▶ 00:00 De Overgang van Leer Naar Wandel in de Efezebrief ↑ hoofdstukken

Een hele goedemiddag vrienden. Goed u hier weer te mogen treffen, in grote getale mag ik wel zeggen. Ik stel voor dat we vanmiddag ons eens gaan bezighouden met een paar verzen uit de Efezebrief. En daar vindt u ook deze uitdrukking: de eenheid van de geest. Waarom dat plaatje er nu bij is gekozen — we hadden het er zojuist nog even over — dat wordt vanzelf denk ik nog wel wat duidelijker; hoe diverse dingen zo allemaal samengrijpen en een eenheid vormen. Want die eenheid van de geest, die wordt in de verzen die we vanmiddag zo met elkaar zullen gaan bespreken ook prachtig, nou ik zou haast zeggen gedefinieerd, beschreven, puntsgewijs aangegeven.

En dat betekent dat we slechts een aantal verzen vanmiddag zullen bespreken, onder de loep zullen nemen, en wel uit Efeze 4. In Efeze 4 breekt een heel nieuw gedeelte aan in deze brief, nadat Paulus dus al drie hoofdstukken heeft geschreven. En hij begint dan — laat ik dat als eerste even opmerken — dan zegt hij: "Ik roep jullie dan op, broeders." En wellicht ten overvloede voor sommigen of voor de meesten van u, maar voor degenen voor wie het misschien nieuw is, merk ik het nog eventjes op: dit is niet de NBG-vertaling, ook niet de Statenvertaling. Deze vertaling is gebaseerd op de interlineair en sluit daar zo dicht als mogelijk op aan. Woord voor woord, zinsdeel voor zinsdeel zullen we daar zo ook wat toelichting op geven ten opzichte van de NBG-vertaling. Want dat moet ik er dan ook nog eventjes bij zeggen: u begrijpt, die eerste regel is de regel die in het Grieks genoteerd is door Paulus ooit. En die tweede regel is de wijze waarop de woorden woord voor woord zijn weergegeven, zo letterlijk mogelijk. En daaronder de wijze waarop de NBG-vertaling dat heeft weergegeven.

En als ik me niet vergis is het niet alleen de NBG-vertaling, maar ook de Statenvertaling die dan begint met: "Ik vermaan u dan." En ik heb altijd de neiging dat als ik daar een gebaar bij moet maken, dat ik dan dit doe: ik vermaan u dan! En dat is meteen ook de reden waarom deze weergave anders is. Want dat is namelijk helemaal niet de gedachte van vermaning, een berisping wat wij daar toch altijd onder verstaan, of een correctie. Het begrip wat hier gebruikt wordt in het Grieks, dat is parakaleo. Ik zal u niet te veel vermoeien vanmiddag met Griekse begrippen, al was het maar omdat ik zelf ook maar een leek op dat gebied ben, maar in ieder geval dat woord parakaleo, dat wordt weergegeven in de vertalingen met vermanen, ook met vertroosten. En dat lijkt al vreemd, dat een woord in het ene geval dit is en in het andere geval juist een vertroostende gedachte bevat. Maar het is eigenlijk ernaast roepen, iemand ernaast roepen.

Vandaar ook de gedachte van... het mooiste beeld wat ik daarbij kan bedenken is dat langs de lijn gisteren. Ik stond gisteren bij mijn jongens langs de lijn en dan moedig je aan: ernaast roepen. Nou, dat is eigenlijk wat we hier gebruiken voor parakaleo: aanmoedigen, oproepen. Zoals hier: "Ik moedig jullie dan aan" of "Ik roep jullie dan op." Daar kan trouwens ook een berispend element in zitten of iets vertroostends, dus het begrip is breed genoeg om dat in zich te hebben. Maar het is letterlijk dus dat oproepen of aanmoedigen.

"Ik roep jullie dan op, broeders." Daarmee is eigenlijk ook al aangegeven dat er hier sprake is van een keerpunt. Want in het voorgaande was het echt allemaal onderwijs wat Paulus geeft. En vanaf dit vers, Efeze 4 vers 1, begint een heel praktisch gedeelte. Het blijkt ook wel: "Ik roep jullie dan op, broeders." Dat "dan", dat is een conclusie. Ik roep jullie dus op. Op grond van alles wat in het voorgaande is gezegd en opgemerkt, is de conclusie: ik roep jullie dan op, broeders.

Dus even schematisch voorgesteld: in de eerste drie hoofdstukken van de Efezebrief is het leer. Dat wil zeggen: Paulus leert, hij onderwijst. Hij heeft zoveel opgetekend over — met name dan toch zoals dat trouwens ook in dit vers genoemd wordt — de roeping die vandaag de ecclesia heeft. Ecclesia is trouwens ook een uitroepsel. God roept vandaag uit, te midden van de natiën, en dat doet Hij al inmiddels 2000 jaar. De termijn is aan het aflopen, maar Hij roept uit. En dat gezelschap wat Hij uitroept, dat heeft de positie van het lichaam van Christus. Christus, onzienlijk, daar boven, is het Hoofd en dat uitroepsel, die ecclesia, dat is het lichaam. Wij zijn met Hem verbonden als Hoofd en lichaam. Hij is zonder ons niet compleet, dat is de gedachte. En wij delen helemaal dus in Zijn positie. Dat had Paulus allemaal in die eerste drie hoofdstukken naar voren gebracht en onderwezen.

En hoofdstuk 4 tot en met 6 — de brief valt dus eigenlijk echt uiteen in twee gelijke delen van drie hoofdstukken — gaat over de wandel, zoals hij dat woord ook letterlijk zo gebruikt. En dat heeft direct natuurlijk te maken met ons dagelijks leven. Wij ontvangen dat onderwijs, en wat zijn de consequenties daarvan nou? Dat wordt allemaal in hoofdstuk 4 tot en met 6 uiteengezet en betoogd. U begrijpt wel dat als je dit onderwijs allemaal tot je hebt genomen en gehoord hebt, dat dit betekent dat je leven een enorme inhoud, een enorm uitzicht heeft gekregen. Ik ga er nu even gemakshalve van uit dat we in ieder geval allemaal wat weten over wat er in die hoofdstukken staat: een geweldige roeping verbonden met Christus, en dat ook in verband met de aionen die gaan komen. Dat was ook Efeze 2 weer: die tijdperken die nog gaan komen. Er gaat nog zoveel gebeuren. Maar die ecclesia, samen met het Hoofd, de Christus — die als geheel de Christus vormen — ja, we hebben een geweldige roeping. En als je dat weet en daarmee leeft, dan betekent dat ook dat je wandel enorme waarde heeft gekregen. En dat woord gebruik ik nu niet voor niks, want daar komen we straks nog op terug.

