▶ 00:00 Introductie op de Proloog en de Betekenis van Logos ↑ hoofdstukken

Een hele goede morgen, vrienden in Epe! Wat goed om elkaar hier weer te mogen treffen. Het is een heerlijke reis naar de Veluwe als je op zondagmorgen zo de reis mag ondernemen; dat is anderhalf uur goede tijd in de auto. En nu wil ik jullie ook meenemen op reis, en wel naar een heel ver verleden, naar het absolute begin van alles.

U ziet achter mij geprojecteerd een wat merkwaardige titel die ik wellicht wat moet toelichten: de proloog van Johannes. Ik heb van sommige mensen al vernomen dat zij dachten dat ik het over wielrennen zou gaan hebben, want liefhebbers in die wereld spreken dan ook over een proloog. Dat heeft er ook wel een beetje mee te maken, want een proloog is gewoon een inleiding en een begin.

Eigenlijk is 'pro-log' – het is wel grappig als je het opsplitst in de elementen – een samenvoeging van 'pro' en 'log'. 'Pro' betekent 'voor' en 'log' heeft te maken met het woord. Eigenlijk is een proloog dus een voor-woord. Je ziet het ook in boeken wel: soms spreekt men over een inleiding en anders over een voorwoord, maar strikt genomen is een proloog een voorwoord.

Dat is in verband met het onderwerp van vanmorgen niet alleen zinnig, maar zelfs dubbelzinnig. Waarom? Omdat we inderdaad naar de eerste verzen gaan, de inleiding van het Johannes-evangelie. We gaan naar de eerste verzen van Johannes 1, maar bovendien gaan we het hebben over het Woord. In het laatste lied werd dat al prachtig verwoord: "Mijn ziel verlangt naar het Woord." Daar gaan we het vanmorgen dus ook echt over hebben, want het Johannes-evangelie begint inderdaad met het Woord, de Logos. Dat is namelijk het Griekse woord dat daarvoor gebruikt wordt. Ik moet er trouwens bij zeggen – en dat is meteen de waarschuwing die hier vanaf dit podium wel vaker klinkt en naar mijn idee zeer, zeer terecht is.

▶ 02:32 Waarschuwing voor Theologische Aannames in Bijbelvertalingen ↑ hoofdstukken

Het is nog wel eens het geval dat bijbelvertalingen... Laat ik dat even duidelijk vooropstellen: de Schriften zijn geïnspireerd. Vertalingen daarentegen zijn feilbaar. Dat wil zeggen dat ze ons, mensen, de tekst hergeven in hun eigen taal, en per definitie moet je daar altijd alert op zijn. Sommige vertalingen maken het wel heel erg bont. Vertalingen zijn op dit moment vaak erg gekleurd door theologie.

Ik zal u een voorbeeld geven als we het hebben over de proloog, de inleiding, de eerste woorden van het Johannes-Evangelie. Kent u de Bijbel in Gewone Taal? Je hebt in het Nederlands natuurlijk tal van vertalingen, en ik heb deze zelf ook in mijn bezit. De Bijbel in Gewone Taal, zo heet die vertaling, geeft het allemaal heel begrijpelijk weer. Maar dan moet je opletten. Waarom? Omdat je dan in feite getrakteerd wordt op het begrip van de vertalers. De vertaling geeft het weer zoals de vertaler begrijpt dat de tekst luidt. Dat betekent dus dat er een enorme filter tussen zit; tussen dat wat er staat zoals Johannes het ooit optekende, en dat wat de vertaler daaronder verstaat. Daar zit heel veel ruis tussen, om het zo maar eens te zeggen.

Johannes 1 vers 1 is een heel aardig voorbeeld, want er staat bijvoorbeeld in deze vertaling: "In het begin was Gods Zoon er al. Hij was bij God en hij was zelf God." Dat is heel begrijpelijk weergegeven, daar niet van, maar ik zal u vertellen: het staat er absoluut niet. Sterker nog, hier zit een hele grote dosis theologie in verwerkt. Dat wil zeggen: inzichten die men heeft en die vanuit de kerkgeschiedenis zijn meegekomen, en die voor de allermeeste mensen ook heel vanzelfsprekend zijn. De meeste mensen denken vanuit de leer van de drie-eenheid: één God, dat is Vader, Zoon en Heilige Geest; één wezen, drie personen. Maar ik zal u vertellen: al die begrippen kent de Bijbel niet. Zoek het woord maar eens op. Men zegt dat het woord drie-eenheid het belangrijkste woord is in de Bijbel of in het christelijk geloof, en dan te bedenken dat dit woord in de Bijbel überhaupt niet eens voorkomt. Er is zelfs niet een begrip dat daar zelfs maar op lijkt.

Dat zou toch in ieder geval bij ons alle waarschuwingslichtjes moeten laten branden. Want kijk, als je bijbels wilt denken, moet je ook bijbelse taal gebruiken. Bijbelse gezonde woorden, zoals Paulus dat noemt. Wat hier staat, is echt niet zoals het er staat. We hebben weleens kritiek in de protestantse wereld op de vertaling van het Wachttorengenootschap van de zogenoemde Jehovah's getuigen. Dat heet de Nieuwe Wereldvertaling en die zeggen in Johannes 1 vers 1: "In het begin was het woord en het woord was bij God en het woord was een god." Dat staat er ook niet. Hoewel ik erbij moet zeggen dat zij het minder bont maken dan de eerder genoemde vertaling.

