▶ 00:00 Introductie: Luthers Moeite met de Strooiebrief ↑ hoofdstukken

Dankjewel Jan voor de introductie. Het is nog maar heel kort geleden dat ik hier ook stond, twee weken geleden, en nu gaan we het over een heel ander onderwerp hebben. Hoewel ik erbij moet zeggen dat de Jakobusbrief toen ook al even ter sprake kwam, herinner ik me, in verband met de gewone bijbelvertaling. Toen kwam ook Jakobus 1 vers 1 al even aan de orde en dat is nu juist ook inderdaad het onderwerp voor dit keer.

Het is wat veel gezegd als we het vanmiddag of vanavond gaan hebben over de brief van Jakobus. Want in werkelijkheid gaan we het niet zozeer over de inhoud van de brief hebben, als wel over de plaatsing, de setting van de brief. Daarvoor zal ook vooral de 'envelop' en dat wat daarop staat, om het zo te zeggen, aan de orde komen. Wie is de schrijver? Wat heeft hij te melden? Waartoe is hij geroepen? En aan wie richt hij zijn brief? Daar willen we eens de loep op leggen.

U weet het misschien, of u weet het niet, maar het is een vrij bekend gegeven dat de reformator Maarten Luther – en zijn naam is de afgelopen week natuurlijk weer veel gevallen in verband met Hervormingsdag – grote moeite had met de brief waar we het vanmiddag over hebben. Hij noemde de brief van Jakobus een "strooien brief". Ik heb het zelf niet in zijn boeken of geschriften gelezen, maar het is bekend dat hij zich op die wijze daarover uitliet. Ik heb even gedacht dat hij daarmee bedoelde dat het gericht is aan de verstrooide stammen, de stammen in de verstrooiing, maar dat blijkt dus niet het geval te zijn. Hij bedoelde met een strooien brief een brief van stro. Ik heb zelfs gehoord – maar dat zou kunnen dat dat slechts een populaire versie daarvan is – dat hij gezegd zou hebben: "Maak met Japie maar de kachel aan." Met Japie bedoelde hij dus Jakobus. Of dat inderdaad het geval is, weet ik niet, maar in elk geval had hij er grote moeite mee.

De reden daarvoor is heel simpel. Maarten Luther had de ontdekking van zijn leven gedaan en had in de Romeinenbrief gelezen dat een mens gered wordt, niet door werken, maar door geloof alleen. En toen kwam hij de passages tegen in de Jakobusbrief, met name in het tweede hoofdstuk. Daar ziet u onder andere – en hij zag dat daar zo staan; ik pak er maar één vers uit, maar in werkelijkheid gaat het over een passage waarin meer van zulke uitspraken staan: "Gij ziet," zegt Jakobus dan, "dat een mens gerechtvaardigd wordt uit werken en niet slechts uit geloof."

Ja, wat krijgen we nu? Wat zegt Paulus daarentegen? Hij betoogt, en niet alleen in de Galatenbrief of in de Filippenzenbrief, maar met name in zijn eerste basale brief, de Romeinenbrief – de eerste brief die we van hem in het Nieuwe Testament hebben. Daar zegt hij in hoofdstuk 4 vers 5: "Hem echter, die niet werkt, maar zijn geloof vestigt op Hem, die de goddeloze rechtvaardigt, wordt zijn geloof gerekend tot gerechtigheid." Hier is het plaatje compleet anders. Dat wil zeggen: juist degene die niet werkt, maar integendeel slechts zijn geloof vestigt op Hem die de goddeloze rechtvaardigt, volstrekt los van werken.

Hoe kun je die twee passages en die twee gegevens, statements en beweringen, koppelen? Hoe kun je die met elkaar rijmen? Nu is het niet zozeer mijn onderwerp om het daarover te gaan hebben of om dit te harmoniseren, maar ik moet u zeggen: als je eenmaal weet hoe het zit – en dat klinkt natuurlijk heel arrogant – maar ik bedoel, als je eenmaal iets gaat verstaan van de setting van de brief, dan heb je ook veel minder behoefte om het te harmoniseren. Laat het gewoon op zijn plek staan en verdisconteer aan wie het geschreven is. Als de doelgroepen inderdaad verschillend zijn, dan is er ook geen noodzaak om dat allemaal te matchen.

Ik moet er trouwens ook bij zeggen dat ze elkaar bij nader inzien niet tegenspreken. Dat is ook vrij gemakkelijk aan te tonen. Jakobus heeft het over levend geloof, een geloof dat leeft, dat zich uit en dat daarin werkt. God is degene die dan werkt, maar een geloof heeft een uitwerking; daarover heeft Jakobus het. Ook Paulus heeft het over levend geloof en ook Paulus spreekt erover dat we door genade gered zijn – ik noem maar wat, Efeziërs 2 – maar vervolgens zegt hij dat wij in Christus Jezus geschapen zijn om goede werken te doen. Dus bij Paulus vind je ook geen scheiding van goede werken en geloof. Maar ik zei al: het gaat mij nu niet zozeer om dit gegeven, want één ding moet in ieder geval wel vaststaan.

▶ 05:48 Het Verschil in Accent Tussen Paulus en Jakobus ↑ hoofdstukken

Ook al spreekt het elkaar niet tegen, de vraag blijft: waarom legt Jakobus een compleet ander accent dan Paulus? Want dat is onmiskenbaar. Als je dat niet inziet, dan weet ik het niet meer. Dat is een totaal andere invalshoek die hij benadert en vanwaaruit hij het onderwerp beziet en beschrijft. Waar zit hem dat in?

Ik ga ervan uit dat wanneer je een brief leest, je altijd eerst moet kijken aan wie de brief gericht is en wie hem schrijft. Dan begin je uiteraard bij het eerste vers, bij hoofdstuk 1 vers 1. Ik geloof dat deze brief van Jakobus in de loop der tijden zo enorm misverstaan is, tot op de dag van vandaag, namelijk doordat men niet begonnen is bij hoofdstuk 1 vers 1 en dat serieus is gaan nemen. Ik kom daar straks uiteraard nog uitgebreid op terug.

▶ 06:54 De Afzender: Welke Jakobus Schrijft Deze Brief? ↑ hoofdstukken

Laten we eerst eens kijken naar de afzender voordat we de adressering wat nader bezien. Deze brief is geschreven door Jakobus. Jakobus is de Griekse vorm van Jakobos, en dat komt natuurlijk weer uit het Hebreeuws, van aartsvader Jakob. Vader Jakob dus. Ja, dan denk je direct aan iets anders en verwacht je misschien dat ik een liedje ga inzetten, maar dat was ik niet van plan. Hoewel, als ik daarop mag voortborduren: "Vader Jakob, slaapt gij nog?" Het is inderdaad zo dat deze brief van Jakobus gaat over een volk dat nog steeds slaapt.

Ik moet er overigens bij zeggen dat Jakob de vader was van twaalf zonen, en dat blijkt een grote rol te spelen in de adressering. Dat is dus niet voor niets. Ook is het een veelzeggend gegeven dat Jakob zijn aanvankelijke naam was; hij kreeg later bij zijn bekering een andere naam: Israël. Jakob werd Israël. Het is heel frappant hoe die twee namen soms in één adem worden genoemd. Ik denk aan het boek Jesaja, waar staat dat God een woord heeft gezonden aan Jakob en dat het is gevallen in Israël. Hij zond een woord aan Jakob, de ongelovige, en het droeg vrucht—het viel in goede aarde—in Israël. Dat is veelzeggend. Het ene heeft te maken met ongeloof, het andere met geloof.

Jakob werd Israël bij de... ja, het plaatje dat u hier ziet, is van een kunstenaar van wie ik de naam niet zo gauw weet, maar het stelt de worsteling bij de Jabbok voor. Dat is ook zo'n mooie omkering: Jakob bij de Jabbok. Daar vond een verandering plaats; Jakob werd Israël. Over die Jakob hebben we het dus.

