▶ 00:00 De Bijbelse Kalender Versus de Christelijke Traditie ↑ hoofdstukken

Ik wil u vanmorgen, vrienden, heel graag meenemen naar Leviticus 23. Ik heb het als titel meegegeven: "De dag na de zevende Sabbat". Dat heeft alles te maken met het feit dat het vandaag Pinksteren is.

Nu moet ik u eerlijkheidshalve zeggen dat de christelijke kalender in mijn denken niet of nauwelijks een rol speelt. Maar dit jaar is daar, laat ik het wat breder zeggen, toch een uitzondering op te maken. U moet weten dat de christelijke kalender met Kerst — en dat geldt ook voor Goede Vrijdag, voor Pasen en dus ook voor Pinksteren — bestaat uit dagen die door mensen zijn ingesteld; ze zijn niet door de Schrift zelf ingegeven. Als je je baseert op en uitgaat van dat wat de Schriften zeggen, dan kan het niet missen dat je ook voorbijziet aan alles wat daar niet op gebaseerd is.

Maar dan moet ik er meteen bij zeggen dat dit dit jaar toevallig is. Ik zeg toevallig omdat dat bij uitzondering wel eens het geval kan zijn dat het wel klopt. En dat is dit jaar, op deze dag met Pinksteren, het geval. Het is inderdaad vandaag, op onze kalender 8 juni 2014, de dag van het Wekenfeest. Het is inderdaad de dag na de zevende Sabbat waar Leviticus 23 van spreekt.

Dat is heel speciaal omdat dat zelden het geval is. De dagen waarop de christenheid en de kerk Pasen, Goede Vrijdag en Pinksteren vieren, zijn helemaal losgekoppeld van de Bijbelse kalender. Zoals gezegd komt dat dit jaar toevallig overeen. Waarom dat dit jaar wel het geval is en normaal gesproken niet, die verklaring laat ik nu maar even voor wat hij is. Dat is nogal een ingewikkeld verhaal dat te maken heeft met maanstanden en allerlei afspraken die vroeger gemaakt zijn in kerkelijke concilies.

▶ 02:34 Overzicht van de Zeven Hoogtijden van Yahweh ↑ hoofdstukken

Voordat ik specifiek iets over deze datum wil zeggen, wil ik u eerst meenemen naar Leviticus 23 om een algemeen overzicht te geven van de kalender van God, of zoals dat daar genoemd wordt: de hoogtijden van Yahweh. Zo staat dat in Leviticus 23. Het zijn geen Joodse feesten; zo noemt de Bijbel ze niet. Althans, dat is van origine niet de term. Het zijn de hoogtijden van Hem. Dat wil zeggen dat God data heeft vastgelegd waarop bepaalde dingen gevierd, herdacht en centraal gesteld worden. Het betreft niet alleen dagen, maar soms ook hele weken.

Het bijzondere daarvan is dat God die kalender aan Israël heeft gegeven. Het is niet onze kalender en het is ook niet aan ons om deze dagen te onderhouden, maar dat neemt niet weg dat al die data door God zijn uitgekozen met een heel speciale betekenis. Dat wil ik u laten zien. Het is een uitgebreid onderwerp, maar laat ik beginnen met een algemeen overzicht. In Leviticus 23 vind je een zevental hoogtijden. Het getal zeven speelt in dit hoofdstuk een enorme rol. Het betreft drie hoogtijden in de eerste maand van de Hebreeuwse kalender, de maand Nisan, en tevens drie hoogtijden in de zevende maand. Dan heb je er al zes.

Laat ik ze kort noemen. In de eerste maand heb je de veertiende dag, waarop het Pascha wordt gevierd en het lam wordt geslacht. Vanaf de vijftiende, dus een dag later, begint het feest van het ongezuurde brood. En dan is er in die maand nog een hoogtijd waarvoor geen vaste datum wordt gegeven. De Joden hadden daar grote problemen mee en vonden het veel makkelijker om er wel een datum aan vast te prikken, maar dan loop je helemaal vast. Zo gaat dat met godsdienstige tradities. Ik had het zojuist over de kerkelijke kalender, maar het geldt eigenlijk ook voor de Joodse kalender; daar is ook heel veel menselijke inbreng in geslopen. Maar ik heb het nu over wat er in de Schrift staat.

In Leviticus 23 lees je dat daags na de Sabbat de eerstelingsschoof van de gerstenoogst aangeboden zou worden aan de HERE. Er is dus geen vaste datum voor, maar er wordt gezegd dat het de dag na de Sabbat is. Laat ik u dit zeggen: deze hoogtijden hebben hun vervulling gevonden, zowel qua betekenis als letterlijk op die data, vele eeuwen later. Dat wil zeggen: 1500 jaar nadat deze kalender via Mozes aan Israël werd gegeven, vond dit alles zijn vervulling aan het begin van onze jaartelling. Op de veertiende van de eerste maand werd het Pascha geslacht. Vervolgens was de vijftiende de eerste dag in het graf, en op de dag na de Sabbat is de Eersteling uit de doden opgestaan. De eerstelingsschoof van de gerstenoogst die aan Yahweh werd aangeboden, was een voorafschaduwing van de dag waarop de Heer Jezus Christus opstond als de ware Eersteling.