Nu wil ik u niet gaan vermoeien met hoe het niet is; laten we gewoon kijken hoe het wel is. Daarbij geef ik meteen de disclaimer: ja, kijk, hier staat een man en ik geef u de dingen door, maar wees u zich ervan bewust en doe net zoals de Bereërs dat ooit deden. In Handelingen 17 vers 11 lees je dat zij luisterden naar wat Paulus te melden had en dagelijks in de Schriften nagingen of het zo was. Ik vertel de dingen zoals ik ze versta en ik geef de bonnetjes erbij. Ik laat zien: kijk, dat staat er. Ik heb zelfs een interlineair, een woord-voor-woordweergave, heel letterlijk allemaal. Dat doe ik, maar ik zeg er meteen bij: neem niet iets aan omdat André Piet het zegt. Want wie is André Piet? Zelfs als ik een instituut zou vertegenwoordigen of een hele grote organisatie die in Rome gelokaliseerd is, dan zegt dat allemaal niks. Dat is mensentaal. Het gaat erom wat er geschreven staat; dat is beslissend. Ik geef door wat ik heb vernomen, en het is jouw verantwoordelijkheid om na te gaan of het zo is. Dat is echt een heel belangrijke disclaimer die ik erbij geef. Maar goed, met dat gezegd hebbende, beginnen we bij het begin.

▶ 07:24 In het Begin Was het Woord ↑ hoofdstukken

Johannes 1. Het zijn altijd hele majestueuze vormen. Het klinkt soms wat mysterieus, zoals Johannes het ons leert. Maar dan zegt hij dit. Zo begint zijn evangelie. U weet dat Johannes een van de discipelen was, een van de intimi van de Heer Jezus. En hij heeft veel later pas — trouwens veel later dan Matthäus, Marcus en Lucas — dit evangelie opgetekend. Dat evangelie heeft een heel eenvoudig ontwerp, en dat klopt ook omdat het veel werkt met simpele contrasten als licht en duister, leven en dood, waarheid en leugen. Dat soort contrasten maken de dingen simpel. Maar ik zal u vertellen dat dit evangelie een enorme diepgang heeft en ook een geweldige hoogte. Kortom, zo simpel als het vaak wordt voorgesteld, is het evangelie beslist niet. Het veronderstelt eigenlijk ook de kennis van de voorgaande evangeliën van Matthäus, Marcus en Lucas.

In Johannes 1 staat: "In begin was het woord". Het is misschien wat raar Nederlands, "in begin", want wij horen daar normaal nog een voorzetsel bij te zitten: "in het begin". In het Grieks staat dat letterlijk gewoon zo: "In begin". Niet in een onbepaalde vorm, dus niet "in een begin", ook niet per se "in de beginne", maar gewoon "in begin". Deze woorden verwijzen direct naar het begin van onze Bijbel, namelijk het boek Genesis. Genesis 1 begint namelijk ook precies zo. Als je in de Griekse vertaling van Genesis 1 kijkt, dan zie je zelfs dat het exact dezelfde aanvang is: "In begin". In den beginne schiep God de hemelen en de aarde.

Nou gaan we dus helemaal terug. Ga niet vragen wat er daarvóór was, want dat is cirkelredeneren bij God. Hij is de Alfa en de Omega, Hij is het begin en het einde. Het begint met de schepping. Ga niet vragen wat er daarvóór was, want dat is juist wat de Bijbel "het begin" noemt. Hij heeft geen begin, Hij ís het begin. En in het begin was daar het woord.

Kijk, over dat woord hebben we het. In het begin was het woord. In het Grieks staat hier het woordje logos. Logos betekent letterlijk de expressie, de uitdrukking van een gedachte. We komen dit woord in onze taal op veel wijzen tegen in verwante woorden als logica, logistiek of een logo. Een logo is gewoon de uitdrukking van een gedachte, van een idee, een concept of de gedachte achter een bedrijf. Je ziet een logo, bijvoorbeeld een gele M, en dan weet je dat die ene letter staat voor een heel begrip, een concept, een gedachte; daar is het de expressie van. Trouwens, er zijn ook nogal wat wetenschappen die allemaal eindigen op "-logie". Er zijn ook een heleboel wetenschappen die eindigen op "-sofie", wat wijsheid is. Filosofie, theosofie, en noem maar op. Maar "-logie", denk aan theologie of psychologie. Ga maar na, er zijn heel wat woorden die daar allemaal mee te maken hebben.

Het idee is dat dit Griekse woord logos in de NBG-vertaling — die u wellicht hebt, maar misschien ook niet — op nogal veel verschillende manieren wordt weergegeven. Je kunt een concordantie pakken, zo'n trefwoordenregister, en dan kijken hoe dat Griekse woord logos vertaald is. Tegenwoordig heb je hele makkelijke interlineaire programma's waardoor je direct toegang tot die tekst hebt. Dan zie je bijvoorbeeld dat het woordje logos soms wordt weergegeven met een gesprek, een redenering, een bevel, een spreuk, een rekening, een rede of een tel. Een getal is ook zo'n logos. Wat ik er eigenlijk mee bedoel, is dat de logos een heel breed begrip is. Het is de expressie van een gedachte en afhankelijk van de context kan het verschillend vertaald worden. Maar er staat gewoon één woord, en ik hecht eraan om het zo precies mogelijk weer te geven.

Laten we, nu we dat woord wat geanalyseerd hebben, nog even teruggaan naar de tekst. In begin was het woord. Het woord. Welk woord? De expressie van een gedachte. Van aanvang af was dat er. We vullen verder nog niets in; we willen de tekst zo clean en onbesproken mogelijk benaderen. Wat staat er nu precies, even los van alle redeneringen over wat er precies staat? Nou, van aanvang af was daar de Logos, de expressie van de gedachte. En waar wijst dat naar? Naar waar Genesis 1 ook over gaat: God sprak! God deed Zijn woord, de Logos, klinken.

