▶ 00:00 Als Zielig Geestig Wordt: de Taalverwarring Ontrafeld ↑ hoofdstukken

Een hele goedemorgen, ook van mijn kant. Na dit mooie verhaal van broer Dirk over al die dieren, over het geweldige wonder dat zich daarin voltrekt – schitterend om daarbij bepaald te worden bij het openen van het boek van de natuur. Ik mag een ander boek openen, maar van dezelfde Auteur, dat dan weer wel. Namelijk het boek, of beter gezegd: de bibliotheek van de Schriften.

Ik heb de studie als titel meegegeven – en Dirk Hinten gaf daar zojuist al even een hint naar dat het geestig zou zijn – maar ik kan ook zeggen dat het een heel zielig verhaal wordt. Eigenlijk is het zo, en u ziet het hier ook afgebeeld: als zielig geestig wordt. Het is eigenaardig hoe die woorden in het Nederlands ook functioneren. Wat dat betreft ben ik blij dat ik vandaag Nederlands spreek, want het Nederlands is daarin heel erg behulpzaam. Dat wil zeggen: hoe bijvoeglijke naamwoorden zoals 'zielig' en 'geestig' verwant zijn aan de zelfstandige naamwoorden 'ziel' en 'geest'. U ziet hier een heel aantal van die zielige smileys en één die kennelijk iets ontdekt heeft en met een big smile de dingen mag aanschouwen. Nou, dat is een mooie vertolking van waar het over gaat: als zielig geestig wordt.

Ik moet erbij zeggen, ik zei zojuist dat het Nederlands ons erg behulpzaam is om deze dingen duidelijk te maken. Dat is waar. Aan de andere kant moet ik er ook meteen bij zeggen dat als er één begrip is waar enorm veel verwarring over bestaat, dan is het juist over wat zielig is of, zoals wij het meestal gebruiken, psychisch. Want 'ziel' is Nederlands, maar we gebruiken heel vaak ook het Griekse woord daarvoor: psyche, psychisch of psychologisch. U begrijpt dat dit allemaal van hetzelfde is afgeleid, namelijk van het woordje ziel.

Nu zou je voor de aardigheid – en ik heb het alvast even voor u gedaan – een woordenboek moeten raadplegen en kijken wat dat eigenlijk is: zielig, psychisch of ziels. Ik ben eerst naar de Etymologiebank gegaan; daar kun je de woordafleidingen terugvinden. Een geweldig boeiende website, kan ik u vertellen. Er gaat bijna geen dag voorbij of ik kom er wel even op, ik vind het erg interessant. Maar daar staat bijvoorbeeld bij 'psychisch' dat het zoiets is als geestelijk. En nog even verder – ik weet niet of u het allemaal goed kunt lezen – daar wordt ook een Latijns woord bij betrokken en het Griekse psychikos. Dat wordt daar ook verklaard als geestelijk. Hier staat dus: psychisch, oftewel geestelijk. In het Indonesisch is dat ook zo. Wist je dat, Ronald? Ja, dat zou ik ook gezegd hebben.

U zegt misschien: "Ja, maar dat etymologisch woordenboek is een beetje een uitzondering, over het algemeen zien ze dat echt wel goed." Nou, dan gaan we even naar een ander woordenboek, cultureelwoordenboek.nl. En wat zie ik daar bij het woordje psychisch? Dan staat er: "psyche: geest of ziel. Het is geestelijk in tegenstelling tot lichamelijk." Oftewel somatisch, wat trouwens ook een Grieks woord is. Dus psyche, ja, dat is volgens hen geest.

Nog een woordenboek nagezocht op dat woordje psychisch – "spiegies", zoals sommige mensen die er wat moeite mee hebben het soms uitspreken, maar we weten waar het over gaat. Dan staat daar bijvoorbeeld: "psychisch, dat is geestelijk; met betrekking tot de geest." Tussen haakjes staat een synoniem van geestelijk. Ziet u? Met andere woorden, en dat zie je dan ook: als je psychische problemen hebt of je hebt geestelijke problemen, dan ga je naar de psychiater. Die begrippen – ziel en geest – worden gewoon door elkaar gebruikt.

▶ 04:52 Het Levende Woord Maakt Scheiding Tussen Ziel en Geest ↑ hoofdstukken

Wat ik vanmorgen ga vertellen, is dat de Schrift er als een zwaard, als een samuraizwaard, een tweesnijdend scherp zwaard, een onderscheid maakt tussen beiden. Sterker nog, dat er een tegenstelling tussen beide zit. En juist over die tegenstelling gaan we het hebben.

Laten we eerst eens beginnen bij Hebreeën 4. Daar staat het volgende in vers 12. Want – er is een wat letterlijke weergave van deze tekst – want het Woord van God (dat is trouwens vlijmscherp, ook gevaarlijk trouwens, levensgevaarlijk als je het zomaar hanteert) het Woord van God is levend. Het leeft, het spreekt van leven, het geeft ook leven en het is ook effectief. Het doet waartoe het bestemd is, het heeft een uitwerking, het heeft power.

Ga er maar na. Wat zojuist door Dirk verteld werd over de natuur, dat is allemaal voortgebracht door het Woord van God. Hij gebood en het stond er, Hij sprak en het was er, staat er ergens in de Psalmen. Dat is allemaal voortgekomen uit het Woord. Hij zei: 'Er zij licht', en er was licht. En zo is alles voortgekomen uit het spreken van God. Nou zeg, ontken dan maar eens een keertje dat het Woord van God effectief is. Het gebeurt altijd exact zoals het ook beoogt. Het vervult altijd dat waartoe God het toezendt, staat ergens in Jesaja.

Het Woord van God is levend en effectief, maar ook scherper dan ieder tweesnijdend zwaard. Het is scherp aan beide kanten, hoe je het ook hanteert, maar het snijdt altijd. En wel zodanig en doordringend tot de verdeling van ziel en geest. In de NBG-vertaling staat dat het vanéénscheidt: ziel en geest. Maar dat is dezelfde gedachte. Dat wat wij dus in het spraakgebruik vrolijk door elkaar gooien... Zelfs officiële woordenboeken doen dat met het grootste gemak. Maar daarin maakt het Woord van God scheiding. Een tweedeling. Het zet het juist apart; als een zwaard onderscheidt het de dingen.