Dat is de eerste maand. Vervolgens krijg je de hoogtijden in de zevende maand. Op de eerste van die maand is de dag van het bazuingeschal, van de shofar. Tien dagen later volgt het bekende en beroemde Jom kipoer, ook wel de Grote Verzoendag genoemd. Weer een paar dagen later, vanaf de vijftiende, begint voor een week lang het Loofhuttenfeest. U ziet dus: drie hoogtijden in de eerste maand en drie hoogtijden in de zevende maand. De hoogtijden in de eerste maand hebben te maken met de eerste komst van de Messias. Zoals ik u zojuist liet zien, hebben de hoogtijden in de zevende maand te maken met de wederkomst van de Messias; dat kan niet missen. Dan zal het bazuingeschal klinken. Ik ga dat nu niet verder aantonen, want dat is het onderwerp niet, maar ik wil het in ieder geval aangestipt hebben. De dag van het bazuingeschal, de Grote Verzoendag voor Israël en ook het Loofhuttenfeest hebben alles te maken met het toekomstige Messiaanse Rijk.

Overduidelijk hebben de hoogtijden in de eerste maand te maken met de eerste komst van Christus – dat is makkelijk te onthouden – en de hoogtijden in de zevende maand met de tijd waarin alles zijn voltooiing zal ontvangen. Het getal zeven spreekt van die volheid en heeft te maken met wat wij de wederkomst van de Messias noemen.

Daar moet ik nog één ding aan toevoegen, en dan komen we op ons onderwerp. Er is namelijk nog één hoogtij over. We hadden het er al over dat er zeven hoogtijden in totaal zijn, wat betekent dat er nog één overblijft tussen de eerste en de zevende maand. Dat is de hoogtijd in de derde maand, het Wekenfeest. In het Hebreeuws heet dat Sjavoe'ot, wat letterlijk 'weken' betekent. Waarom? Omdat het te maken heeft met een week van weken. Na zeven weken, na 49 dagen, krijg je Pinksteren. De naam Pinksteren is afgeleid van een Grieks woord dat te maken heeft met de vijftigste dag. Waar men in het Hebreeuws spreekt over het Wekenfeest, spreken de Grieken over Pinksteren, en dat hebben wij overgenomen. Pinksteren betekent dus gewoon 'vijftigste'.

Ik zou het ook anders kunnen voorstellen, namelijk als een menorah. Je krijgt dan een standaard met aan weerszijden een drietal hoogtijden. Aan de ene kant het Pascha, het feest van het ongezuurde brood en het feest van de eerstelingsschoof. Aan de andere kant de dag van het bazuingeschal, Jom kipoer en het Loofhuttenfeest, die allemaal verband houden met de tweede komst van Christus. Daartussenin staat Pinksteren, zodat je letterlijk en figuurlijk kunt zeggen dat Pinksteren centraal staat in die kalender.

Wat ik met deze introductie ook wil zeggen, is niet alleen om u in het algemeen iets te vertellen over Leviticus 23, maar juist om u te laten zien dat Pinksteren, het Wekenfeest, verband houdt met datgene wat God doet tussen de eerste en de tweede komst van Christus. Dus tussen wat in de eerste eeuw plaatsvond en wat twintig eeuwen later – want zo vrijmoedig ben ik wel om dat te zeggen – zijn vervulling zal vinden in de dag van het bazuingeschal, Jom kipoer en het Loofhuttenfeest. Daartussenin doet God een werk, en daar spreekt Pinksteren van. Typologisch weet je dan op voorhand al, nog voordat we het erover hebben gehad wat er precies gebeurde met Pinksteren, dat dit te maken moet hebben met de periode tussen de eerste en de tweede komst van Christus. Typologisch bedoel ik dan qua schaduwen, symboliek en betekenis. Ik wil vanmorgen een aantal dingen aanstippen waarom dat zo van belang is.

▶ 11:55 Het Tellen van de Sabbaten tot Pinksteren ↑ hoofdstukken

Nou, laten we ons nu eens direct wenden tot Leviticus 23. Ik moet beginnen bij vers 3 – dat wil zeggen, ik begin niet meteen bij het Pinksteren, maar ik begin bij het begin. Want als ik zeg 'Pinksteren', dan zeg ik 'vijftigste'. Ja, vijftigste van wat? Waar beginnen we dan te tellen? Het is vandaag, dat weten we toch, Pinksteren. Dat is de vijftigste dag na... Dat is ook een keer – pardon, op de kerkkalender ook het geval, dat klopt weer wel natuurlijk. Dat klopt weer wel eens een keer. Het is inderdaad de vijftigste dag; vijftig dagen geleden was het Pasen. Vandaar ook het spreekwoordelijke 'als Pasen en Pinksteren op één dag vallen'. Dat gebeurt namelijk nooit, dat kan per definitie niet, want er zitten juist 49 dagen tussen. Begrijpt u?

Dus we moeten beginnen bij het begin. Ik lees een aantal dingen daaruit voor; ik moet soms wat snel zijn om ter zake te blijven bij het onderwerp, maar er staat dit in Leviticus 23: "Spreek tot de Israëlieten." Dit is geen wetgeving met betrekking tot de natiën of over wat u en ik moeten doen. Nee, Mozes moest spreken tot de Israëlieten en tot hen zeggen: "Wanneer jullie komen in het land dat Ik u geef en de oogst daarvan binnenhaalt..." Ik kan u verklappen dat het dan gaat over de gerstenoogst. Ja, de oogst van gerst. U ziet het, dit is geen tarwe, maar gerst – bekend om de lange haren, de aren. Ik hoor mijzelf weer twijfelen om daar nog wat over te zeggen, maar dat ga ik niet doen.

