▶ 00:00 Introductie en Context van de Titusbrief ↑ hoofdstukken

Het kan zo treffen dat alleen de titel al genoeg is om je blij te maken, en in dit geval is dat ook zo. In de auto hiernaartoe had ik het met mijn schoonmoeder nog over het onderwerp van vanmorgen: de gelukkige hoop. Dan heb je eigenlijk alles al gezegd, en toch volgt er nog wat meer. Ik wil dat graag eens toelichten. Wat Art zojuist naar voren bracht over lechaim – het leven – dat is wat we voor de boeg hebben. Dat is wat aan het licht is gekomen tweeduizend jaar geleden, toen de dood werd overwonnen. Welnu, dat gaan we tegemoet en dat bepaalt ook onze kijk op dit onderwerp.

Ik wil jullie vanmorgen graag meenemen naar de Titusbrief. Om even context te geven: deze brief heeft de apostel Paulus geschreven, vermoedelijk – er zijn ook wat andere opvattingen over, maar dit is toch wel het meest waarschijnlijke scenario – na zijn eerste gevangenschap. Dat waren die twee jaren dat hij in Rome was, zoals je aan het slot van het boek Handelingen leest. Daarna is hij weer vrijgekomen en is gaan reizen, en dat moet dan ergens na het jaar 62 geweest zijn. Hij was op weg, zo lees je in hoofdstuk 3 van deze brief, naar Nikopolis. Dat ligt daar net onder het huidige Albanië. Volgens mij is het nog Griekenland, als ik me niet vergis. In elk geval zou hij daar gaan overwinteren.

Hij schrijft deze brief aan wat hij noemt zijn kind, Titus. Van deze Titus weten we – niet zozeer uit deze brief zelf als wel uit andere brieven, in dit geval de brief aan de Galaten – dat hij een Griek was, een niet-Jood en ook niet besneden. Paulus heeft intensief met hem samengewerkt, hoewel we hem in het boek Handelingen eigenlijk nooit tegenkomen, wat best eigenaardig is. In ieder geval noemt Paulus hem zijn kind omdat hij geestelijk door hem verwekt is. In die zin dat Paulus het Evangelie heeft verteld en gepredikt, en door zijn prediking is hij tot nieuw leven, tot geloof gebracht. Vandaar ook dat hij hem zo noemt. Hij was een jongere man, net als Timotheüs trouwens, die ook door Paulus zijn kind wordt genoemd.

Paulus had Titus op het eiland Kreta achtergelaten. Dat is geen verkeerde plek, zou je zeggen, maar in dit geval was dat niet om vakantie te houden. Hij moest daar nog een aantal dingen in orde brengen waar Paulus niet meer aan toegekomen was. Hij krijgt allerlei instructies om in de diverse steden mensen aan te stellen die in de ekklesia’s toezicht zouden houden op de leer die gepredikt werd: de gezonde leer. Grote nadruk krijgt dat in deze brief.

Dit even als brede omlijsting van de brief, dan weten jullie in ieder geval een beetje waar het over gaat, wanneer het geschreven is en wat de motieven waren. In Titus 2 lees je een hele reeks van aanwijzingen en instructies die Paulus geeft aan diverse groepen. Hij begint met instructies aan de oudere mannen en ook aan de oudere vrouwen, en daarna de jongere mannen en de jongere vrouwen. Na die categorieën te hebben aangesproken, volgt eigenlijk de allermooiste categorie nog. Dat is een buitencategorie omdat die feitelijk niet valt in de natuurlijke indeling die tot dusver aan de orde was gekomen. Ik bedoel, we zijn allemaal ofwel een oudere, ofwel een jongere. Soms kun je je trouwens de vraag stellen in welke categorie je hoort; bij de ouderen of de jongeren? Dat is heel relatief. Ik ben ouder dan een heel aantal mensen hier – de meesten misschien, dat weet ik niet – maar ik ben ook weer jonger dan anderen, dus het hangt er maar net vanaf. Het zijn relatieve begrippen: je bent altijd ouder of jonger dan een ander.

▶ 04:38 Instructies aan Slaven in een Rechteloze Positie ↑ hoofdstukken

Maar slaven is een heel andere categorie. Dat is niet een natuurlijke indeling, maar dat is een maatschappelijke positie of een maatschappelijke status die wordt aangegeven; een status die wij in onze dagen officieel tenminste niet meer kennen. We zeggen immers dat al anderhalve eeuw de slavernij is afgeschaft – daar kun je trouwens je vraagtekens bij zetten, maar dat laat ik nu even rusten.

Het idee bij een slaaf is dat je feitelijk de lijfeigene bent van de ander. Je bent het bezit van je meester, van je heer. Je bent 24/7 het eigendom van. En dat betekent dus dat je in de praktijk gewoon rechteloos bent. Dat wil trouwens niet zeggen dat je per definitie een heel slecht leven had, want dat hangt volledig af van de heer of de meester van wiens eigendom je bent. Je kon ook een hele hoge status hebben, zelfs zeer rijk zijn en een riant leven leiden, maar toch een slaaf zijn. Maar je was in ieder geval in de praktijk, in het algemeen, rechteloos en zeer beperkt.