Nu moet ik erbij zeggen dat het in het Nieuwe Testament wat de naam Jakobus betreft een wat complex verhaal is, want we kennen er maar liefst drie, en sommigen zeggen zelfs vier. Laten we de eenvoudige versie kiezen: er zijn drie mannen in het Nieuwe Testament die de naam Jakobus dragen. Laten we ze op een rijtje zetten, zodat we ze in ieder geval niet door elkaar halen. Ten eerste heb je de broer van Johannes, dat is een bekende: de zoon van Zebedeüs. Zebedeüs had twee zonen, Johannes en Jakobus. Hij was erg voornaam onder de twaalf. Bij allerlei gelegenheden lees je dat wanneer de Heer met het twaalftal op weg ging, Hij een drietal uit hen selecteerde. Dat was bijvoorbeeld zo in Gethsemane, maar je leest het ook bij de verheerlijking op de berg. Dat waren dan Petrus, Johannes en Jakobus. Deze Jakobus is overigens al in een heel vroeg stadium vermoord door koning Herodes, zoals we lezen in Handelingen 12.

De tweede is eigenaardig genoeg de meest onbekende, hoewel hij ook bij de twaalf behoorde. Er waren namelijk twee Jakobussen onder de discipelen. De ene was de zoon van Zebedeüs, de andere de zoon van Alfeüs. In Markus 15 vers 40 wordt hij "de kleine" genoemd. Ik heb daar in mijn aantekeningen een vraagteken bij gezet omdat het wat omstreden is, maar dat gaan we nu niet helemaal uit de doeken doen; het maakt voor het verhaal niet veel verschil. Hij wordt daar de kleine genoemd, waarschijnlijk ter onderscheiding van de andere Jakobus, die dan "de grote" zou zijn. Of het nu letterlijk de kleine is of in figuurlijke zin "de mindere", laat ik even in het midden.

Dan komen we bij de derde, en dat is voor deze middag de meest interessante. Wanneer we het over de brief van Jakobus hebben, dan gaat het over hem. Ik zeg dat met vrij grote zekerheid omdat ik er zelf eigenlijk helemaal niet aan twijfel, hoewel het in de boeken nog wel eens wordt betwist. Er zijn er ook die opteren voor nummer twee of zelfs nummer één, maar men is het er over het algemeen wel over eens dat deze Jakobus de meest logische schrijver is. Deze Jakobus is de "broeder des Heren", zoals we dat lezen in de NBG-vertaling. In Galaten 1 vers 19 noemt Paulus hem zo. We weten ook uit onder andere Mattheüs 13 dat hij in de lijstjes van het gezin van Maria en Jozef telkens als eerste wordt genoemd. Hij was dus de oudste broer van Jezus—eigenlijk een halfbroer, want ze deelden wel een gemeenschappelijke moeder, maar ze hadden natuurlijk niet dezelfde vader.

Dat is trouwens een boeiend gegeven. Hij was de oudste broer, dus bij afwezigheid van zijn oudere broer zou hij de zaakwaarnemer zijn. In het gezin was de Heer Jezus de eerstgeborene en daarna kwam Jakobus. Bij afwezigheid van Jezus zou volgens het natuurlijk erfrecht, ook het Bijbels erfrecht, Jakobus dan de aangewezen persoon zijn. Feitelijk is dat ook het geval: hij werd later de leider in Jeruzalem. Een heel boeiend gegeven. Samen met Petrus en Johannes wordt hij een steunpilaar genoemd. Ik verwijs hier naar Galaten 2 vers 9, en op dat vers komen we later vanmiddag nog terug. Het is heel eigenaardig: als de eerste Jakobus van het toneel verdwijnt door de moord van Herodes, komt deze Jakobus naar voren en neemt als het ware de rol van de eerste Jakobus over. Vandaar dat die personages soms heel gemakkelijk worden verwisseld. In elk geval werd deze broeder des Heren een steunpilaar en een leider in Jeruzalem genoemd. Dat blijkt uit allerlei gegevens; ik heb de teksten genoteerd voor wie dat nader wil onderzoeken.

Wat trouwens ook erg boeiend is—hoewel dit een buitenbijbels gegeven is—is dat hij ook als broer van Jezus wordt genoemd door de geschiedschrijver Flavius Josephus in zijn werken. Deze bekende Joodse historicus vermeldt Jakobus de Rechtvaardige en schrijft dat hij ergens in de jaren zestig van de eerste eeuw is omgebracht. Hij zou zijn gestenigd onder leiding van het Sanhedrin, meer specifiek door hogepriester Ananias. Zo kwam er aan deze Jakobus, die leider in Jeruzalem, een einde. Hij werd geëxecuteerd op instigatie van het Sanhedrin, net als zijn oudste broer. Heel merkwaardig.

Over deze Jakobus hebben we het dus. Als de Jakobusbrief aanvangt met de naam van de schrijver, namelijk Jakobus, dan moet u denken aan deze Jakobus: de broeder des Heren, de oudste broer. Hij speelt een grote rol, en we komen hem later nog tegen als we Galaten 2 opslaan, maar dat is helemaal aan het einde van deze studie. Laten we nog eventjes verder gaan naar wat er staat in Jakobus 1 vers 1. Verder dan dat eerste vers zullen we in deze studie overigens nauwelijks komen. Verbaast u dat? Nee? Gelukkig maar, want een goed begin is het halve werk. En als je natuurlijk meteen in vers 1 de draad kwijtraakt, kom je niet ver.

Als je dit bijvoorbeeld weergeeft aan het volk van God of aan de christelijke kerk, maar daar hadden we het de vorige keer dus over... ja, dan ben je op voorhand al helemaal het spoor bijster. Dan maak je een valse start. Daarom is het ontzettend belangrijk om goed te beginnen. Over wie hebben we het? Wie is de schrijver? Dat is al heel veelzeggend.

Het loutere feit dat Jakobus, Jakob – alleen zijn naam is al veelzeggend. Dat hij hier aan het woord is en zijn hele rol die we kennen vanuit andere brieven in het Nieuwe Testament en vanuit de geschiedschrijving in het boek Handelingen... Wel, het zegt heel veel dat juist hij deze brief schrijft.

En hij is een dienstknecht. Als je het in het Engels zou zeggen, dan verbaast dat je natuurlijk ook niet, want dan is het James. En James is natuurlijk per definitie de butler: "James, kom eens hier." Dienstknecht is trouwens een hele aardige formulering. In werkelijkheid is het nog wat sterker, want er staat eigenlijk gewoon een slaaf. Een lijfeigene dus. Het is geen werknemer. Nee, een slaaf van God, staat erbij, en van de Heer Jezus Christus. Van Hem is hij een slaaf.

Dat is toch wel heel opmerkelijk: de broeder des Heren. Hij noemt zijn oudste broer de Heer Jezus Christus. In zijn volle glorie beschrijft hij Hem meteen. Wie is Jezus? Wel, die naam is ook al veelzeggend, namelijk: Yahweh Red. Wel, Hij is Heer, Kurios, en Hij is Christus. En daarmee geeft hij ook aan: Hij is door God uit de doden opgewekt en gemaakt tot Heer en tot Christus. Of, meer op zijn Joods gezegd – we hebben het per slot van rekening over Jakob – dan zeg je: Hij is de Messias, de Maschiach.

