▶ 00:00 Introductie op Kolossenzen 2 ↑ hoofdstukken

Degenen die een paar maanden geleden op het Goed Bericht Weekend waren in Maren, zullen wat ik vanmorgen naar voren breng enigszins herkennen. We hebben toen op de zaterdagavond ook nagedacht over een Bijbelgedeelte uit Kolossenzen 2, en dat doen we vanmorgen opnieuw. Alleen had ik toen het wat onbevredigende gevoel dat ik iets had aangesneden wat ik slechts heel ten dele kon bespreken; ik moest daar veel te vluchtig overheen en doorheen. Daarom heb ik mij toen al voorgenomen om daar bij gelegenheid toch nog eens een keertje wat meer op in te zoomen. Nadien bleek dat trouwens ook wel nodig, want sommigen vonden het wat al te veel, die avond. Mijn vermoeden klopte dus wel.

Door contacten en banden. Die uitdrukking vindt u overigens niet in alle vertalingen, daar moet ik eerlijkheidshalve bij zeggen, maar de uitdrukking is ontleend aan Kolossenzen 2 vers 19 en we komen daar vanzelf wel bij uit. U ziet dat ik er een '1' bij heb gezet, wat wil zeggen dat het straks nog een vervolg krijgt. Ik bedoel over twee weken; dan gaan we ermee verder. Want wat blijkt? Deze uitdrukking en dat wat daar in dat vers besproken wordt, komen we tegen in de brief aan de Kolossenzen, maar we komen het ook tegen in de Efezebrief. Dat is dus wat we de volgende keer met elkaar gaan bespreken, want om dat allemaal in één keer te doen, vond ik een beetje te veel. En wat dan weer het verband is tussen beide gedeelten – om even in de terminologie te blijven – is ook iets voor de volgende keer.

Door contacten en banden. Waar het over gaat, kan ik alvast verklappen: het gaat erover wat ons als lichaam, als ekklesia, als gelovigen tezamen verbindt. Maar ook hoe waardevol dat verband en die onderlinge contacten zijn. Sterker nog, hoe levensnoodzakelijk dat is. Dat klinkt wat overdreven, maar het is echt zo. Ik zal het straks laten zien en hopelijk ook duidelijk maken.

▶ 02:31 Compleet in Christus Vs. Verleidelijke Dwaalleren ↑ hoofdstukken

Laten we eens beginnen bij... ja, je moet toch ergens aanvangen. Niet bij hoofdstuk 1 vers 1, maar wij beginnen bij vers 15 van het tweede hoofdstuk. Ik moet daar misschien ter toelichting van het hele verband nog even bij zeggen dat Paulus de Kolossenzen, aan wie hij schrijft, nooit persoonlijk had ontmoet. Hij was nooit in Kolosse geweest; dat lezen we ook in de brief. Hij had hun aangezicht nooit gezien. Zij hadden het evangelie echter vernomen van Epaphras, een goede bekende van Paulus van wie hij een heel puik getuigenis geeft in deze brief. Via Epaphras was Paulus op de hoogte gesteld van de situatie daar. Paulus zat zelf gevangen, maar hij was door Epaphras geïnformeerd over wat er speelde in Kolosse en wat daar dreef.

Paulus was enorm blij met het goede bericht dat hij had vernomen over hoe het goede bericht bij hen vrucht droeg en hoe zij groeiden, maar er waren kapers op de kust. Dat wil zeggen: er waren geestelijke gevaren. Er waren mensen die hen wilden gaan judaïseren; ze wilden hen 'verjoodsen' door hen onder een specifieke variant van rituelen te brengen. Het idee dat deze dwaalleraren en predikers naar voren brachten, was heel verleidelijk, maar ze brachten de ekklesia erdoor in verwarring. Ze zeiden: "Kijk, jullie hebben nu Christus aanvaard en het goede bericht vernomen. Dat is geweldig en mooi, maar weet je, je moet verder komen. Het is allemaal prachtig, maar als je je leven echt verder wilt verrijken, dan moet je je ook gaan bezighouden met de Joodse bronnen van de Bijbel. Want ja, die zijn er toch onmiskenbaar? God heeft toch niet voor niets ooit de sabbat, de feestdagen en al die instellingen en inzettingen gegeven?"

Trouwens, er was nog iets wat zij zeiden: "Wat dacht je van al die filosofieën in de wereld? Dat zijn toch ook geen domme jongens geweest. De wijsheid die die filosofieën met zich meebrengen... daar zouden wij ook een graantje van moeten meepikken. Als daar ook wijsheid in verborgen ligt, dan zouden we toch dom zijn om dat zomaar te laten liggen." Met andere woorden: ze zeiden dat Christus wel geweldig is — daar deden ze niets aan af — maar om nog voller en completer te worden, zou je je ook moeten gaan verdiepen in die Joodse bronnen, de rituelen je eigen maken en je licht eens opsteken bij de filosofieën en dergelijke. Daar zie je hoe verleidelijk het is om daarin mee te gaan.

Als u even met me meegaat naar Kolossenzen 2 vers 8 — een vers dat ik eigenlijk even had moeten weergeven. Dit is min of meer een sleutelvers in deze brief. Ik lees voor uit de NBG-vertaling: "Zie toe, dat niemand u medeslepe door zijn wijsbegeerte" — door zijn filosofie, dat is het woord dat er letterlijk staat — "en door ijdel bedrog in overeenstemming met de overlevering, de tradities van mensen, met de eerste beginselen van de wereld en niet met Christus." Want, zegt Paulus er dan bij: "In Hem woont al de volheid van de Godheid lichamelijk en u bent compleet, volleindigd in Hem."

Hoezo is Christus God, maar zou je elders je licht moeten opsteken om compleet te worden? Je bent compleet in Hem! Waar het om gaat, is dat je gaat staan en blijft staan op dat fundament, want dat is eens voor altijd voldoende en algenoegzaam. Dat is een beetje een oud-Nederlands woord, maar het is het woord dat het perfect uitdrukt: het is genoeg, het is compleet genoeg. Algenoegzaam. Christus is alles en Paulus legt dat hier uit. Alles wat die alternatieven aanboden, heb je absoluut niet nodig. Dat is wat Paulus uitlegt en hen op het hart bindt.