Juist deze slaven worden door Paulus nu aangesproken en hij geeft de allermooiste aanwijzingen juist aan hen. Die blinken echt uit, ik vind dat fantastisch. De aanwijzingen die hij geeft aan de ouderen, de jongeren en de mannen en vrouwen zijn prachtig; het is geweldig hoe hij laat zien hoe een leven eruitziet dat in verhouding staat tot de gezonde leer en daar iets van demonstreert. Maar wat hij over de slaven zegt, over wat zij mogen doen, dat steekt er boven alles uit. Juist in een maatschappelijke positie die feitelijk donker is, omdat je inderdaad geen rechten hebt, straalt tegen die donkere achtergrond een geweldig licht. Dat wil ik graag laten zien.

Paulus zegt: "Slaven zouden zich onderschikken aan hun eigen meesters." Daaruit blijkt in de eerste plaats al iets heel bijzonders: Paulus had geen politiek programma. Paulus predikte niet de revolutie. Hij heeft ook nooit vooropgestaan in demonstraties om de slavernij af te schaffen. Helemaal niets. Het ging totaal niet om het hervormen van politieke of maatschappelijke structuren; dat was Paulus' insteek totaal niet. Integendeel, hij zegt: slaven zouden zich onderschikken aan hun eigen meester. Ze zijn hun eigendom en daar kun je van alles van vinden, maar het is zoals het is. Je bent het eigendom.

Wat doe je dan in zo’n situatie? Wat hij tegen hen zegt, is een vanzelfsprekendheid: als je in de gelegenheid bent – dat zegt hij in de andere brief, 1 Korinthe 7 – om vrij te komen, dan moet je dat vooral aangrijpen. Maar als je je in die positie bevindt, schik je dan gewoon onder. Je schikt je in, maar je schikt je ook onder, want je staat nu eenmaal onder die meester of heer in termen van hiërarchie.

Ik vind dat je alleen al in zo’n wijze van uitdrukken iets ziet van de aard van het evangelie. Het gaat niet om de maatschappij of de wereld te verbeteren; daar is God vandaag ook helemaal niet mee bezig. Mensen denken dat soms wel en die menen dat ze met allerlei maatschappelijke en politieke programma's aan de slag moeten, maar deze huidige aeon wordt er niet beter op. Dat is ook helemaal niet de bedoeling. God gaat straks in de toekomende aeon, die binnenkort gaat aanbreken, orde op zaken stellen. Dan wordt het verhaal totaal anders. Maar in deze tijd is dat niet aan de orde en zouden we ons gewoon schikken, of in dit geval onderschikken, in de hiërarchie waarin we geplaatst zijn.

Slaven zouden zich onderschikken aan hun eigen meesters, "in alles welgevallig zijn, zonder tegenspraak". Daar moet je even bij stilstaan. Je bent een rechteloos iemand, en zeker als er misbruik van wordt gemaakt door jouw heer of meester die onredelijk is, dan is het nogal wat om je te onderschikken en het hen naar de zin te maken. In bijna geen vertaling durven ze het aan om te zeggen "hen naar de zin te maken", maar dat is wat "welgevallig zijn" betekent. Zonder tegenspraak. Moet je je voorstellen als er dingen zijn die volstrekt buiten de orde en onredelijk zijn; dan zegt Paulus: schik je nu maar, maak het die ander naar de zin.

En hij gaat nog verder: "niet iets ontvreemden". Je zou namelijk op het standpunt kunnen staan: "Ja, hoor eens even, die meester van mij doet zo onredelijk, die heeft eigenlijk alles van mij afgepakt, dan mag ik toch zeker wel wat terugpakken?" Nee, niets ontvreemden, maar integendeel – dat is de positieve kant – "alle goede trouw betonen". Waarom dan? Hoe dan? Nu komt het geheim.

Je zou zeggen: deze dingen doe je toch niet in zulke omstandigheden? Hoe kun je je zo onderschikken? Je onderschikken is één ding, dat je zegt: "Nou ja, het is niet anders", maar dat je dan met een lang gezicht rondloopt... Nee, Paulus zegt: maak het nu zo dat jouw heer, jouw meesteres of wie dan ook boven je staat, het naar de zin heeft. Betoon goede trouw.

Ik vind deze tekst in Titus 2 vers 10 zo uitnemend, zo geweldig. Dit is de clou: "opdat zij de leer van God onze Redder zouden versieren in alles." Als je zeg maar punten zou zetten achter wat ik tot dusver gezegd heb, dan begrijp je het niet. Dan begrijp je totaal niet waar het Paulus om te doen is. Het gaat niet om bepaalde morele instructies, of dat je uiterst je best moet doen om dit of dat te doen en dat dan het onmogelijke van je gevraagd wordt. Nee, ik zeg deze dingen waarom? Omdat jullie bij uitstek, juist vanwege die maatschappelijk duistere achtergrond – rechteloos en zo beperkt – de gelegenheid hebben om die leer te sieren.