▶ 18:56 De Omkeer van de Ongelovige Jakobus ↑ hoofdstukken

En dat is des te opmerkelijker, want wij weten dat deze Jakobus ooit ongelovig was. We lezen in Johannes 7 vers 5 dat zelfs zijn broers niet in Hem geloofden. Dus tijdens de omwandeling van Jezus hier op aarde geloofden zijn broeders, gewoon in het algemeen, inclusief dus Jakobus, niet in Hem. Er heeft dus een omkeer in zijn leven plaatsgevonden en die is ook aan te wijzen, tenminste als je puur afgaat op de Bijbelse gegevens. Dan is dat moment aan te wijzen en ik zal het meteen maar noemen: dat is in het verslag waar Paulus uitgebreid ingaat op het feit van de opstanding en vooral op de consequenties en de betekenis daarvan.

Paulus beschrijft daar in eerste instantie dat Jezus Christus gestorven is, begraven en opgewekt ten derde dage naar de Schriften, en dat Hij vervolgens ook verschenen is. Wat hij naar voren brengt, is een volstrekt historisch en geschiedkundig feit, gedocumenteerd. In dat verslag zegt Paulus dan: vervolgens is Hij, Christus die opgestaan is, verschenen aan meer dan vijfhonderd broeders tegelijk, van wie het merendeel thans nog in leven is. Met andere woorden: vraag het ze maar na als je wilt. Sommigen zijn inmiddels ontslapen, maar er waren er toentertijd, toen Paulus dit noteerde, wellicht nog honderden over.

En daar gaat het mij nu uiteraard even om: vervolgens is Hij verschenen aan Jakobus, daarna aan al de apostelen. Kennelijk gaat het hier over een Jakobus die niet tot de apostelen gerekend wordt. En dat klopt ook, want hij is een broeder des Heren. Maar hij wordt hier genoemd. En als u mij vraagt... het is het enige Bijbelse gegeven dat je kunt aanwijzen over wat er gebeurd is met de broeders des Heren. Hij geloofde ooit niet tijdens de rondwandeling van Jezus hier op aarde gedurende de drie jaren dat Hij hier gewerkt en gepredikt heeft. Zijn broers wezen Hem af, zoals dat trouwens ook in zijn hele vaderstad het geval was. In Nazareth was Hij niet gezien en werd Hij niet geaccepteerd, maar zelfs in zijn eigen huisgezin, zijn eigen familie, dus niet. Zijn broers geloofden niet in Hem.

Maar daar is verandering in gekomen. Wat is er gebeurd? De Heer, de levende Christus — hoor wat ik zeg: de levende Messias, de opgestane Messias — is aan Jakobus verschenen. En dat was de omkeer in zijn leven. Daardoor is Jakobus ook een slaaf geworden en iemand die Jezus herkent als Heer en als Christus. Daardoor, doordat de levende Christus aan hem verschenen is, is Jakobus compleet veranderd en omgekeerd.

En dat is uiteraard ook een schitterend type van wat er met het volk van Jakob ook zal gebeuren in de, inmiddels kan ik zeggen, nabije toekomst. Als de derde dag aanbreekt — ik bedoel nu even zoals de Heer rekent, voor wie een dag is als duizend jaar — na twee dagen, twee millennia, zal de Heer verschijnen. En dat moment is zeer nabij. Dat kan niet anders, want we leven inmiddels in 2016. Ik wist dat ik soms wel eens een beetje voor de fanfare uitloop, maar nu wel erg veel! Maar ik bedoel: we leven inmiddels in 2014 en het is inderdaad bijna tweeduizend jaar geleden dat de Heer het aardse toneel verliet. In elk geval, de derde dag gaat aanbreken en dan zal Hij levend en wel verschijnen aan het volk van Jakob. Dat zal ook de grote omkeer voor dat volk betekenen. Ze zullen zien wie zij hebben doorstoken en ze zullen tot erkenning komen.

Dat wat betreft de figuur van Jakobus, die een slaaf is van de Here Jezus Christus. En nu komt er nog een heel belangrijk punt waar we het nog eens een keertje heel goed over moeten hebben. Hij groet hen. In het Grieks heeft dat de gedachte van 'verheug je'. Daar zit nog een woord in wat ook weer verwant is aan het woordje charis, het Griekse woord voor genade. Dat is hoe de Grieken elkaar begroeten. De Joden zeggen tot op de dag van vandaag 'Shalom', vrede, maar de Grieken zeggen 'genade' tegen elkaar. En hoe vangen de brieven in het Nieuwe Testament aan? Met genade en vrede. Genade en Shalom. Ik vind de volgorde trouwens ook wel veelzeggend, want vrede, de echte vrede, is gebaseerd op genade. Eerst genade, daarna vrede. Maar goed, dat zegt hij zo, en dan richt hij zich tot de twaalf stammen in de verstrooiing.

▶ 24:58 De Geadresseerden: de Twaalf Stammen ↑ hoofdstukken

En bij beide termen, de twaalf stammen en de verstrooiing, moeten we het nog maar eens even goed hebben. De twaalf stammen. Nou, ik had het er al even over: dat verwijst uiteraard naar de twaalf zonen van Jakob, die uiteindelijk stamvaders werden van volkeren, de stammen van Israël. Welnu, die stammen bevonden zich niet in het land. Althans, slechts een heel klein gedeelte op het moment dat Jakobus deze brief schreef. Het merendeel bevond zich in het buitenland.

De uitdrukking 'de twaalf stammen' komen we een paar keer tegen in het Nieuwe Testament en ik wil u even wijzen en meenemen naar Handelingen 26. Daar staat Paulus voor koning Agrippa en hij mag zich verantwoorden. Dan zegt hij in vers 6 dit: "En nu sta ik" – Paulus is hier aan het woord – "voor het gerecht om mijn hoop, mijn verwachting op de belofte die door God aan onze vaderen gedaan is." Hij spreekt ook Agrippa aan als iemand die daarvan op de hoogte is. Agrippa kende de profeten en Paulus verwijst naar de belofte die aan onze vaderen gedaan is.

En nou komt het. In verband met ons onderwerp van vanmiddag is dat heel boeiend en ook van belang, want dan zegt Paulus er dit bij: de belofte die door God aan onze vaderen gedaan is, "welke onze twaalf stammen, door voortdurend nacht en dag God te vereren, hopen te bereiken." Onze twaalf stammen. Paulus wist daarvan en Jakobus ook. Ik weet dat mensen heel vaak over de tien stammen spreken – althans, dat hangt er een klein beetje vanaf wat voor studies je volgt en op welke lijn je zit. Maar gek genoeg, kijk het maar eens na in uw concordantie: de uitdrukking 'de tien stammen' kom je als zodanig nooit tegen in het Nieuwe Testament. Ik bedoel gewoon als uitdrukking: 'tien stammen' niet, maar 'twaalf stammen' wel.

De twaalf stammen. Paulus wist daarvan. En van die twaalf stammen is één ding in elk geval heel duidelijk, en dat is wat Paulus hier ook zegt: die twaalf stammen zijn op de hoogte van de belofte die God aan de vaderen heeft gegeven en ze vereren voortdurend onze God, steunend op Zijn belofte. En ook, u ziet het, ze vereren God en ze hopen dat ook te bereiken. Dat wil zeggen: ze zien daarnaar uit en ze willen die belofte nog in hun leven meemaken. De belofte van de Messias en de tijd die met die Messias gaat aanbreken.

Dat is een heel boeiend en belangwekkend punt. Want dan zien we dus ook dat als Paulus het heeft over 'onze twaalf stammen', hij wist over wie hij het had. Hij wist ook dat ze God vereerden. Hij wist dat zij op de hoogte waren van de belofte, dat ze daarop steunden en dat ze dat wilden bereiken. Dat ze onwillig waren om Degene op wie de belofte betrekking had te accepteren, dat is een ander punt, maar dit gegeven aan zich staat. Voor Paulus, en voor Jakobus kennelijk evenmin, was 'de twaalf stammen' geen vaag begrip; dat is een bekend gegeven. Hij maakt ook geen onderscheid tussen de twee of de tien, het zijn gewoon de twaalf stammen.

