het zo bekijkt, altijd slecht: namelijk in de dood.

Dat dit boek desalniettemin toch een vrolijke of optimistische toon aanslaat, is juist omdat het verwijst naar God als de Gever van dat alles, die ook Zijn weg gaat. In Prediker 3 vers 14 staat: "Ik heb ingezien dat al wat God doet, voor eeuwig is." Dat wil zeggen: voor onbepaalde tijd. Olam, dat heeft te maken met de tijd waarvan je de begrenzing niet ziet. Ik heb ingezien dat al wat God doet voor eeuwig is; daaraan kan men niet toedoen en daaraan kan men niet afdoen. God doet dat, opdat men voor Zijn aangezicht vreze. Wat is, was er reeds lang; wat zal zijn, is reeds lang geweest; en God zoekt weer op wat voorbijgegaan is.

Kijk, de God van de Bijbel doet Zijn werk, waaraan niets toegedaan of afgedaan kan worden. Hij gaat Zijn weg en trekt Zijn spoor. Juist dat besef dat er één God is die alles een plek geeft, waarvoor alles ook een plaats en een tijd is, is essentieel. Alles onder de hemel heeft Hij voortreffelijk gemaakt. God maakt geen fouten. Er is een tijd om geboren te worden en er is ook een tijd van sterven. Er is een tijd om op te bouwen en een tijd om af te breken. Zeventien van die woordparen en tegenstellingen passeren in dit hoofdstuk de revue en het is God die dat alles voortreffelijk zijn plaats geeft. Als je dat kent, dan weet je ook dat er Eén is die dat alles geeft en dan kun je inderdaad het goede gaan genieten. Dan kun je eten en drinken en als je dat mag doen — dat ligt niet in je eigen macht, want er kunnen allerlei omstandigheden zijn waardoor je dat niet kunt — dank God daar dan voor. Hij is de Beschikker en de Gever, en daarom is het een gave Gods.

De laatste passage uit het boek Prediker die ik nu wil noemen, is hoofdstuk 9 vers 7: "Welaan dan, eet uw brood met vreugde en drink uw wijn met een vrolijk hart, want als gij dit doet, dan heeft God dit reeds lang zo gewild." Eigenlijk staat hier trouwens een "goed hart", tow. Het Hebreeuwse woord tow staat hier, met een tow hart. Dat is dus vrolijk. Het is hier op aarde natuurlijk allemaal maar tobben, maar als je deze God kent, dan wordt het alsnog "tof". Ik weet het niet helemaal zeker, maar het zou me niet verbazen als dat tobben en tof nog met elkaar verband hielden. Dat is maar een losse gooi die ik eens zou moeten onderzoeken, maar in elk geval is de aansporing hier duidelijk: eet uw brood met vreugde en drink uw wijn.

Brood en wijn, dat is ook wel mooi hoor. Zojuist heeft Jan deze bijeenkomst geïntroduceerd met dat citaat uit de geschiedenis van David, maar brood en wijn vind je ook nogal eens in het Oude Testament. David werd ook tegemoet gekomen met brood en met wijn. Het is een beeld van leven: brood spreekt van leven en wijn spreekt van overvloed. Ik moet denken aan Johannes 10: "Ik ben gekomen opdat zij leven hebben en overvloed." Een overvloed van leven, namelijk echt Leven met hoofdletters, en daarom ook van vreugde. Wijn is uiteraard een embleem van vreugde, van geestrijk vocht.

Want, zo staat er dan in Prediker, als je dit doet — je brood eten met vreugde en je wijn drinken met een vrolijk hart — dan heeft God dit reeds lang zo gewild. Dat wil zeggen: van oudsher is dit Gods wil, dat een mens dat zo zou kennen en zou beleven. Kijk, dat is de God die we kennen, die in het boek Prediker ook duidelijk zo belicht wordt: de Beschikker, degene die dat alles geeft en die een mens, een schepsel, ook laat genieten van de goede dingen die Hij geeft.

▶ 13:30 Korinthe 10: Alles Is Geoorloofd, Doe Alles tot Eer van God ↑ hoofdstukken

We gaan voor dit onderwerp over eten en drinken naar het Nieuwe Testament, naar 1 Korinthe 10. Ik zal u vertellen: je zou met gemak een heel Bijbelstudieseizoen kunnen houden over dit onderwerp en hoe vaak dit in de geschiedenissen een rol speelt. Denk alleen al aan de geschiedenis van Melchizedek, die Abraham tegemoet kwam en hem zegende met brood en wijn. Als we het hebben over brood en wijn, dan kom je uiteindelijk vanzelf uit bij de hoofdstukken 1 Korinthe 10 en 11. Daar wil ik met name wat meer bij stilstaan.

Eerst nog even dit: ik begin bij het laatste vers van 1 Korinthe 10. Het lijkt een wat onlogische volgorde, maar ik heb het met opzet zo uitgekozen. Dit staat aan het eind als een soort conclusie van een vraag die Paulus heeft beantwoord. Dat ging namelijk over het eten van vlees dat aan de afgoden geofferd is. De vraag was in Korinthe gerezen: is dat eigenlijk wel iets wat een gelovige mag doen? Het vlees dat in de vleeshal te koop was, was vaak eerst geofferd aan de afgoden, aan demonen. Sommige gelovigen stonden op het standpunt: aangezien wij maar één God kennen, eten wij dat vlees niet, want het is aan afgoden gewijd. Op zich is dat een heel logisch standpunt.

Maar Paulus noemt dat in deze hoofdstukken 'zwak'. Sterke gelovigen gaan er namelijk vanuit dat de aarde des Heren is en haar volheid. Ik citeer hier uit ditzelfde gedeelte; u moet het maar eens nalezen in de voorafgaande verzen van 1 Korinthe 10. De aarde is des Heren en haar volheid. Kortom: alles is van Hem en dus danken we Hem ook voor alles en in alles. En dat de wereld dan zegt dat het aan de afgoden gewijd is, daar hebben we helemaal niks mee te maken. Het is van Hem. Als andere mensen dat aan andere goden toeschrijven, dan is dat voor ons, als je daar sterk in staat, volstrekt nikszeggend. Alles is van Hem.