Gewrichten en merg – ik ga daar nu eventjes aan voorbij – maar het is ook oordeelkundig van gevoelens en gedachten van het hart. Dat is trouwens heel boeiend, want dat heeft ook alles te maken met die verdeling van ziel en geest. Ik geef nu alvast even een aanzetje, een hint in de richting waar we straks naartoe zullen gaan. Ziel en geest, gevoelens en gedachten: het innerlijk van de mens. Het hart, het binnenste, het centrum. Jawel, maar dat is onderscheiden in gevoelens enerzijds en gedachten anderzijds. Dat heeft alles te maken met die verdeling van ziel en geest. Dat is wat het Woord van God wel doet. Wat mensenwoorden door elkaar gooien, dat verdeelt en vanéénscheidt het Woord van God.

▶ 08:32 De Bijbelse Betekenis van de Ziel (nefesh en Psyche) ↑ hoofdstukken

Laten we eens wat nader ingaan op dat woord 'ziel' zelf, zoals wij dat in het Nederlands gebruiken. In de moderne talen lijkt het allemaal een beetje op elkaar; in het Engels heb je 'soul', maar in het Hebreeuws is het het woordje nefesj. En in het Grieks — daar hadden we het zojuist al even over — is dat psuche. Beide woorden komen we in de Hebreeuwse Bijbel heel vaak tegen, maar ook in de Griekse Bijbel vinden we het woord psuche en het bijvoeglijk naamwoord 'ziels' heel dikwijls terug. Dat is boeiend en buitengewoon belangrijk.

Grappig genoeg hadden we het twee weken geleden ook al eventjes over dit onderwerp, toen het via een andere aanvliegroute ter sprake kwam. Het woord 'ziel' wordt in de Bijbel voor het eerst gebruikt in verband met het gedierte, niet in verband met de mens. Het hele idee van een onsterfelijke ziel die de mens zou hebben — dat Grieks-platonische, filosofische idee — dat komen we in de Bijbel niet tegen. Het idee is niet zozeer dat je een ziel hebt, maar je bent een ziel. Het wordt voor het eerst gebruikt in verband met de wemelende dieren. Het wordt een paar keer gebruikt in Genesis 1, waar staat dat de wateren wemelen en krioelen. Nou ja, dat zagen we zojuist wel: er zijn natuurlijk nefesj die krioelen, maar u begrijpt wat ik bedoel: die enorme scholen, kuddes of zwermen. Het wemelt, het beweegt. Dat is trouwens ook het onderscheid met een plant. Een plant is geen ziel, dieren wel. Een plant staat namelijk vast. We zullen straks zien wat een nog belangrijker onderscheid met een plant is, maar houd dit vast: een ziel wordt eerst gebruikt in verband met het gedierte van het veld, de vogels en de vissen. Dat zijn allemaal zielen. Ze hebben geen ziel, het zijn zielen.

Daar zit nog iets achter en dat verklaart precies waar ik het net over had, namelijk waarom een plant geen ziel is. Een plant wemelt niet, die krioelt niet, die staat op één plek. Dat is één ding. Maar bovendien leert de Schrift ook dat de ziel in het bloed is. Het bloed representeert eigenlijk ook de ziel; dat zie je op allerlei plaatsen terug en ik kom daar later in deze toespraak nog even op terug. Dit is echter al belangrijk om te zien: de ziel is in het bloed. Dit is iets wat de mens gemeenschappelijk heeft met het gedierte, namelijk dat ze beide in de Schrift 'levende zielen' worden genoemd. Dat vind je dus meteen al in Genesis 1 en 2 terug. Het verschil is dus niet, zoals ik vroeger wel hoorde: "Ja, een mens heeft een ziel en een dier niet." Dat is misschien aardig gezegd en wellicht goed bedoeld, maar het is in ieder geval niet Bijbels geformuleerd. Als je gewoon bij de eerste bladzijde begint, dan weet je meteen dat die gedachte niet klopt. Al moet ik er ook bij zeggen dat in een vertaling als de NBG de ziel vaak gewoon wordt wegvertaald. Dan staat er bijvoorbeeld in Genesis 1 helemaal niet 'levende zielen' — wat er eigenlijk wel staat — maar er staan 'levende wezens'. Ja, dan raak je de draad natuurlijk kwijt, en dat is lastig. Maar de mens is, net als het dier, een levende ziel. Dat is wat zij overeenkomen.

In feite kun je dan ook meteen begrijpen wat die ziel is. Als een plant weliswaar levend is maar geen ziel, wat is dan het verschil? Je kunt zeggen dat het gedierte en de mens worden gekenmerkt door het bezit van bloed. Dat is één ding. Maar waar de ziel vooral door gekenmerkt wordt, is door het feit dat zij zintuigen heeft: ogen en oren. De ziel voelt ook; dat is precies de tastzin. Je beleeft de dingen en je hebt emoties. Daar zit trouwens ook beweging in: motion, emoties. Het leuke van emoties is dat het nooit hetzelfde is, maar dat is tegelijkertijd het lastige ervan. Een bepaalde emotie zou je wel willen vasthouden, maar ja, dat is juist wat emotie eigen is: dat kun je niet vasthouden, want dat beweegt namelijk altijd voortdurend door allerlei indrukken die we via onze zintuigen krijgen. Die zintuigen nemen dingen op, je maakt dingen mee en dat beïnvloedt uiteraard de beleving. Je emoties worden daar direct door beïnvloed. Nou, dat is wat de psuche, de nefesj, is. Dat is dus een wezen met zintuigen, bloed en emoties. Trouwens, emotie heeft ook alles weer te maken met dat bloed, want als de emoties heftiger worden, gaat het hart sneller kloppen. Dat heeft dus ook alles met bloed te maken. Ik wil dat even laten voor wat het is, maar dit is even belangrijk om te zien.

Dit herken je trouwens ook wel als wij het hebben over psyche; dan doelen wij inderdaad op die beleving en met name ook op de gevoelens. Dan komen we bij het bijvoeglijk naamwoord. Je hebt het zelfstandig naamwoord 'de ziel' en het bijvoeglijk naamwoord 'ziels'. Dat is een beetje lastig in het Nederlands, want je zou eigenlijk ook 'zielig' kunnen zeggen. Dat is dan weer wat moeilijk, want bij 'zielig' heb je de gevoelswaarde dat het niet prettig is. Van iets wat zielig is, word je niet vrolijk. Maar ik begon mijn verhaal al met de opmerking dat het Nederlands zich erg leent om het onderwerp van vanmorgen kracht bij te zetten, en dat is ook wat ik u probeer te vertellen. Laat ik het eerst even wat objectiever zeggen: 'ziels'. Dat is gewoon dat wat de ziel betreft. In het Grieks is dat het woordje — laten we het eventjes scherp stellen — psuchikos. Voor degenen die dat willen nakijken in een interlineair: je ziet daar het Strong-nummer staan. Het is een bijvoeglijk naamwoord, afgeleid uiteraard van psuche, wat ziel betekent.