▶ 13:31 De Onzienlijke God Die Zich in het Woord Openbaart ↑ hoofdstukken

Kijk, niemand heeft God ooit gezien. Dat staat trouwens in datzelfde Johannes 1, in vers 18. Laten we even naar de tekst toe gaan: "Niemand heeft ooit God gezien." Dat is een belangrijk begrip, want voor zover God in het Oude Testament gezien wordt, dan is dat altijd via een boodschapper, een engel. De engel des HEEREN. Waarom? Omdat God de onzienlijke God is, de ongeziene God. Zo wordt Hij dikwijls genoemd in Exodus, maar ook in Timotheüs. Hij is de onzienlijke God. Vandaar dat Johannes zo absoluut kan zeggen, terugblikkend: "Niemand heeft ooit God gezien." Nee, Hij is de God die onzienlijk is.

En voor zover Hij Zich openbaart, bijvoorbeeld in de brandende braamstruik als Hij Mozes roept, dan lees je dat God verscheen en dat de HEERE sprak. Maar zelfs dan lees je dat het via een engel was. Die engel representeert dan God; hij spreekt namens God en zegt dan "Ik", maar het blijkt een engel te zijn. Je leest in Handelingen 7 dat aan Mozes in de brandende braamstruik een engel verschijnt die namens God spreekt. Dat is waar, maar Hijzelf is ongezien, de onzienlijke God. Ook bij de wetgeving wordt gesproken over dat God gezien wordt. Ja, maar daar wordt wel het commentaar bij gegeven op nogal wat verschillende plaatsen dat het door bemiddeling van engelen was. God is de onzienlijke God. Later lees je ook van de Heer Jezus: Hij is het beeld, de icoon — eikon staat er letterlijk — van de onzienlijke God. Dat is belangrijk. Hij wordt niet gezien, maar Hij wordt wel gehoord.

En dat is een heel belangrijke zin, want in het begin was het Woord en het Woord was naar God toe. Kijk, God sprak. "Hij zei...", dat zijn de eerste woorden die je leest in Genesis 1 vers 3. Er staat: "En God zeide: Daar zij licht." En er was licht. Iedere keer in Genesis 1 lees je bij een schepping staan: "En God zeide dat het land tevoorschijn kome." En het was alzo. God spreekt en het gebeurt. En realiseer je goed, even los van de context hier: wat is het Woord? Over Gods Woord denk je altijd te klein en te gering. Door Gods Woord zijn alle dingen tot aanzijn geroepen. Gods Woord is ook kracht. Er is niets wat zo krachtig is als Zijn Woord. Alles is ontstaan door een Woord.

Nu loop ik eigenlijk een beetje vooruit op wat Johannes ook gaat zeggen, maar laat ik even dit zinsdeel nemen: "En het Woord was naar God toe." In de NBG-'51 vertaling staat dat het Woord "bij God" was. Ja, die kan ik half goed rekenen, want eigenlijk staat dat er niet. Er staat hier een ander voorzetsel. Er staat niet para, maar pros. Dat is een voorzetsel dat een richting aangeeft: naartoe. In het Engels zeg je dan towards. Het is naar God toe. Ik zeg dat niet om interessant te doen, maar omdat het van belang is om het te verstaan. Het Woord is naar God toe; het Woord verwijst naar God.

Er staat letterlijk trouwens ook "de God". Dat klinkt een beetje vreemd: "de God". Maar we hebben het niet zomaar over een god, we hebben het over de God, de Ene namelijk. Er is maar één God en vandaar ook "de God". Er zijn goden in menigte, zegt Paulus, en heren enzovoort, maar voor ons is er maar één God. In de absolute zin is er maar één die alles gemaakt heeft en alles beschikt. Het Woord verwijst naar God. Als God zegt: "Daar zij licht", dan klonk dat Woord. Maar wie was degene die dat sprak? Dat was God. Dus dat Woord verwees naar Hem. Moeilijk is het niet hoor, natuurlijk niet. Wie spreekt daar nu? Wiens Woord is het? Nou, de Spreker. En wie is die Spreker? God zijnde. Dus het Woord verwijst naar Hem; het Woord was naar God toe.

En God was het Woord. Dus als God Zich bekendmaakt, dan is dat het Woord. Het Woord komt en dan is de vraag: "Hé, wie is dat?" Nou, dat is God. In onze vertalingen staat: "En het Woord was God." Ja, dat is logisch, want Hij wordt niet gezien, je kunt Hem niet aanwijzen, maar het Woord klonk. Daarvan zeg je: "Wie spreekt er? Wiens Woord is dat?" Dan zeg je: "Dat Woord, dat is God zelf." Ik weet dat hier heel veel over getheologiseerd is, maar als je helemaal teruggaat naar de basics en de Schrift met de Schrift vergelijkt, de tekst heel nauwkeurig in je opneemt, dan wordt het zo majestueus, maar ook simpel, eenvoudig en begrijpelijk. Natuurlijk, dat Woord was van God zelf.

En dat woordje "was", dat betekent ook dat het representeert. Als ik zeg: "De zeven kandelaren zijn de zeven gemeenten", dan wil dat zeggen dat die zeven kandelaren de gemeenten representeren. Of de vrouw die gij zaagt, dat is Babylon. Het een representeert het ander. Oké, dus God was het Woord. Het staat er trouwens net even andersom dan in onze vertalingen: "God was het Woord." Wie was die God? Nou, dat is het Woord. Dit was in het begin, zo gaat vers 2 verder, dit was in het begin naar God toe.

