▶ 00:00 Inleiding: de Heerschappij en Wijsheid van Salomo ↑ hoofdstukken

Een hele goede morgen allemaal. Vrienden in Den Haag, wat goed om jullie hier weer te mogen treffen zo aan het einde van het jaar. Ik kan me zo voorstellen dat jullie bij het zien van de titel denken dat dit alvast een opstapje is naar de komende dagen, naar het kerstfeest. Dat is echter maar zeer ten dele waar. Want ik moet erbij zeggen dat de titel ‘Een kind geboren, een zoon gegeven...’, woorden die ontleend zijn aan Jesaja 9 vers 6, eigenlijk maar heel ten dele de inhoud dekt van waar we het vanmorgen over gaan hebben.

Trouwens, als je naar het plaatje kijkt, dan geeft dat het ook al aan. Want waar doet het plaatje u aan denken? Dat lijkt me niet zo heel moeilijk: aan Salomo. Terwijl ik zeg dat de titel wat misleidend is — hoewel ik dat tussen aanhalingstekens zet, want ik zal het uiteindelijk toch meenemen naar die tekst in Jesaja 9 — is het onderwerp van vanmorgen de beroemde geschiedenis in 1 Koningen 3. Daar tref je die bekende geschiedenis aan, ook wel bekend onder de naam ‘het salomonsoordeel’. Die term, salomonsoordeel, is een gevleugelde uitdrukking in de Nederlandse taal.

Ik heb dat voor mezelf eerst even geraadpleegd: hoe zat het ook alweer met dat woord? En wat doe je dan? Dan pak je de encyclopedie. Nee, niet de papieren, maar degene die het meest gebruikt wordt, trouwens ook de goedkoopste en de meest complete, namelijk Wikipedia. Daar staat over het salomonsoordeel het volgende, ik lees het maar even voor: "Een salomonsoordeel — Salomon is de wat katholieke aanduiding van Salomo, de protestantse vertaling — is een vonnis of uitspraak in een lastig geschil die getuigt van wijsheid en spitsvondigheid. Geen van de strijdende partijen heeft ogenschijnlijk een voordeel bij deze uitspraak. Uit de reactie van de strijdende partijen leidt de rechter vervolgens af welke partij in haar recht staat, zodat het vonnis dat uitgesproken wordt feitelijk voorlopig is en deel uitmaakt van de waarheidsvinding. Juist uit de reactie op het vonnis vindt het definitieve vonnis plaats." De uitdrukking is ontleend aan een bijbelverhaal waarin koning Salomo op een spitsvondige wijze een oordeel velt in een moeilijk juridisch vraagstuk.

Die geschiedenis, zoals gezegd, vinden we in 1 Koningen 3. Dat gaan we dus vanmorgen eens met elkaar bezien. Nog even voor de context: Salomo, zijn naam betekent vrede, shalom. Daar heeft het alles mee te maken. Hij is de zoon van David en van Bathseba. Dat herinnert overigens aan een niet zo heel fraaie geschiedenis. Maar Salomo leefde duizend jaar voor Christus, tamelijk precies zelfs. En als u het mij vraagt, was dat in het jaar 3000 na Adam (Anno Hominis). Zelfs vrij precies, dat wil zeggen: het twintigste jaar van zijn regering, toen hij de tempel en zijn paleis helemaal compleet had in Jeruzalem, was het jaar 3000 AH.

Hij is de zoon van David, een wat dubbelzinnige term natuurlijk, want wij denken bij de ‘zoon van David’ eigenlijk haast per definitie aan de definitieve Zoon, de Erfgenaam, namelijk de Heer Jezus Christus, die ook inderdaad bij vele gelegenheden zo genoemd wordt: de Zoon van David. Maar de eerste die zo aangeduid werd, dat was Salomo. Hij was de eerste erfgenaam van de Davidische dynastie. Het koningshuis van David begon bij David; hij is de grondlegger daarvan. Vervolgens zijn er uit dat koningshuis maar liefst twintig koningen voortgekomen, achtereenvolgend. Dat is geëindigd bij de Babylonische ballingschap en sindsdien is die hele stamboom eigenlijk afgehouwen. Maar ik kan u verklappen: daar is een rijsje uit voortgekomen, een scheut uit de tronk van Isaï, uit de afgehouwen stronk. En dan komen we bij de definitieve Zoon van David terecht.

In ieder geval, over hém hebben we het dus. Hij was koning te Jeruzalem over heel Israël. Eigenlijk de laatste koning tot dusver over heel Israël, want David was de eerste, toen kreeg je Salomo en daarna diens zoon Rehabeam, maar die was geen koning meer over heel Israël, maar over slechts twee stammen. Dat gold trouwens voor alle koningen uit die dynastie, uit dat koningshuis.

U moet zich niet vergissen in de enorme grootsheid van zijn koninkrijk, want hij was een heerser over heel het Midden-Oosten. Er staat inderdaad dat hij regeerde of heerste over alle koninkrijken van de Rivier tot aan de rivier, dat wil zeggen van de Nijl tot aan de Eufraat. Dat betekent dat hij gewoon het hele Midden-Oosten onder zijn macht had. Het was gewoon een compleet wereldrijk, hij was een enorm machtig koning.