Er zijn zoveel dingen en symbolen die worden toegeschreven aan andere krachten, machten, bewegingen of filosofieën. Denk bijvoorbeeld aan de 'Er Is Hoop'-actie in het begin van de jaren tachtig, van het Instituut voor Evangelisatie. Zij hadden als embleem een regenboog. Ik had vroeger op mijn lelijke eendje altijd zo'n sticker met 'Er Is Hoop' en die regenboog. Op een gegeven moment zag je die regenboog niet meer op de stickers, maar alleen nog de tekst. Destijds werd er door sommige christenen gezegd: "Dat kun je niet doen, want die regenboog is eigenlijk het embleem van de New Age-beweging en dat is occult." Maar dat is natuurlijk een omkering van zaken. Want wie jat er nou van wie? Van wie is die regenboog nou? Die is van Hem! En dat zij daarmee op de loop gaan of daarmee weglopen, dat is hun zaak. Alles is van Hem. Ga daar nou van uit, dan sta je stevig in de wereld. De aarde is van de Here en haar volheid, en dus danken we Hem.

Paulus zegt dan ook: als je uitgenodigd wordt bij een ongelovige en er wordt iets voorgezet, eet dat gewoon zonder navraag te doen vanwege gewetensbezwaren. Doe niet moeilijk. Dat zijn de marges waarin wij leven. Hij zegt ook: "Alles is geoorloofd." Dat is de vrijheid waarin we staan. De vraag voor ons is nooit: "Mag dat nou wel of mag dat nou niet? Is dat geoorloofd of niet?" Ik vind het altijd grappig dat verreweg de meeste discussies onder christenen juist daarover gaan: is het geoorloofd of niet? Nou, Paulus is er gauw klaar mee: alles is geoorloofd. Punt. Daar doet hij niets aan af. Maar niet alles is nuttig. Dat is een zinvolle vraag: of iets nuttig is. Kun je Hem daarvoor danken? Bouwt het de ander op?

En met name deze vraag: is het tot heerlijkheid van Hem? Als je die vraag stelt, komen een heleboel kwesties ineens in een totaal ander licht te staan. Of je nu eet of drinkt, dat is toch gewoon het leven? Alles wat je doet, per slot van rekening. We zeggen niet voor niets dat als je morgenochtend weer aan de slag gaat, je gaat werken 'voor je boterham'. Kortom: om te eten, om in leven te blijven. En dan zeggen we ook nog: 'met beleg erbij', voor de overvloed zal ik maar zeggen. Je eet om te leven. Dus dat eten en drinken staat symbool voor het leven. Ik bedoel dat ook in de meest primaire zin: eten en drinken is wat je nodig hebt om in leven te blijven en het geeft ook zin en charme aan ons leven. In Bijbels opzicht wordt dit juist op een veel hoger niveau getild. Het is een echte uitbeelding van leven, maar dan leven dat de dood achter zich heeft: opstandingsleven.

Dat is natuurlijk wat we zo direct nog gaan bespreken, maar eerst even dit: of je nu eet of drinkt, of wat dan ook doet, welke activiteit dan ook, die wordt niet bepaald door de vraag 'mag het of mag het niet', maar door de vraag: "Is het tot heerlijkheid van God?" Want dat is waar het over gaat. De eer van God is Zijn heerlijkheid. En als het Zijn glorie in het licht stelt – en feitelijk is dat juist wat eten en drinken, brood en wijn, in het algemeen tot uitdrukking brengt. Ik zal daar straks vanuit de Hebreeuwse symboliek nog iets over vertellen, maar dat heb ik bewaard tot het einde. Eten en drinken, zulke alledaagse dingen, hebben een grootse betekenis. Waarom? Omdat we het doen tot heerlijkheid van Hem. En dat betekent dat we Hem ervoor danken.

In 1 Korinthe 10 staat in vers 30: "Indien ik onder dankzegging van iets gebruik maak, hoe kan men dan kwaad van mij spreken over iets waarvoor ik dankzeg?" En dan vervolgens: of u dus eet of drinkt, of wat u ook doet, doe het alles ter ere of tot heerlijkheid van God. Met andere woorden: die eer van God is juist gelegen in het feit dat je Hem daarvoor dankzegt. Wij danken Hem in en voor alles. Hij is God en Hij geeft alles. Zoals Paulus het zegt in Handelingen 17: de God die leven en adem en alles geeft. Daar valt niks buiten. Dus danken we Hem in alles en daarom verblijden wij ons ook. Het mooie van dat woord 'danken' is dat daarin vreugde ligt opgesloten. Het Griekse woord voor danken is eucharistia. Dat betekent eigenlijk 'goede vreugde'. Dankzegging maakt de vreugde los. Je brengt de verbinding met Hem tot stand en dat is inderdaad tot eer van Hem.

▶ 22:47 De Beker Der Zegening: Overwinning en Dankzegging ↑ hoofdstukken

Nu gaan we even terug in hetzelfde hoofdstuk en komen we aan in vers 15. In mijn bijbeltje staat daarboven 'het avondmaal'. Dat is juist, en ook niet helemaal juist. Het idee is niet zozeer dat het in de avond plaatsvindt; het gaat er meer om dat het de hoofdmaaltijd is. Aangezien die hoofdmaaltijd ook bij ons meestal in de avond plaatsvindt, wordt het zo genoemd, maar de nadruk ligt niet op het woord 'avond'.

Paulus vangt dan aan met deze woorden, en dat sluit natuurlijk precies aan bij wat ik zojuist al zei over wat ons leven bepaalt. We staan in de vrijheid. Hij zegt: "Ik spreek immers tot verstandige mensen." Dat is een compliment richting die Korinthiërs. Ze maakten dat niet altijd helemaal waar, maar dat neemt niet weg dat Paulus zijn publiek zo aanspreekt: als tot verstandige mensen. Mensen die van God verstand hebben gekregen. Verstandig is niet iemand die veel verstand heeft, maar iemand die het verstand wat hij van God heeft gekregen ook gebruikt. Wilt u dat ik dat even herhaal? Ja, dat doe ik dan bij dezen. Verstandig is niet dat je veel verstand hebt; verstandig is dat je het verstand wat je hebt gekregen ook gebruikt. Dat is verstandig.