▶ 07:34 Overheden en Autoriteiten Uitgekleed bij de Opstanding ↑ hoofdstukken

Nou, en dan haken we, zoals gezegd, aan bij vers 15. Deze vertaling, zoals u weet, sluit erg aan bij de interlineaire weergave, dus de woord-voor-woordweergave. Dan staat het er weer scherp op. We moeten natuurlijk wel een scherp zicht hebben op de tekst. Wat staat daar nu? Daar staat: "Hij kleedt de overheden en de autoriteiten uit." Het staat er in de aorist, dat wil zeggen in een tijdloze vorm. Het gaat er dus niet zozeer om wanneer Hij dat doet, maar het feit wordt gesteld: Hij kleedt de overheden en de autoriteiten uit.

"Hij", dat is Christus, precies waar het in vers 8 ook over ging en waar Hij zo wordt benoemd. Dat is Degene – en dat las u dan in vers 12, kijkt u het maar eens even na – die door God uit de doden werd opgewekt als Eersteling. Hij kleedt de overheden uit, en dat is een wat merkwaardige term. De Statenvertaling zegt dat uiteraard nog wat ouderwets; daar staat dat Hij de overheden heeft "uitgetogen". Dat is niet helemaal correct qua tijd, maar goed, Hij heeft de overheden uitgetogen. Zo zeggen we dat niet meer in 2019 in Nederland, maar toch. In de vertaling staat "ontwapend", maar ontwapenen is feitelijk ook uitkleden, alleen dan is het specifiek alsof je een militair uitkleedt. Feitelijk is dat helemaal geen gekke gedachte, want het gaat hier over het uitkleden van de overheden en autoriteiten die inderdaad bewapend zijn. Het hele idee van ontwapenen is dus helemaal niet gek. Maar het woord dat er letterlijk staat – de Concordante Vertaling zegt "afstropen" of "uitkleden" – heeft gewoon als idee dat Hij ze te kijk zet. Dat is eigenlijk wat er naar voren gebracht wordt.

En welke overheden en autoriteiten zijn dat dan? Laten we even verder lezen: "Hij stelt hen in vrijmoedigheid tentoon, daarin over hen triomferend." In de eerste plaats wordt er dus gezegd dat de overheden en de machten worden uitgekleed. Ze worden vrijmoedig tentoongesteld; ja, inderdaad, in hun nakie gezet, zonder dat ze met recht de kleren van de keizer aan kunnen houden. Zo was het toch? En Hij triomfeert daarin over hen.

Kijk, waar het hier over gaat is precies die gebeurtenis die in vers 12 beschreven was, namelijk dat God Hem uit de doden heeft opgewekt. Wat gebeurde er namelijk? Dat is zo schitterend zoals dat in dit vers naar voren gebracht wordt. Wat gebeurde er op de dag dat de Heer Jezus Christus als Eersteling werd opgewekt uit de doden? Wel, wat er toen gebeurde, was dat de steen werd weggewenteld. Die zware steen die daar geplaatst was door de Joodse autoriteiten, maar ook trouwens door de overheden. Dat is feitelijk nog grootser. Je hebt de overheden en de autoriteiten. De autoriteiten hebben volmacht gekregen, dus altijd van een instantie die nog weer hoger is. De Joodse overheden, het Sanhedrin, die hadden weer hun gezag gekregen van de Romeinse overheid.

Die zware steen voor het graf, inclusief de verzegeling van het graf... het was een verzegeld graf. Dat wil zeggen dat het zegel van de Romeinse keizer daaraan verbonden was. Het verbreken van een Romeins zegel was trouwens absoluut iets waar je de doodstraf voor kreeg. Daar komt nog bij dat er door de Joodse autoriteiten aan de Romeinse overheid – aan Pilatus in dit geval – gevraagd was om een Romeinse wacht, en die is daar toen ook nog bijgekomen.

Nou, wat is er gebeurd op de dag van de opstanding? Toen werd de steen weggewenteld. Dat wil zeggen dat toen het zegel werd verbroken, het Romeinse zegel. De overheden en de autoriteiten werden daarmee te kijk gezet. En ik vind dat pure humor natuurlijk; dat bij een gebeurtenis waar feitelijk de dood het gevolg van zou moeten zijn, nu juist de dood is overwonnen en het leven triomfeert. Dat is wat er gebeurde op de dag van de opstanding. Toen werden de Romeinse autoriteiten en de Romeinse overheid, maar ook – en eventueel zou je daar ook nog onder kunnen verstaan – de overheden en machten in de hemelse gewesten... Maar laten we het even concreet aards houden, want zo is het namelijk ook: toen op die dag werden de overheden en de autoriteiten gewoon openbaar en grondig tentoongesteld door de steen die werd weggewenteld. Zo werden ze tentoongesteld, terwijl Hij daarin over hen triomfeerde.

Hij is de Eersteling van een nieuwe schepping. Hij is de echte Eersteling, de eerste, de voorste, de Vorst, de Koning. Hij is Degene die vooropgaat en die – zoals we juist trouwens ook in het gebed overdachten – de garantie is dat de rest zal volgen. Dat is wat een vorst daadwerkelijk geacht wordt te zijn: iemand die vooropgaat zodat de rest volgt. Wel, Hij heeft de overheden en autoriteiten uitgekleed en vrijmoedig tentoongesteld, terwijl Hij over hen triomfeert.