Gedurende zijn heerschappij van veertig jaar — net als zijn vader David, die ook veertig jaar regeerde — heeft hij een enorme faam opgebouwd. Een wereldfaam vanwege zijn wijsheid en ook vanwege het enorme aantal liederen dat hij gecomponeerd heeft. Je leest in de verwijzing dat hij over heel de wereld onder alle volkeren een enorme bekendheid genoot vanwege de diepzinnige uitspraken die hij deed over de natuur. Hoe staat het er precies? Het staat er heel opmerkelijk genoteerd, maar in ieder geval was er niets in de schepping waar hij niet ook uitspraken over heeft gedaan in de vorm van aforismen en spreuken. Het waren er duizenden, drieduizend zoveel waren het er. En als ik me niet vergis, had hij ook nog eens vijfduizend liederen geschreven. Het was gigantisch wat die man geproduceerd heeft gedurende zijn regeringsperiode. Hij bezat een enorme wijsheid en ze kwamen van heinde en ver om hem te horen. Bekend is de koningin van Sjeba die bij hem op bezoek kwam. Dat is gigantisch geweest.

Ook daarin is hij trouwens een geweldig type, een heenwijzing. Hij is een model van de definitieve Zoon van David, die met recht ook een Vredevorst zal zijn en zal heersen, niet alleen van rivier tot rivier, maar over alle volkeren. De Zoon die trouwens ooit gezegd heeft — u vindt dat ergens in de evangeliën — "meer dan Salomo is hier". Hij verwees daarbij naar zichzelf.

Goed, over hem hebben we het dus. Over deze Salomo.

▶ 08:27 De Rechtszaak in 1 Koningen 3: Twee Vrouwen voor de Koning ↑ hoofdstukken

We gaan naar de geschiedenis van het oordeel van Salomo. In 1 Koningen 3 vinden we een weergave hiervan, waarbij ik vaak gebruikmaak van een interlineair: een woord-voor-woordweergave die de Hebreeuwse woorden heel letterlijk weergeeft, zoals u dat van mij gewend bent. Daar staat: "Toen kwamen twee vrouwen, dat waren hoeren."

Laten we eerst kijken naar dat woordje 'toen'. Dit speelde zich af in de tijd van Salomo's regering. De reden dat deze geschiedenis hier wordt verteld, is dat ze illustratief is voor zijn heerschappij en voor de wijsheid waarmee hij regeerde. Deze geschiedenis dient daarvoor als voorbeeld. Het feit dat wij 3000 jaar later nog steeds spreken over dit ultieme voorbeeld van een wijs besluit — een wijs vonnis dat uitgekiend, doortastend en spitsvondig is — geeft wel aan dat het terecht zeer illustratief is voor die tijd.

Er kwamen dus twee vrouwen, en er wordt bij gezegd dat het hoeren waren. In het verdere verloop van het verhaal speelt dat feitelijk geen rol meer, maar ik wil alvast een voorzetje geven op wat we later zullen doen als we de geschiedenis besproken hebben en de diepere zin ervan gaan bezien. Dan doet het er namelijk wel degelijk toe. De metafoor van hoererij en van hoeren wordt door de profeten — vooral door Jeremia en Ezechiël — dikwijls gebruikt als een voorstelling van Israël.

In Ezechiël 16 en 23 heb je bijvoorbeeld ook de geschiedenis van twee hoeren, genaamd Ohola en Oholiba. Dat zijn de twee en de tien stammen die in beide gevallen worden beschuldigd van hoererij. Zij waren getrouwd met de Heer Zelf, want het Oude Verbond had in feite het karakter van een huwelijksverbond. Aangezien zij dat verbraken en achter andere goden aanliepen, heet dat hoererij. Het is een hele bekende metafoor; houd die gedachte dus even vast.

Een andere bekende geschiedenis is die van Hosea, die als profeet de opdracht kreeg om een hoer te gaan trouwen. Dat was puur vanwege de zinnemerkelijke betekenis; hij moest daarmee iets illustreren over wat er aan de hand was tussen de Heer en Zijn volk. Het is een prachtige, maar ook heel bijzondere geschiedenis met een opmerkelijk commando.

Toen kwamen deze twee vrouwen, prostituees dus, tot de koning en zij stelden zich voor zijn aangezicht. Hoe de hele gang van zaken is geweest, of daar eerdere rechtsprocessen hebben plaatsgevonden of dat rechters er niet meer uitkwamen en ze uiteindelijk bij de koning belandden, dat weten we niet. Het zou allemaal kunnen, maar het is speculatie en het doet er eigenlijk ook niet toe. Feitelijk is de achtergrond in dat huis of wat die dames precies hebben meegemaakt niet de insteek van deze geschiedenis; het dient om de wijsheid van Salomo te illustreren. Alles wat we erbij bedenken over wat er door hen heen gegaan moet zijn alvorens hier te komen, is niet waar het om gaat.