Eerst nog even dit, want we gaan zinsdeel voor zinsdeel erdoorheen: "Ik roep jullie dan op, broeders, ik de gevangene in de Heer." "Ik de gevangene..." Als je eventjes terugbladert — nou, ik hoef niet eens terug te bladeren — in het voorgaande hoofdstuk, in hoofdstuk 3 vers 1, daar lees je dat Paulus dit zegt: "Ter wille van dit..." En dat wijst hier weer terug naar hoofdstuk 2 en 1. "Ter wille van dit ben ik, Paulus, de gevangene van Christus Jezus, ten behoeve van jullie, van de natiën." En daar zit natuurlijk een heel verhaal aan vast. Ik ben daar momenteel vrij intensief ook mee bezig; in Katwijk geef ik al een hele lange serie studies over het boek Handelingen. We zijn juist nu aangeland in hoofdstuk 21, waar Paulus in Jeruzalem is gearriveerd. Hij vertelt daar over zijn bediening onder de natiën, en de boodschap die hij onder de natiën brengt, wordt de reden dat hij gevangen genomen wordt in Jeruzalem. Het feit dat hij uiteindelijk belandt in Rome, is allemaal omdat hij gevangen is genomen. Waarom? Wel, vanwege zijn bediening voor de natiën.

En dat God eigenlijk Israël nu passeert als in een U-bocht, of als ik het zo mag zeggen: Hij gaat daaromheen. Niet omdat Hij niet meer bij dat volk terugkomt — dat wel — maar het is een onderbreking in de tijd. Paulus vindt dat mooi. Daar zit een Grieks woord dat eigenlijk stoppen of onderbreking betekent. Ons woord pauze komt daarvandaan. En dat is die onderbreking. Paulus gaat over die onderbreking in de geschiedenis.

En dat heeft alles te maken met het feit dat God vandaag Israël tijdelijk terzijde heeft gesteld en nu de natiën bezoekt. Paulus is het kanaal en zijn gevangenschap staat daar ook model voor. Vanuit de gevangenis brengt hij al die geweldige dingen aan de orde. Dus hier spreekt hij opnieuw over het feit dat Paulus 'die gevangene' is. Dat doet ons onmiddellijk weer denken aan de bijzondere plaats en bediening die hij heeft.

Ik vind het trouwens ook apart dat hij zich 'dé gevangene' noemt. Niet zomaar een gevangene, maar dé gevangene. En in dit geval zegt hij niet 'gevangene van Christus Jezus', maar 'een gevangene in de Heer'. Ik denk dat dat ook weer alles te maken heeft met het feit dat hij nu spreekt over de wandel. Kijk, als gevangene van Christus Jezus leerde hij omtrent het Hoofd — Christus Jezus is immers het Hoofd — maar als gevangene in de Heer roept hij op omtrent de wandel.

Het woordje 'Heer' heeft te maken met het feit dat Hij beheert; Hij is Heer. Ik kom daar straks trouwens nog op terug, op dat specifieke woord: de kurios. Hij is kurios en dat betekent dat Hij Heer is en dat Hij ons ook beheert. Hij beheerst ons leven en Hij leidt ons leven. We zijn van Hem. En het feit dat Hij onze Heer is, betekent dat Hij ook degene is die voorziet in alles wat wij nodig hebben. Daarom kunnen we ons ook — zoals Paulus elders zegt — elke dag te allen tijde verblijden in de Heer. Waarom? Omdat we van Hem zijn. We zijn Zijn domein en dat betekent dat Hij daar ook voor zorgt.

Dat zet daarmee eigenlijk ook de toon voor onze wandel. Onze wandel; wij gaan zo onze weg in deze wereld en wij wandelen. Ja, en hoe wandelen we dan? Paulus zegt: "Ik roep jullie op, broeders; ik, de gevangene..." Dat vind ik ontzettend aardig. Nu nog niet, maar straks heb ik dat even nodig, dankjewel. Nou, hoe dan wel?

▶ 12:31 Een Waardige Wandel: de Roeping Naar Waarde Schatten ↑ hoofdstukken

Nou zegt hij waardig te wandelen. Wandelen doe je sowieso trouwens. Dat zullen we... Nee, niet zullen we, maar in Efeze 4 lees je ook dat hij dan zegt — en nou zit ik even te bladeren — ja, vers 17: "Dit zeg en betuig ik in de Heer, dat jullie niet langer zouden wandelen zoals ook de natiën wandelen." Dus daar wordt een contrast gemaakt. Jullie wandelden ooit als de natiën en dan zegt hij er nog bij: in de ijdelheid van jullie denken, verduisterd in het verstand. Dat wil zeggen: jullie tastten gewoon in het duister. Jullie waren onwetend en nu heeft jullie wandel inhoud gekregen. Het licht is in jullie leven gekomen. Gods Woord is gaan schijnen, zodat je nu weet waar je vandaan komt, waar je naartoe gaat, wie Hij is, de toekomst, et cetera. Kortom, onze wandel vanaf nu heeft werkelijk betekenis gekregen.

Wat Paulus dan zegt is: ik roep jullie op. Ik gebruikte dat woord zojuist al even, die metafoor. Hiermee wordt de toon gezet: onze wandel heeft waarde. In het woordje 'waardig' zit uiteraard het woordje 'waarde'. Ook in het Grieks is dat zo, daar zit het woordje waarde in. Iets wat waardig is, dat wil zeggen dat het een corresponderende waarde heeft. Eigenlijk is het... we hebben in het Nederlands nog een werkwoord: waarderen. In waarderen zit ook weer dat woordje waarde. Waarderen wil eigenlijk gewoon zeggen iets naar waarde kunnen schatten.