"Ik spreek immers tot verstandige mensen," en Paulus zegt dan: "Beoordeel dan zelf wat ik zeg." Hij legt hen geen last op, geen juk van 'dat mag je niet' of 'dat moet zo'. Nee, we staan in de vrijheid. Hij zegt ergens in de tweede Korinthebrief, in hoofdstuk 1 vers 24: "Niet dat wij heerschappij voeren over uw geloof, maar wij zijn medewerkers aan uw blijdschap." Dat is het. Hij plaatst ons in de vreugde, in de ruimte, in de vrijheid. Kortom, dat is een demonstratie van de genade waarin we leven en waaronder we leven.

En dan zegt hij dit: "Beoordeel zelf wat ik zeg. Is niet de beker der dankzegging...?" Nu gaat hij het hebben over de beker en over het brood; dus nu even in omgekeerde volgorde, over drinken en over eten. Hij begint echter over de beker en dat vind ik zo mooi. Die beker is in de Bijbel, maar ook in het algemeen, een heel klassiek embleem van triomf, oftewel van overwinning. Nietwaar? De overwinningsbeker, de cup, daar gaat het allemaal om. En ik zal u dit vertellen: de beker waar hij het hier over heeft, spreekt juist ook over de overwinning. Het bloed van Christus namelijk. Ik kom daar straks nog over te spreken, maar dat is overwinning hoor! De grootste overwinning die er ooit in de geschiedenis is behaald.

Trouwens, dan heb ik er nog één, want er staat: "Is niet de beker der dankzegging, waarover wij de dankzegging uitspreken..." U ziet, er staat hier eigenlijk niet 'dankzegging', maar er staat 'zegening'. De drinkbeker van de zegening die wij zegenen; dat is het woord wat er gebruikt wordt. En ik zat eraan te denken: een beker is een embleem van overwinning, maar de zegen toch ook? De zegen behalen is toch niks anders dan de overwinning behalen? Dus de beker der zege of de beker der zegening – want dat is eigenlijk wat er staat, de beker van de zegening – ja, dat is precies een uitbeelding, het symbool, het type van de grote overwinning die behaald is. Vandaar ook dat die beker geheven wordt. Wij heffen het glas. Waarom? Omdat het spreekt van overwinning. Het staat tegenover de nederlaag en is daarmee het tegenovergestelde daarvan.

Het is de beker der zegening die wij zegenen. Of zoals de NBG-vertaling het weergeeft: "waarover wij de dankzegging uitspreken." Die vertaling is strikt genomen niet juist, maar aan de andere kant moet ik er weer bij zeggen dat in de Bijbel zegenen inderdaad synoniem is met dankzeggen. Het woord zegenen in het Grieks is 'eulogia' en dat betekent eigenlijk welspreken, goedspreken van iets. Maar als je dankzegt, wat doe je dan anders dan Hem erkennen als de Bron, als Degene die dat geeft? Dat is toch welspreken? Je spreekt juist wel van de dingen, van eten en drinken en alles wat je krijgt, door Hem daarvoor te danken. Dus zegenen en danken is uiteindelijk synoniem.

In de Bijbel worden dingen dankzeggend gezegend. Ik kan het ook echt bewijzen, niet alleen maar door de logica ervan aan te tonen. Als u even doorbladert naar hoofdstuk 14 vers 16 van deze zelfde brief, dan leest u – en ik ga nu even voorbij aan het verband – daar staat dit: "Want anders, indien gij een zegen uitspreekt met uw geest, hoe zal iemand die als toehoorder aanwezig is op uw dankzegging zijn amen spreken?" Ziet u? Hier wordt gesproken over iemand die de zegen uitspreekt en vervolgens wordt er van de toehoorder die dat aanhoort gezegd dat hij zijn 'amen' spreekt op de dankzegging. Zegen is dankzegging.

Daar zijn er nog heel wat meer van. Ik vind deze verwijzing ook heel fraai; ik heb daar geen diaatje verder van, maar ik kan u wel verklappen waar het over gaat. In Markus 6 leest u in verband met de geschiedenis van de spijziging van de vijfduizend dat de Heere Jezus vooraf de zegen uitspreekt. En dan lees je in Johannes 6, een parallelvers over exact dezelfde geschiedenis, dat er staat dat Hij de dankzegging uitsprak. Het ene Schriftgedeelte zegt over dezelfde geschiedenis: "Hij sprak de zegen uit", en in een andere Bijbelpassage, een parallelpassage, wordt er gesproken over: "Hij sprak de dankzegging uit." En u zegt: sprak Hij nou de zegen uit of sprak Hij de dankzegging uit? Nou, dat is gewoon hetzelfde. De dingen, dat brood of de spijzen die toen gegeven werden – broden, vissen – die werden dankzeggend gezegend.

Ik weet niet hoe u groot geworden bent, maar ik ben groot geworden in een goed calvinistisch gezin en daar werd vooraf de zegen gevraagd en na afloop van de maaltijd gedankt voor het eten. Ja, ik zie sommige mensen knikken, dus dat vindt wel herkenning. Je zou dan eerst de zegen vragen en na afloop ga je danken. Ik zal u dit zeggen: dat vind je in de Bijbel niet terug. Daar wordt vooraf gedankt. En hoezo een zegen vragen? Dank Hem voor dat wat je op tafel hebt ontvangen! Je dankt Hem en daarin is juist de zegen gelegen. Een gezegende maaltijd is niet een maaltijd die lekker smaakt – dat is mooi meegenomen natuurlijk – maar een gezegende maaltijd is een maaltijd waarvoor je Hem dankzegt. Dat is een gezegende maaltijd. De zegen is dus gelegen in de dankzegging.

Dan begrijp je trouwens ook dat dit een veel weidser principe is, een principe dat een universele toepassing heeft. Dat betekent dus ook dat goede dingen waarvoor je niet dankzegt, geen zegen zijn. Omgekeerd kan een ziekbed een zegen zijn. Voor wie? Voor degene die dankzegt. Als je weet dat dat ziekbed weliswaar negatief is op zichzelf genomen, maar je weet ook dat er een God is die alles een tijd en een plaats geeft, Die alles beschikt en alles een plek geeft, dan kun je Hem danken. En dan wordt dat minnetje een plusje. Kijk, dat is danken en dan wordt het een zegen. Dingen worden dankzeggend gezegend.