Dat bijvoeglijk naamwoord 'ziels' komen we zes keer tegen in het Nieuwe Testament: vier keer in de Korinthebrief — we gaan al die keren straks bekijken, in 1 Korinthe 2 en 1 Korinthe 15 — en we komen het ook nog een keertje tegen in Jakobus en ook nog een keertje in Judas. Die twee laatste voorkomens laat ik even buiten beschouwing. U ziet hier inderdaad de Griekse woorden en de wijze waarop dat letterlijk vertaald zou moeten worden. In de Statenvertaling zie je hoe lastig dit soms is. De Statenvertaling vertaalt het wel concordant, dat wil zeggen eensluidend, want in alle zes de keren vertaalt zij het woordje psuchikos met 'natuurlijk'. Vreemd! Dat is eigenlijk niet 'natuurlijk', hè? De NBG-vertaling maakt het er niet veel beter op; die vertaalt het vier keer met 'natuurlijk' en ook nog eens twee keer met 'ongeestelijk'. Daar zit gewoon heel veel uitleg in, maar met vertalen heeft het niet echt veel te maken. Je zou het woordje psuchikos gewoon als 'ziels' moeten weergeven om het correct te doen. We worden er niet echt mee gediend door het met 'natuurlijk' te vertalen. Ik kan dat trouwens nog wel demonstreren, want 'ziels' is echt niet hetzelfde als 'natuurlijk'. Daar zoomen we nu even op in.

▶ 18:05 Het Cruciale Verschil Tussen Ziels en Natuurlijk ↑ hoofdstukken

Dat woordje ‘natuurlijk’, daar is namelijk al een ander woord voor in het Griekse Nieuwe Testament. We komen het heel wat keren tegen, veel meer dan de zes keer dat we het woord voor ‘ziels’ tegenkomen. Het woord voor ‘natuurlijk’ is phusikos, het bijvoeglijk naamwoord dat is afgeleid van phusis, wat ‘natuur’ betekent. Natuurlijk heeft te maken met dat wat de natuur betreft. Wij kennen dat ook allemaal, want we kennen het woordje fysica of fysisch, en in het Engels heb je physical. Dat heeft allemaal te maken met dit woordje phusis of phusikos. De betekenis daarvan heeft te maken met uitspruiten, en vandaar ook de betekenis van dat wat aangeboren is, instinctmatig.

Waar Dirk zojuist over vertelde, dat is allemaal natuurlijk. Dat is gewoon aangeboren, daar hoeft niet over nagedacht te worden; het is al ingeprogrammeerd. En de aardigheid is dat elk dier – zo lees je dat trouwens ook wel in Genesis 1 – naar zijn eigen aard geschapen is. Al die zielen werden geschapen en ieder staat daar naar zijn eigen aard. Alle soorten hebben hun eigen aandrang, hun natuurlijke, aangeboren aandriften. Ik bedoel wat Dirk vertelde over zo’n schildpad: dat hij gewoon meteen richting de zee gaat. Het is waarschijnlijk bizar; waarom gaat hij niet de andere kant op? Hoe weet hij dat? En dat geldt ook voor die vogeltrein. Hoe weten ze dat? Hoe weten ze dat ze een nestje moeten maken? Ja, dat doet een vogel nu eenmaal. Dat doet een kikker weer niet; die doet weer wat anders. Dus elk wezen heeft een andere aangeboren aandrift. Dat is gewoon de natuur, zeggen we. Dat is natuurlijk.

Je kunt ook in het algemeen van dingen zeggen dat elk levend wezen, elke levende ziel, een paar gemeenschappelijke aandrangen heeft. Denk in het algemeen bijvoorbeeld aan de behoefte om te eten en te drinken. Dat kan heel erg verschillen per soort en in hoe en wanneer; je kunt dat zelfs een aantal maanden of een aantal jaren onderbreken, maar overal is daar gewoon de natuurlijke behoefte om te eten en te drinken. Of de behoefte om te slapen. Sommige mensen hebben die behoefte zelfs heel sterk. Ik hoop nu even niet, maar dan zeg ik wel: ter ruste. En ook de drang om te leven of te overleven is een natuurlijke drang. Niet alleen elk mens, maar elk dier en elk levend wezen heeft de drang om te blijven leven, om te overleven.

Dat is heel eigenaardig, want daarin zie je trouwens ook dat ‘natuurlijk’ niet hetzelfde is als ‘ziels’. Het kan namelijk zijn dat zielen – en nu doel ik vooral op mensen, want dat vind je weer niet bij dieren – de zin niet meer zien van het leven. Dan kan het gebeuren dat de natuurlijke aandrang wordt overrold door andere emoties en dat mensen een eind aan hun leven maken. Dat is niet natuurlijk. Het is wel ziels, dat wil zeggen: de emoties spelen gigantisch op en die dringen zich aan, maar het is niet natuurlijk. Ziet u dat ziels niet hetzelfde is als natuurlijk?

De bekendste drang van alles wat leeft – en dat geldt trouwens ook voor planten – is de voortplantingsdrang. Eigenlijk is alles erop gericht om te leven en te overleven. Dat is feitelijk ook wat voortplanting is: want al ga ik dood, dan leef ik toch weer voort in het volgende nageslacht. Zo overleef ik. En zo zie je zelfs dat de overwinning op de dood al ingebakken is in de hele natuur; om de dood te overwinnen. Die voortplantingsdrang, ja, dat is ook natuurlijk.

Paulus refereert daaraan in Romeinen 1. Dat is een heel omstreden gedeelte, maar ik noem het toch even in verband met dit onderwerp. Paulus heeft het daar over het moment dat het licht uitgaat; wanneer de mens geen zicht meer heeft op God als de Schepper. Dan gaat het licht uit en wordt het donker, en als het donker wordt, zie je het verschil niet meer. Waar Paulus het dan over heeft, is dat als je het verschil tussen Schepper en schepping niet meer ziet, je ook het verschil niet meer ziet tussen mannelijk en vrouwelijk en die twee door elkaar gaat halen.