▶ 28:59 Een Zijpad: Is Er Verschil Tussen een Jood en een Israëliet? ↑ hoofdstukken

En ja, dat brengt mij dan toch even op een zijpaadje dat ik genoodzaakt ben te bewandelen: wat is het verschil tussen een Jood en een Israëliet? Ik hoor heel vaak de gedachte – en op zich begrijp ik dat heel goed – dat men zegt dat je een onderscheid moet maken tussen de twaalf stammen en de Joden. Men zegt dan: "Jood komt van Juda, Jehuda, dus een Jood is iemand van de twee stammen. Degenen van de andere tien stammen zijn wel Israëlieten, maar het zijn geen Joden." Ik zal u echter vertellen dat dit verschil in werkelijkheid niet bestaat. Het klopt dat de term Jood gekoppeld is aan Juda, maar dat heeft een heel andere reden en daar wil ik graag even op ingaan.

Wat ik eigenlijk betoog, is dat de termen Israëliet en Jood synoniem zijn en gewoon door elkaar gebruikt worden. Ik wil dat graag laten zien. Overigens komen we de term Jood pas tegen na de ballingschap. U vindt voor het eerst de term Jood – of het meervoud Joden – in de boeken Ezra en Nehemia, en heel vaak in Esther. In het Nieuwe Testament komt het natuurlijk helemaal vaak voor. Maar vóór de ballingschap, gedurende de tijd van de koningen van Israël, bestond de term Jood helemaal niet. Er was altijd sprake over de stammen van Israël of van Juda, maar de term Jood kende men niet. Pas na de ballingschap komt die term in gebruik.

Waarom is dat? Ik neem u even mee naar Ezra 1. Het lijkt misschien een zijspoor – het is ook een zijspoor, dat is waar – maar het is denk ik van belang om dit te zien om te begrijpen tot wie Jakobus zich richt. Hij richt zich tot de twaalf stammen, jazeker, maar wie zijn die twaalf stammen? En hoe zit dat dan met dat verschil wat sommigen maken tussen Joden en Israëlieten? Laten we even naar Ezra 1 vers 1 gaan: "In het eerste jaar van Kores, de koning van Perzië, wekte de HERE, opdat het woord des HEREN door Jeremia verkondigd zou worden voltrokken, de geest van Kores, de koning van Perzië, op om door zijn gehele koninkrijk, ook in geschrifte, deze oproep te doen uitgaan." Ik ga er nu even snel doorheen om de context te schilderen. Kores, de koning van Perzië, zegt: "Alle koninkrijken der aarde heeft de HERE, de God des hemels, mij gegeven." Hij was dus met recht de koning van een wereldrijk. "En Hij heeft mij opgedragen Hem een huis te bouwen in Jeruzalem, in Juda."

Let op: dat huis van God staat in Jeruzalem, en Jeruzalem bevindt zich in het gebied van Juda. Dat klopt wel – nou lijkt het alsof ik bijbelkritiek heb, maar ik bedoel dat het in het gebied van de twee stammen ligt, namelijk van Juda. Eigenlijk bevond Jeruzalem zich namelijk in het gebied van Benjamin. Het kan zijn dat het nu voor sommigen wat erg confuus en ingewikkeld gaat worden, maar sinds de dagen van Salomo en zijn zoon kreeg je een scheiding tussen de tien stammen en de twee stammen. De twee stammen, dat was Juda en Benjamin, maar meestal werden zij aangeduid met de naam Juda. Zeventig jaren zijn voorbijgegaan en nu gaat er een huis gebouwd worden. De tempel die verwoest was, zou weer herbouwd worden. Onder leiding van de wereldvorst van die dagen, Kores, gaat dat precies in het jaar nauwkeurig dat door Jeremia al voorzegd was. Er wordt daadwerkelijk een huis gebouwd in Jeruzalem, dat wil zeggen in het gebied van de twee stammen, in het gebied van Juda.

Dit is heel belangwekkend. Kores geeft de opdracht: "Wie nu onder u tot enig deel van zijn volk behoort, zijn God zij met hem, hij trekke op naar Jeruzalem in Juda en bouwe het huis van de HERE, de God van Israël, dat is de God die in Jeruzalem woont." Daar zou de HERE Zijn naam doen wonen. Juda wordt hier genoemd omdat Juda het gebied is waar de tempel gebouwd wordt en waar het huis van de HERE hersteld zou worden. Ieder die dat maar wilde, kreeg de gelegenheid van koning Kores om terug te keren naar het gebied van Juda. Wie in zijn hele rijk, onder alle koninkrijken, tot enig deel van Zijn volk behoorde en wilde, kon naar Juda gaan om het huis van de HERE te bouwen en daar de dienst van de God van Israël weer aan te vangen. En waar kwamen die mensen dan terecht? In Juda. Ongeacht van welke stam ze waren.

Dat verklaart de term Jood. Sinds deze tijd, sinds de tijd van Ezra en Nehemia, kwam de term Jood in zwang. Jood betekent niet: "dat is iemand van de stam Juda". Nee, het is iemand die zich ging vestigen in Juda, of in ieder geval de God van Israël wilde dienen die Zijn naam deed wonen in Juda. Wie dan ook tot Zijn volk behoorde, van welke stam dan ook, ging naar Juda en werd in die zin een Judeeër of een Jood. Dat verwijst dus niet naar een stamafkomst, maar naar het gebied waar God Zijn naam deed wonen: in Jeruzalem, in Juda. Dat verklaart de term Jood.

Als u doorbladert naar Ezra 6, dan leest u dat wanneer dat huis gebouwd en ingewijd wordt, er ruimschoots geofferd wordt. Ik haak in bij het 17e vers: "En zij offerden ter inwijding van dit huis Gods... verder twaalf geitenbokken tot een zondoffer voor heel Israël, naar het getal der stammen Israëls." Twaalf stammen! En laat ik u dit zeggen: er kwam relatief gesproken slechts een handjevol mensen opdagen – zo’n 40.000 à 50.000 mensen zijn daar in Jeruzalem aangekomen – maar daar werd heel Israël vertegenwoordigd. Ook al was er maar een overblijfsel, alle twaalf stammen van Israël werden daar in Juda, in Jeruzalem, vertegenwoordigd. Dat waren dus allemaal Joden, ongeacht hun afkomst.

De termen Jood en Israëliet worden dan ook gewoon door elkaar gebruikt. Kijk het maar eens na in het Nieuwe Testament. Nooit leest u dat er een uiteenzetting gegeven wordt dat er een verschil is tussen een Jood en een Israëliet. Integendeel, als Petrus bijvoorbeeld in Handelingen 2 het woord voert, dan zegt hij: "Gij Joodse mannen." En even later zegt hij: "Gij mannen van Israël." Hij gebruikt dat door elkaar. Aan het einde van zijn betoog zegt hij: "Dus moet het ganse huis van Israël zeker weten." Met name in het boek Handelingen zie je dat heel vaak: die dingen worden gewoon door elkaar gebruikt. Nooit wordt dat verschil uiteengezet, zodat een Israëliet een Jood is. Dat wil zeggen: iemand die de God van Israël dient die Zijn naam deed wonen in Jeruzalem, in Juda. Vandaar dus die koppeling. Dit was eigenlijk een excursie die ik even moest maken om de term 'de twaalf stammen' in de brief van Jakobus wat helder te krijgen. Maar goed, we moeten nog wat verder gaan.