Voor mij was dit een enorme eye-opener toen ik dat ging zien en leren verstaan. Want dit heeft niet alleen maar betrekking op het eten en drinken; dit heeft betrekking op het hele leven. En zo mag je een gezegend leven leiden. Echt een gezegend leven, namelijk een leven dat overvloeit van dankzegging, waarbij je Hem de eer geeft. Je ontvangt alles van Hem; van de goede God die alles in Zijn hand heeft en die alles tot een goed einde brengt.

Dat is een reden om te danken, want dan mag je God kennen. Echt God kennen.

Ik ga nog even verder. Want dat stond dus in vers 16: is niet de beker der zegening die wij zegenen een gemeenschap met het bloed van Christus? Een gemeenschap, dat wil zeggen een eenheid in het beleven. In het woord 'gemeenschap' zit ook het woordje 'één': gemeen hebben met. Iets delen met elkaar en daarmee dus ook de eenheid. Iets wat je gemeenschappelijk hebt, dat deel je. Het is iets waarin je de eenheid met de ander beleeft. Dat kan natuurlijk op allerlei niveaus zijn. Bij ons heeft 'gemeenschap hebben met' vooral een seksuele bijklank, maar dat hoeft natuurlijk helemaal niet. 'Gemeenschap hebben met' is een heel breed begrip. Je deelt iets. Maar je deelt ook Iemand – laten we het daar meteen over hebben. Het leven met elkaar, kijk, dat is gemeenschap. Met Hem, en het is ook gemeenschap met elkaar.

Is de beker der zegening die wij zegenen – en waarmee wij dus danken – geen gemeenschap met het bloed van Christus? En let op: het bloed van Christus. Dat bloed verwijst inderdaad naar de slachting, maar daarmee spreekt het bloed van Christus niet van een dode Heer; het spreekt van de levende Christus. Christus is sowieso de titel van de Opgewekte. Het spreekt inderdaad van de Geslachte, maar vergis u niet: als wij het hebben over Hem die geslacht is, dan praten we over het Lam staande als geslacht, zoals ik het hier ook formuleer naar aanleiding van Openbaring 5 vers 6. Wij kennen Hem die geslacht is, maar die inmiddels is verrezen uit het graf. Kijk, dat is overwinning! Dat is de beker der zegening.

Wij kennen Iemand die geslacht is. De grootste nederlaag, toch? Hij heeft Zich vernederd tot de dood, ja, tot de dood aan het kruis. Dat was Zijn uiterste vernedering. Het was geen verhoging, zoals soms wel eens gezegd en gedacht wordt. Hij is niet verhoogd aan het kruis; aan het kruis werd Hij vernederd. Maar Zijn verhoging vond daarna plaats. En dat is waar de beker van spreekt: van Zijn overwinning. Hij is geslacht, jazeker, maar Hij is inmiddels het Lam dat staat. Hoe kan dat? Omdat Hij opgestaan is. Een lam dat geslacht is, ligt dood. Maar wij kennen een Lam staande als geslacht. Nog steeds herinnert Zijn verschijning aan wat er ooit is gebeurd, wat er heeft plaatsgevonden met Hem. Maar het zijn geen wonden meer in Zijn handen, in Zijn voeten of in Zijn zijde; het zijn tekenen. Dat is een heel groot verschil. Daar herinnert het wel aan: aan de prijs die Hij ooit betaalde voor allen, voor al die miljarden mensen. Hij betaalde de prijs, Hij werd geslacht, maar inmiddels staat Hij. Daar spreekt dat bloed van Christus van, van de beker der zegening. En daar hebben wij gemeenschap mee.

Dat wil zeggen dat wanneer wij met elkaar eten en drinken, als gelovigen bij elkaar zijn en maaltijd houden... nee, ik heb het niet over een ritueel hoor. Dat is een van de grootste misverstanden op dat gebied, als u het mij vraagt. Laat ik daar duidelijk over zijn: wij zijn niet het volk dat leeft onder het oude verbond, aan wie God allerlei rituelen heeft gegeven. Wij staan in de ruimte, in de vrijheid. Alles is geestelijk, dat wil zeggen dat wij geen zichtbare dingen kennen die wij moeten onderhouden. Wij vieren geen ritueel met een klein stukje brood of één slokje wijn; nee, wij houden maaltijd met elkaar. Wij vieren de maaltijd, zoals we dat straks ook gaan doen. Dat is met recht een zegening als je dat mag doen en met elkaar maaltijd mag houden, rond één tafel bij wijze van spreken. Ik bedoel dat niet heel letterlijk als een blad met vier poten, nee, ik bedoel gewoon dat je aan één tafel, Zijn tafel, mag horen. Maar ook mag horen naar wat Hij te melden heeft, wat Hij te delen heeft.

En dan denken wij bij het brood en de wijn aan Hem. Kijk, dat is maaltijd vieren. Wij vieren de maaltijd, wat betekent dat het een feest is, een feestmaaltijd. Ik bedoel daar helemaal niets negatiefs mee over welk ander gebruik dan ook, want daar gaat het mij niet om, maar ik wil wel benadrukken dat het gaat om een feest. Het gaat niet over een ritueel, maar over een maaltijd. Ik zal dat straks ook nog laten zien. Maar eerst nog even dit.

▶ 39:12 Het Brood Breken: de Onverbrekelijke Eenheid van het Lichaam van Christus ↑ hoofdstukken

Paulus gaat verder in 1 Korinthe 10 met de vraag: "Is niet het brood dat wij breken een gemeenschap...?" Even tussen twee haakjes: brood breken in de Bijbel, en in het Nieuwe Testament in het bijzonder, is niet een uitdrukking die specifiek gaat over een ritueel of over een heilige handeling. Het is simpelweg de aanduiding van een maaltijd in het algemeen. Het brood werd gebroken om het te kunnen uitdelen. Ik kan daar heel wat voorbeelden van geven, maar ik denk in het bijzonder aan die geschiedenis aan het eind van het boek Handelingen, in hoofdstuk 27. Paulus bevindt zich op een schip met 276 man. Voordat dat schip dreigt te breken, lees je dat de mannen versterkt worden; Paulus raadt hen aan om wat te eten en dan wordt het brood gebroken. Paulus dankt, in het bijzijn van al die mannen op dat hele scheepsvolk waar verder waarschijnlijk helemaal geen gelovigen waren, voor het brood dat dan gebroken wordt, zodat het vervolgens uitgedeeld kan worden.