Dit gaat dus over een historische gebeurtenis waarbij inderdaad de overheden en machten volledig onwerkzaam gemaakt zijn. Ze konden hier niks tegen doen. Terwijl degene die dit had gedaan de doodstraf verdiende, had Hij in werkelijkheid de dood overwonnen en was Hij onaantastbaar. Daar kon niets tegen gebeuren. Nou, het gaat hier over die Christus, over die triomf en over die overwinning. En over Degene die dit gedaan heeft en wie Hij is, want dat stond er ook nog bij. Ik las zojuist nog voor uit vers 9 dat Hij ook het Hoofd is van overheden en machten. Oké, Hij oefent die macht vandaag nog niet uit, dat is dus volstrekt onzichtbaar, maar niettemin is Hij het Hoofd van elke overheid en elk gezag. Hij staat daarboven, letterlijk, en dat heeft Hij demonstratief in vrijmoedigheid tentoongesteld en gedemonstreerd. Dat is de geweldige betekenis van het feit dat Hij opgestaan is als Eersteling uit de doden. Nou, zegt Paulus dan.

▶ 15:04 De Schaduw van de Wet en het Lichaam van Christus ↑ hoofdstukken

Laat dan niemand jullie oordelen in eten en drinken of op het stuk van een feestdag, nieuwe maan of sabbatten. Het idee is waar ik het zojuist al over had: er waren predikers die naar voren brachten dat jullie niet compleet zijn. Wel, zegt Paulus, Hij is alles, Hij staat boven alles en jullie zijn compleet in Hem. Nou, als dat zo is, als jullie voleindigd zijn in Hem, laat dan niemand jullie oordelen als het gaat om eten en drinken. Wat je nou wel en wat je niet mag eten, wat wel koosjer en niet koosjer is. Of op het stuk van een feestdag, een hoogtijdag, bijvoorbeeld een nieuwe maan. Op de Joodse kalender was dat zo geregeld en dat was trouwens prima; God had dat ooit inderdaad aan Zijn volk Israël gegeven. Elke eerste van de maand als de nieuwe maan aanbrak, of bij elke laatste dag van de week, de sabbat; dat waren allemaal hoogtijdagen die in ere werden gehouden. Maar die predikers zeiden dat jullie die dingen ook moeten onderhouden. Dat betekent ook dat als je het niet doet, je eigenlijk minder bent of nog niet zo ver bent. Dat kun je trouwens nog subtieler doen, want dan vertel je: "Nou, het is niet slecht, maar je bent nog niet zo ver als wij." Dat werkt haast nog beter als je erover nadenkt. Maar je laat je dan oordelen over wat jij bent omdat jij dat niet doet; feitelijk ben je dan minder omdat jij niet koosjer eet of drinkt en je niet aan die bepaalde dagen of de kalender houdt.

Lieve mensen, dat wat hier staat, noemen ze judaïseren. In de Galaten-brief wordt die term judaïseren door Paulus gebruikt in hoofdstuk 2 vers 14, waar wordt gezegd dat zij in Galatië zich lieten verjoodsen. Judaïseren wil eigenlijk zeggen: je wordt tot een Jood gemaakt, je wordt verjoodst. Er is trouwens vandaag een hele stroming in de christenheid die aan het judaïseren is: het Messiaans christendom. Zij proberen de gelovigen onder dat juk te brengen en willen dat je al deze dingen ook gaat doen. En als je het niet doet, ben je feitelijk minder. Dan laat je je oordelen in zaken van eten en drinken of op het stuk van een feestdag, nieuwe maan of sabbatten. Het idee is feitelijk dat je dus niet compleet bent. Maar ik ken Hem! Als jij een gelovige bent, wil dat zeggen dat je je knieën hebt gebogen voor dat geweldige feit en voor Hem die de dood heeft overwonnen. Je herkent Hem en in Hem ken je de ene God en Vader. Oké, en dan? Ben je dan niet compleet? Is dat nog niet genoeg? Nee, dan ben je compleet. Laat je niets wijsmaken dat er nog iets aan toegevoegd zou moeten worden, en dus ook niet dat je minder bent omdat jij die dingen niet doet.

Dat is judaïseren. Maar ik zal u nog wat vertellen, want ik had het net over dat Messiaanse jodendom dat dit heel duidelijk promoot. De stroming die Paulus heel dikwijls in zijn brieven bespreekt, namelijk de judaïserende tendensen en predikers, die heb je vandaag ook weer. Maar al vrij vroeg in de kerkgeschiedenis kreeg je een andere trend en dat was feitelijk nog subtieler. Dat was niet zozeer verjoodsen, maar het christendom had allerlei dingen van het jodendom overgenomen en getransformeerd. Men had de sabbat overgenomen, alleen was de sabbat nu de zondag geworden. De zevende dag werd verplaatst naar de eerste dag van de week, maar dezelfde regels die verbonden waren aan de sabbat, golden nu voor de zondag. Kijk eens om je heen, ga eens naar onze woonplaats Katwijk; daar zie je hoe dat werkt. Daar worden officieel de Tien Geboden van het Oude Verbond elke zondag voorgelezen: "Gedenk de sabbatdag, dat gij die heiligt." En al die kerkgangers denken: "Gedenk de sabbat, dat is vandaag de zondag natuurlijk." Want ze hebben niet de sabbat gevierd. Dat is judaïseren als je dat doet. Als je diezelfde zaken van de sabbat overhevelt naar de zondag, dan heb je in feite hetzelfde verhaal: dan ben je weer niet compleet. Want als jij dan op zondag dingen doet die je niet geacht wordt te doen, dan ben je eigenlijk nog niet zo ver; meestal zegt men zelfs dat je dan echt fout bezig bent en dat het zondig is. Dat geldt voor een heleboel hoogtijdagen en voor een heleboel sacramenten. Het hele idee van sacramenten en rituelen zit daar allemaal in: als je dat niet doet, dan ben je minder.