▶ 38:53 De Diaspora: de Twaalf Stammen in de Verstrooiing ↑ hoofdstukken

We hadden het dus over de twaalf stammen. Ik kom daar straks trouwens nog eventjes op terug, maar even dit nog: er staat "de twaalf stammen in de verstrooiing". Dat is een mooie term. "Verstrooiing", want in het Grieks staat hier een woord dat de meesten van u denk ik wel kennen, namelijk het Griekse woord diaspora. De diaspora. Wat je accent dan ook mag wezen, de diaspora is tot op de dag van vandaag een term die we gebruiken voor het verblijf en het lot van Israël in het buitenland. Maar dat woordje diaspora is eigenlijk afgeleid van twee woorden: dia en spora. Dat laatste heeft te maken met zaaien. Zoals een zaaier uitging om te zaaien – en wat doet hij dan? Hij strooide het zaad gewoon uit om het gelijkmatig te verdelen.

Israël is in de verstrooiing. Dat is een heel veelzeggende term. Die term gebruikt Jacobus hier, maar je vindt hem op veel meer plaatsen. In Johannes 7 geef ik u een verwijzing; daar lees je over de "Griekse verstrooiing". En ook Petrus – het is trouwens weer een fout in mijn presentatie zie ik, want ik zie daar 2 Petrus staan, maar dat moet 1 Petrus zijn – richt in 1 Petrus 1 vers 1 zijn brief aan de vreemdelingen in de diaspora. Dat is een Joodse term. Het gaat over het volk, de twaalf stammen die zich in de verstrooiing bevinden.

Die term heeft hele oude wortels, mag ik wel zeggen, want die vind je al in de boeken van Mozes. Ik geef u maar een paar voorbeelden, want in werkelijkheid zou ik het aantal voorbeelden enorm kunnen uitbreiden, we vinden het dikwijls. Ook al veel eerder dan in Deuteronomium 30. Ik noem dit vers omdat het een heel markant gegeven is en nog veel meer licht op de hele kwestie werpt. Het nadeel van dit citaat is dat ik midden in de zin begin. Er staat: "Dan zal de HEERE uw God..." Ik moet u even bijvertellen waar dit dan op slaat. Nou ja, het is heel simpel, dan moet je eventjes de eerste twee verzen ook lezen. Kortweg gaat het er gewoon over wanneer gij u bekeert onder de volkeren. Israël is verstrooid onder de volkeren en wanneer gij u bekeert, dan zal de HEERE, Yahweh uw God, in uw lot een keer brengen. Een bekering dus.

Het woordje bekering heeft in verband met Israël zulke veelzijdige betekenissen. Want bekering betekent eigenlijk een omkeer, maar ook een terugkeer. Israël keert weer terug naar de God die ze ooit kenden. Maar het is niet alleen maar een bekering, een terugkeer naar God; het is ook een terugkeer naar het land waar ze ooit verbleven. Dat blijkt hier ook wel, want dan staat er: "Hij zal Zich over u erbarmen". Hier staat een Hebreeuws woord waar Ruchama ook van afgeleid is. Degenen die een beetje op de hoogte zijn van de profeten, met name van de profeet Hosea, die weten: "Ah, dat is die naam." Ja, Ruchama en Lo-Ruchama, Ami en Lo-Ami. Dat wordt in Hosea 1 en 2 allemaal uitgebreid besproken; een geweldige typologie ook.

Maar Ruchama betekent ontfermen of erbarmen. In Deuteronomium 30 vers 3 wordt gezegd dat de HEERE Zich over u zal erbarmen en in Hosea 2 vers 23 wordt gezegd dat God Zich over het volk zal erbarmen in het land en Hij hen ook als bruid zal werven. Dat is het verband. Afijn, "Hij zal Zich over u erbarmen", dat is een profetisch gebeuren dus. Als Israël zich onder de volkeren zal bevinden, dan zal er een omkeer plaatsvinden. De HEERE zal Zich over hen erbarmen en Hij zal hen weer bijeenbrengen.

Ja, maar nu ga ik u nog eens wat vertellen: het staat er nog veel mooier. Weet u wat er echt staat? Ik zie het hier, u moet even vooral letten op die groene letters. Dat is in dit geval de Engelse woord-voor-woordweergave. Letterlijk staat er dit, ik zal het even in het Nederlands zeggen: "Hij zal terugkeren en u bijeenbrengen." Dus niet alleen: "Hij zal u weer bijeenbrengen." Ik werd aangenaam verrast door de kanttekeningen van de Statenvertaling. Daar zie je in de kanttekeningen staan bij dit vers dat er letterlijk staat: "Hij zal terugkeren en u bijeenbrengen." Niet: "Hij zal u weer bijeenbrengen", maar: "Hij zal terugkeren." Terugkeren.

U ziet dus dat begrip terugkeren of bekering veelzijdig is. Israël keert terug tot de HEERE. Israël keert terug naar het land. Maar de HEERE keert ook weer terug! Hij zal terugkeren. De terugkeer van de HEERE. Wij zeggen dan de wederkomst van de HEERE, maar dat is echt exact hetzelfde. Want dit gaat namelijk plaatsvinden als de HEERE weder zal keren. Een schitterende term: de HEERE zal wederkeren en dan bij die gelegenheid u als volk weer bijeenbrengen uit al de volkeren.

En nu komt de echte aanleiding waarom ik verwijs naar Deuteronomium 30: "En Hij zal weerkeren en u bijeenbrengen uit al de volkeren naar wie de HEERE uw God u verstrooid heeft." Hè, hier hebben we weer de verstrooiing. God heeft Zijn volk verstrooid. Officieel is die termijn nog steeds niet ten einde. Weliswaar is er nu weer sprake van een Joodse staat onder de naam Israël, maar dat is allemaal nog prematuur. Het is voortijdig en de hele constructie is wel in overeenstemming met wat de profeten gezegd hebben, maar er blijft niets van over. Wat er zal gebeuren is dat er een omkering zal plaatsvinden en de HEERE hen weer bijeen zal brengen uit al de volkeren waar zij verstrooid zijn.

Wat staat hier tegenover elkaar? Verstrooiing staat hier tegenover bijeenbrengen. Dat lijkt me niet zo moeilijk voor te stellen. Dus nu is het nog de tijd van de verstrooiing. Dat wil zeggen: zij vormen geen eenheid. En als er aan de verstrooiing een einde komt, dan is dat uiteraard omdat de HEERE hen dan weer bijeen verzamelt en hen gaat maken tot één volk: één kudde, één herder. Ik gebruik nu termen die je heel dikwijls vindt in Ezechiël, maar ook de Heer Jezus spreekt erover in het Johannesevangelie. Het zal worden één kudde, één herder. Nu is het nog steeds zo dat de schapen verstrooid zijn. De verstrooiing.

Let op, waar bevindt Israël zich? Onder al de volkeren. Daar is zij verstrooid. Geen eenheid, ze vormen geen volk ergens; nee, ze zijn verstrooid onder al de volkeren en zij worden weer bijeengebracht op het moment dat de HEERE zal terugkeren en hen zal brengen in het land. Dat zal dan ook echt succesvol zijn, in tegenstelling tot nu. Maar goed, over het huidige Israël zullen we het nu verder niet hebben. Dit is een profetisch gebeuren, dit is nog steeds toekomstig.

Ik wijs u op nog een schriftplaats: Amos 9 vers 9, makkelijk te onthouden. Daar zie je ook wat verstrooiing is. In het Nederlands heeft "verstrooien" natuurlijk allerlei betekenissen. Ik word er thuis ook wel eens van beschuldigd dat ik erg verstrooid ben. En we gebruiken de term verstrooien ook nog in de zin van vermaak. Maar het begrip diaspora en het Hebreeuwse grondbegrip hebben te maken met wat een zaaier inderdaad doet. Want er staat in de profeet Amos – God spreekt daar bij monde van Amos: "Want zie, Ik geef bevel, Ik schud het huis van Israël onder al de volkeren..." Waar bevindt Israël zich? Onder al de volkeren. "...gelijk men met een zeef schudt, en geen steentje zal ter aarde vallen." Wat een merkwaardige afsluiting is dat, maar het idee is in elk geval dat Israël geschud wordt zonder dat er één ontbreekt. Het hele huis van Israël zal geschud en gezeefd worden.