Het brood breken was de staande uitdrukking in de Bijbel voor het houden van een maaltijd. Wij hebben daar vandaag de dag misschien weer andere uitdrukkingen voor, zoals 'een vorkje prikken'. Dat heeft eigenlijk te maken met de wijze waarop iets uitgedeeld wordt of hoe je iets tot je neemt, maar waar het natuurlijk om gaat, is dat het een uitbeelding of een uitdrukking is die staat voor een maaltijd. Is niet het brood dat wij breken een gemeenschap, zoals die beker een gemeenschap is? Ik bedoel: als je drinkt uit één beker, of je drinkt van de beker van één tafel, dan vier je met elkaar de maaltijd en dus is het een gemeenschap. Welnu, is dat dan niet een gemeenschap met het lichaam van Christus?

Ik heb het woord 'Christus' even onderstreept, omdat ik daarmee ook wil aangeven dat er niet staat: een gemeenschap met het lichaam van Jezus. Echt niet. Het gaat hier niet om het lichaam van Jezus dat ooit aan het kruis hing en stierf. Nee, het gaat niet om het lichaam van Jezus; het gaat om het lichaam van Christus. En wat bedoelen we met het lichaam van Christus? Laten we gewoon doorlezen, dan zien we meteen waar het over gaat. Omdat het één brood is — zelfs al is het gebroken, het beeldt één brood uit en die breking is alleen maar om het te kunnen uitdelen — is de typologie: het is één brood. Omdat het één brood is, zijn wij, hoevelen ook, één lichaam. Hier zie je meteen waar dat ene brood van spreekt, namelijk van het lichaam van Christus. Niet van dat lichaam dat stierf aan het kruis, maar van dat lichaam dat wij samen als gelovigen mogen vormen.

Wij zijn allen, hoevelen ook, één lichaam. Door één Geest zijn wij allen, zoals 1 Korinthe 12 vers 13 zegt, tot in één lichaam gedoopt. En als ik het heb over die doop, dan heb ik het ook niet over een ritueel. Er komt geen druppel water en geen mensenhand aan te pas. Als een mens overtuigd wordt door Zijn woord, kortom gelovig wordt, dan word je door Zijn Geest tot dat ene lichaam gesmeed. Gedoopt, eengemaakt, ondergedompeld of in ieder geval eengemaakt. Dan hoor je bij dat ene lichaam. En als je met elkaar het brood deelt en maaltijd viert, dan beleef je dus die eenheid. Het is één brood en spreekt van dat ene lichaam van Christus, de ekklēsia.

Daar moet ik nog iets bij zeggen: het is één brood en dat lichaam is niet gebroken. Ja, ik weet waar die gedachte aan ontleend is en daar komen we straks nog over te spreken, maar ik zal u vertellen dat het niet klopt. Het is niet waar; dat lichaam is niet gebroken, het is juist één. Het is vaak ontleend aan een vers uit 1 Korinthe 11 uit de Statenvertaling, wat een handschriftenkwestie is waar ik straks nog even op terugkom, maar ik wil hier alvast op wijzen: het brood is één. Ook al wordt het fysiek gebroken, het blijft in betekenis één brood. Waarom? Omdat het verwijst naar en spreekt van de eenheid van het lichaam van Christus. Gebroken? Kom nou toch, het is één. Dat vieren we en dat kan geen mens breken.

Dat heeft ook niets te maken met een instituut; die instituten, dat is mensenwerk. Het is een goddelijke eenheid. Hij smeedt de gelovigen tezamen en zij vormen een eenheid. Hij is het Hoofd en die eenheid kan niet ongedaan gemaakt worden. Die eenheid kun je bewaren in de band van de vrede, zoals Paulus dat zegt in Efeze 4. Die eenheid kun je beleven en vieren. We komen bij elkaar om te vieren; we hebben zoveel reden om feest te vieren, want we krijgen een blijde boodschap, een goed bericht. En de beker van de zegening spreekt van overwinning. Welnu, omdat het één brood is, zijn wij, hoevelen ook, één lichaam. Wij hebben immers allen deel aan dat ene brood. Eenheid, dat is wat het uitbeeldt. Ik ga nog even verder.

▶ 45:54 Korinthe 11: de Heerlijke Maaltijd Versus Onwaardig Eten ↑ hoofdstukken

1 Korinthe 11. Inderdaad, het zijn niet alle verzen die in dit verband genoemd worden waarin in deze hoofdstukken ook sprake is van dit thema die ik nu noem, maar dat heeft puur met de tijd te maken. Ik wil gewoon de belangrijkste dingen in verband met dit onderwerp vanmiddag even aangestipt hebben, zodat we een beetje een totaalbeeld hebben van waar het nou eigenlijk over gaat. Vooral ook over die viering van brood en beker.

We zijn nu dus in 1 Korinthe 11, en dan haak ik meteen in vers 20 aan: "Wanneer jullie dan bijeenkomen op dezelfde plaats, is dat niet het..." Dat is een aanklacht die Paulus hier doet. Hij zegt tegen die Corinthiërs: wanneer jullie bijeenkomen, dan is dat niet het eten van de maaltijd, van de avondmaaltijd, van de hoofdmaaltijd, van de maaltijd des Heren.

Nou ga ik u nog iets vertellen, dat vind ik een prachtige zaak. Er wordt hier niet gesproken over de maaltijd van de Heer, maar letterlijk staat er — hoewel het in het Nederlands wat vreemd klinkt — letterlijk de Heerlijke maaltijd: Curiacum. Curiacum betekent niet dat het 'van de Heer' is, alsof het een maaltijd is die de Heer heeft ingesteld. Dat is het idee niet. Het idee is dat het een maaltijd is die Heerlijk is, die aan Hem toebehoort, die Hem eigen is. U moet het woord in dezelfde zin opvatten als wanneer wij spreken over vorstelijk of adellijk. Vorstelijk betekent gewoon iets wat van een vorst is, en iets wat van de adel is, is adellijk. Zo is iets wat van de Heer is, Heerlijk. Dat is de betekenis van dat Griekse woord.