Laat ik dit zeggen: de oogst wordt binnengehaald. Wanneer jullie dat doen van die gerstenoogst, dan zult gij de eerstelingsgarve – of in modern Nederlands de eerstelingsschoof – naar de priester brengen. Let op het enkelvoud: de schoof van de eersteling. Dan zult gij de eerstelingsgarve van uw oogst, van die gerstenoogst dus, naar de priester brengen in het heiligdom. En hij zal die garve, die schoof, voor het aangezicht van de HEERE, van Yahweh, bewegen. Daarmee wordt gesymboliseerd dat het leeft; leven en bewegen zijn synonieme begrippen. Levend water is stromend, bewegend water. Hier wordt die garve, die schoof, bewogen. Waarom? Er staat nog bij: "opdat gij welgevallig zijt".

Dus het bewegen van die schoof, die eersteling van die gerstenoogst, de eerste oogst in het jaar en daarvan de allereerste, werd door de priester bewogen. Laat ik u meteen maar wat vertellen over de betekenis: het spreekt van Hem die als Eersteling verrees uit het graf, de Eersteling van een universele oogst en die leeft. Dat is waar het bewegen ook van spreekt. Opdat jullie – Israël specifiek – welgevallig zijn. Dat wil zeggen dat het welgevallen van die eerstelingsschoof uitstraalde op en genoten werd door Israël.

"Opdat jullie welgevallig zijn," en dan staat erbij: "daags na de Sabbat zal de priester die bewegen." Hier wordt dus meteen gezegd wanneer. Er wordt niet een datum voor vastgeprikt, maar een weekdag, namelijk de dag na de Sabbat. U ziet waar het naar verwijst. Triomfantelijk is dit het centrale gegeven in het Nieuwe Testament: namelijk dat de dag na de Sabbat, na die specifieke Sabbat in die week van Pesach, de Eersteling verrees uit het graf. Levend, definitief, als garantie dat de rest zal volgen. Want dat is geweldig: het gaat niet alleen over die Eersteling, maar een eersteling betekent dat Hij de eerste is. Als je zegt 'eerste', dan betekent dit dat er meer volgt. Dat is het idee. De oogst gaat nog komen, maar Hij is de Eersteling.

Ik sla nu een aantal verzen over, want dit was de eerstelingsschoof; dat was vijftig dagen geleden. Nu gaan we naar vers 15: "Dan zult gij tellen van de dag na de Sabbat, van de dag waarop gij de garve van het beweegoffer overgebracht hebt." Waar we het zojuist over hadden, daar moest Israël gaan tellen. Waarom tellen? Wel, omdat er geen datum gefixeerd is, er is geen datum benoemd. Dus men moest gaan tellen vanaf die dag; vanaf de dag na de Sabbat waarop gij die garve, dat weegoffer, gebracht hebt. Karakteristiek voor dat offer is namelijk dat het beweegt, dat het leeft.

Hoe lang moesten ze dan tellen? Wel, zeven volle weken zullen het zijn. Of letterlijk staat er: "zeven volkomen Sabbatten." Ik meen ook dat de Statenvertaling dat zo weergeeft: zeven volkomen, volle Sabbatten. Wat in de praktijk trouwens op hetzelfde neerkomt, maar het idee is vooral dat men Sabbatten moest gaan tellen. Die telling bestaat, dat zullen we straks ook laten zien. Men moest aan de ene kant zeven Sabbatten tellen en vervolgens ook 49 dagen. Dus twee tellingen. Dat heeft het Jodendom trouwens heel precies nagevolgd.

Men telt dus twee dingen elke dag. Ik heb ooit hier wel eens laten zien hoe dat precies in zijn werk gaat en hoe dat in het Jodendom heel speels met kinderen gevierd wordt. Elke dag wordt geteld. Het is een tijd van telling: zeven volkomen Sabbatten tot de dag na de zevende Sabbat. We hadden het net over die ene dag na de Sabbat dat die schoof van de eersteling voor de HEERE bewogen werd. Nu ging men tellen, zeven Sabbatten – dan ben je inderdaad zeven weken verder – tot de dag na de zevende Sabbat. Vandaar dus de titel van deze studie: 'De dag na de zevende Sabbat'. Dat is wat het vandaag is: Pinksteren. Zo zult gij nu tellen, en dan staat erbij: vijftig dagen.

Laat ik het nog even anders zeggen, wat schematisch voorstellen. Het plaatje is misschien niet al te helder, maar voor het gemak dient het wel en is het duidelijk genoeg. We hebben dus de dag na de Sabbat, het begin van de gerstenoogst, de dag dat die eerstelingsschoof werd bewogen. Vanaf die dag worden er zeven Sabbatten geteld: één, twee, drie, vier, vijf, zes, zeven. Deze periode heet 'de dagen der Sabbatten'. Dat is de technische uitdrukking daarvoor: de dagen der Sabbattentelling. Dat betekent dus dat je daarna krijgt: de dag na de zevende Sabbat. Oftewel de vijftigste dag.

En dat is dus weer op een zondag. Dat is heel opmerkelijk: zowel die dag van de eerstelingsschoof als Pinksteren vallen per definitie op een zondag, de dag na de Sabbat. Vijftig dagen, oftewel na zeven keer zeven. Zeven in het kwadraat. U weet dat zeven in de Bijbel sowieso al een uitbeelding van volheid is, maar zeven in het kwadraat al helemaal: de volheid in het kwadraat. Zeven maal zeven, waarvan je trouwens nog weer allerlei varianten hebt. We hebben natuurlijk ook nog de uitdrukking 'zeventig maal zeven', die kent u toch? In de evangeliën wordt dat genoemd: "Hoe vaak moet ik mijn broeder vergeven? Tot zeven keer?" Nee, zeventig maal zeven. En dan heb je ook nog zeven maal zeventig; dat is 490. Dat zijn de zeventig jaarweken in Daniël 9; na 490 jaren.