Nou, waardoor wordt onze wandel nu gekenmerkt of mag het gekenmerkt worden? Waardoor krijgt onze wandel waarde? Dat is doordat wij wandelen, gewoon stap voor stap in deze wereld, met de focus op de waarden die wij hebben leren kennen. En dat gaat inderdaad over die waarden van de roeping waarmee jullie werden geroepen. De roeping naar waarde te schatten. Ik heb hier heel vaak over gehoord en mensen stappen dan gewoon verkeerd de Efezebrief al binnen. Dan beginnen ze bij het praktische gedeelte. Het eerste, dat vinden ze niet zo interessant. Dat doen wij vanmiddag trouwens ook, dat geef ik direct toe. Maar dan kan dit namelijk weer opnieuw het karakter van wet krijgen. Zo van: nou moet je waardig wandelen. Nee, laat ik er niet te spottend over doen, maar dan zeggen we: ja, maar je moet waardig wandelen en wat betekent dat wel niet? Nou, dan moet je wel goed letten op hoe je wandelt.

Maar dat is niet het punt. Een waardige wandel is niet een wandel waarbij je de focus hebt op hoe je nou de ene stap voor de andere zet. Een waardige wandel is dat de focus in onze wandel gericht is op de waarde, zodat wij kunnen waarderen. Zodat we bij elke stap die we zetten onze gedachten georiënteerd hebben op die geweldige schat die we hebben leren kennen en onze focus daarop gericht is. Kijk, dat is een waardige wandel. Dat is een heel andere gedachte dan wat je voortdurend hoort, van: kan ik dat wel? En vindt men dat wel goed? Of vindt de Heer dat wel goed? Of vindt de gemeente dat wel goed? Dat is wettisch. Dat heeft trouwens ook niks te maken met die waarde waar Paulus het over had. Die waarde heeft juist te maken met die geweldige roeping. Weet dat naar waarde te schatten.

Dan betekent dat ons leven nu... elke stap die we zetten, want dat is wat wandelen toch is. Je zet stappen, hoe dan ook. In het leven ga je zo je gang en de een doet het weer anders dan de ander, maar we wandelen hier. Wat is de inhoud van die wandel? Wel, dat is die waarde. Onze wandel krijgt dus waarde. Ik vind het een prachtige uitdrukking als je daar goed over nadenkt: het waarderen en naar waarde schatten. Paulus zegt: "Ik roep jullie erom op, broeders – ik, de gevangene in de Heer – waardig te wandelen van de roeping waarmee jullie werden geroepen." Eigenlijk is dit dus een samenvatting van de eerste drie hoofdstukken. Dat ging over die roeping. Jullie werden geroepen en ja, waartoe? Nou ja, daar had Paulus dus drie hoofdstukken voor nodig om dat allemaal zwart op wit te zetten. Hele mooie hoofdstukken.

Iets heel moois over die roeping waarmee wij werden geroepen staat in Romeinen 8 vers 30. Ik kan het niet nalaten om dat even in dit verband te noemen. Waar Paulus dit zegt gaat het over... iemand heeft dat eens een keer zo genoemd: een gouden ketting. Dat wil zeggen dat het allemaal schakels zijn die hier worden vermeld. Ik zal ze ook zo laten zien. Maar het zijn gouden schakels en ze zijn ook onlosmakelijk aan elkaar verbonden, maar ook op een goddelijke wijze, zonder dat de mens daar ook maar iets aan kan afdoen of kan toedoen. Kijk, juist daarom is het ook zo waardevol. Goud, hè?

In Romeinen 8 vers 30 wordt gesproken over degenen... Ja trouwens, in het voorgaande lees je nog over degenen die Hij tevoren gekend heeft. Die heeft Hij tevoren bestemd. God bestemt tevoren. Predestinatie, dat wil zeggen voorbestemming, dat is een Bijbels begrip hoor. Degene die Hij tevoren bestemt, deze roept Hij ook. Dat tevoren bestemmen heeft te maken met de tijd voordat u en ik er waren; toen had Hij al Zijn bestemmingsplan met ons. Welnu, degenen die Hij tevoren bestemd heeft tot die positie, die roept Hij ook. Eerst was daar die voorbestemming. Degenen die Hij voorbestemt, die roept Hij. Dat doet Hij. Deze roept Hij ook. En degenen die Hij roept, deze rechtvaardigt Hij ook. En degenen echter die Hij rechtvaardigt, deze verheerlijkt Hij ook.

Ziet u wat ik zojuist bedoelde met een gouden ketting? Hier zijn wij, mensen, degenen die de roepstem van Hem hebben vernomen. Wij zijn volkomen lijdend voorwerp. Hij is degene die actief is. Hij bestemt tevoren, Hij roept, Hij rechtvaardigt en Hij verheerlijkt. Het staat allemaal in de, zoals dat heet, de aorist. Dat wil zeggen: in een tijdloze vorm. Het gaat gewoon om het feit aan zich, niet wanneer het precies gebeurt. Ik bedoel, dat tevoren bestemmen dat is in het verleden gebeurd en die verheerlijking dat is in de toekomst. Maar het gaat erom: Hij is het die dat doet. Hij roept ook en wie Hij roept, wel, die rechtvaardigt Hij ook. En als Hij rechtvaardigt, wel, dan verheerlijkt Hij op Zijn tijd ook. Dat is helemaal Zijn werk en dat is wat Hij doet. Daar kun je met recht ook rust in vinden. Ik wilde er nog wat over zeggen, maar dat ben ik even kwijt, dus ik ga eventjes verder.

Waardig te wandelen, de roeping waarmee jullie werden geroepen. Ziet u trouwens, als je daarvan bewust wordt, van het feit dat Hij roept, dan is dat al zo waardevol. Als je dat bedenkt, gewoon elke stap die je zet: ja, ik ben van Hem. Hij is mijn Heer en Hij zorgt ook voor mij. Hij had mij al zo lang van tevoren – in Efeze 1 vers 3 staat: vóór de nederwerping der wereld, alsjeblieft – had Hij ons al uitgekozen. Er wordt trouwens ook in dat verband over voorbestemming gesproken. Maar het is allemaal Zijn werk, om zo'n wandel te mogen leven. Waardig te wandelen, de roeping waarmee jullie werden geroepen.

▶ 21:18 Nederigheid en Bescheidenheid: Ons Weten in het Goddelijk Plan ↑ hoofdstukken

Vers 2 zegt: "Met alle nederigheid en bescheidenheid, met geduld elkaar verdragende in liefde." Laten we daar eens wat dichter naar kijken en inzoomen op hoe dat er precies staat. Niet met een beetje, ook niet met veel, maar met alle nederigheid. Ik heb dat woordje nederigheid eens in het Grieks nagekeken en daar staat 'laaggezind'. Ons Nederlandse woord nederig geeft dat eigenlijk heel mooi weer; het komt sterk overeen met dat Griekse woord, namelijk dat je in de laagte bent. In 'nederig' zit het woordje 'neder' opgesloten, en dat heeft alles te maken met laag. Nederland is een laag land, toch? In het Nederlands is die associatie heel voor de hand liggend: nederigheid is jezelf heel laag weten, in de zin van klein weten.