▶ 11:42 De Leer van God Onze Redder Versieren ↑ hoofdstukken

Juist jullie zijn in de gelegenheid om de leer van God onze Redder te versieren in alles. En ja, hier moeten we even halt houden, want eerst even dit: de leer van God onze Redder versieren. Ik weet dat een heleboel mensen het niet zo op ‘de leer’ hebben. Dat begrijp ik ook heel goed, omdat de meeste mensen bij leer — en dan bedoel ik niet het leer van je schoenen — denken aan de kerkleer. Nou, daar word ik, sorry dat ik het zeg en ik wil niemand op de tenen trappen, maar bij orthodoxie word ik niet blij. We zeggen wel eens: de leer is saai. Ja, echt wel. Maar hier gaat het juist om dé leer. Het is heel opmerkelijk, je moet er maar eens op letten: het gaat erom de leer van God onze Redder te versieren in alles.

Het idee is dus niet wat veel mensen zeggen: de leer is eigenlijk alleen maar een instructieboekje omdat het om de praktijk gaat. De gedachte is dan dat de leer alleen de theorie is, zoals je een theorie-examen hebt voor het autorijden. Die theorie is dan noodzakelijk om goed in de praktijk te kunnen functioneren. Paulus keert het echter precies om: het gaat om de leer. Welke leer? De leer van God onze Redder, om die te versieren. Het is dus niet zo dat de theorie of de leer gericht is op de praktijk, maar het is omgekeerd: de praktijk is gericht op de leer. De praktijk is ondergeschikt. En waarom is ze ondergeschikt? Wel, omdat alles overtroffen wordt door de leer, het onderwijs en de inhoud van dat onderwijs.

De leer van God onze Redder. Waarbij je bij ‘onze’ zou kunnen denken aan ons als gelovigen. Dat is ook zo, God is onze Redder als gelovigen, maar ik zal u dit vertellen: Hij is de Redder van alle mensen, en speciaal van de gelovigen. Het hele idee dat Paulus hier uiteenzet, de leer, is zo ongekend feestelijk. Wat is die leer? God is de Beschikker, de Schepper, Hij die alles in Zijn hand heeft, stuurt en regisseert. Die God is onze Redder, de Redder van alle mensen. De leer is dus niet dat wij iets moeten doen. De leer wijst op God en wie Hij is: de Beschikker, de Redder, de Schepper. Hij is de Redder om niet.

Die leer is zo feestelijk. Daarom zegt Paulus dat zij de leer van onze Redder moeten versieren. In dit geval gaat het nog steeds over de slaven. Natuurlijk kun je zeggen dat dit voor ons allemaal geldt als gelovigen, maar het wordt hier specifiek gezegd naar aanleiding van de positie van slaven, opdat zij de leer van God onze Redder zouden versieren in alles. Het idee is: het leven is een feest. Nou ja, als je naar buiten kijkt klopt dat soms wel aardig, maar laten we wel wezen: het leven is lang niet altijd een feest. Het motto is vaak: het leven is een feest, maar je moet zelf de slingers ophangen. Nou, daar kun je alles van vinden, maar het idee hier is dat de leer van God onze Redder zélf zo feestelijk is dat deze het verdient om versierd te worden.

En wat is die versiering? Dat we juist in omstandigheden waarin we rechteloos zijn, beperkt zijn, waarin er armoede of tekort is en waarin je zo weinig kunt, juist daar de leer van God onze Redder laten schitteren en stralen. Wanneer je bent zoals die slaven in die omstandigheden. Als je aan mensen vraagt hoe hun bestaan is, dan hoor je vaak: "Nou, het is een tranendal." Het leven kan zwaar zijn. Juist in omstandigheden die helemaal geen aanleiding geven om je te verblijden, juist dan kun je laten zien hoe geweldig en overtreffend de leer van God onze Redder is. Want dacht u wat? Als zo'n slaaf zich juist bij een heel onredelijke meester en in moeilijke, zware omstandigheden zo opstelt, dan vraagt men zich af: hoe kan dit?

Er wordt niet eens van die slaaf gevraagd dat hij iets vertelt; meestal wordt er helemaal niet naar zijn mening gevraagd. Maar zijn leven is gewoon één ode, één sieraad van wat de leer van God onze Redder vermag. Hoe geweldig rijk dat is. Zelfs in die omstandigheden kun je je verblijden en kun je iets laten zien: "God houdt van jou, ook al ben je een kreng van een vent. God is jouw Redder, dat wil ik je graag laten zien. Wat jij ook doet en hoe mijn omstandigheden ook zijn, Hij is mijn Redder en Hij is jouw Redder. Hij is de Redder van allen en daarom ben ik zo blij en kan ik me zo opstellen." Hoe schitterend blijkt de leer van God onze Redder dan te zijn. Dat is een sieraad.

Het is ook een voorrecht om zo de genade te leren kennen. Er moet niets ‘van het hart’. Ik heb al zo vaak meegemaakt dat preken over de praktijk van het geloof een zware last worden. Neem een brief als de Romeinenbrief, de Efezebrief, de Kolossenbrief of de Titusbrief. In veel brieven zie je eerst een uiteenzetting van de leer en daarna een praktische applicatie; hoe die leer zich bewijst en uitwerkt in de praktijk. Vaak wordt het dan zo gebracht: "Die leer dat God Redder is om niet, daar word je helemaal blij van. Maar... en dan komt het... er is ook een praktijk. Het is niet alleen maar feestelijk, wij moeten in onze praktijk ook wat laten zien." Wat er met de ene hand gegeven wordt, wordt met de andere hand weer afgepakt. Je wordt weer belast met allerlei dingen die 'moeten'.