Kortom, dat speelt nogal een grote rol. Vijftig betekent eigenlijk – dat is misschien ook wel aardig om er in dit verband bij te zeggen – dat als zeven volheid is, dan is acht het getal van de overvloed. Ook is acht weer een nieuw begin. Dat is logisch: de reeks van zeven is vol en dan beginnen we weer nieuw te tellen. Je kunt zeggen dat de dag na de Sabbat de achtste dag is, maar je kunt net zo goed zeggen dat het de eerste dag van de week is. Dat kun je allebei zo formuleren. En de vijftigen heeft daarmee ook diezelfde betekenis.

Na zeven kwadraat krijg je de vijftig. Na de zeven krijg je de acht, en na zeven kwadraat krijg je de vijftigste. Dat heeft dus ook alles te maken met een nieuw begin. Als u een klein beetje meer weet van de Hebreeuwse kalender, dan weet u: was vijftig ook niet het getal van het jubeljaar? Jazeker, na 49 jaar brak het jubeljaar aan. Het vijftigste jaar, en dan werden alle slaven in vrijheid gesteld. Maar dat niet alleen: ook alle bezittingen gingen weer terug naar de oorspronkelijke eigenaar. Een heel bijzondere regeling.

Waar het vooral om gaat, is dat het een jaar is van jubel, maar ook een jaar van genade. Vijftig is met recht een nieuw begin. Vijf is sowieso al het getal van genade, dus door vijftig — eigenlijk weer vijf — is genade op een nog hoger niveau. Dat zijn zo van die gedachten die vanuit de Schrift allemaal geassocieerd zijn met dit getal.

Vijftig dagen moest men dan tellen, en dan staat er: 'Dan zult gij een nieuw spijsoffer de HERE brengen.' Nu zijn we dus terechtgekomen op dat terrein van de dag van Pinksteren, na die 49 dagen. Dus weer na die sabbat, nu de zevende sabbat. Wat moest men dan doen? Wel, dan zouden ze een nieuw spijsoffer brengen. Hoezo een nieuw spijsoffer? Elk offer was toch weer nieuw? Ik bedoel, men maakte toch geen gebruik van oud materiaal; elk offer was toch nieuw.

Maar waarom hier 'nieuw' staat, is omdat het nieuwsoortig is. Iets totaal nieuws. En dat zullen we ook zien in dit spijsoffer dat gebracht zou worden: er zit een element in dat onbekend is in de hele offerdienst. Ik zal het straks laten zien, maar ik wijs er hier alvast op dat er zo specifiek bijgezegd wordt: op die dag, op die vijftigste dag, de dag na de zevende sabbat, zou men een nieuw spijsoffer de HERE brengen.

Voordat ik daar trouwens nog wat dieper op inga, wil ik nog iets zeggen. Aan het begin van die telling hadden we het over de gersteoogst. Nu zijn we zeven weken verder en dan hebben we het niet meer over de gersteoogst, maar dan wordt de tarweoogst binnengehaald. Dat staat trouwens niet zo specifiek in Leviticus 23, maar in andere schriftgedeelten vind je dat wel vermeld. Dus eerst de gersteoogst en zeven weken later de oogst van tarwe. Het is trouwens ook wel bijzonder dat al die hoogtijden zijn gecentreerd rond oogsten. Dat zie je in de zevende maand ook weer, want dan wordt de olijvenoogst en de druivenoogst binnengehaald. Het zijn allemaal echt oogstfeesten, hoogtijden.

▶ 26:05 Het Nieuwe Spijsoffer: Twee Gezuurde Beweegbroden ↑ hoofdstukken

Nou, terug naar die Pinksterdag, die vijftigste dag, de dag na de zevende sabbat. Uit uw woonplaatsen zult u twee beweegbroden meebrengen. Uit twee tienden efa fijn meel zullen zij bereid worden. Beweegbroden, dat klinkt heel vreemd als je het zo zegt, want dat hebben ze bij de bakker natuurlijk niet. Ze hebben allerlei soorten brood, maar als u morgen of overmorgen naar de bakker toegaat en vraagt: "Heeft u twee beweegbroden voor mij?", dan zal die bakker, als hij slim is, zeggen: "Ja hoor, hier heb je een brood," en dan pakt hij het brood en beweegt hij het heen en weer.

En dat is precies wat het is, want dat is wat met die broden gebeurde. Het was tarwebrood, heel specifiek tarwebrood. En die broden werden, net zoals met die schoof, bewogen. Die priester bewoog ze heel demonstratief als uitbeelding van leven. Gij zult twee beweegbroden meebrengen uit twee tienden efa fijn meel. Uit het beste meel zullen zij bereid worden, zonder enige oneffenheid. Maar er staat iets bij en dat is nou het bijzondere, waarom het ook echt nieuwsoortig is: het zal gezuurd zijn. Een spijsoffer van twee tarwebroden, en dat spijsoffer zou gezuurd zijn. Daar zou je echt over moeten struikelen, want dat is heel apart.