Hij bestemt voor, Hij heeft een plan, Hij roept, Hij rechtvaardigt en Hij verheerlijkt. Wel, wat ben ik daarin? Grammaticaal gezien zijn wij daarin het leidend voorwerp; we zijn niet leidend. Het is geweldig als je jezelf daar het voorwerp van mag weten, maar je bent zo klein. Hij doet Zijn werk in en door ons. Ik moest in dit verband denken aan wat we lezen in Filippenzen 1. Daar zegt Paulus dat Hij die in u een goed werk is begonnen, het ook ten einde toe zal volbrengen tot de dag van Christus Jezus. Met andere woorden: als Hij begint, dan zet Hij dat gewoon voort tot het laatste programmapunt is afgewerkt. Dat doet Hij. Met alle nederigheid komt het besef dat Hij de grote God is; dan word ik een klein schepseltje en dan word je met recht nederig.

Het gaat hier overigens ook over de nederigheid als instelling, als houding of attitude onder elkaar; dat we ons als gelovigen zo weten. In alle nederigheid en bescheidenheid. Deze twee woorden worden heel vaak in één adem genoemd. De eerste keer dat dit in het Nieuwe Testament gebeurt, is wanneer de Heer zegt: "Komt allen tot Mij die vermoeid en belast zijn," en dan zegt Hij: "en leert van Mij dat Ik zachtmoedig ben en nederig van hart." Zachtmoedig en nederig van hart, dat is precies de kern.

Ik heb het Griekse woord hier weergegeven met 'bescheidenheid'. Dat is volgens mij ook echt de betekenis van dat woordje 'zachtmoedig'. In ons gewone taalgebruik gebruiken we zachtmoedig niet meer zo vaak. Wat is dat eigenlijk? Het kan aan mij liggen, en ik heb geen kritiek op het woord, maar ik denk dan al gauw aan iets softs, aan zachtzinnigheid ofzo. Maar dat is niet wat zachtmoedig is; zachtmoedig is inderdaad bescheidenheid. Ik begrijp dan ook heel goed waarom die twee zo vaak samen worden genoemd: nederig en bescheiden.

Er staat een heel mooi voorbeeld in Titus 3 waarom die zachtmoedigheid echt bescheidenheid is. Daar zegt Paulus dat we alle bescheidenheid moeten betonen naar alle mensen toe. En dan zegt hij erbij: "want ook wij waren eens dwaas en ongezeggelijk." Dit voorbeeld illustreert precies wat die zachtmoedigheid is: bescheidenheid. Verbeeld je maar niets en betoon gewoon bescheidenheid naar alle mensen toe, want ook wij waren ooit net zoals zij nu zijn. Dat besef maakt je heel bescheiden; je hoeft je helemaal niet verheven te voelen.

Jij bent geroepen. Het is niet zo dat jij Hem hebt gezocht of dat ik voor Jezus heb gekozen. Nee, je bent geroepen. Hij heeft Zich aan jou bekendgemaakt en Hij heeft jouw hart geopend. Dat is geen mensenwerk. Dat is juist wat geloof is: je weet dat Hij het doet. Anders is het geen geloof; dan noemt de Bijbel het 'werk', en die twee staan haaks op elkaar. Goed, met alle nederigheid en bescheidenheid, met geduld elkaar verdragende in liefde. Laten we daar ook nog even naar kijken. We komen vanzelf bij ons onderwerp van die eenheid, maar dit is de aanloop.

▶ 27:22 Lankmoedigheid: met Geduld Elkaar Verdragen in Liefde ↑ hoofdstukken

Met geduld. Nou, dat is niet zo moeilijk. In de MBG-vertaling staat dan 'lankmoedigheid'. Dat gebruiken we eigenlijk nooit meer in gewoon Nederlands. Of hier op Urk wel? Dat weet ik niet. Oké, af en toe nog wel. Maar jij bent misschien ook niet zo’n hele moderne Urker, maar meer 'old fashion'. Met geduld elkaar verdragen. In het Grieks heb ik daar toch weer een woord voor: makro-thumia. 'Makro' kennen we, dat is eigenlijk ver of lang. Geduld heeft te maken met lankmoedigheid, 'lang van gemoed'. Dat is wel een mooi woord; je staat hiermee tegenover iemand die 'kort aangebonden' is. Met geduld wil zeggen dat je lang meegaat in je gevoel voor en met de ander. Geduld. Je gaat ver mee in het elkaar verdragen.

Dit woord 'elkaar' alleen al veronderstelt dat gelovigen samen optrekken. Gelovigen zijn geen instituut, geen menselijke eenheid – we komen daar straks nog uitgebreider op terug – maar gelovigen vormen een eenheid. En als je die eenheid beleeft, kan dat natuurlijk alleen wanneer je ook samen optrekt. Als je alleen maar los zand bent, hoezo zou je dan geduld met elkaar moeten hebben? Als je nooit met elkaar vandoen hebt, dan hoef je ook geen geduld te hebben, toch? Het veronderstelt dat gelovigen bij elkaar horen en samen optrekken. Dat is trouwens ook weer Efeze 3 vers 18: 'samen met alle heiligen'. Je hoort gewoon bij elkaar; we hebben een gemeenschappelijke toekomst. En dus zoek je elkaar op rond het Woord, bij welke gelegenheid dan ook. En al zijn er maar twee of drie bij elkaar, dan is daar sprake van een ekklesia.

Het hele idee is dus dat je samenkomt, met elkaar optrekt en elkaar verdraagt. Daarmee vertoon je geduld. 'Verdragen' is ook een mooi woord. In het Grieks komt het overeen met ons woord verdragen: er zit het woordje 'dragen' in. Dat betekent inderdaad dat je iets 'opwaarts hebt'. Wat verdragen eigenlijk is, is dat je de ander draagt. Je gaat daar lang in mee en je hebt daarin empathie. Je verplaatst je in de ander, hebt geduld met elkaar en verdraagt elkaar in liefde. Dat is prachtig.