De clou daarvan is dat men denkt dat de praktijk een last is, terwijl Paulus precies het tegenovergestelde zegt. Hij zegt dat het een voorrecht is. De jaren die we hier verblijven, of je het nu verwacht of niet, die komen toch wel. Je zou kunnen zeggen dat het geen zin heeft, want God ziet ons aan in Christus en die jaren hier zijn maar 'voor spek en bonen'. Maar nee, de jaren die we hier nog hebben in dit bestaan — dat inderdaad dikwijls een tranendal is — daarin valt ons het voorrecht ten deel om de leer van God te versieren. Om te laten zien hoe geweldig het is om Hem te kennen. Dat is een reden om te danken. Het is bizar als je het vergelijkt met mooie, rijke dingen zoals een diner dat je is aangeboden of een geweldige vakantie. Het is een voorrecht dat je mag vieren. De leer van God versieren, of 'tot sieraad strekken' zoals een andere vertaling zegt. Het is genade. Genade om die leer te kennen en je ogen daarvoor geopend te hebben, maar ook genade om die leer in je leven te mogen versieren. In alles, staat erbij. Elk aspect kan een diamant worden, een sieraad dat vertelt hoe geweldig die leer van God onze Redder is. En nou komt het, ik ga verder.

▶ 22:47 De Reddende Genade Verscheen aan Álle Mensen ↑ hoofdstukken

En nu komt vers 11, dat vers is redelijk bekend. Nou ja, bekend wat heet voor het gehoor. Want Paulus gaat dit motiveren en dat is dikwijls onbekend. Hij zegt dan vervolgens in vers 11: "Want de reddende genade van God verscheen aan alle mensen." Dat "want" is dus redengevend. Het is een nadere toelichting en het verklaart waarom hij eerder zei dat we de leer van God onze Redder moeten versieren.

Maar hoezo de leer van God onze Redder? Nou, de leer dat God onze Redder is, is zo omdat de reddende genade van God is verschenen aan álle mensen. Ja, zoals je de zon ziet opkomen die schijnt, zo verblijdt dat licht van Gods genade — genade betekent vreugde om niet — deze hele wereld met de waarheid. Ik, die dit alles gemaakt heb, Ik ben jouw Creator, maar Ik ben ook jouw Redder, of je dat nou gelooft of niet. Dat kun je gewoon tegen iedereen zeggen, tegen al die miljarden mensen. Hoe ze ook leven, of ze nou in de goot zitten of dat ze tot de elite behoren, dat maakt niet uit. God zegt dat het geen verdienste is; het is niet iets wat je verdient of iets op basis van een prestatie.

En ik moet er nog iets bij zeggen. Ik zei net twee keer iets onaardigs over de orthodoxie, en daar komt er nog een derde aan. Men zegt namelijk vaak: "Nou, je denkt toch zeker niet dat het allemaal maar mooi en leuk is? Nee, dat aanbod van genade is voor alle mensen." Ik zeg het nu expres even met deze toon. Trouwens, zelfs dat aanbod wordt vaak nog ontkend, zelfs voor de mensen met een reformatorische achtergrond — zij weten nu waar ik het over heb. Mag de genade van God zomaar aan iedereen aangeboden worden of is dat beperkt? Daar wordt over gestreden.

Jij kent dat wereldje volgens mij wel, Adriaan. Maar dan is het een "aanbod" en in feite schuift dan het paneel; er zijn verschillende keuzemogelijkheden. Men vraagt: hoe breed is dat aanbod van de genade? Voor sommigen is dat heel breed en bij anderen is het heel smal. Maar het is allemaal een aanbod. En weet u, allemaal zitten ze ernaast. Ja, dat klinkt zwaar arrogant, maar ik aarzel niet om het te zeggen: het is geen aanbod! Het is een bericht. Evangelie betekent een goede tijding of een goed bericht. Met dat laatste woord heb ik heel veel, om een of andere reden. Het is een bericht, een mededeling: God ís jouw Redder.

Kijk naar wat men van 1 Timotheüs 4 vers 10 gemaakt heeft in de vertalingen. De Statenvertaling heeft: "een Behouder aller mensen". De NBG-vertaling zegt ook dat Hij een Redder is van alle mensen. De NBV-vertaling zegt echter dat Hij een Redder is voor alle mensen — en dan heb je het weer: dat aanbod. "Het is voor alle mensen, je hoeft het alleen maar aan te nemen." Dat is dus geen evangelie. Ik durf echt te zeggen: op het moment dat je nog denkt in termen van aanbod, dan betekent dat namelijk dat er altijd nog een voorwaarde is dat jij dit aan moet nemen. Dan zeg ik: dat is toch bijna niks? Maar daar heb je het: bijna niks. Het is "bijna gratis". Bizar. "Bijna gratis" is gewoon wartaal. Dat is niet gratis, dat is misleiding. In de commerciële wereld proberen ze je met reclamefolders ook altijd daarmee om de tuin te leiden, zodat je denkt dat je het zomaar krijgt, maar het is helemaal niet waar.