Verstrooid onder al de volkeren. Deuteronomium zei het al, nu staat het in Amos en dan ga ik nog eventjes verder in Jeremia 31 vers 10. Daar lees je: "Hoort het woord van Yahweh, o volkeren, verkondigt het in verre kustlanden en zegt: Al waren uw verstrooiden aan het uiterste der aarde, Ik zal ze bijeenbrengen." Dat is dan weer een woord uit Jesaja trouwens. Maar goed, verkondigt het in verre kustlanden en zegt: Hij die Israël verstrooide, zal het verzamelen. Ook hier zie je weer: verstrooien staat tegenover verzamelen of bijeenbrengen. En Hij zal het behoeden als een herder zijn kudde. Hier ook weer die gedachte van de kudde; die is nu verstrooid. Schapen zijn verstrooid en bevinden zich onder alle volkeren, maar het wordt weer bij elkaar gebracht door die ene Herder, onder één Herder ook, en het zal worden één kudde.

Maar Israël is nu verstrooid. Jakobus spreekt daarover en de conclusie in verband met die term verstrooiing is deze: de twaalf stammen zijn dus verstrooid. Waar? Onder alle volkeren. Het is dus niet zo dat een deel van die twaalf stammen niet verstrooid is, maar als volkeren ergens in Noordwest-Europa of voor mijn part in Amerika vertoeven als machtige natiën. Nee, het volk is verstrooid onder alle volkeren. Zij worden hersteld als natie, maar dat is toekomstig. Ze worden bij hun bekering, hun omkeer, hun terugkeer letterlijk — ik bedoel fysiek, maar uiteraard eerst ook geestelijk — bijeengebracht naar het land. En hier zie je weer dat plaatje van die omkeer van Jakob.

Nou, en dan komen we eigenlijk toch wel aan nog wat andere conclusies inmiddels toe. Want wij hebben nu gezien dat Jakobus zijn brief richt aan de twaalf stammen in de verstrooiing: het volk van Israël. Spreekt Jakobus hier tot de natiën? Nee, hij spreekt over het volk onder de natiën in de verstrooiing en dat blijkt op allerlei manieren ook uit de inhoud. Alleen moet ik erbij zeggen: de vertalingen zijn ons daarin niet altijd helemaal ter wille. De vorige keer hebben we daar wel meer voorbeelden van gezien, maar ook in de gangbare, de standaardvertalingen zie je dat. En ik zal u een heel interessant voorbeeld geven.

▶ 52:48 Samenkomsten in de Synagoge ↑ hoofdstukken

In Jakobus 2 vers 2 begint Jakobus zijn betoog met: "Want stel, er kwam in uw vergadering een man binnen met een gouden ring." Het verhaal gaat uiteraard verder, maar het gaat mij eventjes om deze woorden: "In uw vergadering". Weet u wat daar letterlijk staat? Daar staat: "In uw synagoge". Dat is het woord wat er staat: synagoge. Dat is een vergadering, maar dit woord komt heel veel keer voor in het Nieuwe Testament.

Ik zal u eens een blik geven in de concordantie. Ik heb een bijbelprogramma, het ISA-Bijbelprogramma, en daar kun je dat heel mooi zien. Wanneer je klikt op zo’n Strong-code – ik weet niet in hoeverre u een beetje vertrouwd bent met bijbelstudieprogramma’s, maar elk specifiek woord is gecodeerd – dan blijkt dat dit specifieke woord 56 keer voorkomt, in negen verschillende vormen. Dat heeft te maken met naamvallen en dergelijke, maar daar gaat het nu even niet om. Het woord komt in ieder geval 56 keer voor.

Ik heb hier de wijze waarop de NBG-vertaling dit weergeeft; ik heb het niet nagekeken, maar ik denk dat de Statenvertaling hier niet van zal afwijken. De NBG-vertaling geeft dit woord 55 keer weer als "synagoge". In alle gevallen op één na wordt het dus altijd vertaald met "synagoge". Je ziet het hier in de lijst: telkens weer "synagoge". Slechts één keer geven ze het weer met "vergadering", en dat is hier in Jakobus 2.

Dit woord wordt dus nagenoeg altijd weergegeven met "synagoge", wat je nauwelijks een vertaling kunt noemen; het is eigenlijk gewoon een overzetting van het Griekse woord. Overal staat "synagoge", behalve in Jakobus 2 vers 2. Als u mij vraagt – en dat lijkt me niet te veel geconcludeerd – dan zit daar toch weer de gedachte achter om een heel evident gegeven onder het tapijt te willen schuiven. Jakobus richt zich immers tot de twaalf stammen in de verstrooiing. Waar hadden zij hun samenkomsten? "In de vergadering", zeggen de vertalers hier. Maar alle andere 55 keer dat het woord in de Bijbel voorkomt, geven ze het keurig weer met "synagoge", behalve deze ene keer.

Hoe veelzeggend zou het zijn als men hier ook gewoon consequent was geweest: "Stel, er kwam in uw synagoge een man binnen." Dan weten we meteen waar die twaalf stammen in de verstrooiing bij elkaar kwamen: in de synagoge. Dat bevestigt de Joodse achtergrond van deze brief. De brief is gericht aan de twaalf stammen, aan een volk in de verstrooiing dat hun bijeenkomsten hield in de synagoge. Dat is één op één.

Men kiest er hier echter voor om inconsequent te zijn en het weer te geven met "vergadering". Want ja, mensen zouden anders maar eens kunnen concluderen dat de Jakobusbrief alleen gericht is aan de besnijdenis, aan het volk van Israël. En dat moeten we blijkbaar niet hebben. Tenminste, dat is de indruk die ik van zo’n lijstje krijg. Het is toch eigenaardig en veelzeggend dat men dat op deze manier heeft gedaan. Maar ik vind het vooral veelzeggend dat hier datzelfde woord staat. Het is goed dat we dat weten, en daar wilde ik u graag even op attenderen.

▶ 56:59 Galaten 2: de Steunpilaren en het Evangelie van de Besnijdenis ↑ hoofdstukken

En ten slotte wil ik u nog meenemen naar Galaten 2. Neem me niet kwalijk, ik was even in de verstrooiing; dus niet alleen de twaalf stammen in de verstrooiing, maar André Piet ook nog eens. In Galaten 2, en wel vanaf vers 7, vinden we Paulus in Jeruzalem. Dat was een plaats waar hij liever niet kwam, want het gaf altijd veel tumult. Uiteindelijk is hij daar ook gevangengenomen, wat leidde tot zijn definitieve gevangenschap en zijn transport naar Rome.

Hier in Jeruzalem ontmoet hij een drietal mensen. In vers 9 zegt hij: "En toen Jakobus (die hij al eerder in hoofdstuk 1:19 had genoemd als de broeder des Heren), Cefas (dat is dezelfde als Petrus; Petrus is Grieks en het andere is Aramees, maar het betekent beide 'Rots') en Johannes..." Het is opmerkelijk als u deze volgorde leest: Jakobus, Cefas en Johannes. Waar moet u dan aan denken? Als u deze volgorde gewoon aanhoudt, vindt u de brieven van het Nieuwe Testament keurig op een rijtje zoals we ze in onze Bijbel aantreffen. Eerst heb je de brieven van Paulus en vervolgens krijg je Jakobus, Petrus en de brieven van Johannes. Judas staat er ook nog tussen, maar dat was trouwens ook een broeder van de Heer. Ten slotte is er nog het boek Openbaring, ook van Johannes.