We lezen verder. Ze stellen zich op voor de koning in Jeruzalem en de ene vrouw zegt: "O, mijn heer, ik en deze vrouw wonen in één huis." Als ik de juiste conclusie trek, was dat dus een bordeel, want het waren twee dames van lichte zeden. Ze vertelt: "Wij wonen in één huis en ik baarde met haar in huis."

Vervolgens staat er: "En op de derde dag na mijn baren, baarde deze vrouw ook." Ze waren dus nagenoeg gelijktijdig zwanger. De ene vrouw baarde en slechts drie dagen later volgde de andere dame, haar huisgenote.

▶ 13:39 Het Watermerk van de Bijbel: de Betekenis van de Derde Dag ↑ hoofdstukken

Maar ik heb het even onderstreept: het moet en mag u niet ontgaan dat die aanduiding 'de derde dag' in de Bijbel zo vaak voorkomt. Het is, ik zou het haast een watermerk willen noemen. Want ja, je zou de vraag kunnen stellen: wat doet dat er nou zoveel toe? Er had ook kunnen staan 'diezelfde week' of 'korte tijd later'. Dat zou allemaal evenzeer ter zake zijn. Maar nee, op de derde dag na mijn baren baarde ook deze vrouw. Het is inderdaad een watermerk en heel de Schrift vormt een eenheid; zulke aanduidingen zijn er niet voor niets. Laat ik eens een greep doen – verre van compleet, maar ik wil graag overtuigend overkomen als ik zulke dingen zeg – uit alleen al het Oude Testament, de Hebreeuwse Bijbel, de Tenach.

Hoe vaak je dat tegenkomt! Het begint al in Genesis 1. Ik geef zeven voorbeelden. De eerste keer dat je leest over de derde dag, is in Genesis 1, toen het land verrees uit het water. Als je een klein beetje gevoel hebt voor symboliek, dan voelt u hem eigenlijk al aan. Water is dikwijls doodswater, zeker in Genesis 1; dat zijn doodswateren. En daaruit verrees het land. De terminologie is eigenlijk al heel associatief, dat wil zeggen: het doet je denken aan verrijzenis. Het steeg op uit de doodswateren. Trouwens, het was ook de dag waarop voor het eerst leven verscheen. Er wordt gesproken over groen en zaaddragend gewas. Voor het eerst op de derde dag is er sprake van leven. Dat is de eerste keer dat de derde dag vermeld wordt in de Bijbel, meteen op de eerste bladzijde.

Als je even doorbladert, komen we in Genesis 22. Daar staat dat Abraham die wonderlijke opdracht krijgt om zijn zoon, zijn enige zoon, te offeren. Hij gaat naar de berg Moria, waar later trouwens Salomo de tempel zou gaan bouwen op hetzelfde gebergte. Daar zit trouwens duizend jaar tussen. De geschiedenis van Abraham was rond 2000 voor Christus – zoals wij nu 2000 na Christus zijn – en Salomo leefde duizend jaar later, vrij precies. Enfin, Abraham ging op weg en er staat bij: 'Op de derde dag zag hij de plaats van verre.' Je leest dat hij aanstalten maakt om zijn zoon te offeren. Zo wordt het later ook uitgelegd door de schrijver van de Hebreeënbrief: hij kreeg zijn zoon als het ware uit de doden terug. In zijn gedachten en beleving had hij hem al gedood. Zo staat het in Hebreeën 11 genoteerd: hij kreeg zijn zoon terug uit de doden. Op welke dag? Op de derde dag. Wie? Dat is die enige zoon, de beloofde zoon, de zoon van Abraham. Hoe gemakkelijk wilt u het hebben? Het is allemaal zo veelzeggend.

Ik ga even verder. Kijk het maar na in Jozua: op de derde dag trok Israël door de Jordaan. Ze moesten op een wonderlijke wijze de ark navolgen op een afstand van ongeveer tweeduizend el. Eerst ging de ark door de Jordaan en daarna volgde Israël, maar niet direct, maar op een afstand van tweeduizend el. Een schitterende geschiedenis, maar waar het me vooral om gaat: het was ook op de derde dag. Eerst legerden ze zich daar bij de Jordaan en op de derde dag gingen ze erdoorheen. Symbolisch gesproken is de Jordaan altijd een beeld van de dood – de doodsjordaan. Juist door de Jordaan, doordat God daar een weg baant, kom je in het beloofde land terecht. Dat was op de derde dag.

Ik heb hier jaren geleden, nog op de oude locatie, eens gesproken over de geschiedenis in 1 Samuël 5. Daar wordt niet expliciet vermeld dat het de derde dag is; de uitdrukking komt daar niet voor. Maar tel het maar na: dan staat er eerst een dag, dan de volgende dag en dan weer de volgende dag. Je hoeft geen grote teller te zijn om te weten dat het de derde dag was. De ark was buitgemaakt door de Filistijnen en als overwinningstrofee in de tempel bij Dagon geplaatst. Eerst viel het beeld omver, en op de derde dag was het definitief helemaal stuk. Letterlijk: Dagon was onthand en zijn kop lag eraf. De derde dag!