God heeft niet alle mensen gered; dat staat hier ook niet. God redt alle mensen. Dat wil zeggen: Hij zal op Zijn tijd en wijze alle mensen redden, en Hijzelf vervult de voorwaarden. De Bijbel zegt toch: door geloof? Jawel, door geloof. En Hij opent harten, Hij opent oren, Hij opent ogen en Hij maakt dat we tot die herkenning komen. Dus alles is genade. God is de Redder van alle mensen. Alsjeblieft.

Dit was het brandpunt — hoe was het ook weer: "Goedenavond". Gisteren had ik een gesprek met iemand en dat ging er precies zo over. Het is een mededeling. Weet je wel, zoals in een nieuwsbrief: dit is wat het is. Of je het nou gelooft... wat maakt het uit? Het maakt heel veel uit op het moment dat je het gelooft, want dan gaat het zijn werk doen. Als het niet geloofd wordt, dan neem je het ter kennisgeving aan, maar het rendement ervan zul je nooit beleven. Dat is waar, maar de mededeling stáát. Hij is jouw Redder, ongeacht wie je bent. Het is een mededeling en het is voor alle mensen. Hij redt alle mensen, op Zijn tijd, op Zijn wijze. Laat dat maar aan Hem over.

En ja, je valt natuurlijk enorm in de prijzen. Paulus spreekt ook over een lotsdeel. Het is gewoon een lot uit de loterij als je het nu al mag kennen. Ook dat valt je toe. "De reddende genade van God is verschenen aan alle mensen." Ik ken geen rijkere boodschap dan dat. Ik ben inmiddels 62 jaar en ik heb in de christelijke godsdiensten der wereld heel goed gekeken, maar dit hoor je nooit. Of dit wordt allerwege ontkend. Maar dit is zo onovertroffen. Weet u waarom? Het vraagt van mij niks. Ik kan hier niks aan stuk maken. Het is gewoon wat het is. Het is de mededeling, zo groot en zo rijk, en dat maakt juist ook zo enorm blij. Het is de genade, de reddende genade van God die verscheen aan alle mensen.

▶ 29:45 Genade als Opvoeder in Ons Leven ↑ hoofdstukken

"Ons opvoedend..." Voor degene die de genade accepteert, dat wil zeggen: degene die het mag erkennen, wordt het hier inderdaad toegepast. Er staat trouwens een heel mooi woord in de grondtekst, een woord waar ons woord pedagogiek en pedagoog van afgeleid is. Vandaar ook de vertaling "opvoedend". Gods genade voedt op.

Je leest in Galaten 3 over de wet die ook een pedagoog was. Vanaf de Sinaï tot aan Christus was de wet gesteld als pedagoog. Maar voor ons is niet de wet de pedagoog. Paulus zegt er op andere plaatsen trouwens bij dat die wet eigenlijk alleen maar de bedoeling had dat de zonde meer zou worden. Dat klinkt misschien erg onorthodox, maar het is echt zo: de wet prikkelt namelijk tot zonde. Maar genade voedt op. Genade vertelt Wie Hij is. Niet wat jij moet doen, maar Wie Hij is en wat Hij bij machte is te doen.

Nu, straks, maar ook in ons leven. Daar denk je altijd te klein over. Want weet u, het is echt zo: op het moment dat je het hebt over de vraag: "Ja, wat kan ik nou voor Hem doen?", dan zit je al in de verkeerde modus. Dat valt altijd tegen. Dan denk je: "Wie ben ik nou? Ken Je mij? Ken Je mijn zwakheden, mijn achtergrond en mijn beperkingen? Jij hebt makkelijk praten." Dan krijg je dat soort gesprekken die naar de mens getrokken zijn, maar daar gaat het niet om. Het gaat er niet om wat ik kan of wat ik juist niet kan; het gaat erom wat Hij bij machte is te doen.

En weet u wat het mooie is? Op het moment dat je de vraag stelt: "Wat is Hij bij machte te doen?", dan merk je dat we daar altijd te klein over denken. Dat valt nooit tegen. Hij is altijd zoveel meer bij machte te doen dan wij — ik citeer Efeziërs 3 — dan we bidden of beseffen. Er staat zelfs nog bij: oneindig veel meer.

Genade voedt op. Dat is eigenlijk ook heel logisch. Als je iets hoort wat je zo blij maakt, dan verandert dat je van binnenuit, want dat hervormt je denken. Dat is een krachtbron in zichzelf. "Ons opvoedend", zo staat er, "opdat we de oneerbiedigheid en ook de wereldlijke begeerten zouden verloochenen." In de NBG-vertaling staat "goddeloosheid", en daar komt het in de praktijk ook wel op neer, maar letterlijk staat er een woord dat "oneerbiedigheid" betekent.