Laat niemand je oordelen in eten, drinken of op het stuk van een feestdag of nieuwe maan. Dit zijn dingen die een schaduw zijn van het komende. Dat wil zeggen: het zijn dingen die God ooit heeft gegeven omdat ze een schaduw vooruit zouden werpen op datgene wat zou komen. Daarbij moet ik zeggen dat een schaduw in zichzelf duister is, maar het laat wel de contouren van het licht zien. Dat is een diepe opmerking: een schaduw is duister en toch verraadt het licht, want schaduwen bestaan slechts bij de gratie van licht. Het laat dus ook de contouren van het licht zien. Al die dingen die God gaf in het Oude Testament, in het Oude Verbond waar we het de vorige keer over hadden — het Oude Verbond is beëindigd — al die zaken van eten, drinken, feestdagen, sabbat en nieuwe maan hebben een betekenis. Dat zijn voorafschaduwingen, schaduwen van dat wat zou komen en van Degene die zou komen. Dat geldt ook voor de hele offerdienst en al die zaken. Hier noemt Paulus er een paar, maar er zijn er in werkelijkheid nog vele meer. Het zijn allemaal schaduwen van dat wat zou komen, in zichzelf duister, maar het is een geweldig onderwerp om je mee bezig te houden. Omdat je dan vervolgens in de Tenach, in de Hebreeuwse Bijbel en de wet van Mozes, Hem al ziet die gaat komen. Met terugwerkende kracht, want inmiddels staan wij daarachter; Hij is gekomen en dan kijk je naar al die schaduwen en zie je hoe schitterend die details allemaal zijn. Je ziet hoe perfect het allemaal zijn vervulling heeft gevonden in Hem die inmiddels gekomen is.

Dingen die een schaduw zijn van het komende, en wat is dan het komende? Wel, het lichaam is van Christus. In feite is wat die schaduwen deden, een schaduw vooruitwerpen op Degene die zou komen, namelijk Christus. Het staat hier trouwens nog wat anders: het lichaam is van Christus. Het gaat dus niet alleen over Christus het Hoofd, maar het gaat ook nog over Zijn lichaam. En dat is trouwens ook een hele diepe gedachte, want dat betekent dat het gezelschap dat bij Christus hoort — Hoofd en lichaam — ook voorafgeschaduwd is in al die dingen van de wet van Mozes. Als je in de Hebreeuwse Bijbel leest, ons Oude Testament, dan zie je daar de verborgenheid al in van Christus en Zijn ekklesia. Want in feite is het zo dat alles wat Christus heeft ontvangen en wat Hij is, Zijn positie, dat delen wij. Dus als Hij voorzegd is, zijn wij daarmee ook voorzegd; we zijn namelijk Zijn lichaam. Dat is vrij logisch. En waarom zegt Paulus het zo? Wel, dat lichaam van Christus is uiteraard de ekklesia, maar wij zijn dus niet onderworpen aan de schaduwen; we hoeven ons daardoor niet de wet te laten voorschrijven of ons door anderen te laten oordelen. Nee, het is precies omgekeerd: wij zijn het onderwerp van de schaduwen.

▶ 25:14 Diskwalificatie Door het Ritualisme van Boodschappers ↑ hoofdstukken

"Laat niemand jullie diskwalificeren." Ja, dat woord staat ook in de Bijbel. Ik zal het even laten zien. Er staat letterlijk — als je het in het Grieks bekijkt en in zijn elementen opbreekt — eigenlijk "neerwaarts scheidsrechteren". Bij ons is dat geloof ik geen werkwoord, "scheidsrechteren". Jij bent sportjournalist, heb je het weleens gebruikt in je columns? Nee? "Scheidsrechteren": wat doet een scheidsrechter? Nou, scheidsrechteren. Zo is het. En als hij trouwens dít doet, dan is dat "neerwaarts scheidsrechteren". Het idee is dat hij dan als scheidsrechter tegen je beslist. Dat "neerwaarts" heeft de betekenis van vernedering, maar in feite gaat het om een tegenbeslissing: de prijs wordt je ontnomen. Je wordt gediskwalificeerd.

Als je trouwens in de NBG-vertaling kijkt, dan staat er: "laat niemand je de prijs doen missen." Dat is in feite wat een diskwalificatie is, namelijk dat je als scheidsrechter wordt beoordeeld als gediskwalificeerd. Nou, laat niemand je diskwalificeren, zegt Paulus. In het voorgaande vers was het: "laat niemand je oordelen." Hier zegt hij: "laat niemand je diskwalificeren alsof jij niet gekwalificeerd zou zijn." Want je bent compleet in Hem. Vergeet dat niet; vergeet dat never nooit. Laat je nooit iets anders aanleunen. We hebben geen andere bronnen nodig. Dit, de Schriften — in Hem en in Zijn woord hebben we werkelijk alles.

Het is aan mij gegeven om het Woord van God te completeren. Paulus heeft de laatste hand gelegd aan de Schriften. Het is nu compleet; dat is het woord van Christus. Wat aan Paulus was toevertrouwd, heeft hij compleet gemaakt. Hij heeft een groot aandeel gehad in het samenstellen en bij elkaar brengen van de boeken. De Schriften zijn compleet: zeventig boeken. Dat is het. Dat is alles wat we nodig hebben.

Laat niemand jullie diskwalificeren. En dan staat erbij: "in gewilde nederigheid." Nederigheid is een mooie eigenschap, maar dit hier niet. Het is namelijk gewilde nederigheid; gespeelde nederigheid ook. Want je wordt gediskwalificeerd door mensen die jou onderwerpen aan... ja, aan wat eigenlijk? Hoezo onderworpen? Wel, aan het ritualisme van de boodschappers.

Ik moet hier even iets rechtzetten. De NBG-vertaling geeft dit woord weer met "engelenverering". De Statenvertaling weet ik even niet, die heb ik niet nagekeken. Maar letterlijk staat er een woord dat duidt op de godsdienstige praktijken — de rituelen — van de boodschappers. Men heeft bij boodschappers direct aan engelen gedacht, maar het gaat hier gewoon over concrete boodschappers. En wat brachten ze? Wel, allerlei godsdienstige praktijken, rituelen: het ritualisme van de boodschappers.