▶ 20:49 Alle Dingen Zijn Door Gods Woord tot Aanzijn Geroepen ↑ hoofdstukken

God, het woord, en vervolgens werden alle dingen door het woord. In het Grieks zeg je ook "panta", wat simpelweg "het al" betekent. Alle dingen werden door het woord. Let hier ook weer even op het werkwoord. Er staat: "alle dingen werden door het woord". Want kijk, er staat namelijk: "het woord was", maar "alle dingen werden". De schepping kwam tot aanzijn, het ontstond. Het werd, maar het woord, dat was.

Alle dingen werden door het woord. Weet u, ik zeg het er nog eventjes bij – ik maakte er net ook al een opmerking over – we denken vaak te gering over dat woord. Dat woord is creatief, letterlijk zelfs. Door het woord worden de dingen gecreëerd. Daarom komen we samen rond het woord. Waarom? Omdat we alles verwachten van het woord. Het gaat er niet om... want dat zie je natuurlijk meestal in veel prediking en religie, ook in de christelijke religie. Het is altijd gericht op wat de mens moet doen. De mens krijgt een opdracht: "dat moet je doen". Het is altijd een programma, altijd weer werken.

Maar dat is in de Bijbel niet zo. De Bijbel verwijst naar God, en God zegt: "Ik maak het, Ik beloof het, Ik doe het." Tegen Abraham wordt gezegd, terwijl hij naar de sterrenhemel kijkt: "Zo zal jouw nageslacht zijn." Niet: "ga je best doen" of "ga kinderen verwekken". Trouwens, dat kon hij helemaal niet eens, want zijn vrouw was onvruchtbaar en hij was zelf op een gegeven moment – zoals dat dan heet – een impotente oude man. Maar nee, God zegt: "Zo zal jouw nageslacht zijn", en dat woord heeft kracht. God vroeg niets, God belooft, God spreekt en dan gebeurt er wat.

Ik vind dat geweldig. Want we gaan gewoon aan Zijn voeten zitten en Zijn woord doet het werk. Men vraagt weleens: "Hoe zit dat nou? Is het woord of werk?" Welnu, het woord doet zijn werk. Hoe? Gewoon door het "amen". Dat lees je bij Abraham ook. Abraham gelooft God, en dan gaat het woord zijn werk doen. Het is een kracht Gods voor iemand die "amen" zegt, die gelooft.

Alle dingen werden door het woord. Ja, er staat in Psalm 33... het wordt op allerlei manieren bevestigd. We weten het gewoon, dit is eigenlijk het ABC van het geloof, maar het is zo belangrijk om je dit te realiseren. Door het woord van Yahweh zijn de hemelen gemaakt, door de adem van Zijn mond. In feite is een woord ook adem. Spreken zonder adem gaat helemaal niet. Adem is ook geest. Doordat ik nu adem, komt mijn lucht naar buiten en zo wordt het woord gevormd. Door de adem van Zijn mond is al hun heer – dat wil zeggen: al die sterren – er gekomen. Hoe? Wel, door het woord van Yahweh. Want er staat even later: Hij sprak en het was er, Hij gebood en het stond er. Dat is het woord van Yahweh.

▶ 24:26 Eén God, de Schepper, en Geen Afzonderlijke Co-creator ↑ hoofdstukken

En dan moet ik erbij zeggen, kijk, nu wordt het een trucje hoor. Want ik wil niet voor u gaan denken; ik wil gewoon kijken wat er staat en luisteren naar dat woord. Maar kijk, dat woord hier is niet een creatie of een co-creator, een medeschepper ofzo, of een afzonderlijk wezen naast God. Dat heeft men ervan gemaakt, maar dat is het niet. "Door het woord van Yahweh zijn de hemelen gemaakt." Dat betekent niet dat je Yahweh hebt als het ene wezen en het Woord als een ander wezen. Nee, er is één God en Hij spreekt. Hij spreekt, en door Zijn woord zijn de hemelen gemaakt en door de adem van Zijn mond al hun heer. Hij sprak en het was er, Hij gebood en het stond er. Dus dat woord is niet een co-creator of een medeschepper, maar een middel waardoor Hij schiep.

Ik zeg het erbij, hoewel ik wat ik nu zeg eigenlijk overcompleet vind, want het is nogal wiedes. Als ik zeg: "Door het woord van Yahweh zijn alle dingen gemaakt", dan denk je niet: "O, dit zijn er twee: Yahweh en het Woord." Nee! Yahweh schiep door Zijn woord. Ik geloof dat... nou, ik ben hier op een houtje aan het bijten. Gaat het nog goed? Ja, maar je ziet: onder de plakkertjes zit het los. Het is wel plakkerig geweest, hoor. Goed.

Ik zei al: het is die toelichting dat het niet om twee wezens gaat. Het is één God die door Zijn woord spreekt. Het is zo logisch. Natuurlijk! Maar het zal je gedacht zijn hoe er in de loop van de eeuwen – en eigenlijk al in het begin van de kerkgeschiedenis, in de eerste eeuwen – hierover doorgeredeneerd is. Het werd vermengd met het heidendom, dat sowieso meerdere goden en meerdere scheppers had. Zo raakte het denken vervuild en verontreinigd, en kwamen er eigenlijk zomaar meerdere goden de christelijke theologie binnen. Men zei dan: "Ja, maar dat is één wezen," maar vervolgens had je alweer drie verschillende personen die elk God zijn. Dat is in feite verkapt polytheïsme; dat is met een heel duur woord het geloof in meerdere goden.