Het idee is: genade geeft vreugde om niet van God, namelijk dat Hij de Redder is van alle mensen. Dat maakt dat we deze dingen gaan verloochenen. Verloochenen betekent eigenlijk gewoon: iets niet erkennen en het negeren. Het aardige van dat woord is — en ik vind het wel leuk om dat even te vertellen — dat we ons vaak niet realiseren wat het woord "negatief" eigenlijk betekent. In "negatief" zit een aanwijzing opgesloten van wat je ermee moet doen, namelijk: negeren. Wat moet je met het negatieve? Negatief komt van het werkwoord negeren. Paulus zegt: "verloochenen".

Hoe negeer je iets? Dat is op zich een leuk psychologisch fenomeen als je erover doordenkt. Je kunt namelijk niet iets actief negeren. Mensen, u mag aan alles denken, behalve aan de kleur blauw. U mag nu niet aan blauw denken! Ja, dat kan dus niet. Je moet het blauwe negeren, maar door de focus op het verbod te leggen, wordt het juist geactiveerd. Trouwens, heel veel prediking komt daar ook op neer: vooral vertellen wat je niet mag. En wat gebeurt er? Het prikkelt. Het wordt geactiveerd. Vraag het maar aan Adam en Eva. "Van die boom? Niet eten." Dacht u dat God niet wist dat het eerste mensenpaar van die vrucht zou eten? Dat Hij Zich dat niet had gerealiseerd en toen op plan B moest overschakelen? Dat het een misrekening was?

U begrijpt dat ik nu heel sarcastisch ben. Anders gaat u straks zeggen: "Pieter vertelde vanmorgen dat God niet wist dat het eerste mensenpaar van de verboden vrucht zou eten, dat het tegenviel en dat God op plan B moest overschakelen." Dat zou toch bizar zijn? Dan heb je geen God! Bij Hem gaat er nooit iets mis. Ook als de mensen iets doen waarvan God zegt: "Dat doe je niet", dan nog gaat het bij Hem niet mis. Kijk, dat zijn de marges waarin wij mogen denken met zo'n God.

Ons opvoedend, opdat we de oneerbiedigheid en de wereldlijke begeerten zouden verloochenen. Ik wil daar nog één ding over zeggen: niet alles wat wij negatief noemen, is werkelijk negatief in die zin. Juist deze week heb ik het daar nog over gehad. Pijn bijvoorbeeld is niet negatief. U zegt: "Ik vind het onaangenaam." Jawel, maar negatief wil zeggen dat je het zou moeten negeren. Maar pijn is niet iets wat je moet negeren; pijn is een boodschapper. God heeft ons lichaam zenuwen gegeven zodat het in staat is om pijn te herkennen. Dat geeft de boodschap: "Doe iets anders" of "Blijf daarvan af". Dat heeft een boodschap in zich, en die zou je juist niet moeten negeren of verdoven.

Nee, dat is net zoiets als wanneer je een rood lampje op je dashboard ziet branden en je pakt een hamer: bam! Zo, nu heb ik geen last meer van dat rode lampje. Er zit een automonteur in ons midden die weet dat het zo niet werkt, en daar hoef je trouwens geen automonteur voor te zijn om dat te begrijpen. Dan zeg je: "Ik heb nu geen last meer van dat rode lampje", maar je hebt wel een heel belangrijke boodschap genegeerd. Dus dat woord "negatief" moet je goed begrijpen.

Hier staat in ieder geval: de oneerbiedigheid en de wereldlijke begeerten verloochenen. Maar dat is eigenlijk ook de inleiding om het positieve te zeggen. Want je kunt namelijk alleen maar iets negeren als je aandacht geeft aan iets anders. Ik negeer iets doordat ik gewoon mijn aandacht op iets anders richt. En dan staat hier ook: het ene verloochenen om "met bezonnenheid, rechtvaardig en eerbiedig te leven in de huidige aeon."

▶ 37:11 Met Bezonnenheid Leven in de Huidige Aion ↑ hoofdstukken

Ja, met bezonnenheid is een sleutelwoord in deze brief. Het komt namelijk iedere keer weer terug. Het is, geloof ik, de zesde keer dat in deze korte brief dit woord 'bezonnenheid' wordt gebruikt, wat eigenlijk gezond verstand is. En dat staat tegenover die wereldlijke begeerten. Niet dat die begeerten op zichzelf verkeerd zijn, daar gaat het niet om. Maar het gaat erom dat men in de wereld zegt: "Je moet je begeerten volgen, je gevoel." Vooral vandaag de dag is dat de prediking. Mensen zeggen: "Je bent trouwens een dier en je moet gewoon doen wat je voelt."

Nou, de Bijbel zegt: "Wij zijn een mens en we hebben verstand gekregen." Gebruik dat gewoon; gezond verstand, bezonnen. Het wil niet zeggen dat begeerten verkeerd zijn, maar het betekent gewoon dat ze leiding nodig hebben. De wereld trekt het allemaal krom en verdraait dat, maar bezonnenheid staat tegenover die wereldlijke begeerten.