Feitelijk is dat precies waar we het in het voorgaande vers ook over hadden: mensen die pretenderen, in dit geval Joodse gebruiken, maar wat dacht je ook van christelijke gebruiken? Allemaal godsdienstige rituelen. Wat dacht je van een druppeltje water of een heel waterbassin? Of van een kalender bijhouden? Allemaal rituelen. En als je in het ene segment van het christendom komt, heb je weer andere rituelen dan in het andere segment. In het ene segment heb je ook meer rituelen dan in het andere segment; er zijn kleuren en smaken plenty. Maar het idee is altijd dat je bepaalde vormen moet doen, dingen moet ontvangen. Er is een speciaal gewijde priesterkaste of mensen die een bijzondere status of autoriteit hebben waaraan je je moet onderwerpen. Het is allemaal ritualisme wat de klok slaat; dat is wat godsdienst is. En daaraan word jij onderworpen. Nou ja, "gewilde nederigheid" — het lijkt nederig, maar in werkelijkheid is wat ze hier zeggen een diskwalificatie, alsof Hij niet genoeg is.

Het ritualisme van de boodschappers. Dat zijn dus boodschappers die hun toehoorders willen ritualiseren. Wat een leuk woord, dat "-iseren". Evangeliseren, ritualiseren, judaïseren, christianiseren. Christianiseren wil zeggen: verkristelijken. Een christelijk sausje geven, een christelijke vorm krijgen. Voor christianiseren hebben we in het Nederlands eigenlijk een ander woord, namelijk "kerstenen". In het Engels is het "christianize" en in het Nederlands is dat "kerstenen". De wereld werd in de eerste eeuwen van onze kerkgeschiedenis gekerstend. En toen kwam ook Kerst, ja precies. Maar "Kerst" betekent gewoon "Christus". Kerst is dan ook weer zo’n ritueel met allemaal vormen en dergelijke, en dat wordt dan verplicht gesteld. Maar je wordt geritualiseerd en dat is wat die boodschappers ook beogen: vormen, gebruiken, sacramenten. Het zijn uiterlijke middelen waardoor God zogenaamd Zijn genade aan jou geeft. Hoezo? Alsof ik niet compleet ben? Als ik Hem ken, heb ik alles.

Op het moment dat iemand mij vertelt: "Ja, maar nee, het is een mooi begin, maar nu moet je ook verder..." Van huis bedoelde je? Want dat is wat er gebeurt: je komt wel verder, maar van huis weg. Het gaat er juist om dat we blijven op het fundament. Paulus zegt ook — moet je maar eens opletten — dat hij er altijd op hamert dat we zouden blijven op het fundament. Hij zegt in vers 6 (ik had het gedeelte er even bij moeten betrekken): "Nu gij Christus Jezus de Heer aanvaard hebt" — of "ontvangen" staat er eigenlijk — "wandelt in Hem, geworteld en dan opgebouwd wordend in Hem, bevestigd wordend in het geloof zoals je geleerd is, overvloeiende in dankzegging." Dat wil zeggen: je wordt gebouwd. Dan moet je trouwens ook een fundament hebben. Je wordt gebouwd op een fundament en je wordt geworteld. Dat wil ook zeggen dat je op één plaats blijft staan en daar je voedsel aan onttrekt. Zo groei je ook.

Paulus zegt ook: "overvloeiende in dankzegging." Met andere woorden: het vervult je niet alleen, maar het doet je zelfs overvloeien. Het is dan meer dan genoeg zelfs. Het is niet alleen algenoegzaam, het is meer dan genoeg. Je vloeit ervan over. Je bent overcompleet in Hem. Dus die hele veronderstelling van wat die predikers daar in Kolosse deden — en vandaag nog steeds doen — is het idee brengen dat Christus niet genoeg is.

Nou, het ritualisme van de boodschappers, "in welke dingen hij intredend zogenaamd heeft gezien." Die "welke dingen", dat gaat over dat ritualisme van de boodschappers. "Intredend", of "als ingewijde", staat in de NBG-vertaling ook. Dat heeft een duur woord: esoterisch. Wat esoterisch is, is alleen voor de ingewijden die zover zijn. En degenen die dan ingewijd zijn, die hebben allemaal geheime bronnen van kennis en die kunnen jou dingen vertellen die jij niet kunt checken, want zij zijn ingewijd en jij niet.

En dus wat zij vertellen als nederigheid — ze onderwerpen zich aan van alles — is in werkelijkheid pure hoogmoed. Er staat ook bij: "terwijl hij opgeblazen wordt door het denken van zijn vlees." Dat is het: het heeft veel volume. Het lijkt heel wat, want de aanspraken en claims zijn groots. Maar het is niks; het is lucht. En dat blijkt ook op het moment dat je erdoorheen prikt natuurlijk. Maar het is opgeblazen, eigenlijk ook het werk van zuurdesem. Dat geeft ook volume, maar het is zuur. Je wordt er ook zuur van, je wordt er niet blij van.

Als je weet dat je compleet in Christus bent, dan word je dankbaar. Want ik hoef niks te bereiken; ik heb alles al bereikt in Hem. Het enige waar het om gaat, is dat je gaat leren ontdekken hoe groot die rijkdom is. En daar heb je een leven lang voor nodig — en dan heb je nog maar een schijntje gezien.

▶ 35:31 Vasthouden aan het Hoofd Dat het Lichaam Voorziet ↑ hoofdstukken

Nu komen we bij het vers waar ik eigenlijk wilde aankomen. Ik heb een lange aanloop nodig, maar ik heb nog een zondag voor mijn rekening, dus dat komt wel goed. Nu begrijpt u het hopelijk wat beter door het voorgaande er zo even goed bij te betrekken.