De Bijbel zegt echter: er is één God. En dat blijkt natuurlijk wel als je bijvoorbeeld kijkt naar Job 9. Het wordt altijd benadrukt: het is één God. Hij is de Schepper uit wie alles is, en het is door het woord. Dat is ook altijd de wijze waarop het geformuleerd wordt in Psalm 33. Maar in Job 9 staat: "Hij, God, spant geheel alleen de hemel uit en Hij schrijdt voort over de hoogten van de zee." Het is poëtische taal, maar de boodschap is volstrekt helder: er is er maar één. Er is één God en Hij alleen is Schepper. Hij alleen spande de hemel uit.

In Jesaja 44 geef ik zomaar wat voorbeelden waarin dat heel sterk geaccentueerd en onderstreept wordt: Let op, er is één God. Dat is trouwens de belangrijkste waarheid die er is. Vraag het maar aan een Jood: "Wat is de belangrijkste waarheid in de hele Bijbel?" Dan zal hij zeggen: Deuteronomium 6 vers 4, het Sjema. "Hoor Israël, de HEERE, Yahweh..." – ze hebben heel veel schroom om dat uit te spreken, maar daar staat het – "Yahweh, onze God, is één." Één God.

Daarom ben ik zo blij dat er maar één God is. Want stel je voor dat er meerdere goden zouden zijn – al zijn het er maar twee – dan heb je conflict. Want wat de ene God doet of voorneemt, dat kan de andere dan weer dwarsbomen. Nee, het is één God. En als het één God is, kan er dus nooit iets misgaan. Hij beschikt, Hij heeft alle dingen gemaakt. In Jesaja 44 staat: "Ik..." – let op: eerste persoon enkelvoud. Weet u dat nog van school vroeger? "Ik" is de eerste persoon enkelvoud, "jij" is de tweede en "hij" of "zij" de derde. En dit is "Ik", eerste persoon enkelvoud. Het is niet "wij zijn", maar: "Ik ben Yahweh, die alles gemaakt heeft, die de hemelen heeft uitgespannen, Ik alleen, die de aarde uitgebreid heeft door eigen kracht." Hij is God, en hoe deed Hij dat? Door Zijn woord.

Daarom staat er ook in Johannes 1 vers 3: "Alle dingen werden door hetzelfde" – eigenlijk door het woord, daar wordt naar verwezen. "En zonder hetzelfde" – dat is een beetje oud-Nederlands voor "zonder dat woord" – "werd ook niet één ding dat is geworden." Nou klinkt het wat abstract, maar lees het nog een keertje, lees het desnoods nog een keertje, en de stukjes vallen vanzelf op hun plaats. Door het woord zijn alle dingen geworden. En om het te benadrukken: zonder dat woord werd er niet één ding dat is geworden. Alles wat geworden is, alles wat wij zien, hemel en aarde – trouwens ook de onzienlijke dingen – alles wat is geworden, is geworden door God, namelijk door Zijn woord, door Zijn spreken. Dat is Johannes 1. Johannes gaat nog verder in een soort tussenzin, en dan komen we bij het woord weer in vers 4.

▶ 30:48 Het Woord Werd Vlees: Verwekt in Maria Door de Heilige Geest ↑ hoofdstukken

En dan wordt het heel erg belangrijk, want dan gaat het nog neerklinken op een wonderbaarlijke wijze. Er staat in Johannes 1 vers 14: "En het woord werd vlees", of zoals een andere weergave zegt: "En het woord is vlees geworden." Laten we even goed de puntjes op de i zetten: het woord was geen vlees, maar het woord werd vlees. Hoe werd het vlees? Alle dingen zijn door het woord geworden. God sprak en het was er. "Er zij licht", en er was licht. Welnu, datzelfde woord waardoor ooit in den beginne alle dingen werden, dat werd duizenden jaren later vlees. Letterlijk zelfs. Dit is geen beeldspraak, dit is letterlijk zo gegaan.

Gods woord kwam tot Maria en zo werd zij zwanger. Laten we daar eens naartoe gaan in Lukas 1, waar de aankondiging wordt gedaan. Het woord komt op Maria en er wordt tegen haar gezegd in vers 31: "En let op, je zult zwanger worden." Niet door tussenkomst van een man, zoals de natuurlijke gang van zaken, want Maria vraagt zich nog verwonderd af: "Ik heb helemaal geen gemeenschap met een man, hoe zou dat dan gaan?" En dan zegt de boodschapper, de drager van het woord, tegen haar dat zij zwanger zal worden en een zoon zal voortbrengen die zij de naam Jezus moet geven. Redder, dat is waar hij de uitdrukking en de uitbeelding van is.

Maria zei tot de boodschapper: "Hoe zal dit zijn, omdat ik geen man beken?" De boodschapper antwoordde en zei tot haar: "Heilige geest zal op jou komen." Niet zomaar geest, nee, heilige geest. Dat wil zeggen: de geest van God. Dat is ook niet een apart persoon. Mijn geest is ook niet een persoon naast mij, en mijn woord is ook niet een persoon naast mij. Ik spreek en ik heb een geest; er komt trouwens ook geest mee in het woord, omdat ik daarin gedachten uit die ik nu met u deel. Je kunt het niet zien, maar je kunt het wel horen. De boodschapper zegt haar: "Heilige geest zal op jou komen en de kracht van de Allerhoogste zal jou overschaduwen."