Het betekent dus ook dat we beseffen dat we allemaal verschillend zijn. De Heer gaat nu eenmaal een andere weg met mij dan met u of met jou. Aan het einde van Efeze 4 lees je over elkaar genade bewijzen, zoals God mij en ons genade bewijst. Als Hij nou geduld heeft met mij, wat let mij dan om ook geduld te hebben met die ander? We zijn hier op aarde nog niet volmaakt. Ja, in Zijn ogen wel, maar hier hebben we daar nog mee te maken. Heb dus geduld met elkaar en geef de ander ook de ruimte om zijn weg met de Heer te gaan.

En dat alles 'in liefde'. Dat is mooi, want daar begint en eindigt het altijd mee. Als we het hebben over liefde, agape, dan is dat in de Bijbel echt altijd Godsliefde. Waarom is het goddelijke liefde? Omdat het niets te maken heeft met sympathie of met eigenschappen in de ander, maar het is onvoorwaardelijk. Zoals God houdt van Zijn schepping, zo mogen wij elkaar liefhebben. In liefde geef je de ander de ruimte. Ik hoorde iemand ooit zeggen, dat is al vele jaren geleden: 'Liefde is in de praktijk niets anders dan de ander de ruimte geven om te zijn wie hij of zij is.' Precies zoals God dat doet. God heeft een plan met ieder van ons, met elke schepping, en heel die schepping wordt gedragen en omvat door Zijn liefde. Hij geeft de ruimte; Hij heeft ook de tijdsruimte. Juist die tijdsruimte geeft ons dat besef van geduld. Hij heeft de tijd, wees dus niet zo gestrest. We hebben de tijd. Nu komen we bij vers 3.

▶ 32:52 De Eenheid van de Geest: een Geestelijke Realiteit, Geen Instituut ↑ hoofdstukken

Nou komen we echt bij het eigenlijke onderwerp. Letterlijk zelfs, want hier staat: "terwijl jullie je beijveren...". Er is gesproken over die nederigheid, die zachtmoedigheid, geduld en het verdragen in liefde, en dat alles vindt plaats terwijl jullie je beijveren de eenheid van de geest te bewaren. De eenheid, dé eenheid van de geest.

Nu valt u, of vallen sommigen van u, misschien over het feit dat 'geest' hier met een kleine letter staat. Dat heeft er ook een beetje mee te maken dat wij vanuit onze christelijke, traditionele achtergrond gewend zijn om de geest met een hoofdletter te schrijven. We vatten het dan op als een persoonsnaam, zoals Kees, Arie of Marie, om daarmee aan te geven dat het om die specifieke Persoon gaat. Maar dat is niet de Bijbelse gedachte. Het is namelijk de geest van God. Waarom zou je dat met een hoofdletter schrijven? De kracht van God schrijf je immers ook niet met een hoofdletter. Je kunt het best met een hoofdletter schrijven als je daarmee wilt benadrukken dat het niet de geest van de mens is, maar die van God, maar weet u: in het Grieks is deze discussie eigenlijk zinloos. Daar staan alle letters in hoofdletters. Alles staat in kapittels. Dat verschil in spelling kunnen wij in onze taal maken, maar in de taal waarin Paulus dit optekende, speelt dat totaal niet. Waar het om gaat is dat dit inderdaad een geestelijke eenheid is.

Over die geestelijke eenheid zegt Paulus dat jullie je moeten beijveren. Hij spoort aan, hij roept op om je best te doen en er zuinig op te zijn; om de eenheid te bewaren. Dat betekent twee dingen. Allereerst: die geestelijke eenheid is er dus al. Het is een realiteit. Alleen als die eenheid er is, kun je hem immers bewaren. Er staat niet dat we de eenheid van de geest moeten máken. De eenheid van de geest is een gegeven. Ik vind het altijd prachtig om dat ook in de praktijk te beleven. Wanneer het Woord van God gesproken wordt, wanneer de Schriften open gaan en we over Hem spreken, dan wordt dat door mensen naar waarde geschat. Dat resoneert en men zegt "amen". Dan is daar meteen die geestelijke eenheid. Dat kan geen instituut maken. Een instituut is geen geestelijke eenheid, dat is gewoon een administratieve eenheid: een verzameling mensen die contributie betalen aan een bepaalde organisatie of die toevallig in dezelfde ledenlijst staan genoteerd.

Een geestelijke eenheid is het feit dat je op een onzienlijke manier — want dat is wat geest is — met elkaar verbonden bent. Die geestelijke eenheid is de verbinding die er is in Zijn Woord. En Zijn Woord is geest en leven. Omdat die eenheid er al is, vind ik het altijd zo sneu wanneer mensen zeggen dat we als christenen een eenheid moeten gaan vormen. Dat is eigenlijk belachelijk. Dan wordt er een instituut in het leven geroepen, zoals in 1948 de Wereldraad van Kerken werd opgericht. Dat was een verbond van allerlei kerkgenootschappen die eigenlijk stuk voor stuk al menselijke eenheden waren. Die werden dan vervolgens samengesmolten, gefuseerd of ondergebracht in een overkoepelende organisatie. Omdat niet iedereen het daarmee eens was, werd er weer een andere eenheid opgericht, de ICCC. Dat waren zulke duidelijk evidente menselijke eenheden die door mensenhanden zijn gemaakt. Maar de eenheid van de geest waar Paulus het over heeft, die is er al. Paulus zegt: wees daar nou zuinig op. Beijver je om die te bewaren.

De eenheid van de geest kan namelijk heel gemakkelijk in de praktijk miskend worden. Hoewel het een realiteit is die je kunt beleven, kunnen er allerlei factoren zijn — vleselijke redenen — die de beleving van die eenheid in de weg staan. Het is een geestelijke eenheid, maar juist vleselijke verschillen kunnen hinderen. Ik noem hier een aantal voorbeelden, die min of meer ook ontleend zijn aan wat we in de Efeze- en de Colossensebrief lezen.

Denk aan afkomst. Efeze 2 gaat over de vraag of je van Joodse afkomst bent of een heidense achtergrond hebt. Dat is al een groot godsdienstig en etnisch verschil. Er is verschil in cultuur; Paulus spreekt over Grieken en barbaren. Barbaren waren in die tijd eigenlijk de mensen die in de ogen van de Grieken helemaal geen cultuur hadden. Maar er zijn ook andere vleselijke redenen, zoals verschil in karakter of temperament. Dat kan clashen. Voor de een heb je nu eenmaal meer sympathie dan voor de ander; soms is er simpelweg "geen klik". Dat is puur vleselijk: met wie je gemakkelijk door één deur kunt of met wie je vlot contact hebt. Ook status speelt een rol, maatschappelijke status of verschil in opleiding. De één is universitair geschoold en de ander is goed met zijn handen en heeft niets met academische toestanden. Dat kan naar het vlees zomaar scheiding brengen. Ook smaak en cultuur, de dingen die je mooi vindt, kunnen verschillen.