Ik ga nog even verder. Op de derde dag, dat lees je in Jesaja en, als ik me niet vergis, ook ergens in Kronieken, was Hizkia doodziek. Hij krijgt van Godswege te horen dat hij weliswaar doodziek was, maar dat hij op de derde dag genezen zou zijn en zou opgaan naar de tempel. Doodziek, maar hersteld. Wanneer? Op de derde dag. Zo zou hij opgaan naar het huis van God. Ik hoop dat alle radartjes nu net zo draaien als bij mij, en dat u zegt: 'Aha, wat eigenaardig dat al die lijnen zo bij elkaar komen, parallel lopen en elkaar soms kruisen.'

Nog een voorbeeld: het was op de derde dag in de geschiedenis van Esther, Ahasveros en Haman. Esther durft het op een gegeven ogenblik aan om naar koning Ahasveros te gaan. Er staat: 'Het was op de derde dag' en toen kreeg ze de gouden scepter aangereikt. Dat was het bewijs dat Ahasveros haar genade bewees. Op de derde dag! Een gouden scepter. Goud spreekt van onvergankelijkheid en overwinning op de dood. Een scepter van heerschappij. Trouwens, een staf is sowieso altijd al een beeld van opstanding, van opstaan. De gouden scepter werd haar aangereikt.

De bekendste heb ik voor het laatst bewaard: de geschiedenis van Jona. Jona werd op de derde dag verlost uit die grote vis. Hij had alle ruimte in die vis, zou je zeggen, maar het lijkt mij toch knap benauwd. Hij werd uit de vis en uit het water gespuwd en kwam op het land terecht. Zo arriveerde hij in Nineve, een eigenaardige geschiedenis. Later is het de Heer Jezus Zelf die zegt: 'Zoals Jona drie dagen en drie nachten in de buik van de grote vis was, zo zal de Zoon des mensen drie dagen en drie nachten in het hart van de aarde zijn.' Heel boeiend allemaal, maar het gaat even om dit punt: de derde dag.

Ik hoop u met deze zeven voorbeelden – en ik zou de lijst aanzienlijk langer kunnen maken – bewezen te hebben dat de derde dag altijd spreekt van wat we in het Nieuwe Testament kennen: de dag dat de Messias verrees uit het graf en nieuw leven aan het licht bracht. Houd dat vast, want dat is van belang straks als we het gaan hebben over de diepere zin van deze geschiedenis. Op de derde dag na mijn baren...

▶ 22:24 Het Onmogelijke Geschil en de Valse Aanklacht ↑ hoofdstukken

We gaan nog even helemaal terug naar die geschiedenis. Die vrouw begint te praten en zegt: "Nou ja, ik heb gebaard." Die vrouw was in het huis en drie dagen later baarde deze andere vrouw ook. Wij waren samen; er was geen vreemde bij ons in huis, alleen wij tweeën waren in huis. Daarmee is heel omstandig gezegd dat er dus geen getuigen bij waren. Als je er hier achter wilt komen wie gelijk heeft, dan moet je bij deze twee vrouwen zijn. Meer mensen zijn er namelijk niet die er iets zinnigs over kunnen zeggen.

Zij gaat verder met haar aanklacht: "En de zoon van deze vrouw stierf in de nacht omdat zij op hem had gelegen. En zij stond op in het midden van de nacht en nam mijn zoon naast mij weg, terwijl uw dienstmeisje – ik dus – sliep." Dat is wat ze zegt. In de tekst staat 'uw dienstmaagd', maar ze stelt zich eigenlijk heel nederig op tegenover de koning: "Uw dienstmeisje zegt: in het midden van de nacht nam zij mijn zoon naast mij weg terwijl ik sliep."

Als je hier kritisch naar luistert met een juridisch oor, stel je in ieder geval al één vraag: als zij sliep, hoe wist zij dit alles dan? Alles wat zij zegt over wat er zou zijn voorgevallen, is noodzakelijkerwijs haar bewering, een conclusie. Dat kan geen waarneming zijn, want ze zegt zelf: "Ik sliep." Dus het feit dat de ander op de baby heeft gelegen, midden in de nacht is opgestaan en vervolgens de kinderen heeft verwisseld... ze beweert dat dit allemaal gebeurde terwijl zij sliep.

Ze gaat trouwens nog verder: "En ze legde hem in haar schoot en haar dode zoon legde ze in mijn schoot." Dus behalve de diefstal heeft ze de kinderen ook verwisseld. Allemaal terwijl zij sliep. Zo gaat zij maar door; ze staat daar voor die koning en die andere vrouw heeft nog steeds niets gezegd, want de eerste heeft een aanklacht. Zij vervolgt haar relaas: "En ik stond in de ochtend op om mijn zoon te zogen en zie, hij was dood. En ik bekeek hem zorgvuldig in de ochtend en zie, het was niet mijn zoon die ik baarde." Er wordt hier verder niet verteld waarom zij hem niet herkende of waarom zij zo stellig kan zeggen: "Dat is niet mijn zoon, maar die van haar." Ze geeft geen kenmerken; ze vertelt gewoon dat ze hem zorgvuldig aankeek en simpelweg vaststelde dat het niet de zoon was die zij gebaard had, maar die van haar huisgenote.