In de hele eredienst speelt zuurdesem absoluut geen rol. Waarom niet? Zuurdesem is in de Bijbel per definitie altijd een uitbeelding van bederf. Dat hoef ik toch niet uit te leggen. Zuur spreekt inderdaad van dat wat bedorven is; het spreekt van het vergankelijke. Het spreekt van iets wat van gisteren is. Vandaar ook gist; het woord gist komt van 'gisteren', of ongeveer — dat weet ik niet precies, maar in ieder geval zijn die twee begrippen aan elkaar gekoppeld. Zuurdesem is, zoals u weet: een beetje zuurdesem maakt het hele deeg zuur. En kijk het maar na in uw Bijbel, er wordt gesproken over het zuurdesem van de Herodianen, het zuurdesem van kwade leringen... allerlei termen worden in dat verband gebruikt. Karakteristiek in al die gevallen is de negatieve associatie. Het heeft altijd te maken met zonde en met bederf, met wat de tijd niet kan trotseren. Vandaar bijvoorbeeld dat ongezuurde broden broden zijn die niet bederven. Dat is waarom er geen zuurdesem in mocht zitten.

Hier hebben we echter een spijsoffer dat gezuurd is. Hoe kan dat? De reden daarvoor is eenvoudig als je de betekenis ervan ziet. Kijk, normaal gesproken hebben offers altijd te maken met wie Christus is. Denk maar aan die eerstelingsschoof. In het algemeen verwijzen offers naar Hem die gaaf en volkomen was en Zich gegeven heeft, stierf en opstond uit het graf. Hij is volmaakt. In Hem is geen zuurdesem, geen bederf. Maar nu hebben we het over de Pinksterdag, en die broden zijn geen uitbeelding van Hem. Die broden zijn een uitbeelding van het volk dat God vandaag, in deze tussentijd tussen de eerste en de tweede komst, roept. Ik weet niet meer precies hoe mijn zin liep, maar laat ik het nog eens zeggen: wat God tussen de eerste en de tweede komst doet, is een volk voor Zichzelf verzamelen. Daar spreken die broden van.

Dan begrijp je ook waarom er in die broden zuurdesem was. Weliswaar gebakken, dus de werking van het zuurdesem was vervolgens opgehouden, dat wel, maar het was nog steeds gezuurd. Dat heeft te maken met de hoedanigheid van dat volk. Het spreekt van wat God tussen de eerste en de tweede komst van Christus in doet. Hij verzamelt Zich een volk. Is dat volk volmaakt? Nee, helemaal niet. Het komt uit een vergankelijke, bedorven schepping voort. Dat spreekt dus van onze oorsprong, van dat volk dat God Zich roept en dat een hoge bestemming heeft, maar niettemin: als je kijkt naar haar afkomst, is het gezuurd. Het spreekt dus niet van Christus; het spreekt van het volk dat Hij Zich verzamelt uit deze vergankelijke, verzuurde schepping. Vandaar dus gezuurd, en dat is iets heel nieuws, iets bijzonders. Verder zul je dat nooit aantreffen in de offeringen. Zuur heeft altijd in de Bijbel een negatieve betekenis.

Er staat: "Gezuurd zullen zij gebakken worden, eerstelingen zijn het voor de HERE." Hiermee is de bestemming aangegeven die deze broden hebben. Want als iets het eerste is... Let op! We hadden het vijftig dagen hiervoor over de Eersteling, enkelvoud. Die Ene, de Eersteling die verrees uit het graf op de dag na de sabbat. Nu gaat het over het werk van God tussen de eerste en de tweede komst van Christus. Hij verzamelt Zich een volk uit een oude schepping, jawel, maar met de hoogste bestemming. Wij zijn eerstelingen. Dit spreekt van het werk in de tussentijd.

Dat kun je trouwens ook nog op verschillende niveaus bezien. Ik wil het niet te ingewikkeld maken voor vanmorgen, want dat is heel hoog en ook heel diepgaand. Je zou het namelijk ook vanuit het perspectief van de twaalf kunnen bezien, de twaalf apostelen van de besnijdenis, en ook vanuit het perspectief van Paulus. Dat is de lijn die ik vanmorgen volg. Laat ik nu, voordat we verdergaan, eerst een korte samenvatting geven over die eerstelingen. In de Bijbel hebben eerstelingen altijd de hoogste bestemming. Dat vind je in allerlei verbanden terug. Denk maar aan hoe sterk de betekenis is van het eerstgeboorterecht. Dat zijn begrippen die wij in onze westerse wereld helemaal vergeten of verloren zijn, maar het eerste is altijd het beste. Dat weten we nog wel: het 'eerste de beste'.

Trouwens, in oogsttermen is dat ook een heel logisch begrip. Er zitten hier kwekers in ons midden en die weten dat het eerste van de oogst het beste is. Als ex-kweker spreek ik nog een beetje in die termen. De eerstelingen van bijvoorbeeld een snee rozen — ik was ooit bloemist — dat waren altijd de beste, nietwaar? Ja, nu moet u bevestigen wat ik zeg. Heel belangrijk, dat was altijd het beste. Je vindt dat op allerlei gebieden. De eerstelingen waren altijd voor de HERE. Er is zelfs een hele stam die die functie vervult, namelijk de Levieten. Levieten waren oorspronkelijk de eerstgeborenen. Maar hoe dan ook, je leest bijvoorbeeld in de Statenvertaling zo'n prachtige term: "Al wat de baarmoeder opent, is Mijn." Klinkt heel vreemd, maar dat is de manier waarop het Hebreeuws zich uitdrukt. Alles wat de baarmoeder opent, dat wil zeggen alles wat als eerste uit de baarmoeder komt, daarvan zegt de Heer: "Dat is van Mij." Dat krijgt de hoogste bestemming, dat wordt naar de tempel gebracht en daar in het heiligdom is het van Hem. Dat geldt voor de eerstelingen van de kudde; de eerstgeborene was altijd een offer voor Hem.