In Romeinen 1 vers 26 zegt hij: ‘En die van het vrouwelijke geslacht, die vervangen het natuurlijke gebruik tot wat bezijden of naast de natuur is.’ De NBG vraagt zich af of het ‘tegen de natuur’ is, maar letterlijk staat er ‘naast de natuur’. Maar ook hier zie je in het Grieks dus echt het woordje voor ‘natuurlijk’ (phusikos). Het is dus niet ‘ziels’, maar dit is wat naast de natuur is. En als je nog even verder leest, staat er pal erop: ‘Evenzo ook die van het mannelijke geslacht, loslatend het natuurlijke gebruik, namelijk dat van het vrouwelijke geslacht.’ Het mannelijke is geschapen voor het vrouwelijke. Dat is de biologie, dat is de anatomie. Alles zit zo in elkaar dat het daarvoor gemaakt is. Dat is de natuurlijke aandrang. Kijk waar Paulus het hier over heeft, want wat hier beschreven wordt is heel erg ziels. Emoties spelen daarin een enorme rol, maar het is niet de natuur. Ziet u? Die twee zijn niet hetzelfde.

Daar heeft trouwens ook nog heel sterk mee te maken – maar dan komen we op nog weer een ander onderwerp – de hele theologie die zegt dat de menselijke natuur zondig zou zijn. Dat is de orthodoxe theologie, maar ik heb dat nog nooit in de Schrift gevonden. Niet de natuur is zondig. Wat zondig is, doelmissend, is juist wat naast de natuur is, wat tegennatuurlijk is. Maar dat kan alleen maar omdat de natuur zoals het geschapen is, met die natuurlijke aandrang, juist goed is. Dus de natuur van de mens is niet zondig. Nee, juist niet! Daar zit dus ook nog weer een heel stuk klassieke theologie in gebakken die ervoor gezorgd heeft dat dit op deze wijze vertaald wordt.

Maar ziet u hoe belangrijk het is om deze dingen te onderscheiden zoals het Woord van God dat doet? ‘Ziels’, ja, maar dat moet je niet verwarren met ‘geest’ of ‘geestelijk’, en je moet het ook niet verwarren met ‘natuurlijk’, want dat zijn verschillende dingen. Ik zeg niet dat er geen raakvlakken zijn. Een heleboel dingen die ziels zijn, zijn ook heel erg natuurlijk. In feite vallen voor de dierenwereld beide begrippen zo ongeveer samen. Een dier doet gewoon alles wat het voelt. Het heeft ook niet meer.

Een mens is echter meer. Die kan de dingen overwegen en beheersen. Waarom? Omdat hij namelijk een hoger criterium heeft. De mens heeft een geest en kan nadenken. Hij kan de waarheid ontdekken en zoeken. Dat doet een dier niet. Een dier zoekt niet naar de waarheid; die zoekt alleen maar naar eten en drinken en een wijfje of een mannetje. Maar de mens is op zoek naar de waarheid, en dat is juist wat een mens tot een mens maakt. Overigens is ziels in principe totaal niet fout. Er bestaat niet zoiets als ‘foute gevoelens’. Ik kom daar straks nog even op terug, maar laten we eerst naar de Bijbelgedeeltes toe gaan. Dit was eigenlijk alleen nog maar even de inleiding: ziels versus geest.

Ik blijf het toch mooi vinden. Ik had het ook kunnen weergeven als ‘ziels versus geestelijk’. Dat is goed te verdedigen en dat doe ik bij gelegenheid ook. Want ‘geestig’, ik weet het, dat heeft net zoiets als bij ‘zielig’ een bepaalde bijklank. Van ‘zielig’ word je een beetje droevig, maar van iets wat ‘geestig’ is, daar word je vrolijk van. Dat is leuk, dat is geinig. Dat is ook een leuk woord trouwens: ‘geinig’ komt namelijk weer van ‘genade’. Maar ja, het is wel apart. Laten we eens naar 1 Korinthe 2 gaan.

▶ 27:47 Geestelijke Woorden in Plaats van Menselijke Wijsheid ↑ hoofdstukken

Want zoals ik al zei, ik wil u graag verwijzen naar de Korinthebrief, waar dit woord 'ziels', maar trouwens ook het tegendeel namelijk 'geestig' of 'geestelijk', het meeste wordt gebruikt. We kijken eerst naar 1 Korinthe 2. Daar schrijft Paulus dit in vers 13 — ik val natuurlijk midden in zijn betoog: "Van deze dingen spreken wij ook". Wat bedoelt hij dan? Kijkt u het maar even na: hij heeft het over de dingen die ons door God in genade geschonken zijn, die Hij ons om niet geeft. Daarover zegt hij: "Van deze dingen spreken wij ook".

En dan zegt hij erbij: "...niet onderwezen in woorden van menselijke wijsheid, maar onderwezen in die van geest". Woorden van geest, niet van menselijke wijsheid, maar van geest. En dan staat erbij — het is misschien wat lastig om het zo een-twee-drie te pakken, daar moet u dus even over nadenken: "Geestelijke woorden doen passen bij geestelijke dingen". Kijk, waar Paulus het over heeft, is dat hij wijsheid brengt. De wijsheid van God, dat is eigenlijk ook het onderwerp van 1 Korinthe 2. De wijsheid van God geeft hij door. Dat is wijsheid die van boven komt.

Maar die onderwijst hij ook in woorden die matchen, die precies uitdrukken wat die wijsheid is. Dus het is niet alleen de inhoud die geestelijk van God is, maar ook de woordkeuze, de wijze waarop hij het uitdrukt en heeft doorgegeven. De woorden matchen daarmee. Dat wil zeggen: geestelijke wijsheid vraagt om geestelijke inhoud. De dingen van de Geest van God worden verwoord in geestelijke woorden, en die staan dus tegenover woorden van menselijke wijsheid.

Niet tegenover woorden van menselijke domheid, hè? Want dat zou je nog kunnen begrijpen: ja natuurlijk, als het domheid is, dan is het niet goed. Nee, die geestelijke woorden staan juist tegenover woorden van menselijke wijsheid. Dus precies daar waar de mens academisch en intellectueel op zijn hoogst kunnen is, in de hoogste stand zeg maar, als een vermogen zichtbaar en hoorbaar wordt — juist dat zijn woorden van menselijke wijsheid. Dat staat tegenover geestelijke woorden.

Dat is erg belangrijk, want dat zie je in de theologie ook: daar zitten zo enorm veel woorden, begrippen en uitdrukkingen in die knap bedacht zijn. Soms zelfs zo knap dat geen mens het meer begrijpt. Zelfs de grootste theoloog heeft soms niet in de gaten waar hij het over heeft, maar ze zijn wel knap. We hadden het er twee weken geleden ook over: de onsterfelijke ziel. Dat is een woord van menselijke wijsheid. Dat wil zeggen dat intellectuele filosofen dat woord hebben bedacht. Zij hebben het bedacht, maar ook inhoud gegeven; er staan hele bibliotheken over vol.