De indeling van ons Nieuwe Testament is gebaseerd op wat we hier in Galaten 2 vers 9 aantreffen. Die volgorde: Jakobus, Cefas en Johannes. In werkelijkheid is het nog mooier, want in de oorspronkelijke, grote Griekse manuscripten — zoals de Sinaiticus, de Vaticanus en de Alexandrinus — is deze indeling ook zo aanwezig. Alleen staan deze brieven daar niet aan het eind, maar juist vóór de brieven van Paulus. Deze personen vindt men in die manuscripten dus vóór de brieven van Paulus: eerst de Jood, dan de Griek. Hoe het ook zij, Jakobus, Cefas en Johannes ontmoeten Paulus hier en er staat over hen dat zij geacht werden pilaren te zijn, steunpilaren. Onder de twaalf apostelen waren deze drie de steunpilaren. In feite is dat in onze verkondiging en in de Schrift nog steeds het geval. Zij vormen de basis; zij hebben het Woord neergelegd en de hele indeling refereert precies naar dit Bijbelvers. Hier worden de Bijbelschrijvers bij name gepresenteerd en zelfs de volgorde wordt in ons Nieuwe Testament geëerbiedigd. Dat is volkomen juist en ook volkomen logisch.

Dat betekent ook dat Galaten 2 heel erg belangrijk is voor het verstaan van het Nieuwe Testament en voor het verstaan van het geheel. We lezen nog even verder: "Als Jakobus, Cefas en Johannes, die geacht werden steunpilaren te zijn, de genade die mij gegeven was bekenden..." Dat wil zeggen dat zij die genade erkenden of opmerkten. Zij kwamen tot erkenning van de genade die aan Paulus gegeven was. Ze konden er niet onderuit, hoeveel moeite ze ook met hem hadden. Petrus heeft veel moeite met hem gehad en als u verder leest in Galaten 2, zult u zien dat dit ook voor Jakobus gold. Aan Paulus waren namelijk hele nieuwe dingen geopenbaard waar dit drietal geen weet van had: verborgenheden. Paulus had zijn boodschap niet van dit drietal vernomen. Heel Galaten 1 en 2 gaat er juist over dat Paulus zegt: "Ik heb het niet van een mens ontvangen; ik ben rechtstreeks door Jezus Christus niet alleen geroepen, maar ook onderwezen." Hoogstpersoonlijk. Na zijn roeping is Paulus niet naar Jeruzalem gegaan om onderricht te worden door deze mannen. Helemaal niet. Hij is naar Arabië gegaan en is door de Heer Zelf onderwezen. De Heer is aan hem verschenen en heeft geheimenissen bekendgemaakt.

Eén ding konden deze mannen echter niet ontkennen: de genade was inderdaad aan Paulus gegeven. Die genade wordt twee verzen eerder genoemd als "het evangelie van de voorhuid". Aan Paulus was het evangelie van de voorhuid toevertrouwd, dat wil zeggen: aan de niet-besnedenen. Paulus had dus eigenlijk een heidens evangelie. In veel vertalingen wordt dat afgevlakt. In de NBG-vertaling wordt in Galaten 2 vers 7 gezegd dat aan Paulus het evangelie "aan de onbesnedenen" was toevertrouwd, maar dat staat er niet. Het is het evangelie van de onbesnedenen, van de voorhuid. De Herziene Statenvertaling zegt "het evangelie onder de onbesnedenen", maar dat is geen verbetering. Er staat echt: het evangelie van de voorhuid. En aan Petrus was het evangelie van de besnijdenis toevertrouwd. Het ene is het evangelie van de voorhuid en het andere het evangelie van de besnijdenis. Zo staat het er echt en dat hebben zij opgemerkt.

Wat gebeurt er dan als ze dat erkennen? "Toen gaven zij — Jakobus, Cefas en Johannes — mij en Barnabas de rechterhand der gemeenschap." De Statenvertaling geeft dit heel mooi weer. Ze gaven elkaar de hand; dat is gemeenschap, dat is eenheid. En wat spreken ze af? Leest u maar goed: "Opdat wij (Paulus met zijn medewerker Barnabas) tot de heidenen zouden gaan." Letterlijk staat er: naar de natiën. Paulus' arbeidsterrein was ongelimiteerd; hij ging naar de natiën, wie dan ook. De bediening van die anderen daarentegen was beperkt. Want er staat: "En zij (Jakobus, Cefas en Johannes) zouden zich richten tot de besnijdenis." Is dit moeilijk? Dit is zo simpel als wat, helder als glas. Jakobus, Cefas en Johannes richten zich tot de besnijdenis, zoals Paulus zich richt tot de natiën zonder onderscheid. Later hebben ze ook geleerd dat het onderscheid in het lichaam van Christus geen enkele rol meer speelt. De verdeling die er was tussen de besnijdenis en de voorhuid, die middenmuur van afscheiding, is weggebroken. In het lichaam van Christus doet het totaal niet ter zake.

Toch richtten Jakobus, Cefas en Johannes zich tot de besnijdenis. Ik zal u nog wat vertellen. Jaren geleden is er door de Evangelische Omroep een boekje uitgegeven over de "katholieke brieven". Kent u die uitdrukking? Dat zijn de zeven brieven van Jakobus, Petrus en Johannes. Men noemt ze de katholieke brieven, waarmee men "algemene brieven" bedoelt. In het eerste hoofdstuk van dat boekje wordt de vraag gesteld: "Zijn de katholieke brieven misschien geschriften aan de besnijdenis?" Uiteraard komt Galaten 2 daarbij aan de orde. Na een heel verhaal komt de auteur uiteindelijk bij de conclusie. De vraag wordt nog een keer herhaald: "Zijn deze geschriften van Jakobus, Cefas en Johannes geschriften aan de besnijdenis?" En dan zegt de auteur: "Ik zou het niet zo durven zeggen."

Het is notabene met de rechterhanden der gemeenschap officieel bezegeld en afgesproken. De indeling van het Nieuwe Testament is hier ook mee beklonken. Dit is niet alleen maar een afspraak van toen; dit is iets wat we gewoon in ons bijbeltje vinden.

Als je gewoon de Schrift met onderscheid wilt lezen, dan weet je het: we hebben de brieven van Paulus gericht aan de natiën en we hebben de geschriften van Jakobus, Cefas en Johannes, keurig in die volgorde. Waarom? Om ons te herinneren aan de afspraak van Galaten 2 vers 9. En aan wie zijn die geschriften gericht? Aan de besnijdenis.

▶ 01:08:42 Conclusie: het Belang van de Juiste Setting ↑ hoofdstukken

En als je het dan nog niet geloven wilt, dan ga je naar de brieven zelf. En dan kijk je naar Jakobus 1 vers 1. Want daar staat: "Jakobus, slaaf van Jezus Christus, aan de twaalf stammen in de verstrooiing." Hoe duidelijk wil je het hebben? Gericht aan de besnijdenis, aan een volk dat samenkwam in de synagoge. En nu noem ik zomaar een paar van die dingen die echt van groot belang zijn voor het verstaan van de hele setting.

Maar kijk de brief maar eens door; het is een schitterende brief en we kunnen er enorm veel van leren. Want ik beweer vanmiddag niet dat wij helemaal geen boodschap hebben aan deze brief van Jakobus, totaal niet. Maar realiseer je wel aan wie het gericht is, anders ga je echt "mee op je plaats", zoals ze dat in Rijnsburg zeggen. Dan snap je het niet en dan krijg je discussies, misverstanden of vragen over Jakobus 5. U kent het vraagstuk over de ziekenzalfing wel: "Waarom werkt dat vandaag eigenlijk niet? Wij hebben dat in onze kerk ook geprakticeerd – de zieke zal gezond worden – en wij hebben dat geprakticeerd, maar hij werd niet gezond. Hoe zit dat?"