Terwijl hij zich niet houdt aan het Hoofd. We zagen in vers 9 – ik heb het al even voorgelezen, maar ik doe het bij dezen nogmaals: want in Hem, Christus de Opgewekte, in Hem woont al de volheid van de Godheid lichamelijk. Wil je iets van God vinden? Dan is het bij Hem, want in Hem is dat namelijk compleet. En jullie zijn compleet, voleindigd in Hem, die het Hoofd is van alle overheid en autoriteit. Dus hoezo zou je je onderschikken aan allerlei instanties of instituten die menen gezag over jouw mening te moeten hebben? Hij is het Hoofd. Hij is bovendien het Hoofd van het lichaam. Ik ben verbonden met Hem; dat is een organische band. Niet organisatorisch, maar organisch. Een levende band met een levende Christus. Inderdaad ook een van de thema's van deze brief: verborgen, dat is waar, maar niettemin zijn wij compleet in Hem die het Hoofd is van alle overheid en macht. Dat betekent dus dat het erom gaat dat je je aan Hem vasthoudt, want aan Hem en bij Hem is alles te vinden.

Ik lees even verder. Degene die zich laat ritualiseren en zijn oor laat hangen naar het ritualisme van de boodschappers en dat soort zaken, wel, die houdt zich niet aan het Hoofd van waaruit – dat wil zeggen: vanuit het Hoofd – het gehele lichaam wordt voorzien. Dit is eigenlijk een stukje biologie. Het hele lichaam – dat geldt voor uw lichaam en voor mijn lichaam – wordt georganiseerd (mooi woord: georganiseerd) vanuit het hoofd. Alles wat daar plaatsvindt, gebeurt gelukkig voor 99,9% onbewust, want je moet er toch niet aan denken dat je dat allemaal zelf zou moeten regelen. Dat je bij elke hartslag moet denken: "Nou moet er toch weer eventjes wat bloed gepompt worden naar mijn grote teen", en dat soort dingen. Nee, dat gaat allemaal zomaar, vanuit het hoofd. Het hele lichaam wordt voorzien vanuit het hoofd.

Dus vertrouw daar maar op, en dat is de gedachte die Paulus hier meegeeft: vertrouw op dat Hoofd. Want dat Hoofd voorziet het lichaam waarvan? Eigenlijk van alles wat het nodig heeft, maar in de praktijk is dat toch vooral voedsel. Want het hele lichaam moet voorzien worden van voedsel, en feitelijk is dat ook een subdoel; het gaat niet om het voedsel, het gaat om de energie, om de kracht. Leven is immers niets anders dan vitaliteit, dan kracht. Op het moment dat de dood intreedt, is daar geen kracht meer. Dat wordt allemaal vanuit het hoofd zo geregeld. Het hele lichaam wordt voorzien van kracht. Hoe? Wel, door voedsel.

En wat zou dat anders wezen wanneer we het hebben over het Hoofd, Christus, en de ekklesia, Zijn lichaam? Hoe wordt dat voorzien? Waarmee wordt het voorzien? Wie voorziet het? Het Hoofd. Moet u weten hoe dat allemaal precies werkt? Nee, helemaal niet, gelukkig niet! Dat weet het Hoofd wel. Het Hoofd is degene die daarvoor zorgt. En waarvan voorziet Hij? Wel, van voedsel en daarmee van kracht, oftewel van energie. Dat is wat Hij doet, en dat is niets anders dan Zijn Woord. Zijn Woord is voedsel, maar Zijn Woord geeft ook kracht. Dat is wat het doet. Natuurlijk nog veel meer, maar het gaat nu even om die beeldspraak van Hoofd en lichaam: het Hoofd dat het lichaam voorziet. Ja, het gehele lichaam wordt van alles voorzien. En nu zijn we in het vers aangeland waar we op die specifieke uitdrukking komen: de titel van deze toespraak en ook voor de volgende toespraak.

▶ 40:49 De Vitale Functie van Contacten en Banden ↑ hoofdstukken

Door contacten en banden. Eerst even het woord, want in het Grieks staat hier het woordje haphe, en dat is dan weer verwant — kijk het maar eens na — aan het woordje haptomai. En wat herken je dan? Haptonomie. En wat is hapto? Hapto, of in een meervoudsvorm, dat betekent aanrakingen. En een haptonoom is inderdaad iemand die zich bekwaamt in het aanraken. U zegt: "Dat is ook geen kunst." Nee, maar als je dat... Een echte haptonoom, hoe raak je aan? Waar raak je aan? Nou ja, al dat soort dingen. Het gaat mij helemaal niet over haptonomie; het gaat me even om de betekenis van dat woord. En een aanraking — en nu komen we bij de echte gedachte — dat is een contact. Als je ergens mee in aanraking komt, dan kom je ermee in contact. Hoe dan ook. En dat maakt deze uitdrukking niet alleen dubbelzinnig, maar ook heel veelzeggend. Hoe voorziet het hoofd het lichaam? Wel, door contacten, door connecties en banden.

Toch gaat het in het lichaam... Eerst nog even, voordat ik daar nog wat meer over zeg, over dat woord 'banden'. Letterlijk staat daar het woordje 'samenbinding', want een band is niets anders dan het resultaat van binden. Er zijn samenbindingen; banden zijn middelen die dienen om aan elkaar te verbinden. Verbanden heb je trouwens in het lichaam ook: bindweefsels. Nu kom ik op een gevaarlijk terrein, want ik ben absoluut volstrekt leeg op dat gebied, maar u weet allemaal dat we banden hebben. Ik heb hier een voorbeeld gegeven: dit zijn enkelbanden. Ja, dit zijn enkelbanden, de buitenste enkelbanden. Je hebt dus ook nog andere banden. Je hebt ook nog pezen, maar eigenlijk is een pees ook een band, iets wat bindt, alleen we noemen het dan pezen — wat trouwens ook nog weer een werkwoord is, maar zo bedoel ik het niet. Banden. Nee, pezen dat zijn verbindingen tussen gewrichten en botten en spieren, als ik het goed zeg. In ieder geval is het eigenlijk een speciaal soort band. Je hebt ook nog kruisbanden... lekker banden. Je hebt ook een halsband, maar dat is weer niet iets medisch. En je hebt ook nog een maagband, ja. Maar er zijn allerlei banden en verbanden. Maar gewoon het woordje 'band' en 'verband' heeft het werkwoord 'binden' in zich. Dingen die gebonden worden.