Er zijn zoveel woorden die in de theologie en in de dogmatiek een enorme rol spelen, maar die je in de Bijbel simpelweg niet tegenkomt. We hadden het eerder over de drie-eenheid of 'God de Zoon'. Het zijn allemaal termen die weliswaar bedacht zijn — woorden van menselijke wijsheid — en ik bedoel dit niet als een beschuldiging, maar het is gewoon een vaststelling. Die woorden staan namelijk niet in de Schrift en zijn dus geen geestelijke woorden. Het zijn woorden die geconstrueerd zijn, waar heel veel intellectuele denkkracht voor nodig is geweest om dat te produceren. Ja, maar het zijn allemaal woorden van menselijke wijsheid en het zijn geen geestelijke woorden.

Dat wil zeggen dat ze niet onderwezen zijn vanuit de Schrift, het Woord van God dat levend en krachtig en scherp is. Dat is de norm. Geestelijke woorden passen precies bij de geestelijke dingen. En dan moet u dus echt bij de Schrift zijn. Paulus spreekt er ook over dat dit de 'gezonde woorden' zijn. Als u gezond wilt nadenken over de geestelijke dingen, gebruik dan ook geestelijke woorden. Dat wil zeggen: bedien u van de termen van de Schrift. Ga niet zelf zitten verzinnen en bedenken, want het hoogste wat u dan kunt bereiken, is een woord van menselijke wijsheid. Daarmee is het eigenlijk ook direct aan elkaar tegenovergesteld, want dat is dus geen geestelijk woord. Oké.

▶ 33:06 De Zielse Mens: Geleid Door Zintuigen, Gevoel en Sfeer ↑ hoofdstukken

En nu komen we eruit. Maar een zielsmens — in de Statenvertaling staat 'een natuurlijk mens'. Dat hebben we al gezien. Hier staat 'een ongeestelijk mens' en dat kan wel waar zijn, maar dat is niet wat er staat. Er staat: een zielsmens. Laten we wel wezen: een mens heeft altijd, per definitie in de setting waarin we nu nog zijn, een ziel. Natuurlijk. U, ik, iedereen. Maar daar gaat het niet om. Een zielsmens is niet simpelweg een mens die een ziel heeft of bij wie de ziel een rol speelt, want dat geldt voor ieder mens. Een zielsmens is een mens die beheerst of gestuurd wordt door de ziel. Dat is heel belangrijk. Door de psyche. Er is trouwens een hele wetenschap die daarop gebouwd is: de wetmatigheden en de logica die uit de psyche voortvloeien. Psychologica. Maar wat is dat dan precies?

We hadden het al eerder over de definitie van 'ziel'. Een zielsmens is georiënteerd op wat voor ogen is. In het algemeen op de zintuigen en op wat gevoeld en getast kan worden. Op wat het gevoel aanspreekt. Begrijp me goed, want ik wil wel goed begrepen worden; voor je het weet ontstaat er miscommunicatie. Dit is geen veroordeling van de ziel. Een zielsmens is dus — ik herhaal — niet een mens bij wie de ziel een rol speelt, want dat is normaal. Maar een zielsmens is iemand die zich laat leiden door de ziel: door dat wat voor ogen is, wat de zintuigen streelt en wat het gevoel aanspreekt.

Voor een dier is dat normaal, maar voor een mens niet. Een mens is juist iemand die... dat is trouwens ook Grieks: anthropos. Dat betekent eigenlijk: iemand die omhoog kijkt. Dat is een mens; dat is van een andere orde, een ander soort. Maar een zielsmens is dus degene die georiënteerd is op wat voor ogen is en op wat het gevoel aanspreekt. Dat kan ook heel religieus zijn. Dan zie je een enorme massa mensen; dat spreekt het gevoel en de zintuigen aan. Of wat dacht u van mooie kerkgebouwen, gebrandschilderde ramen of de geur van wierook? Nou ja, ik vind het stinken trouwens, maar goed, dat is mijn afwijking. Het roept echter een sfeer op.

Of wat dacht u van lichteffecten? U denkt misschien: "Zit je nou te schoppen tegen het roomse?" Nee, zo bedoel ik het niet. Dit is algemeen. Je ziet het ook in charismatische en evangelische diensten die gebruikmaken van harde muziek en een ritme dat je zelfs in je maag voelt, of van lichteffecten. Dan wordt er een sfeer gecreëerd. Is er iets mis met muziek? Is er iets mis met lichteffecten of met wierook? Nee, natuurlijk niet. Daar gaat het niet om. Waar het om gaat is: waardoor wordt iets geleid en beheerst?

Door die muziek en al die effecten bij elkaar kan een mens in een puur zielse staat komen. Dat heeft niets met vroomheid of met het geestelijke te maken. Je kunt in een stemming komen waarin je een soort 'high' ervaart. Dan denk je dat het vroom of geestelijk is, maar het is zo ziels als het maar kan. Je bent high, maar het heeft niets met de Geest te maken. Dat is de ziel op zijn hoogste niveau — of eigenlijk op een dieptepunt. In het extreme is de ziel dan bewogen, en dat is precies wat de ziel zoekt: emotie, dat die aangesproken wordt.

Ik heb het nu even over de religieuze uitingen ervan, maar wat dacht u waar tv-makers op uit zijn? Precies hetzelfde: puur op 'emo'. Er is zelfs een hele uitdrukking voor: emo-tv. Volgens mij is tegenwoordig bijna alles emo-tv, maar daar kijk ik te weinig voor.

Een zielsmens, die dus gekenmerkt en beheerst wordt door de ziel, ontvangt niet de dingen van de Geest van God. Hij aanvaardt ze niet — dat is het actieve deel — en hij ontvangt ze niet. In dat 'ontvangen' zit ook een passief element. Ik vind dat wel aardig, want we gebruiken het woordje 'ontvangen' ook in verband met een antenne of een schotel. Je ontvangt het niet. Waarom niet? Omdat je de Geest van God alleen op een andere frequentie kunt ontvangen. Die ontvang je niet op de zielse frequentie. Dat kan niet. Het gaat dus niet via het oog en het gevoel.