En er staat dan ook bij dat we rechtvaardig en eerbiedig zouden leven in de huidige aeon. De huidige eeuw. We vertalen het vaak als 'de huidige wereld', maar het is letterlijk de huidige aeon: het wereldtijdperk dat boos is. Maar te midden van die wereld mogen we rechtvaardig leven, dat wil zeggen: gelovig. God rekent immers geloof tot rechtvaardigheid. En we leven eerbiedig, dat wil zeggen: met ontzag voor Hem, in de vrees van Hem en met ontzag voor wie God is. Dat we zo zouden leven, staat dan weer tegenover de oneerbiedigheid die in de wereld heerst. Terwijl... ik ben een spreker...

▶ 38:59 De Gelukkige Hoop ↑ hoofdstukken

Met een lange aanloop, want nu pas kom ik bij mijn thema: de gelukkige hoop. Maar ik ben wel blij dat ik die eerste verzen erbij betrokken heb. Terwijl we uitzien... dat woord is wel leuk in het Grieks; dat betekent letterlijk zoiets als, wanneer je het in zijn elementen opsplitst: 'naartoe-ontvangen'. Het idee is dat je ergens naartoe gaat en bereid bent iets te gaan ontvangen. We hebben er eigenlijk een heel goed woord voor en dat is anticiperen. Je weet dat iets gaat komen en je gaat iets ontvangen, en je bereidt je daarop voor; oftewel, je ziet ernaar uit. Ik heb helemaal geen enkele moeite met dat woord: uitziende, oftewel het uitzien naar de gelukkige hoop.

Wat is nu die gelukkige hoop? We hebben in de Bijbel — we gaan straks nog een lied zingen over de gelukkige God, dat is 1 Timotheüs 1 vers 11 — maar nu dus ook de gelukkige hoop. Wij hebben een hoop, een verwachting die zo gelukkig is. Je kunt het trouwens op twee manieren opvatten, en allebei kloppen ze nog ook. Het is dus dubbelzinnig; het is niet alleen zinnig, het is dubbelzinnig. Want het is namelijk objectief: de inhoud van wat wij hopen is gelukkig. Dat waar we naar uitzien, als je je realiseert wat God nog in petto heeft met ons en zo met de wereld, met de volkerenwereld, met deze hele schepping... dat is mindblowing, dat is onvoorstelbaar. Ik ben ervan overtuigd dat we nog geen promille besef hebben van wat God voornemens is te geven. Die heerlijkheid, dat is de gelukkige hoop.

Dus objectief is die hoop inhoudelijk zo gelukkig, maar het is ook subjectief — en ik houd ervan om er op die manier tegenaan te kijken: het is namelijk ook zo dat juist doordat je die hoop hebt, het ons nu reeds gelukkig maakt. Dus niet alleen maar dat het uitziet op de inhoud van de toekomst, maar het is ook dat wat die hoop nu al uitwerkt in ons leven. Als je zo'n uitzicht hebt, dan maakt dat nu reeds gelukkig. Het sluit alle vrees buiten.

We zeggen wel eens: "Dit is ongeliefd, we zingen hem niet," maar we hadden hem kunnen zingen. Er is een gezang: "Die hoop moet al ons leed verzachten." Dan denk ik: zo, dat is toch een prachtig gezang? Ik heb gisteravond nog gekeken; volgens mij is het Gezang 214. "Komt, reisgenoten, heft het hoofd omhoog; voor hen die 't heil des Heeren wachten, zijn bergen vlak en zeeën droog." Zo is het. Geen psalm, maar een gezang. Hij gaat me straks gelijk geven.

Anyway, we kennen allemaal dat effect van hoop. Een mens kan niet zonder hoop. Je kunt een paar dagen zonder water, of zonder eten in ieder geval wel, maar niet zonder hoop. We zeggen ook: "Hoop doet leven." We hebben een levende hoop; ook dat is heel zinnig, maar het doet ook werkelijk leven. Nou, dat is toch geweldig. Terwijl we uitzien naar de gelukkige hoop... en dan staat erbij:

▶ 43:07 De Verschijning van de Heerlijkheid van de Grote God ↑ hoofdstukken

De verschijning van de heerlijkheid van de grote God en van onze Redder, Jezus Christus. Ik denk trouwens niet dat de verschijning van de heerlijkheid van de grote God slechts één enkel moment is. Misschien hebben we de neiging om aan zo'n moment te denken, maar ik denk dat dit veel grootser is. Het is een reeks van momenten; het is gefaseerd.

Je leest in Romeinen 8 — zojuist werd het nog aangehaald — dat het lijden van de tegenwoordige tijd het niet eens waard is vergeleken te worden met de heerlijkheid die komen gaat. In de NBG-vertaling staat 'weegt niet op tegen', maar er staat feitelijk: het is niet waard vergeleken te worden. Het is geen vergelijk. Dus hoe groot dat lijden van de tegenwoordige tijd ook is — en ik aarzel om het te zeggen, want je wilt dat lijden natuurlijk niet onderwaarderen; het is vaak gigantisch zwaar — maar juist dan, als Paulus zegt dat het niet waard is vergeleken te worden, zegt hij daarmee hoe onvoorstelbaar groot die heerlijkheid dan wel niet moet zijn die straks geopenbaard gaat worden.