Al deze vleselijke redenen hebben niets met de eenheid van de geest te maken. De eenheid van de geest is een geestelijke eenheid. Je deelt met elkaar de rijkdom van het Woord, ondanks al die uiterlijke verschillen. Want die verschillen zijn een realiteit. Zolang je de ogen gericht houdt en georiënteerd blijft op die geestelijke eenheid, bewaar je die eenheid. Je bewaart de eenheid door je focus te houden op Zijn woorden en de inhoud daarvan. Op het moment dat je gaat kijken naar al die vleselijke zaken, zie je vooral veel verschil en drijf je uit elkaar. Dan vind je elkaar niet meer.

Het bewaren van de eenheid van de geest en het beijveren daarin heeft dus alles te maken met gericht zijn op die roeping en het waarderen daarvan in de band van de vrede. Het woord dat Paulus hier gebruikt voor "band" is letterlijk "samenbinding". In de samenbinding van de vrede. Wat bindt gelovigen samen? Dat is niet een overeenkomst in opleiding of achtergrond. In alle opzichten kun je naar het vlees totaal verschillend zijn. Maar wat deel je met elkaar? Zijn Woord. En daarmee deel je de essentie: je deelt dezelfde roeping, dezelfde toekomst en dezelfde God. Dat bindt samen. Door die samenbinding valt het conflict weg en is er vrede. Het is een samenbinding van vrede.

Maar de samenbinding van de vrede heeft dus alles te maken met het georiënteerd zijn op de geestelijke eenheid. Nou, wat is dan die geestelijke eenheid? Paulus noemt er zeven. Zeven stuks. Hij spreekt over één lichaam en één geest. Iedere keer dus, tot zeven keer toe, en dat is natuurlijk niet voor niks. Zeven is in de Bijbel altijd het getal van volheid. Al die eenheden, al die zeven enen, die vormen alles met elkaar. Zoals ik dat in het plaatje aangaf: zoals een uurwerk hoort dat allemaal bij elkaar. Laten we ze gewoon eens op een rijtje zetten. Of liever: Paulus heeft ze voor ons al op een rijtje gezet en wij volgen hem gewoon.

▶ 43:55 De Zevenvoudige Eenheid: Eén Lichaam, Één Geest en Één Hoop ↑ hoofdstukken

Eén lichaam. Dat is een geweldig thema, met name in deze brief. Efeze 2 is eigenlijk het grote handvest wat betreft de eenheid tussen de natiën en Israël. De gelovigen vandaag in de ecclesia vormen een eenheid; die muur die scheiding maakte, is weggebroken en we zijn één. Eén lichaam en één geest. Laat ik u eens meenemen naar 1 Korinthe 12, waar Paulus dat prachtig onder woorden brengt. Want alleen Paulus spreekt over het lichaam van Christus en ik wil u dat laten zien in 1 Korinthe 12 vers 12. Daar staat: "Want zoals het lichaam één is..." Het gaat hier over de vergelijking met het menselijk lichaam. Ons lichaam is een eenheid; alles hangt met elkaar samen. Zoals het lichaam één is en vele leden heeft, maar al die leden van het lichaam – al die lidmaten, ledematen, organen of cellen, het hangt er vanaf op welk niveau je dat ziet – hoeveel het er ook zijn, één lichaam vormen, zo ook de Christus.

Let op: "zo ook de Christus". Er staat niet: zo ook de ecclesia, of zo ook de gemeente. Nee, zo ook de Christus. De Christus is hier die eenheid van Hoofd en lichaam. Eén lichaam. Want ook in één geest – we zullen dat straks nog een keer zien – worden wij allen... Wij zijn de gelovigen die dat ene lichaam vormen. Want ook in één geest worden wij allen tot in één lichaam gedoopt. Één geest, één lichaam. Of het nu Joden zijn of Grieken, slaven of vrijen – de tekst gaat daar nog verder – maar in ieder geval: hoe verschillend ook, we vormen één lichaam. En dat is allemaal door Hem; in één geest worden wij gedoopt. Ziet u, dat is ook weer Zijn werk. Dat is een geestelijke zaak, een geestelijke eenheid.

We vormen een eenheid op een bijzondere manier. Let op, want dat vind ik zo mooi: die eenheid die wij als gelovigen vormen, die maken we zelf niet. Denkt u niet? Je bent geroepen. Waarom? Om tezamen "de Christus" te vormen. Hij het Hoofd, Christus Jezus, en wij het lichaam. En dat hoort onlosmakelijk bij elkaar. Zo ook de Christus; dat is inderdaad die eenheid. Laten we verder gaan, want er zijn er nog meer. Ik geef zomaar even wat aanzetten om daar misschien ook voor uzelf nog eens wat verder mee door te gaan. U zou natuurlijk nog veel meer schriftplaatsen kunnen vinden waarin wordt toegelicht dat het gaat om één lichaam en één geest.

Vervolgens zegt Paulus: "...zoals jullie ook werden geroepen in één hoop van jullie roeping." Ja, de hoop van het lichaam van Christus, dat samen dus de Christus vormt. In al zijn brieven spreekt Paulus daarvan. Hij begint eigenlijk zijn eerste brief, de eerste brief aan de Thessalonicenzen, met de hoop en de verwachting als groot onderwerp. Dat we de Heer tegemoet zullen gaan en alzo altijd met de Heer zullen zijn. Dat is die hoop. En er is nog zoveel meer, want we zullen straks ook, zoals Paulus dat zegt, met Hem in heerlijkheid verschijnen. Dat is allemaal de hoop die wij hebben gekregen, die eigen is aan de roeping waarmee wij werden geroepen. Zoals jullie ook werden geroepen in één hoop van jullie roeping. Hoezo één hoop? Wel, we vormen één lichaam. Hoezo? Door één geest.