Laten we eventjes concreter worden, want het gaat hier natuurlijk over een beeldspraak. Het hoofd voorziet het lichaam van alles wat het nodig heeft. Oké, dat is duidelijk. Gewoon medisch gezien, biologisch gezien zo u wilt, is het volstrekt helder. Maar waar heeft Paulus het over? Dat hoofd hier is Christus. Het lichaam is de ekklesia. En hoe wordt het lichaam voorzien? Niet door een organisatie, door een instituut. Dat is wat die boodschappers van het ritualisme ons willen wijsmaken. Nee, het is geen organisatie, geen instituut. Het is een organisme. Het is leven, een levende verbinding. En wat bindt is gewoon dat gezamenlijke woord. Maar dat woord is ook leven. Dat is krachtig. Het is in feite iemand: het woord van Hem namelijk. Wel, hoe voorziet het hoofd? Nou, het hele lichaam. Dat doet Hij door middel van contacten en banden. Of verbanden, zo u wilt. En dat plaatst de connectie die wij met elkaar ook beleven in een heel bijzonder perspectief.

Kijk, het is niet zo dat het hoofd elke gelovige afzonderlijk voorziet. Dat is wel zo, maar het idee hier is: Hij voorziet via anderen. Anderen. Namelijk door connecties, door contacten. En ik wil dat gewoon zo letterlijk nemen als dat ik het bedoel. Hoe voorziet het hoofd ons van voedsel en van kracht? Wel, doordat wij met elkaar contact hebben. Hoe dan ook. Je komt elkaar tegen. Je zoekt elkaar ook op. Je zoekt ook het contact, want daarin vind je vitaliteit. Daarin word je bekrachtigd, word je bemoedigd. Je wordt weer met het hoofd omhoog gegeven. Dat is... Kijk, we zijn maar niet... Ik ken heel wat gelovigen die een beetje op dat standpunt staan, en ik begrijp ook wel hoe dat komt. Namelijk dat we eigenlijk allemaal als gelovigen los zand zijn. Oké, straks zullen we allemaal bij elkaar zijn, maar dat we nu een lichaam zijn, betekent eigenlijk niets voor hen. We zijn allemaal gewoon individuele gelovigen. "En ik heb het woord en ik lees de Bijbel en that's it. En alsjeblieft, nee, niet te veel contacten en banden, want ik sta op mezelf." En dat is niet zoals het hoofd het lichaam voorziet.

Het hoofd voorziet juist — we zullen dat trouwens de volgende keer ook heel duidelijk zien — juist door die contacten en banden. Want we vormen namelijk een eenheid. Dat is geen theorie, dat is de praktijk. De praktijk is dat wij inderdaad kracht en leven ontvangen, juist door connecties, door de contacten die we hebben. En ook door banden. Contacten zou je nog als één op één kunnen beschouwen. Je hebt persoonlijke contacten, en banden dat is dan wat grootser: bepaalde middelen die aan elkaar binden. In feite is een samenkomst ook zo'n band of een verband. Nou, dat zijn de middelen waardoor je elkaar ook treft, waardoor je elkaar ook ziet en waardoor het hoofd zijn lichaam voorziet. En dat betekent dus dat elkaar zoeken en elkaar vinden maar geen luxe is. Trouwens, ik weet niet of uw ervaring ook zo is, maar het is inderdaad van letterlijk vitaal belang. Namelijk om bemoedigd te worden. Kijk, en dat is wederzijds. Het is maar niet zo van: "ik heb de ander nodig", maar de ander heeft u net zo goed nodig. Door contacten en banden wordt namelijk dat lichaam in stand gehouden en bekrachtigd.

En dat is dus het enorme belang. Dat betekent dus dat we allemaal worden ingezet daarin. We worden allemaal ingezet om de ander te bereiken. Omgekeerd ook: al die anderen worden ingezet om mij te bereiken en te bekrachtigen en te geven wat ik nodig heb. Dus de onderlinge connectie — en dat is organisch, godzijdank. Want ik zei zojuist: er zijn mensen die daar een broertje dood aan hebben. En het idee is, vind ik heel logisch... Meestal zijn dat mensen die uit instituten komen en die altijd onder de knoet gehouden werden. Je moest dit en je moest dat en dergelijke. En op een gegeven moment kom je tot de ontdekking van het evangelie, en dan zeg je: "Goh, het is toch compleet anders?" En eigenlijk ben je dan helemaal afgeknapt op mensen in het algemeen. Daar komt het op neer. En wat er dan vervolgens gebeurt is: "Ik heb het woord en ik heb de ander niet nodig." Maar feitelijk is dat ook heel liefdeloos als je zegt: "Ik heb de ander niet nodig." Want dat lichaam wordt namelijk in stand gehouden door contacten en banden. Zo doet dat hoofd dat. Dat is ook wat een lichaam is, anders is het puur een theorie.

Een lichaam is gewoon een netwerk, een heel groot netwerk, en dat wordt op een onvoorstelbare, onverklaarbare wijze ook in stand gehouden. Het bestaat. En ieder punt, de 'dot', wordt met elkaar verbonden en heeft betekenis. En in dat netwerk is iedereen van belang. Dus wat Paulus hier benadrukt, is de enorme praktische betekenis van inderdaad dat netwerk dat het lichaam is. Inderdaad dus, de gelovigen zijn onderling geen los zand, in de regel, en ze maken deel uit van een netwerk. En dat netwerk is niet geregistreerd — nogmaals, dat is geen mensenwerk. Het is niet zo dat je in een ledenlijst staat geregistreerd; hij hoort erbij of zij hoort er niet bij. Nee, helemaal niet. Maar je vormt met elkaar een levend netwerk, omdat je datzelfde woord, diezelfde rijkdom en diezelfde persoon kent en dat deelt met elkaar. En hoe onderhoud je dat? Hoe blijft dat vitaal? Hoe word je voorzien en hoe wordt de ander voorzien? Wel, door contacten en banden.