In de eerste plaats denken wij als gelovigen dan aan dat moment dat we de Heer tegemoet zullen gaan. Ja, op dat moment zal Hij aan ons verschijnen. Maar Hij zal later ook aan Israël verschijnen en Hij zal voor de volkeren verschijnen. Uiteindelijk wordt de oude schepping zelfs een nieuwe schepping. Het is in fases gefaseerd, zo'n heerlijkheid van God, van de grote God. Er staat in het Grieks letterlijk de 'mega-God'. Die God is mega!

Nou, Zijn heerlijkheid is nu nog verborgen. Dat geldt trouwens ook voor onze Redder, Jezus Christus; Hij is nu verborgen. Dat is heel karakteristiek voor deze tijd: we zien Hem niet. Daarom verklaart de wereld ons natuurlijk ook voor gek. "Zie jij iets van Hem?" Nee, dat is ook zo. Maar wij wachten op Zijn verschijning, op Zijn apocalyps. Hij wordt straks onthuld, ook weer gefaseerd, voor allerlei doelgroepen. Maar kijk, dat is die gelukkige hoop: de verschijning van de heerlijkheid van de grote God en ook van onze Redder, Jezus Christus.

▶ 45:41 Vrijgekocht en Volijverig in Voortreffelijke Werken ↑ hoofdstukken

Die Zichzelf ten behoeve van ons gegeven heeft. En hier zijn dat specifiek ook de gelovigen. Dat wil zeggen hoe Christus Zich vandaag overgeeft – Hij die Zichzelf, en dan gaat het over Christus Jezus, onze Redder, ten behoeve van ons gegeven heeft. Je leest in Efeze 5 ook dat Hij Zich overgeeft aan ons om de gemeente, de ekklesia, stralend te maken. Hij geeft Zich over. Hij is vandaag niet bezig deze wereld – daar hadden we het al over – vorm te geven of te verbeteren. Ik ben blij trouwens dat ik dat ook niet hoefde te zeggen, want dan zou Hij toch niet erg succesvol geweest zijn als de Heer nu al tweeduizend jaar bezig zou zijn om deze wereld te verbeteren. Nee, Hij geeft Zich over om de ekklesia vandaag... Nou, we staan erbij. Opdat Hij ons vrij zou maken, vrij zou kopen – ik laat dat even voor wat het is – en te reinigen, en voor Zichzelf een volk rondom Hem zou reinigen. Hij doet dat, Hij geeft Zich over.

En weet u wat Hij doet in de praktijk? Hij geeft Zijn woord. Hij geeft Zijn woord, Hij spreekt. En weet u wat geweldig van dat woord is? Dat woord zegt niet van: jij moet dit, jij moet dat, of stelt onmogelijke eisen. Zijn woord zegt: weet je wie Ik ben? Heb je er wel eens aan gedacht hoe groot Ik ben, en wat Ik van plan ben, en hoe onvoorwaardelijk die heerlijkheid is? Hij wijst op Zichzelf. En dan ga je... ja, wat ga je dan doen? Dan ga je opzien naar boven. Dus zo reinigt Hij. Dat lees je ook in Efeze 5. Hij reinigt, Hij geeft Zich over aan de ekklesia en Hij zegt door het waterbad van het woord, door Zijn spreken, door Zijn uitspraak, door dat wat Hij ons toezegt en belooft, hervormt Hij ons denken en zo doet Hij ons ook stralen.

Ook dat is Zijn werk. Kijk maar eens in dit vers: "die Zichzelf..." Laat ik het even helemaal lezen: "...de eerlijkheid van onze Redder Jezus Christus, die Zichzelf ten behoeve van ons gegeven heeft." Dat is verleden tijd; dat heeft Hij al gedaan. Dat is ook wat de situatie nu is. Opdat Hij ons zou vrijkopen van alle wetteloosheid en voor Zichzelf een volk rondom Hem zou reinigen. Dat doet Hij dus; dat doet Hij Zelf. En Hij doet het ook voor Zichzelf, opdat wij zouden zijn voor Hem. En er staat bij, en daar eindig ik ook mee: "...een ijveraar van voortreffelijke werken." En op een gegeven moment zegt de tekst: "volijverig in goede werken." Letterlijk staat er een "ijver". Het Griekse woord zeloot betekent eigenlijk "kokend". Kokend van goede werken.

Dat woord, om even bij dat beeld te blijven van het water... Wel, dat doet ons wat; het verwarmt. Dat is misschien een beetje een rare beeldspraak nu het dertig graden is, maar het verwarmt ons, het verlicht ons en het maakt ons ook, het zet ook aan. Het is namelijk zo’n geweldig voorrecht om zo elke dag te mogen leven. En die voortreffelijke werken, dat is niet je best doen om maar schone schijn op te halen voor de wereld – van: kijk ons eens even. Nee, maar heb je je wel eens gerealiseerd hoe geweldig Hij is en wat Hij vermag? In feite zijn die voortreffelijke werken hier ook niets anders dan de leer van God, onze Redder, te versieren in alles. Is dat een voorrecht of niet om zo te mogen leven, gewoon elke dag? En juist – ik herhaal, dat is het laatste waar ik mee begon – juist in omstandigheden die daar geen aanleiding voor geven. Wanneer het allemaal moeilijk en donker is, juist dan gaat dit licht des te helderder, rijker, grootser en heerlijker stralen. Amen.