Vraag me niet hoe dit precies gebeurt, maar dat geldt voor een gewone conceptie eigenlijk ook al. Natuurlijk kennen we de technische details wel, maar het blijft een compleet wonder. Je snapt er niets van. Ik ben kort geleden opa geworden en dan sta je daar weer bij stil. Bij het fenomeen dat twee minuscule celletjes, met het oog niet eens te zien, bij elkaar komen en negen maanden later wordt daar een kind geboren. We zijn daar allemaal het resultaat van, maar normaal gesproken zou je zeggen: dat kan helemaal niet, dat is volstrekt onmogelijk. Maar alle dingen zijn door het woord geworden. God heeft dat zo bedacht; Hij is creatief en door Zijn woord heeft Hij dat tot stand gebracht.

Tegen Maria wordt gezegd: "De kracht van de Allerhoogste zal jou overschaduwen." Dat woord komt tot haar en dan staat er: "En daarom zal het heilige wat verwekt wordt, Zoon van God worden genoemd." Niet door een man; nee, God zelf maakte dat Maria zwanger werd. Dat werd haar aangezegd. Het woord kwam tot haar en dat werd letterlijk vlees. Zij werd zwanger en negen maanden later baarde zij Jezus. Ziet u? God sprak en dat woord maakte Maria zwanger door de kracht van de Allerhoogste. Dat woord is kracht. Er is geen woord Chinees bij; het is heel basaal geformuleerd, maar ook zo krachtig: het woord werd vlees.

Met dit in gedachte moet u het contrast eens zien met de Bijbel in Gewone Taal, die het zogenaamd zo begrijpelijk maakt. Weet u wat zij ervan maken? "Gods Zoon is een mens geworden." Ik weet het, dat is evangelisch vocabulaire, maar het is niet wat de Schrift zegt. Het woord kwam tot Maria en God verwekte Jezus, en dáárom heet hij Gods Zoon. Het is dus niet zo dat Gods Zoon een mens werd; nee, hij werd verwekt en Maria werd zwanger. Juist omdat God de Verwekker was, is hij Gods Zoon. Kijk er maar naar: "Daarom zal het Heilige dat verwekt wordt, Zoon van God genoemd worden." Sinds wanneer is hij de Zoon van God? Nou, sinds hij verwekt is. Om bijbels te denken moet je ook bijbelse termen en woorden gebruiken. Dan verdwijnt de theologische mist die de dingen vaag maakt, en worden de zaken concreet, helder, duidelijk en majestueus.

Het woord werd vlees en het woonde te midden van ons. Dat is wat Johannes later getuigd heeft; hij heeft dat zelf gezien. Waar "woonde" staat, staat eigenlijk dat hij onder ons "tabernakelde". Hij verbleef als een tabernakel onder ons. Johannes voegt eraan toe: "En wij sloegen zijn heerlijkheid gade." De NBG-vertaling zegt: "Wij hebben zijn heerlijkheid aanschouwd." Wat voor heerlijkheid was dat? Die hebben ze bij allerlei gelegenheden gezien. Je leest in Johannes 2 vers 11 dat hij bij het eerste teken, toen hij op de derde dag in Kana water in wijn veranderde, zijn heerlijkheid openbaarde. Zij hebben zijn heerlijkheid gezien.

En wat voor heerlijkheid was dat? Let op, we zijn eigenlijk weer terug bij af, want dit is precies wat je had mogen verwachten. Het woord werd vlees doordat God nieuw leven creëerde in de moederschoot van Maria. Het woord werd letterlijk zo vlees, het woonde te midden van ons en we zagen een heerlijkheid als van een Eniggeborene bij de Vader. Die term "Eniggeborene" moet u ook weer heel letterlijk nemen; het wil zeggen dat hij de uniek verwekte is. Er is geen mens ten midden van al die miljarden mensen die verwekt is door God zonder tussenkomst van een man. Niemand. Er is er maar één.

Vandaar dat hij bij gelegenheid zo wordt genoemd; in het misschien wel bekendste Bijbelvers wordt hij zo omschreven: "God heeft de wereld zo liefgehad dat hij zijn Eniggeboren Zoon gegeven heeft." De "monogenes", de uniek verwekte. Dat is de Heer Jezus Christus. Er is niemand als hij. Paulus zegt in 1 Timotheüs 2: "Er is één God." Eén God, niet stiekem drie. "En één middelaar van God en mensen: de mens Christus Jezus." Hij is mens, niet een halfgod. Maar hij is uniek. Zoals God uniek is, is de middelaar ook uniek. Hij is die unieke mens omdat hij de Eniggeborene van de Vader is. Hij is het vlees geworden woord. En wat was hij voordat hij vlees was? Het woord! Het woord van God.

▶ 40:44 De Pre-existentie van Christus als de Logos ↑ hoofdstukken

Dat is wat genoemd wordt de pre-existentie. Dat is een theologisch begrip, dat mag u zo weer vergeten, maar pre-existentie wil letterlijk ‘voor-bestaan’ zeggen. Op zich is het een Bijbels begrip hoor, ik zal het straks ook laten zien. Want laat ik gewoon verder lezen. Johannes 1 beschrijft in vers 15 eigenlijk het laatste gedeelte uit de zogenoemde proloog. Johannes — en dat is een beetje ingewikkeld, want er zijn nogal wat Johannessen in de Bijbel — maar om ze te onderscheiden: Johannes die dit optekent was één van de twaalf, en je had ook de neef van de Heer Jezus, Johannes de Doper. Daarover gaat het nu in dit vers. Johannes, namelijk de Doper, die getuigt van Hem en heeft geroepen, zeggende: "Deze was het van wie ik zei: Hij die na mij komt, is vóór mij geweest."