De dingen van de Geest van God... het is belangrijk om dit te benadrukken: in de toekomst komt ook het oog in beeld. Als het Koninkrijk openbaar wordt, wordt het oog ook getriggerd. Dat is waar. Maar nu, in deze tijd, is alles verborgen en de Geest van God werkt niet via het oog. Trouwens ook niet via het gevoel. Is er iets mis met het gevoel of met het oog? Nee, natuurlijk niet. Maar dat is niet de frequentie waarop de Geest van God uitzendt. Dat zijn geestelijke woorden, geestelijke dingen die zich volstrekt aan het oog onttrekken. En kan het het gevoel dan niet aanspreken? Jawel, dat kan heel goed. Maar daar gaat het niet om. Een zielsmens ontvangt de dingen van de Geest van God niet, want het is hem dwaasheid.

Hij kan er helemaal niets mee, hij kan het ook niet kennen. Dat is geen verwijt, het is gewoon een feit. Je moet wel de juiste antenne hebben. Je kunt een hartstikke goede antenne hebben, maar als die op de verkeerde frequentie staat, kun je het niet ontvangen en niet kennen. Waarom niet? Paulus zegt: omdat het slechts op een geestelijke wijze kritisch te beoordelen is. Dat woord 'beoordelen' moet ik even toelichten. Het woord dat Paulus hier gebruikt, is anakrino.

Die term komt uit de juridische sfeer. Het is een juridische term die we vooral in het boek Handelingen tegenkomen. Daar wordt dit werkwoord vertaald met verhoren, navragen, nagaan of onderzoeken. Denk aan Paulus voor Felix, Festus of Herodes; hij werd daar ondervraagd. Het gaat bij anakrino om waarheidsvinding. Om de waarheid te achterhalen, moet je de dingen nagaan, checken en onderzoeken. Je wilt weten hoe het precies zit, omdat je de waarheid wilt kennen. Ik geef hier een aantal 'bonnetjes' bij, want je wilt wel weten of het klopt.

Dat is het enige wat voor een rechter ter zake doet. Het is mooi hoe dat uitgebeeld wordt door Vrouwe Justitia, die geblinddoekt is. Zij laat zich niet leiden door het oog, of de verdachte of de aanklager nu sympathiek of antipathiek is. Ze kijkt niet naar de mate waarin iemand emotioneel betrokken is. Allerlei gevoelens, maar ook het oog, kunnen misleiden. Het gaat er puur om: wat is waar? Gevoelens zouden geen rol moeten spelen, maar ze worden vaak beïnvloed door wat we zien. Als iets mooi lijkt... knappe mensen! Ik zou een persoonlijk verhaal kunnen vertellen, maar dat doe ik maar even niet. Maar knappe mensen hebben in de zielse wereld vaak niet één, maar twee of drie strepen voor als het gaat om succes. Ze worden op voorhand positiever beoordeeld, aardiger gevonden en bekwamer geacht. Dat is natuurlijk volstrekte onzin; het is niet waar, maar het lijkt zo. Mensen laten zich daardoor gemakkelijk misleiden.

▶ 43:54 De Geestelijke Mens: Kritisch Gericht op de Objectieve Waarheid ↑ hoofdstukken

En nu kom ik bij het volgende. De geestelijke mens. In vers 14 had hij het over de ziels mens, die geregeerd en geleid wordt door wat hij ziet en voelt: sensaties en emoties. Maar de geestelijke mens, wat doet die? Wij zouden misschien zeggen: de geestelijke mens, en dan zijn we weer vroom ingeschakeld, dat is degene die helemaal in de zevende hemel is met de armen omhoog. Daar bedoel ik niets verkeerds mee, begrijp me goed, maar alsof dat geestelijk is! Of dat je zwijmelt... In feite is het heel vaak wat we met een mooi woord 'bigotterie' noemen: het is gewoon overgeestelijk. Het lijkt vroom, maar is het niet.

Wat is nu de geestelijke mens? Ik vind hem hier prachtig, die moet u onthouden: 1 Korinthe 2 vers 15. De geestelijke mens echter beoordeelt kritisch alle dingen. Dat is geestelijk. In het boek Handelingen vind je dat woordje ana-krino heel vaak, en dan altijd in een juridische setting. Vrijwel altijd in die sfeer dat er ondervraagd wordt, onderzocht, gecheckt. Maar je leest het ook een keer in Handelingen 17 over de Bereërs. Paulus was toen in Berea op bezoek, hij kwam net uit Thessalonica, en dan staat er in Handelingen 17 dat die mensen in Berea Paulus ontvingen en luisterden naar wat hij te melden had. Er staat dat ze edeler waren dan die in Thessalonica. Waarom? Omdat ze dagelijks in de Schriften nagingen of deze dingen alzo waren. Dat wil zeggen dat Paulus werd gecheckt. Wat je vertelt, we willen graag luisteren, prima, kom maar. Kom maar, wat heb je te melden?

Dan is het criterium niet of het mooi is, of wat een geweldige spreker die man is, of wat zijn emoties zijn, hoe hard hij je kan raken of hoe gevoelig hij is. Al dat soort emoties kunnen prachtig wezen, maar ik denk wel eens: als spreker ben je er eigenlijk het meest bij gebaat dat je verschrikkelijk saai bent. Waarom? Op het moment dat je allerlei sprekerskwaliteiten hebt, kan dat zomaar invloed hebben op het overreden van andere mensen. Alsof dat iets aan de waarheid toedoet! Begrijpt u wat ik bedoel? Eigenlijk zou je dat element van hoe er gesproken wordt en in hoeverre het gevoel aangesproken wordt, er allemaal van moeten aftrekken, zodat het om één ding gaat. Dat is wat je bij de Bereërs leest: ze gingen dagelijks in de Schriften na. Ze gingen na, en daar staat weer dat woordje ana-krino. Ze checkten, ze onderzochten. Waarom? Omdat ze geïnteresseerd zijn in de waarheid.

Dat is de gedachte achter dat woord ana-krino: je wilt weten wat de waarde is. De geestige mens is degene die geïnteresseerd is, niet in het goede gevoel of in een mooi uiterlijk — dat is allemaal tot uw dienst en heeft zijn waarde — maar het gaat om één ding en dat is: Is het waar? Klopt het? Dan moet je inderdaad geblinddoekt worden, zoals Vrouwe Justitia. Is het waar? Komt het inderdaad overeen met wat er staat geschreven?