Het enige probleem — nou ja, ik vind het eigenlijk niet zo'n groot probleem, want het levert een mooie dubbelzinnigheid op in het Nederlands — is dat bij ons 'heerlijk' de betekenis heeft gekregen van: dat smaakt goed, het is prachtig, het is geweldig. Dan zeggen we: het is een heerlijke vakantie. Maar als je gewoon een streepje zet tussen 'Heer' en 'lijk', dan is het weer helemaal opgelost. Want dan weet je meteen: aha, het gaat over Hem, de Heer. Precies, dat is het.

Houd nu even goed in gedachten wat hier de context is. Paulus zegt tegen die Corinthiërs: jullie komen samen, maar dat is geen Heerlijke maaltijd. Dat is geen vorstelijke maaltijd, geen adellijke maaltijd. Nee, het is geen Heerlijke maaltijd. Hoezo niet? Nou, dat gaat hij uitleggen: "Want bij het eten neemt ieder vooraf zijn eigen deel, zodat de een hongerig is en de ander dronken." Nou, dat is toch echt een wanvertoning, neem me niet kwalijk. Dan kom je bij elkaar om te eten.

U ziet trouwens wel dat ze hier niet bij elkaar kwamen voor één stukje brood en één slokje wijn. Ze kwamen samen om maaltijd te houden. Later staat er in deze passage aan het eind, in vers 33 — daar komen we niet meer aan toe, maar daarom lees ik hem even voor: "Daarom mijn broeders, als jullie samenkomen om te eten, wacht op elkaar." Jullie komen samen om te eten. Als er iets is wat onze eenheid uitbeeldt, dan is dat eten, een maaltijd houden. Dat vierden ze. Nou was dat hier in Korinthe ook het geval, alleen ze vierden weliswaar een maaltijd, maar dat was niet echt vieren. Dat was niet Heerlijk. Het verwees niet naar Hem, het was niet zoals de Heer dat zou doen. Het was eigenlijk heel egocentrisch, het was vooral ieder voor zich.

Men kwam bij elkaar en gebruikte de maaltijd individualistisch, gewoon op zichzelf. Ieder had zijn eigen deel. Dat is geen uitbeelding van de eenheid die je vormt. Dus feitelijk was die maaltijd die zij gebruikten een maaltijd die egocentrisch was. Dat wil zeggen: het ging om de mens, en niet om een maaltijd waarin de Heer centraal stond, waarin de Heer vereerd werd en Zijn heerlijkheid geëtaleerd werd.

Paulus stelt dan een paar retorische vragen: "Hebben jullie dan geen huizen om te eten en te drinken?" Als het nou puur daarom gaat, als het puur om eten en drinken gaat als je honger hebt, doe dat dan gewoon lekker thuis. "Of minachten jullie zozeer de Ecclesia van God, dat jullie de behoeftigen beschaamd maken?" Dat jullie degenen die niets hebben te schande maken? Dat is inderdaad een karikatuur, een minachting. Terwijl je samenkomt om de eenheid te vieren, was het vooral een demonstratie van verdeeldheid, van ieder voor zich, waarbij de ander minacht werd — vooral degene die niets heeft. De één was dronken en de ander had niks en ging hongerig weg. Dat is onwaardig eten en drinken.

Ik weet dat men dat niet alleen in Urk, maar in vele plaatsen heel anders heeft opgevat: onwaardig eten en drinken. Ik ben er zelf ook zo mee grootgebracht. Dan had je eerst nog een zondag, de week van voorbereiding. Precies op de zondag voorafgaand werd er een formulier voorgelezen waarbij het kerkvolk werd onderwezen om niet onwaardig aan te gaan. Daar wordt niet mee bedoeld dat ze zich daar aan die tafel zouden gaan bedrinken. Nee, je moest die week goed onderzoeken in jezelf of je wel waardig was, of je wel goed genoeg was daarvoor.

U begrijpt dat als je dat goed doet, je het wel uit je hoofd haalt om er überhaupt aan te gaan. Als jij moet gaan onderzoeken of je waardig bent op basis van je eigen belevenissen, op basis van wat je gedaan hebt, dan zinkt de moed je in de schoenen. Maar daar heeft dat waardig of onwaardig eten en drinken niets mee te maken. Het heeft hiermee te maken: met het feit dat de een hongerig was en de ander zich bedronk en bezat. Dat is onwaardig. Dat is niet het vieren van een Heerlijke maaltijd.

"Nou," zegt Paulus, "wat zal ik tot u zeggen? Zal ik u prijzen op dit punt? Op dit punt prijs ik u niet." Want zelf heb ik... Nou wordt die ook nog even mooi en interessant.

▶ 53:58 Rechtstreeks van de Heer Ontvangen: de Werkelijke Betekenis van het Brood ↑ hoofdstukken

Want daar staat in vers 23: "Want zelf heb ik van de Here ontvangen..." Als u de NBG-vertaling hebt, dan staat daar "bij overlevering" bij. En ik heb daar een vette rode streep door gezet. Waarom? Omdat het er domweg niet staat. Bovendien geeft het precies het tegendeel weer van wat Paulus hier werkelijk uitdrukt. Er staat: "Ik heb van de Heer ontvangen." Als je daarvan maakt dat hij het "bij overlevering" heeft ontvangen, dan heeft hij het dus niet direct van de Heer ontvangen. En dat is nu juist wat hij wél zegt: "Ik heb van de Here ontvangen." Het is niet een mens die het mij verteld heeft; de Heer Zelf heeft mij dit bekendgemaakt.

Als u goed geluisterd hebt naar wat Paulus hier inmiddels over had verteld in 1 Korinthe 10, dan begrijpt u eigenlijk nu al waarom dat zo is. Paulus zegt dingen over dat brood die hij simpelweg niet via overlevering kon weten. Je zou natuurlijk kunnen verdedigen dat Paulus niet aanwezig was bij de maaltijd die de Heer hield in de nacht waarin Hij werd overgeleverd. De vertalers hebben waarschijnlijk gedacht de lezer een dienst te bewijzen door te veronderstellen dat hij het van collega-apostelen had ontvangen hoe dat destijds gegaan is. Maar nee, Paulus had zelf van de Heer bij openbaring ontvangen waar dat brood een uitbeelding van is.