Nu weet ik niet hoe het u vergaat, maar ik vind baby's in het eerste jaar altijd erg op elkaar lijken. Maar een moeder ziet dat natuurlijk wel, die heeft dat direct in de gaten. Dat begrijp ik. Maar dan komt die andere vrouw aan het woord. Nou ja, 'aan het woord' is veel gezegd, want eigenlijk is het enige wat ze doet de boel ontkennen. De andere vrouw zei: "Nee, die levende zoon is van mij en de dode zoon is van jou." Het was namelijk zo dat die vrouw op dat moment die levende zoon had. De aanklacht was: "Zij heeft mijn zoon gestolen," maar de andere vrouw ontkent dat dus. "Nee, de levende zoon is van mij en de dode zoon is van jou." En de eerste zei weer: "Nee, de dode zoon is van jou en de levende zoon van mij."

Ja, kom daar maar eens uit. In de NBG-vertaling staat trouwens: "Zo krakeelden zij." In de tekst staat neutraal 'zo spraken zij', maar het is een echt welles-nietes-verhaal. Zie daar maar eens uit te komen. De koning had natuurlijk kunnen doorvragen naar de aanklacht: "Hoe weet je dat allemaal?", de vraagtekens waar we het zojuist al even over hadden. Maar hij doet iets heel anders om erachter te komen. Dat is het bekende Salomons oordeel.

Eerst stelt de koning de situatie vast: "Deze zegt: deze levende zoon is van mij en de dode zoon is van jou. En deze zegt: nee, de dode zoon is van jou en de levende van mij." Als je het objectief bekijkt, zijn er vrij simpel gezegd twee opties. De eerste optie is dat de aanklacht terecht is. Dan heeft de aangeklaagde vrouw het kind inderdaad gestolen en liegt zij als zij het ontkent. De tweede optie is dat de aanklacht onterecht is. Dan heeft de aanklaagster zelf haar kind per ongeluk gedood – kennelijk was het duidelijk dat er iets gebeurd was waardoor dat zichtbaar was – en beschuldigt zij haar huisgenote nu vals. Dat zijn de twee opties. En wat doet koning Salomo dan?

▶ 28:53 Het Salomons Oordeel en Moederlijke Ontferming (ragam) ↑ hoofdstukken

Dat is dus het bekende Salomonsoordeel. Wat de koning doet, is een vonnis uitspreken. Let op: de koning zegt: "Neem voor mij een zwaard." Hij laat dus een zwaard brengen. Dit zou natuurlijk geen gangbaar vonnis zijn in 2019 in Den Haag, maar we praten over een geschiedenis van drieduizend jaar geleden, een tijd waarin dit soort middelen gewoon beschikbaar en volstrekt normaal waren. De koning laat een zwaard brengen en hij zegt — en ze brachten het zwaard voor het aangezicht van de koning — de koning zegt: "Snijd de levende jongen in tweeën en geef de een de helft en de ander de helft." Oké? Als jullie hier niet uitkomen, dan krijgen jullie allebei een half kind. Zo.

Kijk, Salomo bedoelde helemaal niet om dat kind werkelijk te doden. Nee, dit vonnis was een essentieel onderdeel van de waarheidsvinding. Want hij wist één ding zeker: door dit te zeggen, komt de ware moeder aan het licht. Dat is de kern van het Salomonsoordeel. Let op wat er gebeurt. Toen sprak de vrouw die de levende zoon had — maar die door de ander was beschuldigd van diefstal — tot de koning. Er staat bij: "want haar schoot was ontstoken over haar zoon." Zo staat het er vrij letterlijk. Het is een wat vreemde formulering. Als u in de Statenvertaling leest, dan staat er: "haar ingewand". In de NBG-vertaling wordt het uitgelegd als "haar moederlijk gevoel". Er staat inderdaad zoiets als "ontstoken op"; haar moederlijke gevoel was opgewekt.

Letterlijk staat hier het Hebreeuwse woord racham. Dat is het woord voor baarmoeder. Dat is eigenlijk nog eigenaardig, want dat woordje racham komt heel vaak voor en wordt dikwijls vertaald met barmhartigheid. Als er bijvoorbeeld gesproken wordt over de barmhartigheid van God, dan is dat het woordje racham. En dat is een prachtig woord, want barmhartigheid wil dus eigenlijk zeggen dat het een verwijzing is naar het gevoel dat de moeder heeft voor het kind in haar buik, in haar ingewand. Wanneer je het woord barmhartigheid met Hebreeuwse oren beluistert, dan wordt direct de associatie gemaakt en de link gelegd met het gevoel dat een moeder heeft voor haar kind dat in haar buik groeit. Dat is racham: heel sterk en heel intens. Het is dat gevoel dat opgewekt wordt en dat beschermend werkt. Laten we het houden op een intens moederlijk gevoel.

Toen sprak dus de vrouw die de levende zoon had tot de koning, want haar schoot was ontstoken over hem, en ze zei: "O mijn heer, geef háár het levende kind, maar dood het in geen geval!" Maar de andere vrouw, die met de beschuldiging was gekomen, zei: "Noch voor mij, noch voor jou zal het zijn; snijd het maar." In feite had zij natuurlijk niets te verliezen; haar eigen baby was toch al dood. De jaloezie moet enorm zijn geweest. Zij was tevreden met het vonnis van de koning, namelijk om te verdelen. Ze realiseerde zich: dan heb ik weliswaar niets, maar dat had ik toch al niet.