Je moet trouwens ook niet gaan checken bij de woorden van menselijke wijsheid en zeggen: "Ja, het zal wel niet waar zijn, want professor zus en zo heeft dat gezegd. En die man heeft een geweldige staat van dienst in een kerkgemeenschap. Is dat in synodes allemaal zo besloten? Er is gezegd dat dit een ketterij is, dus het kan niet waar zijn." Weet u, ook dat is ziels. Want dan laat je je imponeren door argumenten die niet ter zake doen als het gaat om de waarheid. Want het gaat om de waarheid, het gaat over één ding en dat is: staat het geschreven? Nagaan in de Schrift of het zo is. Dan ga je alle andere elementen die er misschien nog bijkomen van grapjes, humor en schone schijn, er allemaal even van aftrekken. Wat houden we over? Dat wat er staat geschreven, want daar kun je op bouwen. Dat is de geestelijke mens. De geestige mens. De waarheid, dat is het criterium. Dat geldt trouwens ook al in het alledaagse leven. Het gaat niet om gevoel, maar of het waar is. Niet wat je ermee doet of hoe het voelt, maar hoe het is.

▶ 49:04 Onderscheidingen op een Rij: Menselijk Onvermogen Versus Gods Almacht ↑ hoofdstukken

Laat ik even een paar onderscheidingen op een rijtje mogen zetten. Ziels is gericht op wat voor ogen is. Geestig is gericht op het Woord, op wat uit het gehoor is. Ziels: de zielse mens vraagt: "Voelt het goed?" De geestige mens vraagt: "Is het waar?" De zielse mens is gericht op wat de mens kan; de geestige mens kijkt hoger en is gericht op wat God kan, op Zijn vermogen.

Maar direct daaraan verbonden — in verband met het voorgaande — is dat de zielse mens ook gefrustreerd wordt, teleurgesteld door zijn eigen onvermogen. Want ja, je kunt wel gericht zijn op wat een mens kan, maar als je dan tegen grenzen aanloopt en je allerlei dingen zou willen terwijl het niet kan, ja, wat is daarvan het gevolg? Frustratie en teleurstelling. En dan krijg je dus inderdaad... ja, wat is dat? Dat is dus echt zielig. Dat is die frustratie. Nu komt die betekenis in het Nederlands er ook inderdaad bij kijken.

De geestige mens gaat sowieso al niet uit van zijn eigen vermogen of van wat een mens kan; daar gaat het namelijk niet om. De geestige mens is gericht op wat God kan, op Zijn vermogen. En dat is nogal mooi. We hebben het over God — met allemaal hoofdletters — Degene die almachtig is. En dat wat Hij wil bewerken, dat kan Hij ook bewerken. Kijk, dat is God.

En weet je wat het gevolg daarvan is? Als je daarop georiënteerd bent, dan word je blij. Want aan mijn kunnen, daar zitten grenzen; je loopt er soms al heel snel tegenaan. Maar we hebben een God die alvermogend is, en wat ik niet kan, dat kan Hij. Ja, en dat maakt blij. En daarom zie je ook dat de zielse mens uiteindelijk zielig is.

Maar de geestelijke mens, zo u wilt, die geleid wordt door pneuma, die is geïnteresseerd in de waarheid. Maar dan de echte waarheid die van boven komt. Ja, richt je op wie Hij is en op de toekomst, op Zijn Woord en de rijkdom. Dat verheugt; dat is geestig. Kijk, daar word je blij van. Dat is de echte betekenis van geest. Geestig betekent hier maar niet 'grappig'. Ja, oké, van de Geest word je blij, dat is waar. Maar geestig wil eigenlijk zeggen: het is gericht op het echte pneuma, op de dingen van de Geest van God en op wat Hij kan en wat Hij te melden heeft. Ja, het een is dus zielig en het ander is geestig.

▶ 52:10 Van een Ziels Lichaam Naar een Pneumatisch Lichaam (1 Korinthe 15) ↑ hoofdstukken

Nu moet ik toch even naar 1 Korinthe 15. Echt geestig hoor, want dan hebben we het over de toekomst. We weten allemaal dat we stervelingen zijn. Dat is ook zielig, want we zijn een levende ziel, maar we zijn eigenlijk ook een stervende ziel. Een ziel die bezig is dood te gaan. En dat betekent ook precies wat het woord sterveling wil zeggen: je bent aan het sterven. Dat had de Heer ook al tegen Adam gezegd: "Dan zul je stervende sterven." Dat is een sterveling.

Wij zijn stervelingen, maar de waarheid waar we het twee weken geleden ook over hadden, is dat de dood is overwonnen. Dat was al vanaf de aanvang beloofd en voorzegd, en inmiddels is het tweeduizend jaar geleden als een historisch gedocumenteerd feit bewezen: de dood is overwonnen en zal uiteindelijk worden tenietgedaan. Dat is 1 Korinthe 15. We gaan naar dat monumentale hoofdstuk over de overwinning op de dood.

Er wordt een ziels lichaam gezaaid. We hadden het erover dat 'ziels' soms ten onrechte gelijk wordt gesteld aan 'geestelijk'. Nou, dat hebben we inmiddels natuurlijk al weerlegd. Hier worden we er trouwens ook weer op getrakteerd dat dit helemaal niet waar is. Dat 'ziels' tegenover 'lichaam' zou staan, is ook niet waar. Dat zie je hier trouwens: dit is een ziels lichaam. Dus dat lichaam wordt gekenmerkt, gestempeld of geleid door de ziel, psuchikos. Een psychisch, een ziels lichaam. De ziel staat dus niet tegenover het lichaam; dit lichaam is ziels. Dat is een heel ander verhaal. Het wordt beheerst en trouwens ook beperkt door de ziel: gevoel, sensaties.

En daar heb je dus dat bloed weer. Door dit lichaam stroomt bloed. Dit sterfelijke lichaam is mede sterfelijk juist omdat het ziels is. Er wordt een ziels lichaam gezaaid. Paulus heeft het hier over dat wat in de aarde terechtkomt. De mens leeft, gaat dood, en stof is hij en hij keert weer terug tot de aardbodem. Hij wordt begraven. Dat is de geweldige betekenis van een begrafenis; het is de symboliek. Het is niet zo dat God een gecremeerd lichaam niet meer zou kunnen vinden. Nee, het gaat om de symboliek. Bij een begrafenis vertrouw je als een boer het zaad, het lichaam, aan de aarde toe in de verwachting dat God op Zijn tijd, in een nieuw seizoen, als er nieuw leven ontluikt, het weer tevoorschijn laat komen. In vertrouwen draag je het over aan de aarde.