▶ 35:46 De Ekklesia als Oogst van Eerstelingen ↑ hoofdstukken

Wat God vandaag verzamelt, is een ekklesia in deze tussentijd. Dat is een ekklesia van eerstelingen. En als je weet dat het om eerstelingen gaat, dan weet je dat ze per definitie ook de hoogste bestemming moeten gaan krijgen. Dat is precies wat God vandaag doet. Ik vind het geweldig om daaraan te denken. Kijk, een heleboel mensen hebben daar nauwelijks benul van. Dat is ook logisch, want het is eigenlijk helemaal niet de bedoeling dat iedereen dat al zou weten. Maar het is zo belangrijk om de Schriften te verstaan en te weten in wat voor tijd we leven.

Wij leven in een tijd van eerstelingen. Dat is voor mij destijds een enorme eye-opener geweest. Het is helemaal niet de bedoeling dat vandaag alle mensen – zoals een heleboel mensen denken – en alle volkeren gemaakt worden tot Zijn discipelen. Echt niet. Dat gaat wel gebeuren, maar dat gebeurt in één generatie. Wanneer via Israël het evangelie van het Koninkrijk gepredikt zal worden, dan zullen alle volkeren Zijn discipelen worden. Met succes. Vandaag niet. Vandaag roept God een volk uit, een ekklesia. Ekklesia betekent eigenlijk 'uitgeroepen'. Hij roept een volk uit: eerstelingen, enkelingen. Niet de massa, nee, enkelingen.

En de rest? Is dat brandhout voor de hel? Ja, dat is de gebruikelijke versie, zoals dat in de christenheid algemeen verteld wordt: "Wij zijn de kerk en voor de rest was het dat ook." Maar als je zoiets zegt, dan ken je – sorry dat ik het zo scherp zeg – domweg het evangelie niet. Het evangelie is juist de boodschap dat het leven sterker is dan de dood. Alles is gebaseerd op Pasen, ook Pinksteren. Het is gebaseerd op de dag dat de Eersteling uit de dood verrees. Zijn verrijzenis is een garantie dat alles zal volgen. Hij zal de dood tenietdoen. Het hele concept van een hel staat haaks op het evangelie. Op het moment dat je dat ingevoerd hebt, heb je geen evangelie meer. Echt niet.

Maar die boodschap van de Redder der wereld, wie Hij is, die wordt vandaag verkondigd. Dat is altijd maar mondjesmaat geweest hoor, dat weet ik. Heel de geschiedenis door heeft het in de historiebeschrijving nauwelijks een rol gespeeld; het is in het verborgene. Maar eerstelingen worden uitgeroepen door dat woord van die apostel die speciaal bestemd was voor de natiën vandaag. In Handelingen 15 vers 14 wordt het zo gezegd: "een volk voor Zijn naam uit de natiën." En omdat we eerstelingen zijn, zijn we voor Hem en zijn we ook bestemd voor de hemel – de hoogste bestemming. Gefeliciteerd!

Heeft dat te maken met onze oorsprong? Nee, helemaal niet. Integendeel, want dat is 'zuur'. We kunnen er geen aanspraak op maken. Er komt trouwens nog iets bij, maar dat heb ik zojuist aangegeven, dus ik kan hier nu snel op doorgaan. Het is heel uitdrukkelijk gebaseerd op wat God vandaag doet: een volk verzamelen gebaseerd op het feest van de eerstelingen. Het heet Pinksteren, dat wil zeggen 'vijftig' geteld vanaf de dag dat Hij verrees uit het graf. Dat is het. Daar gaat het om: die boodschap over de overwinning op de dood.

Wat ook opmerkelijk is, is de dubbele afkomst. Om even te spreken met de termen van Paulus: dichtbij en veraf, in het land en daarbuiten. Dat is echt specifiek de terminologie van Paulus. Ik zou dit ook nog op een andere manier kunnen toepassen, namelijk op de verzameling van Israël, die ook een eerstelingsfunctie heeft, maar dan op aards niveau. Maar goed, vandaag gaat het om twee broden van twee tienden fijnmeel. Waar spreekt 'twee' van? Van de dualiteit. Een nieuwe schepping, ja, maar afkomstig uit een oude, zure schepping. Twee broden: uit Jood en heiden, dichtbij en veraf, oud en nieuw.

Nu we dat gezegd hebben, gaan we nog even verder, want de beschrijving in Leviticus 23 gaat door over dat Pinksterfeest. Er worden dingen vermeld over wat er bij die twee broden nog meer gedaan moest worden. Bij het brood zult gij zeven gave eenjarige schapen offeren, een jonge stier en twee rammen. Zij zullen een brandoffer voor de HEERE zijn. Brandoffer wil zeggen: het stijgt omhoog. Het is een offer der opstijging. Het gaat omhoog met de bijbehorende spijsoffers en plengoffers. Plengoffers houden in dat er wijn over uitgegoten wordt. U zegt misschien: "Dat is zonde," maar nee, het is juist geen zonde. Het betekent precies dat die wijn de bestemming krijgt. Van wijn wordt gezegd dat het het hart van God en mensen verheugt; het spreekt van nieuw leven, van geestrijk vocht. En dan staat er nog bij: "een vuuroffer tot een liefelijke reuk voor de HEERE."