▶ 48:28 Eén Heer, de Eenheid van het Geloof en de Ware Geestelijke Doop ↑ hoofdstukken

Ook is er één Heer. Wie is dat? Dat lijkt me niet zo moeilijk: de Heer Jezus Christus. Petrus zei het al op het tempelplein, op de Pinksterdag: "Jullie hebben Jezus gedood aan het kruis, maar God heeft hem tot Heer en tot Christus gemaakt." Dat gebeurde namelijk door zijn opstanding; Hij heeft nu een positie als kurios, als Heer. Een gelovige is feitelijk iemand die Hem belijdt als Heer. Paulus zegt dat in Romeinen 10: indien u met uw hart gelooft dat God Hem uit de doden heeft opgewekt en met uw mond belijdt — dat hoort bij elkaar — dat Hij Heer is, wordt u gered. Wat is dat geweldig.

In Filippenzen 2 lezen we dat er een moment komt dat de hele schepping zal doen wat wij nu al mogen doen omdat God onze tong heeft losgemaakt. Dat is ook een goddelijk wonder, nietwaar? Als je oren worden geopend, als je ogen worden geopend en als je hart wordt geopend. Bij gelegenheid lees je ook dat iemands tong wordt losgemaakt. Wij mogen Hem nu al kennen, erkennen en van harte belijden als Heer. Wij zijn daarin dus eerstelingen. Er volgen nog rangordes of afdelingen in die oogst, maar er komt een moment dat alle tong — en Paulus zegt dan: hemelse, aardse en onderaardse — zal belijden dat Jezus Christus Heer is. Dat doen ze niet mokkend, nee, dat doen ze tot eer van God de Vader.

Die belijdenis van één Heer is nu nog een uniek fenomeen, dat wil zeggen: voor degenen die Hem nu al zo mogen kennen. Maar er komt een moment dat er geen tong meer zal zijn die dat niet zal zeggen tot eer van God de Vader. Er staat trouwens bij dat woord belijden iets moois, daar geef ik u nog een Grieks woord voor mee: ex-homologeo. Waarom staat er 'ex'? Dat betekent dat het van binnenuit komt. Het is een expressie, een uitdrukking. Homologeo is belijden en het voorzetsel 'ex' wil zeggen dat het van binnenuit komt, niet gedwongen. Vandaar ook de tong en niet de lippen; de lippen zijn de buitenkant, maar de tong zal belijden: Hij is Heer. Elke tong. Eén Heer.

Een van de kenmerken van de geestelijke eenheid die er nu al is, is dat ze één Heer kent. Eén lichaam ook, niet meer. Eén lichaam, één Heer en ook één geloof. Dat gaat Paulus in het navolgende nog nader toelichten in vers 13. Daar staat: "totdat wij allen zouden bereiken..." Dat gaat over de tijd wanneer het Woord van God gecompleteerd zou zijn. In die tijd waren de Schriften nog niet compleet. Paulus zegt dat wanneer de Schriften, het Woord, tot volheid zouden zijn gekomen, de eenheid van het geloof bereikt zou zijn. Dan geloven we allemaal één en hetzelfde. In eerste instantie was het nog een woord hier, een brief daar, hier een openbaring en daar een woord van kennis. Totdat die Schriften gecompleteerd en ook geredigeerd — dat wil zeggen: bij elkaar gebracht — waren. Al die geschriften zijn door de apostelen bij elkaar gebracht en toen was daar die eenheid van het geloof.

De eenheid van het geloof heeft te maken met het feit dat we zouden komen tot het besef van de Zoon van God. Dat is datgene waar de Zoon van God zich van bewust is, wat Hij beseft. Dat we daartoe zouden komen kan alleen maar door ons Zijn Woord eigen te maken; Hij heeft zich daarin bekendgemaakt. Dan is de Ecclesia ook volwassen, een volwassen man. Ik geef toe dat als ik dit nu zo even aanhaal, dat weer een heel onderwerp apart is, maar goed: één geloof. U moet zich realiseren dat er in de dagen van het Nieuwe Testament nog sprake was van het evangelie van de besnijdenis en het evangelie van de voorhuid, totdat die eenheid van geloof bereikt was. De Efezebrief is daarvan een schitterend handvest.

Eén Heer, één geloof, één doop. Ik moet daar eigenlijk om lachen, want als er iets is wat verdeeldheid zaait, dan is het wel wanneer je begint over de doop. Maar het mooie is dat Paulus het hier helemaal niet heeft over een doop waar water bij te pas komt. Hij heeft het hier over de échte doop. Dat bedenk ik niet zomaar; het was Johannes de Doper die al zei: "Ik doop jullie in water, maar na mij komt Hij die doopt in heilige geest." Dat is de echte doop. Het water in de Jordaan was alleen nog maar een type, een voorafschaduwing, een prachtig beeld. Maar de echte doop is de geestelijke doop, zoals we dat net ook zagen in 1 Korinthe 12: "In één geest worden wij allen tot in één lichaam gedoopt."

Als je Hem mag kennen, dan heb je die Geest ontvangen en vorm je een geestelijke eenheid. Dan ben je als het ware ondergedompeld in de Geest. Dat is die ene doop. Over de waterdoop heeft Paulus zich trouwens nooit druk gemaakt; het hoorde ook helemaal niet bij zijn missie. Hij zegt: "De Heer heeft mij helemaal niet gezonden om te dopen." Nu ja, hij had wel eens een paar mensen gedoopt, maar hij stelt dat de Heer hem niet daartoe gezonden heeft, maar om het evangelie te verkondigen. Dat heeft hij onder de natiën gedaan. In de Korinthebrief zegt hij het al: "In één geest worden wij allen tot in één lichaam gedoopt." Dat is die ene doop. Alles wat hier naar voren gebracht wordt, is geestelijk. Het is een geestelijke eenheid, de eenheid van de Geest, en dus niet een ritueel. Dat zou een dissonant zijn, dat kan in dit rijtje helemaal niet. Het is die ene doop, namelijk die van de Geest. En nu zijn we bij nummer zeven aangekomen.

▶ 56:47 Het Ultieme Einddoel: Eén God en Vader, Alles in Allen ↑ hoofdstukken

Eén God en Vader van allen. Die is boven alle, en door alle, en in alle. We moeten dit eens goed beschouwen, want eigenlijk is dit het summum, de top. Paulus begon deze reeks met één lichaam, en hoewel ik niet direct wil zeggen dat het een opklimmende reeks is, eindigt hij wel met het fundament der fundamenten: één God, die zo groot is dat Hij met recht alles en allen omvattend is. Die geestelijke eenheid heeft alles te maken met Zijn woord.