Het komt er eigenlijk dus op neer dat zij in onwetendheid de eerste jongen doodde — ze was per ongeluk op hem gaan liggen — maar nu stemt ze heel bewust in met het doden van de levende zoon. De eerste keer gebeurde het per ongeluk, maar nu doet ze het heel bewust. In vers 27 staat: "En de koning antwoordde en zei: Geef het levende kind aan háár en dood het in geen geval; zij is zijn moeder." Zo had Salomo, door een vonnis uit te spreken dat op het eerste gezicht zo luguber, rigide en hardvochtig schijnt, juist feilloos aangewezen wie de ware, de echte moeder is.

Aan het einde van de geschiedenis staat dat heel Israël hoorde van het oordeel dat de koning oordeelde. Dit diende als voorbeeld voor de wijsheid waarmee hij te werk ging en waardoor hij een enorme faam heeft opgebouwd; een prachtig voorbeeld van een Salomonsoordeel dus. En zij vreesden — dat wil zeggen: zij hadden ontzag voor — het aangezicht van de koning, want ze zagen dat de wijsheid van God in hem was om te kunnen oordelen. Dit was onmiskenbaar van boven. Dit was een onmogelijke "welles-nietes"-kwestie waar geen getuigen bij waren; kom daar maar eens achter. Hij wist op deze wijze echter feilloos aan te wijzen wie de ware moeder was. Voor heel Israël dat hiervan hoorde, was het onmiskenbaar wat een geweldige wijsheid hij van God had ontvangen.

Dat was trouwens ook, dat leest u in datzelfde 1 Koningen 3, de bede van Salomo. Toen hij begon, zei hij: "Ik weet niet in en uit te gaan." In een droom kreeg hij de vraag voorgelegd: "Wat wil je?" Hij vroeg niet om rijkdom — dat kreeg hij trouwens wel — en hij vroeg ook niet om macht — dat kreeg hij trouwens ook — maar hij vroeg om wijsheid. Wijsheid om recht te kunnen spreken. Als er iets is waar deze wereld door gekenmerkt wordt, dan is het onrecht en onbillijkheid. Zoals Jesaja ergens zegt: "Het recht struikelt op de straten." Alles wordt ingegeven door vriendjespolitiek, door partijbelangen en door allerlei non-informatie. Kortom, er is zoveel valsheid. De hele wereld wordt erdoor gekenmerkt doordat de waarheid in de leugen ten onder wordt gehouden. Maar hier is een koning — en dat zal straks ook in het Messiaanse Rijk zo zijn — die zal heersen in recht en gerechtigheid. Recht dus, en ook in wijsheid. Dat is wat Salomo hier aan de dag legde. Maar goed, ik had beloofd nog wat te vertellen over de diepere zin hiervan.

▶ 37:05 De Diepere Typologie: Israël, de Zoon en het Woord ↑ hoofdstukken

Ik heb natuurlijk al wat gezegd over die derde dag en een paar andere dingen ook aangehaald, maar nu is het toch tijd om eens even nog wat dieper te graven en de samenhang daarvan te zien. Ik wil een aantal dingen graag even op een rijtje zetten. Waar het om gaat is die beide zonen en de typologie daarvan. Typologie is de zinsbeeldigheid; dat wil zeggen dat het onder de oppervlakte verwijst naar een diepere realiteit. We hebben de geschiedenis en de oppervlakkige betekenis gezien door gewoon de letterlijke tekst te volgen, maar wat er onder de oppervlakte zichtbaar wordt, is dat het verwijst naar de zoon van David.

Beide zonen zijn typen van Christus. De eerste zoon sterft en de zoon van de derde dag daarna is de levende. Zowel de zoon die sterft als de zoon van de derde dag zijn een type van Christus: de één sterft en de andere — namelijk die van de derde dag — is de levende, die ook blijft leven. Ik gaf in het begin ook al even een hint naar die vrouwen; deze hoeren verwijzen feitelijk ook naar het volk, het Joodse volk.

De dood van de zoon vindt plaats in onwetendheid; ook dat is een parallel. Ik zeg het zo omdat Petrus dat ooit zo heeft verteld op het tempelplein in Jeruzalem. In Handelingen 3 lees je dit, nadat er zojuist een genezing heeft plaatsgevonden van een man die verlamd was vanaf zijn moederschoot. Er vindt een enorme volksoploop plaats vanwege dat geweldige teken en dan staat Petrus op om een rede te houden. U moet zich realiseren dat dit hooguit enkele maanden na de opstanding van Christus was. Petrus zegt dan: "En nu broeders, ik weet dat jullie handelden naar onwetendheid, zoals ook jullie oversten." Wat hij dus zegt, heeft betrekking op het feit dat ze Barabbas hadden verkozen boven Jezus en dat ze Jezus hebben overgeleverd. Petrus zegt: jullie hebben dat gedaan in onwetendheid, jullie wisten niet wat je deed. Trouwens, dat had de Heer ook gezegd aan het kruis: "Vader, vergeef het hun, want ze weten niet wat ze doen." Petrus benadrukt: ik weet dat jullie handelden naar onwetendheid, niet jullie alleen als volk, maar zoals ook jullie oversten. Maar, zo staat erbij, zo vervulde God hetgeen Hij tevoren aankondigde door de mond van al de profeten, namelijk het lijden van Zijn Christus; namelijk dat Hij moest sterven. Dat was zo aangekondigd. Met andere woorden: jullie zijn onwetend over datgene wat jullie gedaan hebben. Dat zou je soms niet zeggen als je de evangeliën leest, maar dat is zoals dat later door Petrus hier ook beoordeeld wordt. In onwetendheid, omdat God op die wijze via die route Zijn belofte en Zijn woord had bevestigd en bewezen. Het moest zo gebeuren, want het was zo tevoren al voorzegd. Dus inderdaad: het Joodse volk doodt in onwetendheid de zoon.