▶ 51:25 Samen Stappen: Verenigd Door een Goddelijke Groei ↑ hoofdstukken

En nu lees ik even verder: "door contacten en banden wordt voorzien en verenigd worden". Dat geeft dus aan — ik zat even te zoeken naar een woord — dat we door contacten en banden verenigd worden. Dat is logisch, want er staat hier in het Grieks een woord dat, als je het weer opsplitst in zijn elementen, vaak heel bijzondere ontdekkingen geeft. Het geeft bijzonder licht op het woord waaruit het is samengesteld en hoe het is opgebouwd. Letterlijk betekent het "samen stappen". Nee, dat heeft niets te maken met wat je op zaterdagavond doet met je vrienden of zo. Dat kan ook samen, dan gaan we samen stappen. Maar hier neem je inderdaad samen stappen; samen ga je de weg.

Elders in het boek Handelingen wordt het trouwens heel anders weergegeven. "Wij maakten daaruit op", wordt er dan in de NBG-vertaling gezegd. Andere vertalingen zeggen: "wij concludeerden". Dat wil zeggen: samen tot een slotsom komen. Samen kom je tot een ontdekking en word je dus verenigd. Mooi hè? Dat verenigd worden heeft dus te maken met het feit dat je door contact en banden dezelfde rijkdom deelt en samen ook met elkaar hetzelfde concludeert. Er is dus een geestelijke ontdekking die je met elkaar doet. Dat wordt niet opgelegd, dat gaat heel organisch. In een organisatie worden dingen opgelegd, maar in een organisch verband gaat het allemaal vanzelf. Nou ja, dat komt nauw kijken, maar in die zin wordt er vanuit het Hoofd voorzien via contacten en banden. Het zorgt ervoor dat waar we het Woord spreken en die dingen met elkaar delen, we verenigd worden. Dan gaan we dezelfde conclusies trekken en doe je dezelfde ontdekkingen.

En dat is echte eenheid. Eenheid is niet dat we allemaal lid zijn van dezelfde club; dat is geen echte eenheid. Echte eenheid is dat je elkaar geestelijk herkent. Hoe vaak hebt u niet dat u iemand ontmoet en er meteen die band is? Want je herkent elkaar gewoon in hetzelfde Woord dat je deelt. Nou, dat zijn contacten en banden. Zo worden we verenigd en die contacten en banden bewerken dus vereniging. Daarmee bedoel ik trouwens geen organisatie, maar de vereniging van... taal is soms complex hoor. Ik bedoel vereniging niet als een club of een instituut, maar dat je verenigd wordt. En dat is feitelijk ook wat liefde is, toch? Je wordt gesmeed tot een eenheid. Men zegt wel dat de definitie van liefde de hang naar eenheid en eenwording is. Wel, dat is wat we met elkaar beleven.

Het is helemaal niet romantisch in dit geval. Ik heb er niets op tegen, maar ik bedoel dat dit geen romantisch lied is. Nee, dit is... je bent een eenheid, maar je beleeft die eenheid ook door contacten en banden. Door samen de dingen te ontdekken en samen zo ook een eenheid te beleven op een steeds hoger en dieper niveau. Ik weet niet hoe ik het precies moet zeggen, maar in ieder geval word je zo verenigd. En dan staat erbij: "groeiend in de groei van God". Ja, "samenhang ontvangt het de wasdom van de goddelijke wasdom", zegt de NBG-vertaling dan. Maar letterlijk staat er dit, u ziet het hier: het groeit in de groei van God. Je moet dat niet verkeerd opvatten, alsof God groeit. Nee, het is de groei die God genereert, die van Hem is. Hij geeft op die manier een goddelijke groei, een groei die typisch bij Hem hoort en die van Hem is.

En zo groeien we. Dat groeien kun je opvatten in kwalitatieve zin, dat wil zeggen: je gaat dingen ontdekken en je groeit geestelijk. Maar ik geloof dat het zelfs numeriek is, dus ook in aantal. Hoe worden andere mensen betrokken in dat lichaam? Gewoon ook weer door contacten en banden. Je ontmoet mensen en je spreekt erover. En als het hart ervoor geopend wordt — wat geen mensenwerk is — dan komen zij ook bij dat lichaam. Door contacten en banden groeit zo dat lichaam. Dat is organisch. Dat werkt door het Woord, daar hoef je niets voor te organiseren, want dat is wat het Hoofd doet.

Het valt me altijd op dat mensen nog wel eens kritiek hebben. Dan zeggen ze: "Ja, maar van wat voor organisatie gaat dat dan uit?" Het is allemaal zo "low profile", zoals ze dat noemen. Er wordt niets gehoord. Oké, we komen bij elkaar en we doen het Woord open. Dat kan in allerlei connecties. "En wie leidt dat dan? Niemand." Maar wie regelt dat dan allemaal? Mensen vinden dat vaag en dat begrijp ik nog goed ook, want je hebt het over Iemand die verborgen is en die ons bij elkaar houdt. Eén ding hebben ze wel in de gaten: het is hetzelfde Woord, diezelfde boodschap die hen bij elkaar brengt, maar ook bij elkaar houdt. Met alle verschillen die er zijn; ook dat hoort er trouwens bij. Want juist door contact en banden verrijk je de ander. Want wat u niet weet, dat weet ik, en meestal is het natuurlijk omgekeerd: wat ik niet weet, dat weet u. Nou oké, zo vul je elkaar aan door die wisselwerking van connecties.

Door contacten en banden groei je werkelijk en beleef je de eenheid. En ik hoop dat daarmee... dit is de eerste aanzet en daar wil ik het graag bij laten. Ik hoop u daarmee ook iets te hebben laten zien van hoe Paulus de geweldige betekenis van de waarheid van het lichaam concreet maakt. Het is dus niet zomaar iets van: "Ja, we zijn een lichaam en straks horen we bij elkaar en dan zal dat blijken". Nee, nu! Nu al, door contacten en banden, worden we voorzien en voorziet Hij het hele lichaam. Zullen we het daarbij laten?