Er wordt een ziels lichaam gezaaid, maar er wordt een pneumatisch lichaam opgewekt. Dat is wat Paulus hier zegt: een geestelijk lichaam. Ook hier zie je trouwens dat pneuma niet tegenover lichaam staat. Het lichaam dat straks opgewekt wordt, is niet ziels. Wat gezaaid wordt bij de terugkeer tot de aarde, dat is ziels. Maar als het eenmaal opgewekt wordt, dan is dat een pneumatisch lichaam. 'Pneumatisch' is volgens mij een term die we tegenwoordig alleen nog maar gebruiken in verband met de techniek, maar hier spreekt Paulus over het lichaam in de opwekking. Het is pneumatisch: gekenmerkt door geest, beheerst en geleid door geest. Ook niet meer door ziel dus.

Het heeft geen bloed. Het kan zijn dat ik nu teveel zeg en dan moet u dat maar bij de beoordeling eraf trekken, maar als het geen ziels lichaam is en de ziel is in het bloed, dan is het dus een lichaam waarin geen bloed stroomt. Wat dan wel? Nou, wat dacht je van pneuma? Als u vervolgens vraagt wat u zich daarbij moet voorstellen, dan weet ik dat ook niet. Zover is het nog niet. Maar het is een pneumatisch lichaam. Nu wordt ons lichaam gekenmerkt door ziel en daardoor beperkt, maar het geweldige is dat het pneumatische lichaam wordt gekenmerkt door geest.

We kennen zo'n lichaam, want er is er Eén die zo'n lichaam inmiddels heeft. Die was op het ene moment hier en op het andere moment daar. Moet je je voorstellen. Dat zou wat voor jou zijn, Priscilla. Priscilla doet niet anders dan reizen in een vliegtuig. Maar dat je hier denkt: "Ik wil wel eens even in Texas kijken," en dat je daar dan bent. Dat is een pneumatisch lichaam. Dat je geest je lichaam stuurt. Je zegt: "Ja, dat kan toch niet?" Nee, we hebben het over het lichaam in de opstanding. Een lichaam geleid en gekenmerkt door pneuma.

Er wordt een geestelijk lichaam opgewekt. Indien er een ziels lichaam is, dan is er ook een geestelijk lichaam. En nu refereert Paulus zelf ook aan dat eerste hoofdstuk in Genesis. Zo is het ook geschreven in Genesis 2 vers 7: de eerste mens, Adam, werd tot een levende ziel. Maar, zegt Paulus dan, de laatste Adam tot een levendmakende geest. Ziel en geest.

Ik moet nog even teruggaan, want ik ben vergeten om daarop te wijzen: hier staat in de NBG-vertaling en in de Statenvertaling bij een ziels lichaam "een natuurlijk lichaam". Streep erdoor, dat staat er niet. Als je een Bereër bent en je bent geïnteresseerd in de waarheid, dan streep je dat door, want er staat niet "natuurlijk lichaam". Dat is gewoon de waarheid. Het is geen natuurlijk lichaam, het is een ziels lichaam dat gezaaid wordt en een pneumatisch lichaam dat wordt opgewekt. En hier ook: een levende ziel, maar de laatste Adam een levendmakende geest. Dus niet alleen zelf levend, maar ook levengevend en levenmakend. Zijn woord straks is voldoende om de doden levend te maken. Dat heeft Hij trouwens ooit bewezen, bijvoorbeeld bij het graf van Lazarus, toen Hij zei: "Ik ben de opstanding en het leven," en Hij inderdaad een dode tevoorschijn riep. Levend maken, dat is het. Het woord van God is levend en krachtig, effectief; het doet wat het beoogt.

Prachtig trouwens dat Adam wordt geplaatst tegenover de laatste Adam. En waarom heet Hij Adam? Dat kan ik u vertellen. Adam heet Adam omdat hij de mens representeert. Adam betekent ook gewoon 'mens' of 'de mensheid'. Dat doet Adam: hij representeert de mensheid, en in hem zijn wij allemaal zondaars en stervelingen. Dat is geen keuze van ons, dat is gewoon een gegeven. We zijn in Adam. Maar ik heb een goed bericht, en dat is het geestige: het zielige is natuurlijk dat we in Adam zondaars en stervelingen zijn, maar in Christus, de laatste Adam, ligt de verzekering en de garantie dat we én levend gemaakt worden én gerechtvaardigd. Alsjeblieft.

En wat moet ik ervoor doen? Nou, net zoveel als u eraf moest doen om een sterveling en een zondaar te worden: niks dus. Daar valt trouwens ook niet aan te ontkomen. Ik moet er ook bij zeggen dat het niet allemaal tegelijkertijd gebeurt, want dat gaat in de rangorde die Paulus al eerder uitgelegd heeft in 1 Korinthe 15. Iedereen in zijn eigen rangorde, allemaal in afdelingen. Wij zijn eerstelingen, Dirk had daar al op gewezen. Dat is waar. Maar niettemin: het gebeurt. de garantie ligt er. Dat Hij de laatste Adam wordt genoemd, betekent dat Hij de hele mensheid insluit. Ook dit is geen woord van menselijke wijsheid. Woorden van menselijke wijsheid en orthodoxe theologie ontkennen dit. Nou en? Het staat geschreven en dat is de waarheid. Het is imponerend. Het is niet waar omdat het imponerend is, maar het is imponerend omdat het waar is.

Maar, en dat is het laatste waar ik nog op wijs, dan moet ik ook echt een punt zetten.

▶ 01:01:57 Gods Volmaakte Ontwerp: Eerst het Zielse, Daarna het Geestelijke ↑ hoofdstukken

Zegt Paulus er nog bij, waar ik toch nog even op wil attenderen: maar, zegt hij, niet het geestelijke komt eerst — het geestige, het pneumatische — maar het zielse. Vervolgens daarna het geestelijke, het geestige, het pneumatische. Eerst ziels, dan pneuma.

Weet u wat ik het geweldige daarvan vind? Dat betekent dat het hele project Adam niet is mislukt. Zo moest het gaan. Eerst moest daar Adam zijn: een levende ziel. Waarom? Als er geen Adam zou zijn, zou er ook geen laatste Adam zijn. Kijk, Adam was 'by design' gewoon in het ontwerp opgenomen met de bedoeling dat hij een ziel zou zijn. Maar hij was niet de definitieve. Nee, hij moest eerst komen omdat het begint bij het zielse. Daarna het pneumatische.

Eerst Adam, daarna de laatste Adam. Eerst zielig en daarna geestelijk. En daar ben ik verschrikkelijk blij om. En daarom hoop ik dat u zo’n smiley bent. Dat is wat dit geestige woord bewerkt: het maakt blij. Je moet niet blij zijn; het máákt blij. Zoals het levend maakt. Alsjeblieft. En het volk zei...