De Heer had destijds weliswaar gezegd in de nacht waarin Hij werd overgeleverd: "Hij nam het brood en sprak: dit is mijn lichaam." Maar het is Paulus die later in de Korinthebrief zegt: "Ik heb het van de Heer ontvangen." Dat lichaam waarover hij spreekt – "dit is mijn lichaam" – dat spreekt niet van het fysieke lichaam dat aan het kruis stierf. Dat spreekt van het lichaam van Christus. Ik zal u dit vertellen: daar wisten de apostelen, de twaalf, helemaal niets van. Sterker nog, zij spreken ook nooit over het lichaam van Christus. Er is maar één apostel die spreekt over het lichaam van Christus, dat de ekklesia is, waarvan Christus Jezus het hoofd is en wij als gelovigen de leden van Zijn lichaam zijn. Alleen Paulus spreekt daarover.

Paulus zegt dat toen de Heer in de nacht van Zijn sterven zei: "Dit is mijn lichaam", Hij verwees naar de ekklesia in onze dagen. Hoe wist Paulus dat? Hij zegt: "Ik heb het van de Heer ontvangen." De Heer heeft hem dat dus later bekendgemaakt. In de Evangeliën staat het niet, maar de Heer heeft het aan Paulus verteld.

Hij zegt dus: "Zelf heb ik van de Heer ontvangen wat ik u weder overgegeven heb, dat de Here Jezus..." En nu val ik een beetje in herhaling, omdat ik dit al even gememoreerd heb: "...dat de Here Jezus in de nacht waarin Hij werd overgeleverd een brood nam, de dankzegging uitsprak — oftewel de zegen uitsprak — het brak en zei: dit is mijn lichaam." Als u dit nazoekt in Matthäus, Marcus of Lukas, dan zou u niet direct denken aan het lichaam van Christus dat wij tezamen als gelovigen nu mogen vormen. Dat is de waarheid die Paulus in zijn brieven naar voren brengt. Paulus zegt het echter wel, dus hoe wist hij dat dan? Dit is het antwoord.

Daarom heb ik er een vette streep doorgehaald, want als je er "bij overlevering" van maakt, dan snap je het nog steeds niet. Hij heeft het van de Heer Zelf ontvangen dat de Here Jezus in de nacht waarin Hij werd overgeleverd een brood nam, de dankzegging uitsprak, het brak en zei: "Dit is mijn lichaam." Inderdaad, de gebeurtenis vind je zo terug in Matthäus, Marcus en Lukas, maar dat het deze specifieke betekenis heeft die Paulus eraan geeft, dat vindt u daar niet. "Dit is mijn lichaam voor u", dat wil zeggen... en nu kom ik tevens nog even op dat andere punt.

▶ 58:44 Een Tekstuele Misvatting Ontzenuwd: het Lichaam van Christus Is Niet Verbroken ↑ hoofdstukken

Want als u namelijk in de Statenvertaling leest, dan staat hier: "Dit is mijn lichaam voor u verbroken." Of: "dat voor u verbroken wordt." Oké, en hoe staat het in de oude Statenvertaling? "Voor u ver... wordt." Nou ja, dat doet voor het verhaal eigenlijk even niet ter zake; de tijdsvorm maakt hier niet zoveel verschil. Het gaat vooral even om dit woord 'verbroken'. Daar komt die gedachte dus vandaan dat het lichaam van Christus verbroken is of zou zijn. Maar dat kan niet het geval zijn.

Ten eerste zagen we zojuist dat het lichaam één is. Wij zijn allen één lichaam. Hij heeft ons tot één lichaam gedoopt. Dus hoezo 'verbroken'? U zegt: "Ja, maar hoe kan dat er dan ingeslopen zijn?" Nou, ik zei al dat is een handschriftenkwestie. In de zogenaamde Textus Receptus is die weergave zo, maar ik zal u dit vertellen: in alle drie de originele grote handschriften – de Alexandrinus, de Vaticanus en de Sinaiticus – ontbreekt dit gewoon in het origineel. Alle drie de tekstgetuigen zeggen: dit staat er niet. Die zeggen gewoon: "Dit is mijn lichaam voor u." Namelijk dat brood. "Doe dit tot mijn gedachtenis." Het ontbreekt in de drie originele handschriften.

Het ontbreekt bovendien ook in Matteüs, Marcus en Lucas. Als deze geschiedenis verhaald wordt, lees je daar niet dat de Heer Jezus zegt: "Dit is mijn lichaam voor u verbroken." Dat staat er niet. "Dit is mijn lichaam voor u." Dat wil zeggen: eet dit. Neem dit en eet dit. Daar ontbreekt ook dat woord 'verbroken'. Dus echt, in de originele handschriften hier in 1 Korinthe 11 vers 24 ontbreekt het. Het ontbreekt in de weergave van Matteüs, Marcus en Lucas.

En bovendien: het klopt ook niet. Het klopt niet als we het hebben over het lichaam van Christus, namelijk de Ecclesia die wij als gelovigen tezamen mogen vormen. Dat lichaam is één en absoluut niet gebroken. Zelfs als we het hebben over het lichaam van Jezus klopt het niet. In dat opzicht klopt het zelfs niet, want daar lees je heel uitdrukkelijk – en ik heb de verwijzing erbij gegeven, daar wordt dat zelfs omstandig uiteengezet en met referenties uit de Hebreeuwse Bijbel aangetoond – dat toen Jezus aan het kruis hing, de medegekruizigden de benen werden gebroken. Maar bij Jezus uitdrukkelijk niet, want geen been van Hem zou gebroken worden. Dat was trouwens al iets wat gezegd werd over het paaslam: geen been daarvan mocht gebroken worden. Het bloed ervan moest vloeien, dat is bij Jezus Christus ook gebeurd, maar geen been zou van Hem gebroken worden.

Hoezo een gebroken lichaam? Het klopt dus van geen kant. Het klopt niet als het gaat over de gemeente als het lichaam van Christus, en het klopt niet als het gaat om het lichaam van Jezus; dat werd ook niet gebroken aan het kruis. Het staat hier niet in de originele handschriften en het ontbreekt in alle parallelteksten van Matteüs, Marcus en Lucas. Kortom, het is gewoon een onding. Het staat er niet.

En waarom vind ik dit belangrijk? Omdat dit een smet werpt op dat wat we juist vieren, namelijk de eenheid die we samen mogen vormen. Dat lichaam is één en dat is wat we vieren. Daar denken we ook aan wanneer Hij zegt: "Doe dit tot mijn gedachtenis." We denken aan Hem, die ons hoofd is, onze Heer, in wie wij tezamen een onverbrekelijke eenheid mogen vormen. Die eenheid hebben we niet gemaakt en die eenheid kunnen we ook niet verbreken. God zij geprezen.