Alles wat hier gebeurt, heeft te maken met een hoogtijd, met een feest, met eerstelingen die gebracht worden bij de HEERE en die die bestemming krijgen. Het is een liefelijke reuk voor de HEERE. Over de betekenis van die offers – want dat is heel compleet – ga ik nu niet te diep in, maar één ding wil ik er wel bij zeggen: offers in het algemeen spreken niet alleen maar van sterven of van een dier dat geslacht wordt. Nee, het idee van een offer is niet dat er enkel een dier geslacht wordt. Dat was wel zo, maar het idee van een offer is dat een dier dat geslacht was, vervolgens verhoogd werd en opsteeg tot God. Dan zie je ineens dat die offerdienst allemaal spreekt van de verrijzenis van Hem die ooit geslacht was. Het is geweldig om dat altijd te bedenken. Offers in de Bijbel hebben te maken met Iemand en verwijzen naar Hem die geslacht werd en daarna als een offer opsteeg uit het graf en opsteeg naar God – ook alweer met die hoge bestemming, letterlijk en figuurlijk.

Dan zult gij een geitenbok ten zondoffer en twee eenjarige schapen ten vredeoffer bereiden. U ziet hier allerlei begrippen langskomen: brandoffer, vredeoffer... U vraagt zich af wat dat allemaal is. Laat ik u dit zeggen: een vredeoffer was in dit verband een offer dat niet alleen voor de HEERE was, maar het werd ook gegeten door de priesters. Het mocht gegeten worden door de priesters en eventueel het volk; het was dus een offer dat gemeenschappelijk genoten werd. In vers 20 staat: "En de priester zal ze bewegen." Wat is "ze"? Dat is dat vredeoffer, bij het brood der eerstelingen. Zo heet dat hier: het brood der eerstelingen. Eerstelingen. Het wordt hier inderdaad het brood genoemd. Het was in de handen van de hogepriester en werd tot één gemaakt, maar het spreekt van de eerstelingen. Als beweegoffer voor het aangezicht van de HEERE, bij de twee schapen. En dan staat erbij: "Zij zullen de HEERE heilig zijn en ze zijn voor de priester." Dat verwijst uiteraard naar Hem in wiens handen die broden zijn.

Ik hoop dat u het beeld vasthoudt. Die broden spreken over die eerstelingen die vandaag verzameld worden uit de natiën en die in de handen van de Priester – met allemaal hoofdletters – zijn. Hij, de Verrezene, in Zijn handen is dat alles. En zo zijn wij heilig, dat wil zeggen: uitgekozen en apart gesteld. Aparteringen dus, ja. Dat zijn we, heel apart. Dat is wat heilig betekent: apart gezet. Dus als mensen tegen u zeggen: "Ik vind jou maar een aparteling," dan zeg je: "Dat is precies wat de bedoeling is!" Dat moet u vooral zo houden. Ze zullen de HEERE heilig zijn; ze zijn voor de Priester. Eerstelingen.

En dat is het meest centrale begrip met Pinksteren. U ziet, bij Pinksteren denken heel veel mensen alleen maar aan Handelingen 2, maar als we even teruggaan naar de oorsprong van dit feest, van deze hoogtijd, dan komen we in Leviticus 23. Daar zien we dat het alles te maken heeft met wat God doet tussen de eerste en tweede komst van Christus.

U moet trouwens nog op een ander element letten, en dat is — ik lees het u voor: "Op deze zelfde dag zult gij een oproep doen uitgaan en gij zult een heilige, aparte samenkomst hebben. Generlei slaafse arbeid zult gij verrichten." Dat wil zeggen dat deze dag eigenlijk ook weer een rustdag was.

God verzamelt dus, God brengt de eerstelingen bij elkaar, en dat wordt gekarakteriseerd door rust. Generlei slaafse arbeid. Welke eigen inbreng? Die was er die dag niet bij. En daarmee zie je ook alweer de bevrijding. Het is een altoosdurende inzetting, zo wordt tegen Israël gezegd, in al uw woonplaatsen (dat wil zeggen: in het beloofde land) voor uw geslachten. Het is de kalender die God aan Israël letterlijk gaf.

Ik lees nog even verder, want er zijn nog twee toevoegingen die eraan toegevoegd worden, en die zijn heel veelzeggend.

▶ 47:29 Arenlezen op het Veld van Boaz ↑ hoofdstukken

Wanneer gij de oogst van uw land binnenhaalt – hier gaat het dus over de tarweoogst – dan zult gij de rand van uw veld bij uw oogst niet geheel afmaaien. Het uiterste van het land, laat ik het nog anders zeggen, dat moest overgelaten worden. En dan staat erbij: en wat van uw oogst is blijven liggen, zult gij niet oplezen. Dus aan de ene kant zouden ze de randen van het veld laten staan, maar bovendien mocht dat wat er was blijven liggen niet weer verzameld worden. Nee, dat moesten ze gewoon laten liggen; dat zult gij niet oplezen. Waarom niet? Wel, dat zult gij voor de armen laten liggen. Letterlijk staat er: de vernederde en de vreemdeling; dat wil zeggen zij die eigenlijk helemaal niet in jullie midden thuishoren. Met andere woorden: de buitenlanders. Wel, daarvoor zullen jullie dat laten liggen. Ik ben de HEERE uw God.