Johannes is net iets eerder opgetreden; zijn publieke optreden begon eerder dan dat van Jezus. Vandaar ook dat Johannes Jezus kon dopen. Hij was trouwens ook een half jaar ouder dan zijn neef. Maar Hij die na mij komt, die is vóór mij geweest. Hoezo? Dit staat in Johannes 1 vers 15. Hij is vóór mij geweest. Vergeet nogmaals al het getheologiseer en de dogmatiek, en houd je gewoon aan de Bijbelse begrippen. Wat was Hij voordat Hij vlees werd? Logos. Het Woord werd vlees, toch? En daarom: Hij is vóór mij geweest, namelijk als wat? Als Logos. Als Woord. En u zegt: dat is abstract. Ja, dat is ook zo. Een woord is ook abstract. Maar sinds Hij vlees geworden is, is Hij een ‘Hij’. Is het een Hem? Is het Jezus Christus, onze Heer, die ene Middelaar, de mens Christus Jezus? Nu is het Woord niet alleen maar iets wat klinkt, maar het is vlees geworden. Het is een mens. Er is er maar één.

Ziet u, als je over deze dingen doorgaat... ik realiseer me dat terwijl ik hierover spreek: wauw! Wat groots! Maar ook zo geweldig dat alle dingen zijn voortgekomen door dat Woord. En weet u, ik kan niet nalaten daar wat over te zeggen. Dit betekent ook dat als alles uit dat Woord is voortgekomen, uit die eenheid, en Hij is de Creator, Hij is de Schepper, Hij is de Beschikker, denkt u dan dat alle dingen ook weer niet tot Hemzelf zijn? Natuurlijk! Alle dingen zijn uit Hem, door Hem en tot in Hem. Het keert ook weer terug zoals het zijn oorsprong heeft in Hem; zo heeft het ook weer zijn bestemming in Hem. Prijs God, dat hangt niet van jou of van mij af, of van onze keuze. Het is geen prestatie, het is ook geen keuze en het is ook geen aanbod dat je alleen maar hoeft aan te nemen. Het is een mededeling, een bericht, een goed bericht, een blijde tijding: Hij is jouw Heer, Hij is jouw Redder. Of je het nu gelooft of niet — het gaat pas kracht krijgen als je het gelooft, dat weet ik — maar Hij is jouw Redder. Daar kun je never nooit aan ontkomen. Dat wilde ik toch even gezegd hebben, want dit is heel belangrijk. Het is toch heerlijk om daaraan te denken? Wat een God, mensen!

En Johannes, nog even doorlezen: "Hij is vóór mij geweest." Ja, als Woord, want Hij was er eerder dan ik. Sinds de vleeswording is de Logos een ‘Hij’. En dan krijg je de vraag: zijn alle dingen door Jezus Christus geschapen? Dat is eigenlijk een strikvraag. Je kunt dat zeggen, want Hij is het Woord en alle dingen zijn door het Woord geworden. Alleen toen was Hij nog geen Jezus Christus. Je kunt ook niet zeggen dat alle dingen door een ‘Godzoon’ geworden zijn. Er staat ook niet dat alle dingen door Jezus Christus geschapen zijn. Dat staat er niet. Nee, alle dingen zijn door het Woord geworden en het Woord is vlees geworden, en zo kennen wij Jezus Christus. Zie je hoe subtiel dat is om dat toch scherp te krijgen? Als je dat begrijpt, zul je hier nooit meer zomaar in trappen.

Trouwens, in het Johannesevangelie wordt dit nog eens een keertje genoemd hoor, van dat voorbestaan. Johannes introduceert de Heer Jezus als het Woord, als het Woord dat vlees geworden is. Dat loopt als een rode draad door het hele evangelie. Johannes begint niet bij de zwangerschap van Maria, zoals Mattheüs en Lukas dat doen. Nee, hij begint ook niet zoals Markus bij zijn openbare bediening. Nee, hij begint bij het begin: "In het begin was het Woord." En op die wijze stelt hij de Heer Jezus Christus voor. De glorie van de Heer Jezus Christus in het Johannesevangelie is de glorie van Hem als Logos, als het Woord dat vlees geworden is.

Ik geef een paar voorbeelden daarvan. In Johannes 6 vers 38 staat: "Ik ben van de hemel neergedaald." Als het ware als manna. Manna is trouwens ook een beeld van het Woord. Het brood dat God geeft. Een mens zal van brood alleen niet leven, maar van alle woord dat de mond Gods uitgaat. Brood is een uitbeelding van dat Woord. En dat hemelse brood, dat manna zeker. De Heer Jezus zegt: "Ja, Ik ben van de hemel neergedaald." Hoe dan? Nou, als dat Woord. En in Johannes 6 vers 62 lees je — dat is wel de hoogste trouwens — dan zegt Hij dat de Zoon zou opvaren waar Hij tevoren was. Hoe dan? Nou, als je goed hebt opgelet bij het begin, bij de proloog om zo te zeggen, dan weet je waar Hij op doelt, namelijk als de Logos. Dat is de oorsprong, het begin van heel Gods schepping.