▶ 01:03:35 De Beker van het Nieuwe Verbond en de Verkondiging van het Opstandingsleven ↑ hoofdstukken

Nou, ik lees nog even verder, 1 Korinthe 11 vers 25. "Evenzo ook de beker nadat de maaltijd afgelopen was..." En Hij zei: "Deze beker is het nieuwe verbond in mijn bloed." U weet het hè, dat nieuwe verbond? Dat was het verbond dat God straks met het huis van Israël zal gaan sluiten. Maar weet u wat het karakteristieke van dat verbond is? Het karakteristieke daarvan is dat God niet meer Zijn wetten oplegt aan het volk, maar God zegt: "Ik zal Mijn wetten in hun harten schrijven." Aan dat nieuwe verbond ligt geen eis of voorwaarde meer aan de mens; God Zelf vervult Zijn belofte.

Dat nieuwe verbond is daarom ook onverbrekelijk. God zegt: "Ik doe het." Zeven keer klinkt er in Jeremia 31: "Ik zal, ik zal, ik zal." Dit staat in tegenstelling tot het "jullie moeten" dat altijd bij het oude verbond hoorde. Die beker beeldt dat ook uit. Het verbond wordt gesloten met Israël, maar wij plukken daar nu al de vruchten van. "Deze beker is het nieuwe verbond in mijn bloed. Doe dit zo dikwijls jullie die drinken tot mijn gedachtenis."

Wanneer jullie samenkomen, wordt er niet gezegd hoe vaak jullie dat moeten doen. Hoezo moeten? Het is geen ritueel; het is iets wat we met elkaar vieren. Het is een feest. En zo vaak als we bij elkaar komen — en ik zou zeggen: hoe vaker je dat feest met elkaar kunt vieren, hoe beter het is. Voor de blijmoedige is het immers elke dag feest. In Handelingen 2 lees je ook van die mensen dat ze de maaltijden dagelijks gezamenlijk gebruikten, het brood dagelijks braken en zo inderdaad die eenheid beleefden. Dat was een wat andere setting, maar niettemin dezelfde gedachte.

Want zo dikwijls jullie dit brood eten en de beker drinken en gezamenlijk maaltijd houden, verkondigen jullie de dood des Heren totdat Hij komt. Waar leg je de klemtoon? Verkondigen we de dood des Heren, of verkondigen we de dood van jullie? Of jullie proclameren? Het is eigenlijk het woord aankondigen. Door dat brood zo met elkaar te delen en de beker te heffen, proclameren jullie de dood van Hem die inmiddels is opgestaan en daardoor ook Heer en Christus is. Hij is Heer. Waarom? Omdat Hij door God in Zijn opstanding tot Heer en Christus is gemaakt.

Dat betekent dus dat het brood en de beker verwijzen naar het graf. Het verwijst naar het feit dat Hij daar in de hof van Arimathea lag. Maar wat is het bijzondere van de dood van de Heer? Het bijzondere van de dood van de Heer is dat die dood is overwonnen. Dat Hij dood geweest is en dat Hij nu leeft. Dat is wat we verkondigen, totdat Hij komt. Dat wil zeggen: zo vaak we maar bij elkaar komen en zo vaak er maar wat te vieren valt, denken we aan deze dingen tot Zijn gedachtenis. We zijn ons bewust van de eenheid. En dat is wat we vieren, totdat Hij komt en al die beelden dan ook echt werkelijkheid worden.

▶ 01:07:43 De Hebreeuwse Symboliek van Eten (echol) en Eenwording ↑ hoofdstukken

Ja, daar dacht ik trouwens nog aan één ding. Dat had ik al gezegd, dat wilde ik als 'toetje' bewaren, om even in de beeldspraak te blijven. Het Hebreeuwse woord voor eten is heel boeiend. Het Hebreeuwse woord voor eten is echol. Dat is samengesteld uit de alef – dat is het getal één – en het woord kol. Kol is in het Hebreeuws – het is trouwens dertig en twintig, samen dus vijftig, maar daar ga ik nu verder niets over zeggen, daar moet u maar eens over nadenken, het heeft in ieder geval met de genade te maken – maar dit woord kol of gol is het woord voor 'alle', 'alles' of 'al'. Dit woord staat voor alles.

Deze letter, de alef, staat voor de Ene. Eigenlijk ook voor de Godsnaam. Hij die zegt: "Ik ben de alef" – of in het Grieks de alfa. Dat is hetzelfde hoor. De alfa is eigenlijk niets anders dan de alef. Het is oorspronkelijk de kop van een stier, maar onze letter 'A' is ook een kop van een stier als je hem omdraait. Dat zie je ook in de alfa, de Griekse letter. Hoe dan ook, het is ook de Godsnaam. Er zit ook nog het getal 26 in verborgen: twee joeds en een spiegelende waf. Ik zeg dit even voor de kenners – Tamara, jij weet een beetje waar ik het over heb. Maar in ieder geval, waarom zeg ik dit? Eten is een embleem van eenheid, van eenwording, maar feitelijk spreekt het van de Ene uit wie alles is, door wie alles is en tot wie alles is. Dat is waar eten van spreekt: echol, Hij, de Ene, uit wie, door wie en tot wie alles is.

Ik vond in het Engels daar ook nog zo'n mooi woord voor. Voor verzoening kent u wellicht het woord atonement. Maar atonement is afgeleid van at-one-ment. Dat wil zeggen: tot één worden. Dat is eigenlijk precies dezelfde gedachte als bij eten: alles wordt tot één. Dat is de gedachte.

Laat ik afsluiten met het woord dat ik zojuist al heb genoemd uit Prediker 9. Als we straks maaltijd gaan houden, wat is dan ons motto? Welaan dan – dat zei Salomo, de zoon van David, ooit al en ik herhaal het graag: "Welaan dan, eet uw brood met vreugde en drink uw wijn met een vrolijk hart." En dus zeggen wij L’chaim: op het leven! Maar dan het échte leven. Namelijk de beker der zegening, de overwinning, het leven uit de dood. Daar wilde ik het graag even bij laten, want er staat nog meer op het programma.