Juist bij deze hoogtijd worden die met name ook genoemd: de vernederden, de buitenlanders. Degenen die in feite ook rechteloos waren, maar juist voor hen waren die aren bedoeld. Ik heb deze dia er nog even bij vermeld: de verwijzing naar het boek Ruth. Dat kennen we toch? Daar speelt, moet je maar eens opletten, de gerstenoogst en de tarweoogst ook weer zo'n grote rol. Boaz wordt daar geïntroduceerd in het boekje Ruth. U weet wel hè, die man uit Betlehem, geweldig van vermogen. En wanneer wordt hij geïntroduceerd? Er staat bij aan het einde van Ruth 1, aan het begin van de gerstenoogst. Sinds wanneer kennen wij die man uit Betlehem, geweldig van vermogen? Wel, vanaf die dag is hij inderdaad die overwinnaar, die levensvorst. En dan later lees je inderdaad over de tarweoogst; dat was dus zeven weken later. In die tussentijd lees je dat Ruth daar dus leest op het land.

Arenlezen, een prachtige uitdrukking, vooral als ik denk aan het woordje 'lezen'. Want als aren te maken hebben met brood, en daarmee weer verwijzen naar het Woord, dan is lezen dus eigenlijk arenlezen: dat is het brood verzamelen. Wist u dat 'lezen' eigenlijk oorspronkelijk 'verzamelen' betekent? Als je leest, verzamel je. Ja, en vandaar ook dat je aren leest. Maar arenlezen is een prachtig beeld. Vooral als je dan op het veld van Boaz komt, dan heb je het heel goed. Als je aren leest, dan wil dat zeggen dat je arenbrood verzamelt. In Bijbelse termen is dat gewoon volstrekt hetzelfde als het Woord tot je nemen. Zullen we aren lezen? Dat wil zeggen: verzamelen uit het Woord. Dan kom je trouwens automatisch op het veld van Boaz terecht hoor, dat kan niet missen. Dit is gewoon het veld van Boaz en dan gaan we aren lezen. Maar dat is speciaal juist in verband met die vijftigste dag na de zevende, dat wat God doet tussen de eerste en die zevende maand. Die hoogtijd voor Hem. Wel, dan worden die vernederden en de vreemdeling, de buitenlander, genoemd.

▶ 51:23 Vijf Kenmerken van Gods Werk in de Tussentijd ↑ hoofdstukken

Nu wordt het tijd, want dit was het laatste vers in Leviticus 23 in verband met de hoogtijd van Pinksteren, om alles nog even op een rijtje te zetten. Welke dingen hebben we vanmorgen gezien? Ik wil vijf punten noemen. Waarom vijf? Daar mag u over nadenken.

Pinksteren spreekt allereerst van Gods werk in deze tijd. Dat wil zeggen: een tussentijd tussen de eerste en de tweede komst van Christus. Deze tijd is een tussentijd. God heeft nog een heel programma te volgen, maar wij leven nu in een tussentijd.

Het getal vijftig spreekt van genade, van volheid, van een nieuwe schepping en een nieuw begin. Het spreekt van vrijstelling. Dat is heel typerend voor wat vandaag de prediking is: de boodschap van genade in overvloed is een boodschap van vrijstelling.

Wat God vandaag doet – en daar spreekt Pinksteren dus ook van – is de verzameling van een volk van eerstelingen. Misschien is dat nog wel het meest centraal: er worden eerstelingen verzameld. Zijn wij het alles? Wij zijn inderdaad een heel select publiek. Vandaag wordt er een geweldige, universele boodschap gebracht, maar die is nog geborgen. Er worden eerstelingen verzameld, maar juist met de verwachting dat het totaal nog komt. Dat is de essentie van de boodschap en daarom is het zo geweldig.

Neem het feit dat we uitverkoren zijn. Ik noemde zojuist dat woord al even, en een heleboel mensen begrijpen er helemaal niets van. Die denken: als je uitverkoren bent, betekent dit dat jij bestemd bent om behouden te worden en dat de rest verloren gaat. Nee! Uitverkoren wil juist zeggen dat, terwijl God een geweldige bestemming heeft voor heel de schepping, er sommigen zijn die een speciale bestemming hebben. In dit geval is dat de bestemming van eerstelingen. Waarom? Is dat eigen verdienste? Nee, zo heeft God dat toebedeeld. Dat is inderdaad 'toevallig' in de zin van een lotsdeel; dat lot valt je zomaar toe, puur om niet. Dat is vandaag de boodschap: de geweldige waarheid van de redding van allen. En ja, er worden vandaag eerstelingen verzameld; mensen die die boodschap in het hart dragen.

Het is een verzameling van een volk van eerstelingen, een volk dat afkomstig is van dichtbij en veraf. Er is sprake van een dubbele afkomst uit de natiën.

Vervolgens heeft dit volk de hoogste bestemming voor de Heer. Laten we hier direct het licht op laten schijnen dat Paulus erop laat vallen: bestemd voor de Heer, bestemd voor Hem. In de handen van de hogepriester wordt het offer bewogen voor Hem. Wij als volk van eerstelingen zijn bestemd voor Hem. Er zijn brieven die daar werkelijk van overvloeien, neem bijvoorbeeld de Efezebrief. We zijn met Christus gezegend te midden van de hemelingen met alle geestelijke zegen. Er is niets wat ons daarin onthouden wordt. We zijn verbonden met Hem, met Christus. Alles wat Hij krijgt, dat krijgen wij met Hem; we delen dat allemaal.

Volgens mij was dit de aanwijzing van de schoof. Ja, want dat is precies wat er gezegd moest worden: we zijn verbonden met Hem. Wij die dat mogen geloven, mogen dat puur om niet, omdat je hart daarvoor geopend is. Dus prijs Hem! We zijn daarvoor bestemd als eerstelingen en dan ben je echt te feliciteren. Dat is wat ik u vanmorgen graag wilde vertellen.