Heb je er ooit wel eens aan gedacht, voordat je Jakobus 5 las, eerst eens hoofdstuk 1 vers 1 te lezen en goed naar de envelop en de adressering te kijken? Wees niet zo brutaal om dat zomaar lukraak één op één op jezelf toe te passen; dat gaat fout. We zouden dit moeten eerbiedigen. Paulus, Jakobus, Cefas en Johannes zijn hier ook volstrekt helder in geweest. Dit is het geïnspireerde Woord, zodat we inderdaad zouden verstaan hoe God die brieven aan ons heeft gegeven, zodat we ze ook werkelijk kunnen plaatsen, letterlijk.

Bij een andere gelegenheid moeten we het nog maar eens een keertje wat uitgebreider over de inhoud zelf hebben, maar dit wilde ik graag toch eens gezegd hebben over deze brief, over de adressering en over de hele setting. Zijn er misschien nog dringende vragen?

▶ 01:11:20 Vragenronde: de Tien Stammen en Abrahams Rechtvaardiging ↑ hoofdstukken

Ik ken zeer gerespecteerde bijbeluitleggers die zulke dingen zeggen over die tien stammen. Het is wellicht veel te kort door de bocht om daar nu zo even een paar dingen over te vertellen, want de kwestie van de tien stammen is echt een enorm uitgebreid onderwerp. Maar soms wordt het enorm uit zijn voegen gehaald. Het grote probleem dat ik heb met zulke uitleggingen, is dat het zo steunt op talloze buitenbijbelse gegevens. Ik sta op het standpunt: de Schrift alleen. En de Schrift zegt dat de twaalf stammen verstrooid zijn onder alle natiën. Het hele idee dat de tien stammen een aantal natiën in Noordwest-Europa of Amerika zouden zijn – die dus niet verstrooid zijn en eigenlijk nu al een natie vormen – is in strijd met wat ik lees. Ze zijn verstrooid onder alle natiën. Daar is meer over te zeggen, maar ik denk dat we er toch verstandiger aan doen om gewoon te lezen wat er staat en niet op hol te slaan met allerlei fantasieën en buitenbijbelse gegevens. Eerst de Schrift; die is volgens mij daarin duidelijk genoeg.

Nu komen we alsnog op het onderwerp van de rechtvaardiging. Waarom legt Jakobus een heel ander accent? Dat is opmerkelijk. Als Paulus het over rechtvaardiging heeft, dan verwijst hij naar de gebeurtenis die je leest in Genesis 15. Abram wordt daar op een nacht naar buiten geroepen – toen heette hij nog Abram – en hij mag omhoog kijken. Er wordt tegen hem gezegd: "Zo zal jouw nageslacht zijn." Let op: dat is een belofte die God gaf zonder enige voorwaarden. God zei niet: "Als jij dit of dat doet, dan..." Nee: "Zo zal jouw nageslacht zijn." En dan staat er: "En Abraham geloofde God, en God rekende het hem toe tot gerechtigheid." Dat wil zeggen: Abraham was een rechtvaardige. Waarom? Hij zei "amen" op een onvoorwaardelijke belofte van God.

Jakobus heeft het echter over iets anders. Hij heeft het over het feit dat Abrahams geloof bleek uit zijn werken, namelijk toen hij Izak ging offeren. Hij doelt op een heel ander tijdstip. Want op het moment waar ik het zojuist over had, was Abraham zelf nog kinderloos en zelfs impotent, en zijn vrouw Sara was onvruchtbaar. Toen was er nog helemaal geen sprake van een kind. Jakobus heeft het over een veel latere gebeurtenis. Toen zou Abrahams geloof ook bewezen worden; niet alleen naar God toe, maar zijn geloof bleek ook uit wat hij deed.

Straks zal dat voor Israël trouwens ook weer het geval zijn. Ik heb er nu vooral op gewezen dat deze Jakobus-brief gericht is aan de twaalf stammen in de verstrooiing, in ongeloof. Let maar eens op: de stammen hier zijn nog ongelovig. Kijk het maar eens na in hoofdstuk 4. Ik zal een paar voorbeelden geven. Jakobus 4 zegt: "Waaruit komt bij u strijden en vechten voort? Is het niet hieruit, uit uw hartstochten die in uw leden zich ten strijde toerusten?" En dan staat er: "Gij zijt moorddadig en naijverig, gij kunt er niets mee verkrijgen. Gij vecht, gij strijdt, gij hebt niets omdat gij niet bidt." En dan nog in vers 4: "Weet gij niet dat vriendschap met de wereld vijandschap tegen God is?" Ik wil er maar mee zeggen: wat gebeurt hier nu? Als je trouwens nog even doorleest in hoofdstuk 5, dan staat er in vers 2: "Uw rijkdom is verrot, uw klederen zijn door de mot aangevreten, uw goud en zilver is verroest en het zal tegen u getuigen en uw vlees verteren als vuur." Dit gaat over een ongelovig volk in de verstrooiing waar Jakobus zich toe richt om hen te wijzen op Gods belofte.

Ik weet dat Jakobus 1 vers 18 er altijd tegenin wordt gebracht. Men zegt dan: "Ja, zie je wel dat het toch om een gelovig volk gaat?" Maar ik zal die tekst meteen even meenemen voordat ik naderhand dat bezwaar weer krijg. Er staat in Jakobus 1:18: "Naar zijn raadsbesluit heeft Hij ons voortgebracht door het woord der waarheid om in zekere zin eerstelingen te zijn onder zijn schepselen." Men zegt dan: "Zie je wel, dit gaat over een volk dat wedergeboren is." Maar er wordt hier niet over wedergeborenen gesproken. Zij zijn in zekere zin, of zoals de Statenvertaling zegt, "eerstelingen". Het volk Israël, de twaalf stammen, zijn te midden van alle volkeren eerstelingen. Dat zijn zij gewoon op basis van geboorte; zij zijn de twaalf stammen aan wie God de belofte heeft gegeven. Zij zullen een koninkrijk van koningen en priesters worden. Zij zijn dus in zekere zin eerstelingen onder de schepselen, door het woord der waarheid zo voortgebracht. Dat heeft niets met wedergeboorte te maken; ik zie daar in de Jakobus-brief niets van terug. Als het werkelijk een gelovig volk zou zijn in zijn totaliteit, dan zouden ze niet meer in de verstrooiing zijn, maar dan zouden ze teruggebracht worden naar het land. Zo was het toch? Als zij als volk tot geloof zouden komen, dan zou de Heer hen bijeenbrengen. Dus ja, daar zitten denk ik nog wat haken en ogen aan.

Voor Israël zal straks trouwens ook gelden dat als het een gelovig volk wordt, dit ook gaat blijken. Dan zullen ze de grote opdracht die ooit gegeven is – om alle volkeren tot Zijn discipelen te maken – gaan vervullen. Ik weet dat dit dan ook zal gebeuren door de twaalf stammen: uit elke stam twaalfduizend, honderdvierenveertigduizend in totaal. Zij zullen inderdaad de wereld in één generatie be-evangeliseren. Dan zullen de volkeren gemaakt worden tot Zijn discipelen. Waar de kerk nu al tweeduizend jaar mee tobt – en tot dusver is nog geen enkel volk Zijn discipel – zal straks daadwerkelijk gebeuren in één generatie door het volk dat daartoe bestemd is. Dan zal hun geloof ook werken en blijken. Dan zal die zieken机genezing ook geen probleem meer zijn, want dat zal aan de orde van de dag zijn. Al die tekenen zullen dan ook volgen.

Dat vind ik het mooie: al dat soort vragen over zo'n brief verdwijnen als sneeuw voor de zon als je de setting recht doet. Daarom denk ik dat het bespreken van hoofdstuk 1 vers 1 het allerbelangrijkste is voor ons, alvorens we aan het vervolg toekomen. Dat is wat ik vanmiddag graag wilde doen. Zullen we het daar maar eens bij laten? Tenzij er nog meer vragen zijn, maar ik geloof wel dat ik een beetje een schorre keel begin te krijgen.