Er moet trouwens ook nog iets bij gezegd worden, als waarschuwing. Er zijn ook teksten die er soms mee in verband gebracht worden, maar die bij nader inzien over iets anders gaan. Ik geef daar twee voorbeelden van. Bijvoorbeeld in Johannes 8 vers 58, waar de Heer Jezus zegt: "Eer Abraham was, ben Ik." Dan zou je ook hier weer kunnen zeggen dat Hij doelt op het feit dat Hij de Logos is. Dat zou kunnen, ware het niet dat hier eigenlijk helemaal niet staat "eer Abraham was", maar er staat "eer Abraham wordt". Als we daar toch met grammatica bezig zijn: dat is de onvoltooid tegenwoordige tijd. "Eer Abraham wordt" verwijst niet naar Abrahams verleden, maar naar Abrahams toekomst, namelijk zijn opstanding. Abraham leefde 4000 jaar geleden, hij stierf en hij is dood. Maar hij zal weer opstaan. En voordat Abraham weer ‘wordt’, namelijk tot aanzijn geroepen wordt... God is de God, zoals Romeinen 4 zegt, die de doden levend maakt en het niet-zijnde tot aanzijn roept. Dat gaat Abraham overkomen. Maar dan zegt de Heer Jezus: "Eer Abraham wordt" — eer Abraham op zal staan — "ben Ik al opgestaan. Ben Ik er." Hij gaat vooraf aan Abraham; Hij is de Eersteling. Hij is in alles de Eerste. Dus deze tekst heeft geen betrekking op dat voortbestaan als Logos, maar op de opstanding.

Er is nog een tekst die hiermee in verband gebracht wordt, als de Heer Jezus in het zogenaamde hogepriesterlijk gebed van Johannes 17 zegt: "Verheerlijk Mij met de heerlijkheid die Ik bij U had eer de wereld was." Dat roept altijd de vraag op: was de Heer Jezus toen dan al de Verhoogde? Hij is toch juist de Verhoogde? De heerlijkheid die Hij nu heeft, is toch de heerlijkheid die Hij heeft omdat Hij gekroond is met eer en heerlijkheid nadat Hij geleden heeft? Had Hij dat vroeger al? Nee, maar God had dat vanaf het begin. Eer de wereld er was, had God al het plan en het voornemen met deze mens, dit vleesgeworden Woord. Hij is degene die verheerlijkt zou worden als de Eersteling, zoals Psalm 8 zegt: "Gij hebt hem een korte tijd beneden de engelen gesteld, maar nu met eer en heerlijkheid gekroond."

Wel, die heerlijkheid had God al, eer de wereld was. En dan zegt de Heer Jezus, vlak voor zijn sterven: "Verheerlijk mij met de heerlijkheid die ik reeds bij u en voor u had, eer dat de wereld was. Geef mij die heerlijkheid die reeds vaststond, die ik zou krijgen."

Dus ook deze tekst blijkt bij nader inzien toch een wat andere gedachte te hebben. Dat neemt niet weg dat in het hele Johannes-evangelie de Heere Jezus wordt voorgesteld als het Woord.

Ik wil het nu gaan samenvatten. Ik heb geen idee hoe lang ik nu spreek, maar ik denk dat het tijd wordt om het af te ronden. Want ik realiseer me dat, hoe geweldig dit ook is, het voor sommige mensen misschien ook wel abstract is. Dan gaat het over het Woord waardoor alle dingen geworden zijn. Als je een beelddenker bent, heb je het misschien wat moeilijk, want we hebben het niet over beeld; we hebben het vooral over Woord.

▶ 51:58 Samenvatting: Eén God de Vader en Één Middelaar Jezus Christus ↑ hoofdstukken

Laat ik het dan voor degenen die dat plezierig vinden nog eens even samenvatten. Eén ding moet duidelijk zijn: er is één God. Vergeet dat nooit: één God. En wie is dat? De Vader. In 1 Korinthe 8 vers 6 zegt Paulus: "Voor ons nochtans is er maar één God, de Vader, uit wie alle dingen zijn, en één Heer Jezus Christus, door wie alle dingen zijn." Ziet u dat niet alleen Johannes dit zegt, maar ook Paulus dit bevestigt? Trouwens, in Colossenzen 1 zegt hij exact hetzelfde; nou ja, exact hetzelfde... het zijn woorden van gelijke strekking met dezelfde boodschap. Er is één God, de Vader, en Hij is de Schepper van hemel en aarde. En Hij schept alle dingen door zijn Woord.

Dat is een heel belangrijk voorzetsel. Je leest dat alles uit God de Vader is, en alles door de Heer Jezus Christus. Wij komen ook tot God, en ook dat is door de Heer Jezus. De Heer Jezus Christus is in alle opzichten de Middelaar. Niet alleen komt God tot ons via Hem, maar wij komen ook tot God via Hem. Dus Hij is de Middelaar, de schakel.

Het Woord werd vlees. Wanneer dan? Nou, toen God zijn Woord zond tot Maria, toen werd het Woord vlees. En als Woord van God was Jezus Christus degene door wie de Schepper alle dingen heeft geschapen. God is de Schepper en Hij vervult alles door de Heer Jezus Christus. En met een goed bericht wil ik graag eindigen: zoals dit aan het begin zo was, zo gaat God ook door de Heer Jezus Christus alles weer verzamelen tot Zichzelf. Het zijn de dingen in de hemel en de dingen op aarde, de zichtbare en de onzichtbare. En zelfs alle vijanden zullen door Hem en door het bloed van het kruis met Hem worden verzoend. Ziet u hoe de Heer Jezus Christus uniek is? Hij is hét middel waardoor God alles tot realisatie en vervulling brengt. Nou, daar wil ik het graag bij laten, lieve mensen.