Wat is de meest basale Bijbelse belijdenis? Dat is niets anders dan dat er één God is. Vraag het aan een Jood; hij zegt het elke dag als hij opstaat en als hij naar bed gaat. Het is het eerste wat een Joodse jongen leert op school. Het zijn ook de ideale woorden waarmee je, niet alleen voor het slapengaan maar ook bij het sterven, zegt: Shema Yisrael. Yahweh onze God is één. Één God. Dat is zo boeiend. In Markus 12 lees je dat er een schriftgeleerde bij de Heere Jezus komt die vraagt: "Meester, wat is het eerste der geboden?" Jezus antwoordt hem: "Het eerste is dit: Hoor Israël, de Heere onze God is één. Gij zult de Heere uw God liefhebben met geheel uw hart." Dat Shema begint dus met: de Heere onze God is één. Hij is één. Niet zij, Hij is één. Er is één God, namelijk de Vader.

Nu ga ik iets heel onaardigs zeggen. Ga er even voor zitten; ik ben de enige die staat, dus ik drink een slokje en ga er eens goed voor staan. We hadden het zojuist over menselijke eenheden. Raadpleeg nu eens een willekeurige geloofsbelijdenis, of die nu van de Grieks-orthodoxe kerk, de Rooms-Katholieke kerk, een protestants kerkgenootschap of een charismatische richting is; dat maakt niet uit. Altijd zul je als eerste de belijdenis van één God tegenkomen. Maar wat men met de mond belijdt – ik zal u dit zeggen – die belijdenis in het christendom van de ene God is hypocriet. Het is echt hypocriet. Weet u wie dat heel goed zien? Dat zijn Joden en moslims. Die zeggen: "Jullie zeggen wel één God, maar dat is niet waar. Dat belijden jullie wel met de lippen, maar kijk het maar na in elke belijdenis van menselijke makelij." Men zegt dat de hele christenheid dit al sinds de derde eeuw unaniem belijdt, en vraagt zich af hoe ik kan beweren dat het anders is. Maar dat is nu juist waarom het zo'n enorme afwijking is. Men zegt: één God: de Vader, de Zoon en de Heilige Geest. Eén wezen, drie personen. Men stelt dat je geen christen bent en niet behouden kunt worden als je dat niet gelooft, want het zou het fundament der fundamenten zijn. Ik zeg u: dit is een leugen. Want er is één God: de Vader.

Overal in de Schrift zul je dat tegenkomen. In de evangeliën kun je nagaan hoe de Heere Jezus in het hogepriesterlijk gebed God aanspreekt als Vader en zegt: "Dit nu is het eeuwige leven, dat aionische leven, dat zij U kennen, de enige waarachtige God, en Jezus Christus die U gezonden hebt." De Heere Jezus zegt het zelf: "U, de enige waarachtige God." In 1 Korinthe 8 zegt Paulus in vers 5: "Al zijn er zogenaamde goden, hetzij in de hemel, hetzij op de aarde – en inderdaad, er zijn goden in menigte en heren in menigte – voor ons nochtans is er maar één God." Vader, Zoon en Heilige Geest? Dat is dwaasheid en niemand kan het je uitleggen. Men zegt één God, maar men bedoelt drie personen. Dat is geen monotheïsme; dat is polytheïsme onder een dekmantel. Paulus zegt dat de Bijbelse waarheid één God is. Hij is één, namelijk de Vader. Voor ons nochtans is er maar één God, de Vader, uit wie alle dingen zijn en tot wie wij zijn. En daarnaast: één Heer, Jezus Christus, door wie. Let op het verschil in voorzetsel. "Uit wie" is de bron. "Door wie" is het kanaal. Alle dingen – het ta panta – en wij door Hem. Eén God, de Vader. We praten hier natuurlijk niet over een kinderachtig dingetje; dit is de basis, het ABC. Het is niet voor niks dat dit in al die belijdenissen als punt nummer één wordt neergezet, maar daar zie je meteen dat het helemaal misgaat. Men is direct in de aanvang al ontspoord, terwijl de waarheid is: één God, de Vader.

Dat is wat Paulus hier ook zegt. Als we het hebben over die geestelijke eenheid, dan is het één lichaam, één geest, één Heer en als laatste één God, namelijk de Vader van allen. Je zou kunnen denken: gaat het hier over alle gelovigen? Hij is inderdaad de Vader van alle gelovigen, maar er staat in Maleachi al: "Is er niet één? Is Hij niet ons aller God? Is Hij niet de Vader en de Schepper van allen?" Hij is de Vader van allen, wat wil zeggen dat alles uit Hem voortkomt. Hij is de bron. Hij is boven allen, Hij is door allen en Hij is in allen. Als u dit leest, dan weet u meteen: dit is dat geweldige doel dat God voor ogen heeft. Het is Zijn plan dat Hij de Vader zal blijken te zijn in heel Zijn schepping.

Daar wilde ik mee afsluiten: het grote einddoel van God in 1 Korinthe 15. In het laatste vers van die perikoop zegt Paulus: "Wanneer echter ook het al aan Hem ondergeschikt zal worden, dan, als alles aan de Zoon zal zijn ondergeschikt, als ook de dood als laatste vijand zal zijn tenietgedaan en er geen dood meer is – en dus allen levend zullen zijn gemaakt – dan zal ook de Zoon zelf ondergeschikt worden aan Hem, namelijk God de Vader." De Zoon wordt ondergeschikt aan de Vader. Uiteindelijk treedt de Zoon terug; Hij heeft Zijn taak volbracht en de cirkel is rond. Een volmaakt koninkrijk wordt overgegeven aan God de Vader, opdat de God van de Zoon, de Vader dus, zou zijn: alles in allen. Wat dat allemaal precies betekent, daar gaan we het nu niet over hebben, maar dit is het grote einddoel.

Kijk, als er staat: "één God en Vader van allen, die is boven alle, door alle en in alle", dan zijn we aangekomen bij het grote einddoel dat God Zich heeft voorgenomen. Hij gaat bereiken dat Hij alles in allen wordt. Geen dood meer, allen levend gemaakt, en dan is die ene God de Vader degene die alle eer zal ontvangen. Dan is precies Zijn heerlijke doel gerealiseerd. Dus, samengevat: één lichaam, één geest, één hoop van jullie roeping, één Heer, één geloof, één doop, één God en Vader, boven alle, door alle en in allen. Laten we het daarbij laten.