Een volgend punt is dat het Joodse volk haar huisgenoot beschuldigt. Lees hiervoor de 'secte van de Nazareners', zoals de christenen worden genoemd in het boek Handelingen. In het Joodse volk waren er destijds allerlei secten, zoals die van de farizeeën en de sadduceeën. Het woord secte heeft hier niet de negatieve klank die wij er vaak in horen; het is gewoon een segment of een partij. De secte van de Nazareners was de naam voor degenen die geloofden in Jezus van Nazareth. Het Joodse volk beschuldigt haar huisgenoot, de secte van de Nazareners, ervan de zoon van de derde dag te hebben gestolen. Ook daarin komt het overeen. Wat lezen we in Matteüs 28? Pal na de opstanding, op de dag zelfs van de opstanding — wat trouwens ook een hoogtijddag was, de dag van de eerstelingsschoof — lees je dat de soldaten waren weggevlucht en dat er een spoedvergadering plaatsvond. Er werd een verhaal bedacht dat de soldaten moesten gaan vertellen, en dat hebben ze met succes gedaan. Want later lees je dat dit de leugen is die tot op de dag van heden in Israël geloofd wordt, namelijk dat de discipelen het lichaam hebben gestolen. Dat is natuurlijk absolute nonsens en zelfs dwaasheid, maar het gaat nu even om die beschuldiging van het Joodse volk tegen haar huisgenoot, namelijk degenen onder het volk die geloofden in de Messias. De zoon van de derde dag zou gestolen zijn terwijl zij sliepen; het komt exact overeen.

Nog een punt: het Joodse volk miskent eveneens de zoon van de derde dag. Ook hem wilden ze niet. Waar ik nu op doel is het feit dat de vrouw die met de valse aanklacht komt — zij die per ongeluk haar eigen zoon had gedood — vervolgens ook instemt met het vonnis om de levende zoon te doden. Die zoon van de derde dag wil ze dus ook niet. Kijk het maar na in het boek Handelingen, dat is juist de hele geschiedenis. In Handelingen 3, waar ik zojuist al uit citeerde, zegt Petrus tegen dat volk: "Voor jullie in de eerste plaats deed God zijn Jongen, zijn Knecht, opstaan en vaardigde Hem af om jullie te zegenen in het afkeren van jullie boosheden." Eigenlijk is de hele geschiedenis van het boek Handelingen dat nadat het Joodse volk de Messias heeft gedood aan het kruis, er vervolgens gepredikt wordt dat God Zijn zoon heeft opgewekt uit de doden. De oproep is dat ze tot geloof en erkenning zouden komen van Hem die op de derde dag was opgewekt. Maar ook dat verwerpen ze. Dat is de geschiedenis van het boek Handelingen: ook de zoon van de derde dag verwerpen ze. Eerst was er de onwetendheid waarbij ze per ongeluk de zoon doodden, en vervolgens wordt de zoon van de derde dag miskend en die willen ze evenmin.

Tenslotte het vijfde punt waarin ik de typologie wil laten zien, is het zwaard. In de Bijbel is het zwaard in het algemeen een type van het Woord van God. Het zwaard brengt de waarheid aan het licht; dat lijkt me een inkoppertje. Want dat zwaard wijst aan aan wie de levende Zoon toebehoort. Wie de Zoon heeft, heeft het leven; wie de Zoon niet heeft, heeft het leven niet. Dat lezen we bij Johannes. Het zwaard onthult ook de wijsheid van God. Ik bedoel hiermee wat in Hebreeën 4 vers 12 staat: "Want het Woord van God is levend en krachtig." In de NBG-vertaling staat letterlijk 'effectief'. Het is scherper dan ieder tweesnijdend zwaard en het dringt door; het is doordringend en oordeelkundig van gevoelens en gedachten van hart. Dat wil zeggen dat het Woord in staat is om gevoelens en gedachten, emotie en ratio, scherp en doordringend te scheiden en te onderscheiden. Dat is wat het zwaard doet. Hier in deze geschiedenis is dat zo onmiskenbaar, maar het verwijst uiteraard naar hoe het Woord van God de ware moeder aanwijst. Het wijst de Zoon van de derde dag aan, die leeft. En daarmee zie ik dat ik moet gaan afsluiten.

▶ 46:50 Jesaja 9: een Kind Is Geboren, een Zoon Is Gegeven ↑ hoofdstukken

En tenslotte, ik had het al beloofd, wil ik u graag nog eens meenemen naar die ene tekst waar het eigenlijk mee begon: namelijk "een kind is geboren, een zoon is gegeven". Die vinden we in Jesaja 9. Laten we het eerst lezen. Daar staat dit: "Want een kind is ons geboren". Dit is een Messiaanse profetie, een hele bekende. Een kind is ons geboren; waar verwijst dat naar? Naar Bethlehem. Maar waarom werd Hij geboren? Uiteindelijk werd Hij geboren om te sterven. Hij werd geboren op Pesach, als u het mij vraagt. En vervolgens werd Hij ook in een kribbe gelegd, en eigenlijk gaf dat al aan: Hij is een Lammetje. En Hij is gekomen om te sterven.

Afijn, een kind is ons geboren, maar een zoon is ons gegeven. Nu zou je kunnen zeggen: "O, dat is parallel, dat is hetzelfde." Ik denk het niet. "Een kind is ons geboren" verwijst naar Bethlehem. "Een zoon is ons gegeven", dat verwijst naar de derde dag. Die zoon, daar lees je over in Handelingen 13. Ik heb er even een verwijzing naar gemaakt; kijk het maar eens na in Handelingen 13 vers 33. Eerder dit jaar heb ik hier ook mogen spreken en toen hebben we het twee of drie keer over Psalm 2 gehad: "Mijn Zoon ben Je, Ik heb Je heden verwekt." Natuurlijk zou je dat kunnen toepassen op wat er gebeurt in Bethlehem. Dat is waar, maar wat blijkt als het uitgelegd wordt in de Bijbel? Dat "een zoon is verwekt" verwijst naar de verwekking, de opwekking van de Zoon in de hof van Arimathea. Toen de steen werd weggewenteld, toen werd de Zoon van God verwekt uit de doden.

Een kind is ons geboren: dat is Bethlehem. Een zoon is ons gegeven: dat is de derde dag. En de heerschappij, zo staat er dan bij, rust op Zijn schouder. Ja, is dat nu al? Nee, dat is straks. Hij is wel al aangewezen, Hij is de Gezalfde, zoals David trouwens ook ooit al jaren voordat hij daadwerkelijk zou regeren de gezalfde was. Maar niettemin: de heerschappij komt pas straks op Zijn schouder. Het is niet zo zoals dat in allerlei opwekkingsliedjes — sorry dat ik dat zo denigrerend zeg — staat, dat Koning Jezus nu heerst. Want dat is gewoon onzin, dat is niet waar. Ik zou me trouwens ook schamen om dat te moeten zeggen.

De heerschappij rust op Zijn schouder. Prachtig, op Zijn schouder. Wat een kracht! Je leest over die Zoon, en dat is prachtig. Je leest ook over dat schaapje dat gezocht wordt. Weet u wat? Dat verloren schaapje dat de herder dan op een gegeven ogenblik vindt — want in de Bijbel wordt het verlorene altijd weer gevonden — dan vindt hij dat schaapje en dan staat er: "En hij nam het op zijn schouders." Moet u nagaan: de heerschappij over de hele wereld rust op Zijn schouder, en als Hij een verloren creatuur vindt, dan legt Hij het op Zijn schouder. Wat een kracht!

En men noemt Zijn naam: Wonderbaar Raadsman, Machtige God, Vader van de toekomst, Vrede — Shalom. Salomo... allemaal namen die direct van toepassing zijn op dat kind dat geboren is, de zoon die is gegeven en de heerschappij die op Zijn schouder rust. En dan staat erbij: "Toenemend zal zijn heerschappij zijn." Dat wil zeggen: het zal steeds groter worden. Vanaf de Zoon vestigde Hij Zijn heerschappij; Hij gaat dat straks ook uitbreiden vanuit Jeruzalem, zoals Salomo dat ooit gedaan heeft. En eindeloos is de vrede, de shalom, op de troon van David en over Zijn koninkrijk om haar te vestigen en te ondersteunen in recht en gerechtigheid. En dan staat erbij: "van nu aan tot aan de aeon."

En dan staat er nog iets bij waar ik zo verschrikkelijk blij mee ben. Dat is illustratief voor de wijze waarop God opereert. Hij is daarbij totaal niet — godszijdank — afhankelijk van de mens. Als Hij iets plant, dan dóét Hij dat. En als Hij iets in Zijn hart heeft, dan vervult Hij dat. Dan vraagt Hij niet: "Ben je het daarmee eens?" ofzo. Hij doet dat. Vandaar ook dat het Evangelie een Evangelie is, want Hij vervult gewoon dat wat er in Zijn hart is. Dat kan niet missen. Er staat hier ook bij: "De ijver van Yahweh der legermachten" — of "der Heere der heerscharen" staat er in de meeste vertalingen — "zal dit doen." Punt. Geen twijfel mogelijk. Zo zal het gaan, wat een mens ook denkt en wat een mens ook plant. De mens wikt, God beschikt. Amen.